Thật ra cuộc sống của chúng tôi khá đơn điệu. Hàng ngày chúng tôi dậy từ sớm, lang thang ở một số phố xá và ngõ hẻm nhất định, làm một số công việc nhất định. Nếu không có đủ công ăn việc làm, chúng tôi lấy cắp những thứ hoa quả vặt vãnh đựng trong giỏ và đem bán cho lão già sống trong ngõ hẻm, sau đó đi ăn trưa. Đôi khi chúng tôi được ăn thịt lợn, nhưng cũng có khi cả ngày phải nhai toàn bánh mì đen. Có tối chúng tôi thấy trong xe ngựa chất đầy rơm khô, có tối lại phải nằm trên sàn gỗ trống trơn.
Khi tôi bỏ nhà ra đi tôi ăn mặc rất tồi tệ: quần dài áo sơ mi và áo khoác ngoài đã bị rách. Bây giờ tôi đã có áo sơ mi và quần mới, tôi bỏ chiếc áo khoác ngoài rách và thay vào đó là chiếc áo giống như áo vét-tông. Đôi giày mua sáu pen-ni bị hỏng rất nhanh, tôi đành đi chân đất như trước vì chúng tôi không có tiền mua giày mới.
Một lần trong lúc quay về “cổng tò v”, chúng tôi thấy một con chó bé tí chạy theo sau.
– Cút! Mô-un-đi quát to. - Chúng tao không có thì giờ nô đùa với mày đâu!
Nó nhặt hòn đá ném con chó.
– Cậu không biết xấu hổ sao, Mô-un-đi! - Ríp-stơn có lòng tốt ngăn bạn lại. - Mặc kệ nó muốn chạy đâu thì chạy.
– Ríp-stơn này, chúng mình mang nó về nhà đi, - tôi nói. - Chúng mình có thể ngủ trong xe và nuôi nó được đây; chắc hẳn đây là chó hoang.
Nửa đêm tôi chợt tỉnh vì có ánh đèn lồng chói mắt soi thẳng vào mặt tôi. Gần chiếc xe ngựa chúng tôi nằm có một người cảnh sát đứng ôm con chó.
– Mày ăn trộm con chó này phải không, thằng vô lại kia?! - gã cảnh sát vừa thét to vừa thô bạo tóm lấy tay tôi.
– Thưa ông tự nó đi theo cháu đấy ạ, - tôi trả lời, người run lên vì sợ hãi.
– Chúng tao thừa biết “tự đi theo” có nghĩa là thế nào rồi. - gã cảnh sát nhạo báng tôi rồi tóm cổ áo tôi lôi ra khỏi xe.
Tôi khóc lóc thảm thiết.
– Không sao cứ yên tâm Xmít-phin ạ, - Ríp-stơn an ủi tôi. - Tớ sẽ cứu cậu.
Quả thật Ríp-stơn đã cứu tôi thoát cảnh tù đày. Nó dò hỏi xem con chó này của ai rồi đến thẳng nhà có chó và kể hết mọi việc. Con chó này của một cô bé ốm yếu, con một vị bác sĩ nổi tiếng.
Trưa hôm sau tôi được gọi ra phòng tiếp khách của đồn cảnh sát. Một phụ nữ còn trẻ có nét mặt buồn buồn đang ngồi đó, bà ta gọi tôi lại gần và bảo:
– Cháu là đứa bé hôm qua đã cưu mang con chó nhỏ của cô có phải không?
– Vâng ạ, - tôi trả lời, không biết là nên vui hay nên buồn nữa.
– Cháu sáp được thả ngay bây giờ đây. Cô quyết định xin tha cho cháu và thay mặt con cô ở nhà, cô cám ơn cháu. Con cô đang ốm, đêm qua nó không tài nào chợp mắt được, nó cứ khóc lóc nhớ con chó. Bây giờ nó đã khỏe nhiều rồi. Cám ơn cháu. Đừng giận dỗi vì chuyện con chó nhà cô mà cháu phải tạm giữ một đêm ở trong đồn này nhé.
Và bà ta dịu đàng vuốt đầu tôi.
Ra khỏi đồn cảnh sát, tôi nhảy nhót vì vui sướng khi thấy trong túi có đồng năm si-linh mà bà ta cho tôi.
Năm si-linh! Đó là một khoản tiền to lớn mà từ trước tới nay nhóm tôi chưa bao giờ có cả. Chúng tôi quyết định phải ăn tiêu ra trò. Chúng tôi ăn bữa trưa ở một nhà quán ăn sang trọng, mỗi đứa uống một vại bia. Cảm thấy người lâng lâng vui vẻ quá chúng tôi quyết định lên xe ngựa đi xem hát, đi như thế này mỗi đứa phải trả hai pen-ni. Vì uống nhiều bia Ríp-stơn và Mô-un-đi nôn ọe; đang giữa buổi diễn chúng tôi bị tống cổ ra khỏi rạp hát, chúng tôi phải đội mưa đi bộ về nhà vì không đứa nào còn một đồng xu dính túi.
Một buổi sáng, độ năm tuần sau khi bỏ nhà ra đi, tôi gặp một người láng giềng ở ngoài chợ.
– A! - ông ta kêu to. - mày sa lưới rồi nhé, thằng khốn kiếp kia! Tao sẽ lôi mày về nhà cho cha mày dạy bảo.
Ông ta định túm lấy tôi nhưng tôi lẩn được. Từ đó tôi quan sát tứ phía chăm chú hơn trước vì sợ gặp cha tôi. Tôi tả tỉ mỉ hình dáng cha tôi cho bạn bè biết để chúng giúp đỡ tôi.
Sáng hôm sau khoảng bảy giờ Mô-un-đi chỉ cho tôi thấy có hai người đàn ông đang đi trong dãy bán hoa quả. Tôi nhận ra ngay một người là ông hàng xóm hôm qua suýt bắt được tôi. Đi cạnh người đó là cha tôi, mặt cha tôi tái nhợt, vẻ đang xúc động lắm, tay cha tôi cầm chiếc roi to tướng chắc là mượn của ai để nện tôi. Vừa thấy mặt cha, hai đầu gối tôi tưởng chừng sắp khuỵu xuống, môi run bắn lên.
– Ríp-stơn thân yêu ơi, cứu tớ với, - tôi vừa trốn sau lưng nó vừa cầu khẩn. - Cậu thấy cha mình tức giận ghê chưa? Thấy cái roi lớn chưa!
Ríp-stơn đi giật lùi lại, nhanh nhẹn đẩy tôi lọt vào giữa đống giỏ không và lấy giỏ che kín tôi đi, sau đó nó ngồi lên trên một cái giỏ để lộn ngược và làm như không có chuyện gì xảy ra cả, bình thản cạo vỏ cà rốt rồi đưa vào mồm ăn. Mấy giây sau cha tôi tiến lại gần nó.
– Này, thằng bé kia, - cha tôi hỏi Ríp-stơn. - mày có nhìn thấy một thằng bé con mặc áo khoác ngoài đã cũ ở trong chợ này không? Nó cao bằng ngần này này.
Qua khe hở của chiếc giỏ tôi nhìn thấy cha tôi đang ra hiệu áng chừng kích thước tôi.
– Thế tên nó là gì? - Ríp-stơn vừa nhai cà rốt vừa hỏi.
– Tên nó là Gim.
– Cháu biết thằng Gim, nó béo, khỏe và đấm nhau cừ lắm, nó đánh được bất kỳ người lớn nào.
– Không, không! - cha tôi sốt ruột ngắt lời. - Tao hỏi mày về một thằng bé độ tám tuổi thôi.
– Tám tuổi... - Ríp-stơn chậm rãi nhắc lại. - Thế tên nó đúng là Gim có phải không?
– Phải, phải, tất nhiên rồi! Tên nó là Gim Ba-li-dét.
– Gim Ba-li-dét! - Ríp-stơn reo to như vừa mới nhớ ra. - Cháu biết rồi, bọn trẻ vẫn gọi nó theo biệt hiệu là Râu-dơ, nên cháu không nhớ ra được ngay. Nó sống ở đâu đó gần Cau Cơ-rốt và hình như cha nó bán hàng rong thì phải?
– Phải rồi, phải rồi, tao là cha nó đây! Nó ở đâu?
– Cha nó dữ đòn lắm phải không? Ông ta thường lấy thắt lưng da đánh nó có phải không?
– Nó bảo mày thế à? Thằng ấy mất dạy thật!
– Nó còn có dì ghẻ, con mụ này độc ác lắm, thường đặt điều cho nó, mụ ta tu rượu như uống nước lã vậy...
– Nó đâu? - cha tôi gầm lên. Ông nhảy bổ vào Ríp-stơn, tóm cổ áo nó lắc mạnh, suýt nữa làm đống giỏ đồ văng ra tứ phía.
– Bỏ ra cháu mới nói, nếu không đừng có hòng! - Ríp-stơn thét to lên. Qua giọng nói của nó tôi tưởng như nó định tố giác tôi thật cũng nên.
– Nào, nói đi! - cha tôi bảo nó.
– Nói thật cho ông biết nhé, nó đi làm phu khuân vác rồi.
– Khi nào, đi đâu?
– Cái đó cháu không biết. - Ríp-stơn cau mày đáp. - Mới chiều qua thôi một người bạn cháu gặp nó trên cầu Oét-min-xtơ có hỏi nó “Cậu làm gì ở đây thế, Râu-dơ, chẳng lẽ ngoài chợ hết việc làm rồi sao?” Râu-dơ đáp “Không phải thế, tớ không ra chợ nữa đâu, ở ngoài đó tớ bị bố tớ cho người theo dõi. Tớ đến nhà một ông lái đò quen đây, ông ta sống ở đường Den-vóoc, tớ đi bốc vác thuê cho ông ấy”. Thế đấy, ngoài ra cháu không biết gì hơn nữa.
– Thằng nhãi con trời đánh thánh vật! - cha tôi thét to. - Nó có bảo khi nào nó quay về nhà không?
– Cháu không biết nhưng chắc nó chẳng quay về nhà đâu. Nó cứ luôn mồm nói rằng nó muốn đi biển, - Ríp-stơn trả lời. - Bây giờ nó sống trên sông nước, nhìn thấy xung quanh mình toàn là tàu bè thì chắc hẳn chẳng bao lâu nữa nó sẽ thành thủy thủ bơi trên biển cả thôi.
– Đúng vậy, - cha tôi bực mình lẩm bẩm. - Đi thôi, Giắc, - ông ta bảo bạn. - Việc gì cứ phải đuổi theo thằng vô lại ấy? Cứ mặc cho thằng lang thang ấy chết đuối trên biển cả cho rảnh chuyện!
Cha tôi cặp roi vào nách rồi cùng bạn bỏ đi, còn Ríp-stơn lại giúp tôi chui ra khỏi nơi ẩn nấp.
Sau lần này không bao giờ tôi gặp cha tôi hoặc người quen của cha tôi ở chợ nữa.
Ít lâu sau tôi bị ốm.
Mặc dầu tôi vẫn cố đi lại, không than vãn gì cả, nhưng đã từ lâu tôi cảm thấy người không được khỏe. Điều đó cũng không có gì lạ cả. Mùa thu trời hay mưa kéo dài, chiếc áo tôi mặc bị ẩm ướt nhiều hôm liền. Ban ngày tôi không thể phơi áo được, thậm chí ban đêm cũng không thể cởi áo ra thay. Tôi bị đau họng dữ dội. Sống lưng gần bả vai cũng bị đau. Suốt hai tuần liền tôi bị đau răng, đau khủng khiếp lắm. Tôi không thể ăn bánh mì nếu không ngâm bánh vào nước trước; không thể nhai củ cải hoặc lõi bắp cải được mà hai thứ này gần như là món ăn duy nhất của chúng tôi. Tôi đành nhịn đói cho đến khi gặp may kiếm được ít tiền mua thức ăn mềm lúc đó mới được ăn. Nhiều đêm liền tôi ngồi co ro trong góc xe ngựa không ngủ được, người lảo đảo, hết nghiêng về phía này lại ngả về phía kia không chợp mắt lúc nào vì đau quá. Điều đó làm cho các bạn tôi bực tức.
– Sao cậu cứ mếu máo thế Xmít-phin? Đừng quấy rày bọn mình ngủ, - Ríp-stơn càu nhàu bảo tôi.
– Xmít-phin, thật khó có ai chịu đựng nổi cậu đấy! - Mô-un-đi nói thêm. Không những ban ngày không giúp đỡ cho bọn mình kiếm ăn mà ban đêm còn làm cho bọn mình rầu rĩ cả người đi nữa.
– Mình biết làm gì bây giờ, Ríp-stơn? - tôi khóc. - Nếu các cậu cũng đau ốm lâu như mình thế này, hẳn các cậu sẽ thương mình hơn.
– Cần tìm cách giúp đỡ nó chứ, Mô-un-đi, - thấy tôi khóc mếu, Ríp-stơn thương hại, bảo bạn. - Ta mời ông cụ kéo vĩ cầm đang ngủ ở chiếc xe bên cạnh đến đây đi. Bọn trẻ bảo mình rằng ông cụ biết nhổ răng đấy. Theo ý mình thà chịu đau trong chốc lát còn hơn ôm răng đau dai dẳng mấy tuần liền.
– Phải đấy. - Mô-un-đi nói vậy rồi đi tìm cụ già kéo vĩ cầm.
Một lát sau nó và cụ già quay lại. Ông cụ cầm trong tay một sợi dây đàn han gỉ.
– Nào, cháu bé đáng thương ơi, - cụ già chơi vĩ cầm nói vậy, - cháu ngồi xuống há to mồm ra, còn hai cháu này hãy giữ chặt tay bạn lại để nó không cản trở trong lúc ta làm việc.
Tôi vâng lời mặc dầu tim tôi đập mạnh vì sợ hãi. Cụ già lấy sợi dây đàn quấn quanh chiếc răng đau của tôi rồi... giật thật mạnh.
– A... a... a! - tôi ngã ngửa người ra và gào lên.
Từ miệng tôi máu cứ ứa ra. Nhưng thế là tôi hết đau răng.
Công việc làm ăn của chúng tôi ở chợ Cô-ven-hác-đen ngày càng tồi tệ. Chúng tôi bị mọi người kiềng mặt, điều đó rất khó chịu. Ai cũng biết chúng tôi đi ăn cắp và họ theo dõi chúng tôi. Gần như ngày nào chúng tôi cũng bị gã bán hàng nào đó hoặc tay gác chợ nện cho một trận.
Ríp-stơn phát hiện ra một hầm ngầm dự trữ cà rốt dùng trong mùa đông. Chúng tôi leo xuống hầm và hàng tuần liền ăn toàn cà rốt. Thoạt đầu chúng tôi tưởng mình gặp vận may, nhưng chẳng bao lâu sau chúng tôi thấy ngay rằng ăn toàn cà rốt rất có hại cho sức khỏe. Có thể ăn uống kém như thế cũng là một trong những nguyên nhân làm tôi ốm đau.
Thường thường trong ngày chủ nhật nếu thời tiết tốt chúng tôi cùng nhau dạo chơi trên bờ sông, sau đó về nằm ở xe ngựa và kể cho nhau nghe đủ chuyện. Đúng hôm tôi ốm Ríp-stơn và Mô-un-đi rủ nhau đi chơi còn tôi ở lại một mình trong xe. Hai bạn tôi còn giữ lại được vài pen-ni kiếm được từ hôm trước, chúng đi mua bánh mì với mứt, còn tôi kể từ bữa trưa hôm qua tôi chưa được ăn gì cả. Người tôi nóng ran và run rẩy, lưỡi khô đi, mắt hoa lên, đầu nhức như búa bổ. Cũng may trong xe còn một ít rơm mà các bạn tôi cho tôi toàn quyền sử dụng. Nhưng tôi không tài nào nằm yên thoải mái được: dù có chất rơm cao đến đâu để gối đầu đi nữa tôi vẫn cảm thấy chiếc gối đó mỏng quá, không đủ sức đỡ cái đầu nặng nề của tôi.
Đến nửa đêm tôi thấy người càng khó chịu hơn. Đúng ra lần này tôi phải làm gối nhưng Ríp-stơn tốt bụng đã tình nguyện làm gối thay tôi, còn Mô-un-đi cũng nhường cho tôi được gối đầu lên bụng Ríp-stơn mặc dầu đúng ra nó có quyền chọn chỗ nằm tốt nhất vì hôm trước nó đã phải làm gối rồi. Thậm chí hai bạn tôi còn đi ngủ sớm hơn thường lệ để tôi có thể nằm thoải mái hơn. Nhưng mọi sự chăm sóc của chúng cũng chỉ là vô ích mà thôi. Chỉ một lát sau thôi Ríp-stơn thấy đầu tôi nóng rực như đang thiêu đốt bụng nó qua lần áo khoác. Đột nhiên Mô-un-đi không nói gì cả, đập luôn một cái vào chân Ríp-stơn. Lúc thường Mô-un-đi hiền lành nhưng khi ngái ngủ nó bẳn tính lắm.
– Sao cậu đánh tớ? - Ríp-stơn bực tức hỏi.
– Thế tại sao cậu không chịu nằm yên? Làm gì mà cứ co giật chân như đang múa ấy!
– Mình có làm thế đâu! - Ríp-stơn nói to, - Xmít-phin đấy chứ.
– Sao cậu cứ co co, đạp đạp như vậy hả, Xmít-phin?
– Mình lạnh ghê lắm, Mô-un-đi ạ! Người mình giá như băng ấy.
– Băng giá gì mà lạ ghê! Nó làm cho người ta toát cả mồ hôi như nằm bên bếp lò ấy. Mô-un-đi, thử sờ nó mà zem, - Ríp-stơn nói.
Mô-un-đi đặt tay lên má tôi.
– Này, nói đối này! - nó nhổm dậy, tát tôi một cái thật đau. - Còn khóc nữa tao sẽ cho thêm cái tát đấy.
Tôi cố gắng nín thinh không khóc, nhưng điều đó vượt quá sức lực của tôi. Suốt buổi chiều tôi đã cố ghìm nước mắt nhưng hành động tệ hại của Mô-un-đi làm tôi không chịu đựng được nữa. Tiếng nức nở làm tôi nghẹn thở, nước mắt chảy ròng ròng khiến tôi không kịp lau nữa tưởng chừng như trong người tôi có quá nhiều nỗi đau khổ, không thể không phát ra ngoài. Tôi ép mặt xuống sàn xe, lặng lẽ khóc, các bạn tôi cũng biết tôi đang khóc là do thấy tôi nức lên. Khi tôi thấy cha tôi cầm roi đi tìm tôi ở chợ Cô-ven-hác-đen, tôi quyết định sẽ không bao giờ về nhà nữa. Từ đó trở đi thậm chí tôi cũng không còn nhớ đến em Pôn-li bé bỏng, không còn nhớ tới cuộc sống trong gia đình, trái tim tôi hầu như không còn biết rung động, nó đã thành chai rồi. Lúc này tôi cảm thấy trái tim mình như đã bớt băng giá, đã biết rung cảm hơn, đồng thời lòng tôi cũng nặng nề, đau khổ tưởng chừng không sao chịu nổi.
Mô-un-đi chắc hẳn cũng không đủ sức kiên nhẫn chịu đựng tiếng khóc của tôi. Thực hiện đúng lời đe dọa, nó lấy đà giáng cho tôi một cái tát mạnh hơn cái trước nhiều.
– Thằng kẻ cướp khốn kiếp này! - Ríp-stơn lao vào Mô-un-đi. - Mày dám đánh thằng bé vừa ít tuổi hơn mày, vừa đang đau ốm à? Đứng dậy đi, Xmít-phin, giúp tao một tay nện cho nó một trận đi.
Và không chờ tôi giúp đỡ, Ríp-stơn xắn ống tay áo lên xông vào đấm Mô-un-đi.
Tôi không muốn đánh nhau nên cố gắng hòa giải hai bạn, tôi nói rằng tôi khóc không phải là vì bị tát mà vì bị ốm.
Khi Mô-un-đi bình tĩnh lại, nó tỏ lòng thành thật hối hận. Nó tự nhận rằng nó hành động như một tên đê tiện và đề nghị tôi cứ việc dùng hết sức mình đấm vào mũi nó, nó sẽ để tay ra sau lưng. Ríp-stơn đề nghị tôi chấp nhận đề nghị ấy, nhưng tôi từ chối, khi đó Mô-un-đi bắt tôi ít nhất cũng phải gối đầu lên chiếc mũ của nó, nó còn lấy áo khoác của nó đắp vào người tôi. Ríp-stơn cũng sẵn sàng cho tôi tất cả quần áo của mình nhưng đáng tiếc là nó chỉ có một chiếc áo dày màu xanh vừa làm áo lót vừa làm áo khoác, còn mũ thì hôm trước trong lúc chạy trốn người gác chợ nó đã đánh rơi đâu mất.
Mặc dù các bạn tôi hết sức cố gắng thu xếp cho tôi nằm được yên hơn, đắp ấm hơn nhưng tôi vẫn không bớt đau đớn chút nào. Vẫn như lúc trước, cả người tôi nóng rực lên đồng thời vẫn run lên vì lạnh, lưỡi tôi se lại, hơi thở dồn dập và nặng nề. Tuy nhiên sau khi khóc xong tôi cảm thấy lòng mình có phần thanh thản hơn, tôi sẵn sàng nằm im và tuân theo sự sắp xếp của mọi người.
