– Hãy ăn mừng đi vì thoát nạn thế này là may lắm đấy! - Người làm công trong quán rượu bảo tôi vậy.

Vui mừng về nỗi gì nhỉ? Tôi muốn biết điều đó quá! Tôi là đứa trẻ bất hạnh nhất trên đời này: tôi không có nhà cửa, không có bạn bè, không có lấy một mẩu bánh mì, thậm chí quần áo tôi cũng không có vì tôi phải mặc quần áo của nhà thương làm phúc, bộ quần áo này làm tôi mất tự do. Mọi kế hoạch của tôi đều tan vỡ. Tôi thoát khỏi trận đòn, nhưng điều đó không an ủi được tôi một chút nào. Tôi chán nản đến mức nếu tôi không nghe thấy tiếng cha tôi vừa đuổi theo tôi, vừa vung chiếc thắt lưng da đáng sợ, chắc hẳn tôi cũng không rảo bước hơn.

Đã gần mười một giờ đêm, mọi hàng quán đều đóng cửa. Tôi bước lung tung không chú ý đến đường đi lối lại, rẽ bừa hết phía này đến phía khác như một con chó hoang vậy.

Chẳng mấy chốc tôi đã lạc vào phố hàng da. Phố này ngắn thôi gồm toàn các cửa hiệu. Các hiệu buôn đều đóng cửa kín mít, chỉ riêng cửa hàng bánh mì là còn ánh đèn. Tôi lại gần ô cửa sổ sáng rực đó và trước mắt tôi hiện ra đống bánh mì đủ hình dáng và kích thước khác nhau. Tôi dừng lại, bất động, dường như không còn sức bước tiếp nữa. Lang thang xuôi ngược thế này cũng không uổng công: tôi đã tìm thấy cái tôi đang cần. Trời ơi, chỉ cần người ta cho một chiếc bánh trong đống bánh mì vàng rộm tuyệt vời kia thì hay quá! Tôi có thể ăn hết bao nhiêu chiếc nhỉ? Nếu được quyền ăn, trước hết nên chọn chiếc nào? Chọn chiếc nằm ở dưới cùng chăng? Chiếc đó nướng vàng hơn, lại còn chiếc kia nữa, vừa ở gần tôi vừa không kém phần hấp dẫn...

“Két!” - tiếng bản lề rít lên, ô cửa sổ cuối cùng khép chặt lại. Ánh sáng biến mất, những chiếc bánh mì kỳ diệu cũng biến mất. Cửa hàng bán bánh mì cũng chỉ là một ngôi nhà đen tối giống như tất cả những cửa hàng khác. Từ sáng đến giờ tôi không thấy đói, thậm chí cũng không nghĩ đến việc ăn uống nữa, nhưng bây giờ dạ dày tôi dường như chợt tỉnh giấc, cứ thôi thúc đòi bánh mãi. Cơn đói ghê gớm làm tôi linh lợi hẳn lên, tôi cảm thấy người sảng khoái lạ thường. Dù sao đi nữa cũng phải kiếm lấy cái gì mà ăn mới được. Nhưng kiếm ăn bằng cách nào? Đi xin ư? Xin ai? Phố hàng da này ít khi có người giàu sang lui tới và bây giờ ở ngoài phố không có một ai cả. Làm thế nào xin ăn khi mình còn mặc bộ quần áo của nhà thương làm phúc. Liệu có ai cho tôi một pen-ni mà lại không hỏi tại sao đêm đã khuya rồi còn lang thang ngoài phố. Ngoài ra đã có xin được chút tiền bố thí thì cũng muộn rồi. Trong lúc tôi xin tiền, các cửa hiệu đều đóng cửa. Chẳng lẽ ăn cắp cái gì của ai chăng? Nhưng lấy cái gì đây? Cả phố chỉ có tiệm rượu còn mở cửa, khách qua đường không có một ai, chỉ thấy cảnh sát đang đi đi lại lại. Ngoài ra tôi không thể nhìn thấy những gì xa hơn nữa, vì tuyết rơi chất thành đống che mắt tôi.

Đột nhiên tôi thấy có tiếng chân người bước lại gần và có tiếng cười vui vẻ, chừng một phút sau thì trông thấy hai thanh niên vẻ người lịch sự, miệng ngậm xì gà, tay cầm can. Tôi không hề có ý định ăn cắp cái gì của hai người này, tôi hy vọng rằng họ sẽ thương hại tôi và cho tôi ít tiền. Họ rất vui vẻ, chắc hẳn họ giàu lắm - tay người nào cũng đeo nhẫn vàng có ngọc to sáng lấp lánh, một người dừng lại chỗ tôi đứng, châm lửa hút thuốc.

– Xin các cậu làm phúc cho cháu ít tiền. - tôi nói.

– Này, xin bạn tao đây này. - Béc-ni, cho thằng bé nghèo khổ này một ít si-linh đi.

Tim tôi đập mạnh vì sung sướng. Tôi quay ra xin tiền Béc-ni.

– Đưa tay đây, - Béc-ni nói.

Tôi chìa tay ra và hắn nhổ luôn vào tay tôi một bãi nước bọt.

– Đấy, đồng si-linh cho thằng ăn mày hay quấy nhiễu đấy.

– Ha, ha ha! - Gã thanh niên thứ nhất cười to.

Trong vòng một phút tôi như nổi máu điên lên, tôi đã toan tóm lấy mũi gã Béc-ni mà cấu xé nhưng cái đói đã làm tôi phải nén giận. Tôi miết tay vào tường chùi nước bọt đi và ngửa tay xin hai gã thanh niên đang vui vẻ.

– Xin các cậu đừng từ chối cho cháu một pen-ni hoặc cùng lắm cho cháu nửa pen-ni thôi cũng được, - tôi nói bằng một giọng lễ phép nhất. - Cháu chết vì đói mất.

– Mày nói láo, thắng vô lại kia! - Béc-ni thét to. - nó bảo là nó đói trong khi đó nó lại mặc diện. Đi đôi giày sang thế kia mà lại đi ăn xin à? Điệu nó đến cảnh sát đi, Giôn!

Chỉ đến bây giờ tôi mới nhớ ra rằng đôi giày tôi đi quả là vừa mới vừa tốt, đứa ăn mày mà đi đôi giày đó thì không hợp chút nào cả, tôi có thể bán đôi giày đó đi lắm chứ. Thà đi đất còn hơn phải chịu đựng cơn đói thắt ruột như thế này.

Lũ trẻ ngủ đêm ở “Cổng tò vò” thường kể rằng ở Phin Lây-ne có nhiều cửa hàng mở suốt đêm, các cửa hàng đó mua đủ mọi thứ, không cần lựa chọn gì cả, không dò hỏi xem hàng hóa đem bán kiếm từ nguồn nào ra.

Phin Lây-ne cách chỗ tôi đang đứng không xa. Tôi cúi xuống và bắt đầu cởi dây buộc giày.

– Mày làm gì đấy? - gã Béc-ni hỏi.

– Cám ơn các cậu, các cậu đã nhắc cho cháu nhớ là cháu có đôi giày tốt: bây giờ cháu không cần xin các cậu cho của bố thí nữa. Các cậu cứ việc giữ lại các đồng pen-ni và những bãi nước bọt để mà dùng nếu không chưa biết chừng các cậu sẽ được xơi gạch vào đầu đấy.

– Đi thôi, Giôn! - Béc-ni nói. - Nếu nó dám đụng đến chúng ta, chúng ta sẽ gọi cảnh sát can thiệp.

– Không, khoan đã, - Giôn ngăn bạn lại. - Mày muốn làm gì với đôi giày này đấy, thằng bé kia?

– Bán giày.

– Đêm hôm khuya khoắt thế này mày định mang giày đi đâu? Muốn bán thì đưa đây tao xem! Đến gần ngọn đèn này đi.

Tôi tháo bít tất nhét vào giày, lấy dây buộc hai chiếc giày lại rồi quàng qua vai.

Giôn dẫn tôi đến bên ngọn đèn đường, hắn cầm một chiếc giày ngắm nghía và sờ nắn kỹ lưỡng.

– Mày bán đôi giày này bao nhiêu tiền? - hắn hỏi.

– Các cậu chế nhạo cháu như thế là đủ rồi đấy! - tôi nói to. - Các cậu hỏi cháu bán bao nhiêu tiền để làm gì?

– Đây có phải là chuyện đùa đâu! - Giôn đáp. - Tao muốn làm ăn thật sự đấy. Nói giá đi, tao sẽ mua.

Tôi hoàn toàn không biết nên nói giá bao nhiêu. Nhưng tôi chợt nhớ ra có một lần bà mẹ quá cố của tôi đã phải bỏ ra hai si-linh chín pen-ni để mua một đôi giày xấu hơn đôi này khá nhiều. Còn đôi giày này rất tốt: vừa ấm, vừa êm biết bao. Bây giờ giẫm chân không trên tuyết lạnh tôi càng đánh giá cao đôi giày của tôi.

– Đôi giày này giá mười tám pen-ni đấy, - tôi nói.

Giôn nhìn Béc-ni và cả hai cùng cười to, tưởng chừng như tôi vừa nói với họ một câu chuyện đùa cợt gì đó hết sức ngộ nghĩnh.

– Thôi, được rồi! - Giôn nói. - Chắc hẳn vừa rồi mày nói đùa đó thôi, nếu mày không nói đúng giá thì chúng tao sẽ không bao giờ làm ăn thật sự với mày đâu.

– Mười tám pen-ni, không thể kém hơn.

– Này, sáu pen-ni có được không?

– Không, mười tám pen-ni, nếu không đưa đây cho cháu. Đưa đây, cháu không bán cho các cậu đâu.

– Hừ, làm ăn với mày khó quá! - Giôn thở dài, nói. - Cầm lấy tiền rồi cút đi, nếu không tao sẽ thay đổi ý định đấy.

Hắn giúi cho tôi bảy pen-ni, khoác tay Béc-ni và lảng đi.

Tôi tóm lấy vạt áo măng tô của hắn và kêu to:

– Còn mười một pen-ni đâu? Nếu không trả giày và tất cho cháu đây.

– Mày đien à? - Béc-ni nói to. - Tao có thể mua đôi giày mới tinh với giá rẻ hơn nhiều!

– Nhưng trong giày này có cả bít tất nữa.

– À, tao không thấy bít tất. Thử xem đôi bít tất này ra sao nhỉ!

Béc-ni lôi đôi bít tất từ trong giày ra, chăm chú ngắm nghía rồi nói:

– Thôi được, mày cũng có vẻ là thằng bé thật thà đấy. Tao sẽ trả cho mày thêm tiền. Trả cho mày một si-linh cả tiền giày lẫn đôi bít tất.

– Không, cháu không bằng lòng, phải trả cho cháu mười tám pen-ni cơ. Nếu cháu không đói, cháu không bán giá rẻ như thế đâu.

Lúc đó chúng tôi đi đến bên một cửa hiệu nhỏ bé, bẩn thỉu. Cửa hiệu còn mở cửa, trên bệ cửa sổ tôi nhìn thấy mấy chiếc bánh mì đen và một miếng mỡ đã đông cứng.

– Mày nói dối là mày muốn ăn, - Giôn bảo tôi, - Nếu mày đói thật thì được một si-linh hẳn mày đã mừng lắm rồi còn gì! Bởi vì chỉ cần có bốn pen-ni là có thể mua được một chiếc bánh mì to kèm theo cả miếng mỡ lợn nữa.

Nhìn miếng mỡ lợn quả hấp dẫn thật. Tôi đói quá tưởng chừng ăn hết cả miếng mỡ, không bỏ sót lại một tí gì. Tuy vậy tôi vẫn không muốn bán đôi giày với giá rẻ mạt như thế.

– Trả mười tám pen ni đây, - tôi vẫn kiên quyết đòi.

– Mày quá đáng quá! Nếu mày cần đúng món tiền như vậy thì thử tìm trong người xem có thứ gì đáng bán không như khăn tay, dao díp hay những thứ lặt vặt khác. Xem lại túi đi.

– Không việc gì phải xem lại cả, cháu chỉ có những thứ đang mặc trên người mà thôi.

– Hừ, biết làm thế nào đây! Chúng tạo đành mua tất cả cho mày vậy, - Béc-ni nói. - Chúng tao có thể mua quần áo của mày không phải với giá mười tám pen-ni mà là mười tám si-linh, bán cho chúng tao đi!

Chẳng lẽ hai gã thanh niên này định trả mười tám si-linh để mua chiếc áo của tôi thật sao? Nếu được nửa số tiền này thôi tôi cũng bán ngay vì quần áo kiểu này chỉ gây phiền nhiễu cho tôi thôi.

– Chẳng lẽ đứng bán ngay ở ngoài phố sao? - tôi hỏi.

– Ở ngoài phố là thế nào. Đưa nó về nhà mình đi, Béc-ni, - Giôn đề nghị.

Nói xong câu đó, hai gã thanh niên tay vẫn cầm đôi giày và bít tất của tôi, nhanh nhẹn dẫn tôi đến phố Xa-phơ-rôn Ghin. Tôi không chịu chậm chân tụt lại sau họ. Đi đến khu vực bẩn thỉu nhất của phố Ghin, hai người dừng lại trước một căn nhà. Thìa khóa cửa nằm trong túi áo của Giôn, ba người chúng tôi đi qua một hành lang tối tăm, bước trên thang gác kêu cọt kẹt lên tầng hai và vào một căn phòng. Béc-ni thắp một ngọn đèn dầu bằng chì bé tí gắn vào tường, dưới ánh đèn mà tôi có thể thấy rõ chỗ ở của hai gã thanh niên. Căn phòng giống như một cửa hàng tồi tàn chuyên bán giẻ rách. Ở góc nhà có một đống mũ cao đến mức chiếc mũ lễ phục cũ kỹ rách nát chất ở trên cùng chạm sát trần nhà. Trong gác khác có rất nhiều giày dép và bít tất đủ kích thước khác nhau. Ngoài ra còn một mớ quần áo xếp trên chiếc ghế dài.

Ở quán này chắc cũng có người ở: trên chiếc bàn gấp kê trước lò sưởi có một bộ khay chén uống nước, trong để những chiếc chén và ấm cà phê bẩn thỉu, cạnh đó trên một lá bắp cải tôi thấy có một mẩu mỡ và mấy khoanh bánh mì.

– Cháu ăn có được không? - tôi hỏi vậy và không đợi câu trả lời, cắn luôn một miếng bánh to.

Béc-ni lấy hộp đựng tiền bằng đồng đập vào tay tôi, chiếc bánh mì lăn xuống sàn. Tôi vội cầm lên nhưng Giôn giật lấy bánh mì từ tay tôi.

– Mày đến đây để ăn cắp có phải không? Giôn nói một cách nghiêm khắc.

– Chú bé ơi, - Béc-ni dịu dàng nói, - tao thấy chú mày có vẻ đói lắm, tao thương mày quá; thôi cầm lấy chiếc bánh mì này đi coi như tao thêm vào số tiền một si-linh mua giày và đừng có lằng nhằng với bọn tao nữa.

Nếu tôi không thử ăn bánh mì, có thể tôi vẫn tiếp tục đòi giá cũ, nhưng bây giờ tôi bỏ vào túi một si-linh mà Béc-ni vừa chìa cho tôi cùng chiếc bánh mì rồi thèm thuồng cắn bánh ăn luôn.

– Thôi bây giờ xéo đi, - Giôn mở cửa ra, nói vậy. - Công việc làm ăn thế là xong rồi, mày chẳng còn việc gì mà đứng đây ăn vạ mãi.

– Nhưng các câu còn muốn mua áo khoác ngoài của cháu cơ mà? - tôi nhắc lại. - Các cậu nói là sẽ trả mười tám si-linh có phải không?

– Mười tám si-linh? - Giôn sờ nắn để xem mặt vải chiếc áo khoác của tôi. - Mười tám si-linh cũng không phải là cao giá đâu, tao có thể còn trả giá cao hơn nữa cơ; thôi nếu mày đòi vậy thì tạo cũng trả đúng giá của mày.

Hắn chìa cho tôi mười tám pen-ni.

– Đây là mười tám pen-ni, - tôi nói to, - cháu đòi mười tám si-linh cơ mà.

– Hừ thằng ngốc! Ai trả cho mày số tiền ấy để lấy cái của vứt đi này.

Béc-ni kéo tôi lại gần và lại chăm chú ngắm nhìn bộ quần áo của tôi.

– Này, Giôn này. - Gã làm ra vẻ tốt bụng. - Hôm nay chúng ta làm việc thiện nhé, cho thằng bé nghèo khổ này bộ quần áo khác đi, nó mặc bộ này không hợp đâu.

– Làm việc thiện thì tốt thôi, - Giôn phản đối, - nhưng cậu phải thương mình một chút mới được, vì mình là người phải chịu nửa phần thiệt hại do việc cậu cứ phóng tay đem của nhà mình cho người khác đấy.

– Thôi, anh bạn ơi, đủ rồi, ai làm việc thiện thì người đó có bao giờ bị phá sản đâu.

Nói xong hắn lục tung đống quần áo cũ và lôi ra một chiếc quần to may bằng vải cào bông, chiếc quần này rất bẩn thỉu, dính đầy mọi thứ táp nham, rách tả tơi, đằng trước đằng sau vá chằng vá đụp.

– Quần rách rồi! - tôi chỉ vào một lỗ thủng to tướng ở quần và nói vậy.

– Ừ, tất nhiên quần này cũ rồi! - Béc-ni trả lời, - ai lại cho mày chiếc quần mới tinh bao giờ.

– Nhưng quần này vừa rất rộng, vừa rất dài.

– Không sao, bây giờ diện quần rộng là đúng mốt đấy, còn nếu quần dài quá thì chúng tao cắt bớt đi là xong chuyện. Thử đo xem nào.

Tôi cởi hết mọi thứ quần áo đang mặc ra, chỉ còn trở lại chiếc sơ mi là không cởi. Ngay lập tức Giôn vồ lấy quần áo của tôi và giấu biến đi. Chiếc quần bằng vải cào bông rộng quá, mặc vào thấy người lọt thỏm trong quần, cạp quần cao đến nách, ống quần kéo lê khắp sàn nhà.

– Các cậu thấy chưa, cháu đã bảo là không vừa mà.

– Sao lại không vừa! Vừa như in ấy, đúng như có ai chủ tâm may chiếc quần này cho mày đấy!

– Mặc vào người vướng víu lắm! Các cậu xem này, chiếc khuy này lẽ ra ở đàng trước thì mặc vào lại thấy nó ở bên nách.

– Thằng bé này vướng víu vì chiếc áo sơ mi nó đang mặc cộm lại ở gần thắt lưng. - Giôn nhận xét như vậy. - Cởi áo sơ mi của nó ra, Béc-ni, chúng ta sẽ cho nó một chiếc khác mỏng hơn.

Hai đứa lột trần tôi ra.

– Thôi, xem đấy, bây giờ tốt lắm rồi! - Béc-ni nói. - Chiếc khuy này cài vào lỗ thủng này, còn chiếc khuy này cài vào lỗ thủng kia! Tuyệt vời! Quần này mặc cao đến cổ như vậy cần gì đến áo gi lê nữa! Chiếc quần mới quý báu làm sao! Bây giờ kiếm đâu ra chiếc áo khoác cũng tốt như thế này cho mày nhỉ?

– Này, cho nó chiếc áo này, - Giôn chìa cho tôi một nắm giẻ rách, nói. - Áo còn mới tinh, nhưng thôi, không sao cả, cứ cho nó thôi, mình thương thằng bé này quá! Cần làm việc thiện mà!

Chúng lồng vào người tôi chiếc áo khoác dính bê bết toàn vôi, vữa, sơn. Chắc hẳn trước đây một người thợ nề nào đó đã mặc chiếc áo này.

– Mày tha hồ sướng nhé, vừa ấm vừa thoải mái! - Béc-ni nói vậy. - Cầm lấy mũ rồi đi đi.

– Thế còn áo sơ mi? Các cậu chưaa cho cháu áo sơ mi mà!

– Áo sơ mi? Đã cho áo khoác này, quần dài này, bây giờ lại đòi thêm áo sơ mi nữa à? Ông lỏi ơi, ông điên rồi đấy có phải không?

– Ít ra cũng phải cho cháu ít tiền chứ: quần áo của cháu đắt tiền hơn nhiều mà.

– Thấy chưa, Giôn? - Béc-ni dằn dỗi nói to. - Chúng ta làm điều tốt cho nó thế mà nó còn đòi tiền. Thằng này quả là tồi tệ, vô lương tâm! Xéo ngay!

Hai gã thanh niên tống tôi ra khỏi phòng, đẩy xuống cầu thang, đuổi ra đường rồi đóng chặt cửa lại.