Gần mười một giờ đêm, trời khuya lắm rồi, nhưng phố xá vẫn đông nghịt người. Người ta chen vai thích cánh, xô đẩy chúng tôi, phải khó khăn lắm chúng tôi mới tiến lên được phía trước.

– Rảo bước lên! - Ríp-stơn quay lại bảo tôi. - Sắp đến nơi rồi.

Câu nói đó làm tôi vui mừng. Khi bước ra khu phố rộng rãi, sáng sủa tôi nghĩ thầm: “Hai bạn mình ở nơi sang trọng quá, được ở đây quả là thú vị”. Nhưng sau đó tôi lại nghĩ khác. Lũ trẻ này bảo rằng chúng về nhà nhưng có mời tôi đến đó đâu. Có thể khi chúng về đến nhà rồi, chúng sẽ bỏ mặc tôi đứng ngoài phố. Câu nói của Ríp-stơn “Sắp đến nơi rồi” làm tôi hăng hái hẳn lên, tôi cho rằng như vậy là hai đứa trẻ kia đã mời tôi đến ở với chúng.

Đột nhiên hai bạn tôi biến mất. Không hiểu chúng lẻn vào đâu rồi nhỉ? Có lẽ tôi vô tình đi vượt lên trên bọn chúng mà không biết chăng? Tôi vừa quay lại, vừa gọi tên chúng nhưng không có tiếng trả lời. Tôi lại chạy vụt lên phía trước và ra sức gọi: “Ríp-stơn, Mô-un-đi”. Vẫn không có tiếng đáp lại.

Tôi lại lâm vào tình cảnh tuyệt vọng. Chẳng lẽ bọn trẻ chủ tâm giở trò chơi độc ác này ra với tôi sao? Chúng không muốn đi cùng tôi nên bỏ rơi tôi giữa phố. Chưa biết chừng chúng dẫn tôi đến một nơi khác chứ không dẫn đến khu Cô-ven-hác-đen, và bây giờ tôi còn ở cách khu ấy xa hơn cả trước khi gặp chúng. Các dự đoán ấy đều đáng buồn quá làm tôi không nén được nỗi đau khổ của mình nữa. Tôi dựa đầu vào cột đèn và khóc. Đột nhiên tôi nghe thấy một giọng nói quen thuộc:

– Xmít-phin, cậu ở đâu đấy?

Tên tôi đâu phải là Xmít-phin. Lũ trẻ không biết tên thật của tôi nên chúng đặt cho tôi cái tên đó. Giọng tôi nghe thấy đúng là giọng nói của Mô-un-đi, tôi biết rõ lắm.

– Mình ở đây này! - tôi trả lời - Các cậu ở đâu thế?

– Chúng mình ở đây. Cậu không trông thấy bọn mình sao?

Tôi không nhìn thấy ai cả. Giọng Mô-un-đi như từ dưới đất vọng lên. Cạnh các hàng quán nơi tôi đang đứng có một bức tường thấp chạy dài. Sát chân tường có những lỗ tròn sâu thăm thẳm. Không hiểu có phải giọng nói vang từ đấy ra không nhỉ?

Đột nhiên có người nắm lấy tay tôi.

– Cậu đấy à, Mô-un-đi - tôi hỏi vậy.

– Tất nhiên là mình rồi, - nó sốt ruột đáp. - nếu muốn ngủ cùng bọn mình thì phải đi ngay.

Mô-un-đi dẫn tôi chui vào một trong những lỗ thủng trông như những cái hang ở chân tường. Bầu không khí lạnh lẽo, ẩm ướt thấm vào mặt tôi. Xung quanh tối đến mức cách hai bước không thể nhìn thấy ai cả. Đi được vài bước trong đường hầm chẳng khác gì như đi trong hang hốc của loài dã thú này, tôi bỗng thấy tự dưng đường dốc hun hút vào lòng đất, tôi sợ quá vội dừng lại.

– Mô-un-đi, các cậu sống ở đây à? - tôi hỏi vậy.

– Sống ở dưới sâu nữa cơ, - Mô-un-đi trả lời, - còn phải đi xuống một ít nữa. Nào, cùng đi nào, cậu sợ cái gì?

– Ở đây tối quá, Mô-un-đi ạ.

– Chắc hẳn cậu quen nằm trên đệm lông chim còn bọn mình có bao giờ được nuông chiều như vậy đâu. Đi nào, nhưng phải bỏ tay mình ra mới được, đừng bám chặt lấy mình như thế!

Tôi càng nằm chặt lấy tay nó hơn. Tôi không biết làm gì nữa. Mô-un-đi chắc hẳn cũng thấy là bàn tay tôi run bắn lên.

– Thôi, đủ rồi, ở đây có gì đáng sợ đâu, chú nhóc! - nó dịu dàng bảo tôi. - Nhanh chân lên, ở dưới đó nhất định bọn mình sẽ tìm ra xe ngựa có mui lớn hay cái xe bò bên trong trải rơm. Lúc ấy bọn mình sẽ tha hồ thoải mái nằm sát cạnh nhau.

Tôi cùng nó đi sâu vào đường hầm tăm tối và ẩm ướt. Đường hầm đó ngoặc sâu vào lòng đất, đường đi trơn lắm, nếu đi giày chắc hẳn tôi đã bị trượt ngã hàng chục lần rồi. Tôi có tự động viên mình rằng, ra khỏi đường hầm xong, tìm được một chiếc xe ngựa ở trong có trải rơm như Mô-un-đi đã tả và nằm trong đó thì thú quá. Mô-un-đi quả là một đứa bé rất tốt bụng, chắc hẳn nó sẽ niềm nở mời tôi cùng nằm trên đệm rơm với nó.

Chúng tôi càng xuống sâu, gió thổi vào mặt càng thấy lạnh. Cuối cùng chúng tôi đuổi kịp Ríp-stơn. Nó càu nhàu trách chúng tôi lề mề quá và đoán rằng giờ này khó lòng tìm nổi một chiếc xe ngựa nào còn bỏ trống.

– Chúng mình đi đâu bây giờ? - tôi rụt rè hỏi vậy. - Con đường hầm này dẫn đến đâu đấy?

– Nếu cứ đi thẳng mãi chúng ta sẽ rơi xuống sông. - Ríp-stơn vừa cười to vừa trả lời.

– Sao cậu cứ dọa nó thế? - Mô-un-đi tốt bụng xen vào. - Đúng đấy Xmít-phin ạ, nếu cứ đi thẳng theo con đường này, chúng ta sẽ ra sông, nhưng chúng ta không đi thẳng mãi đâu, đến một chỗ ngoặt chúng ta sẽ rẽ ra hướng khác.

Tôi sợ lắm nhưng cứ phải tiến lên phía trước vì nếu có quay lại, tôi cũng không tìm ra đường đi. Xung quanh vẫn tối đen. Mô-un-đi nắm tay tôi dắt đi, còn Ríp-stơn vừa đi ở phía sau vừa hát một bài vui vui. Chúng tôi bỗng ngoặt sang một hướng khác và lần bậc thềm mà đi. Xuống đến bậc cuối cùng, Mô-un-đi nói:

– Thôi, chúng ta đến nơi rồi! Ríp-stơn, cậu nắm lấy tay kia của nó, nếu không nó sẽ vấp vào một vật gì đó và ngã vỡ đầu mất!

– Nhấc cao chân lên, Xmít-phin, - Ríp-stơn khuyên tôi. - Nếu cậu giẫm phải một cái gì đó vừa âm ấm vừa mềm mềm thì đừng có tưởng rằng đấy là chiếc bao tay bằng lông thú của ai đánh rơi, đừng có động vào, nếu không nó cắn đấy.

– Con gì cắn cơ? - tôi vừa sợ sệt hỏi lại, vừa hối hận là biết vậy thì ở lại dãy hàng thịt ngủ đêm cho xong.

– Con gì ấy à? Chuột cống chứ còn con gì nữa! - Ríp-stơn trả lời, chắc hẳn nó khoái chí vì thấy tôi sợ hãi. - Ở đây có chuột cống, con nào cũng to kếch xù như mèo, chúng hay chạy ngang chạy dọc đấy.

– Thôi tán chuyện phiếm như vậy là đủ rồi! Cậu đi lên đằng trước đi! - Mô-un-đi bảo bạn.

Không hiểu chúng tôi đi đâu thế này? Xung quanh tối đen và rùng rợn! Dưới ánh sáng chập chờn của những mẩu nến thừa thắp rải rác đó đây, tôi thấy các bức tường gạch bị sương mù dày đặc bao phủ. Cách cầu thang chúng tôi vừa xuống độ hai mươi bước có một mẩu nến cháy leo lét, mẩu nến này đặt ở phần chuôi cái mở nút chai, đầu nhọn khoan vào tường. Ánh sáng của ngọn nến hắt vào khuôn mặt của một ông già đang chữa giày. Ông lão ngồi trên một cái giỏ lộn ngược, giỏ này trước đây vẫn dùng để đựng cá. Ông lão dùng chiếc đĩa ăn cũ kỹ và sợi dây mảnh để sửa giày. Ông lão lấy đầu mũi chiếc đĩa khoan một lỗ vào đế giày rồi gí chiếc giày sát vào ngọn nến nhìn cho rõ hơn để luồn sợi dây vào đúng lỗ vừa khoan. Chiếc kính cà khổ gọng đồng chỉ có mỗi một mắt trễ xuống mũi ông lão. Tay ông lão run run nên dù có nhìn thấy lỗ thủng cũng không luồn dây vào ngay được. Ngọn nến cũng soi sáng phần trước của chiếc xe ngựa, ở đó có mấy đứa bé đang ngồi, thỉnh thoảng chúng lại ném vài nắm bùn vào ngọn nến của ông lão chữa giày. Một năm bùn rơi trúng vào trán ông lão.

– Ha, ha! Xmít-phin xem kìa! - Mô-un-đi cười to. - Hay thật! Đáng kiếp lão già.

– Tại sao lại đáng kiếp? Ông cụ có làm điều gì tệ hại với lũ trẻ không?

– Trời, ông lão này keo kiệt ghê lắm! - Mô-un-đi trả lời như vậy. - Người ta đồn rằng ông ta chôn giấu ở dưới những tảng đá kia rất nhiều tiền, vàng và ngọc. Hừ, giá bọn mình tìm được thì hay quá!

Ngay lúc đó một năm bùn ném trúng làm tuột chiếc giày khỏi tay ông lão khi ông vừa mới luồn được sợi dây qua lỗ thủng. Ông lão đành chống hai tay bò quanh quẩn trên nền gạch để tìm giày. Từ trong xe bọn trẻ đang ngồi phá ra những tiếng cười giòn giã.

– Các con thân yêu ơi! Các con cho lão làm xong công việc đi chứ! - Ông lão cầu khẩn. - Lão chỉ còn khâu độ sáu bảy mũi nữa là xong, lúc đó lão sẽ nhường cho các con ngọn nến này... Các con sẽ tha hồ chơi bài hay làm gì tùy ý.

– Này, cụ ơi, cụ hát cho chúng cháu nghe một bài đi! - Một giọng nói vang ra từ chiếc xe. - Chúng cháu sẽ không động đến cụ đâu.

Ông lão vừa cất tiếng hát bằng một giọng run run, vừa cố gắng lợi dụng tình trạng hòa hoãn để làm xong công việc. Khi ông lão hát xong đoạn thứ nhất và bắt đầu chuyển sang điệp khúc, cả lũ trẻ đồng thanh hát theo. Đúng lúc ấy một nắm bùn của đứa nào đó ném ra rất chính xác rơi trúng vào chiếc mắt kính độc nhất làm ông lão không nhìn thấy gì nữa. Nắm bùn khác ném ra làm ngọn nến rơi xuống đất, tắt ngấm. Trong xe lũ trẻ càng cười to hơn.

– Đi thôi. - Mô-un-đi nói, - đứng ở đây làm quái gì. Chiếc xe của chúng ta ở phía cuối kia.

Tôi nắm chặt tay Mô-un-đi bước theo hai đứa bạn mới. Cả hai có vẻ rất quen thuộc nơi này. Chúng nhanh nhẹn luồn lách lên phía trước trong khi đó tôi luôn luôn vấp phải càng xe bò, xe ngựa vì trong đêm tối khó nhận ra các vật chướng ngại lắm. Chỉ có mỗi ngọn nến của ông lão nghèo khổ có thể soi sáng một khoảng nhỏ ở xung quanh ông ta. Các ngọn nến được thắp sáng khác đều có đông trẻ con và người lớn xúm quanh, họ ngồi xổm trên nền gạch ẩm ướt hoặc trên mớ rơm, chơi bài, hút thuốc lá và chửi rủa nhau bằng những lời tục tĩu nhất. Cuối cùng chúng tôi dừng lại.

– Xmít-phin, đứng lại nào, xe của bọn mình đây rồi! - Mô-un-đi bảo tôi.

Tôi không nhìn thấy gì nhưng nghe rõ tiếng chân Mô-un-đi đang trèo lên nan hoa bánh xe.

– Trong xe thế nào? - Ríp-stơn hỏi.

– Tốt lắm, - từ trong xe Mô-un-đi nói vọng ra.

– Này, trèo vào đi, - Ríp-stơn bảo tôi, - Cậu trèo lên bánh xe, mình đứng ở phía dưới đẩy cậu lên.

Ríp-stơn đẩy tôi lên thật nhưng đẩy mạnh quá làm tôi ngã nhào vào lòng xe.

Vừa leo vào xe, Ríp-stơn vừa càu nhàu bảo Mô-un-đi.

– Cậu nói là “tốt lắm”, thế mà chẳng thấy rơm rạ đâu cả.

– Không một tí gì thật! - Mô-un-đi công nhận ngay.

– Mình đã biết từ trước rồi, - Ríp-stơn tiếp tục cằn nhằn, - Vừa đặt chân vào bánh xe mình đã biết ngay là hôm nay xe này chở than.

Mô-un-đi nói đùa:

– Đáng lẽ cậu phải ra lệnh cho chủ xe không được chở than mà chỉ được chuyên chở những bó rơm khô sạch sẽ. Phải dọa là nếu hắn không làm đúng các yêu cầu trên, chúng ta sẽ không thèm chiếu cố ngủ trong xe của hắn nữa cho hắn sợ một mẻ.

– Thiếu rơm cũng không sao cả, - Ríp-stơn nói tiếp. - Cái chính là bụi than cứ xộc vào mũi mình làm mình rất khó chịu.

– Thế nào, cậu có thích ở chỗ này không, Xmít-phin? - Mô-un-đi hỏi tôi.

– Chúng mình nằm ngủ ở đây ư?

– Đây chính là phòng ngủ của bọn mình. Xin mời quý khách cứ việc tự nhiên như ở nhà mình vậy! - Mô-un-đi niềm nở nói.

– Giường chiếu của các cậu đâu rồi? Các cậu có các thứ đó không?

– Có quá đi chứ! Có nệm nhồi bằng lông chim quý cùng rất nhiều gối ôm và khăn trải giường. Bọn mình có đủ mọi thứ nhưng chẳng may không biết những thứ đó bây giờ biến đi đâu mất rồi!

Và Mô-un-đi lục lọi khắp xe như đang tìm kiếm các đồ vật bị mất.

– Hừ! - nó nói - Cậu thử giải thích cho bọn mình rõ giường chiếu là những thứ gì đi! Đây giường chiếu của bọn mình đây! - Nó lấy gót giày gõ mạnh vào thành xe. - Đối với cậu có lẽ giường chiếu này cứng quá, vậy xin mời cậu chui xuống gầm xe đi, ở đấy có nhiều bùn nhão lắm.

– Đừng nghe nó, Xmít-phin ạ! - Ríp-stơn nói - Chưa bao giờ chiếc xe lại tồi tệ như hôm nay vì hôm nay trong xe không có rơm. Nằm trong xe có rơm thú lắm! Nhiều bận trong đêm khuya lạnh lẽo mình trở về đây, bụng nghĩ thầm mình quả là một kẻ bất hạnh, lại sắp phải nằm trơ trên sàn gỗ bẩn thỉu! Nhưng mọi việc lại diễn ra khác hẳn, mình bỗng thấy trong xe chứa đầy rơm khô sạch sẽ làm mình muốn vùi cả người vào trong đó mà ngủ.

Khi nhớ lại những lần nằm thoải mái trong cảnh sang trọng ấy, Ríp-stơn tắc lưỡi mấy cái liền nghe ngon lành như khi nó xì xụp húp mấy thìa xúp nóng hổi.

– Các cậu không thấy lạnh khi cởi bớt quần áo ra để ngủ à? - tôi hỏi vậy.

– Mình không biết! - Ríp-stơn trả lời vắn tắt. - Mình chưa làm thế bao giờ cả.

– Lần cuối cùng mình cởi quần áo ra để nằm ngủ là vào dịp tháng tám năm ngoái. - Mô-un-đi nói. - Nhưng mà thôi đã đến lúc đi ngủ rồi, nằm xuống đi. Hôm nay ai làm gối nhỉ? Xmít-phin, cậu thích làm gối không?

Tôi cảm thấy mình bất hạnh quá, tôi nghĩ mình dù có phải làm bất kỳ việc gì thì cũng vậy thôi, vì vậy tôi đồng ý ngay.

– Có thể cậu không thích làm gối chăng? Nếu vậy cứ nói thật đi, đừng rụt rè nữa! - Ríp-stơn nói. - Cũng có người thích làm gối đấy! Có người thích được gối đầu lên vật mềm, có người lại thích được nằm ấm. Cậu thích gì?

– Tớ vừa thích được gối lên vật mềm vừa thích được nằm ấm! - tôi vừa khóc vừa trả lời.

– Thế đấy! Thích cả hai thứ! - Mô-un-đi cười nhạt. - Nhưng này nghe đây, nếu cậu muốn làm gối thì leo vào đây, đừng khóc mếu nữa! Khóc lóc mà làm gì! Dắt cậu về đây thật là dại quá.

Tôi vội bảo Mô-un-đi rằng tôi khóc vì không cầm được nước mắt, nhưng chỉ cần Mô-un-đi hướng dẫn cho tôi, tôi sẵn sàng làm gối ngay.

– Chả có gì phải hướng dẫn cả, - Mô-un-đi trả lời, giọng đã địu đi. - Ai nằm xuống và để cho người khác đặt đầu lên người mình thì người đó là gối. Người làm gối được ấm còn người gối được đặt đầu vào chỗ mềm mại, làm thế vừa đơn giản vừa thuận tiện.

– Thôi, xê ra, tớ làm gối cho! - Ríp-stơn nói to rồi nằm ngang phía cuối xe. - Các cậu nằm xuống đi!

– Nằm như tớ đây này, Xmít-phin. - Mô-un-đi vừa nằm vừa nói.

Nhưng bắt chước nó không phải là chuyện dễ. Nó gối đầu bên phần thân của Ríp-stơn còn để cho tôi phần chân. Tôi đành cố gắng tự thu xếp chỗ nằm vậy vì biết có càu nhàu cũng vô ích mà thôi.

– Cậu có buồn ngủ không, Ríp-stơn? - sau vài phút im lặng, Mô un-đi bỗng hỏi bạn như vậy.

– Tớ buồn ngủ rồi. Còn cậu? - Ríp-stơn hỏi lại.

– Sau khi được xem những trận đánh nảy lửa trên sân khấu, mình không sao ngủ được. Cậu hãy thử tưởng tượng cảnh ba thằng cướp biển nhảy bổ vào tàu của cậu thế mà cậu chỉ mặc có chiếc áo sơ mi, chiếc quần dài và chỉ có hai con dao mang theo người, ngoài ra không còn vũ khí gì khác, lúc đó cậu sẽ xử trí thế nào?

– Phải, cảnh đó ở rạp hát diễn hay lắm. - Ríp-stơn nói bằng một giọng ngái ngủ. Chúc các cậu ngủ ngon nhé!

Mọi người đều im lặng, nhưng Mô-un-đi lại lên tiếng phá tan sự yên tĩnh:

– Cậu ngủ đấy à, Ríp-stơn? Ríp-stơn!

– Hừ, cậu cứ ba hoa thế này thì lần sau đừng hòng dụ mình làm gối nữa! - Ríp-stơn bực mình đáp. - Cậu cần gì nào?

– Cậu lạ thật đấy! Cậu không muốn vừa nằm vừa nói chuyện về những cảnh vừa được xem sao?

– Chỉ vì câu chuyện ngu ngốc ấy mà cậu đánh thức mình dậy à?

– Mình chỉ muốn hỏi cậu có mỗi một điều: cậu có cho là bọn cướp quẳng xuống giếng một xác chết thật sự hay không?

– Tất nhiên rồi! Qua lỗ thủng của bao tải đựng xác chết mình còn trông thấy rõ cả hai bàn tay thò ra cơ mà. - Ríp-stơn trả lời một cách chế nhạo.

– Cậu có cho rằng ở ngay sân khấu có một cái giếng thật sâu không?

– Còn phải nói gì nữa! Tất nhiên là có rồi.

– Thế tại sao mình không nghe thấy tiếng nước động?

– Tại cậu hơi kém đấy. Giếng sâu nên không thể nghe thấy ngay. Ba phút sau khi bọn cướp ném xác chết xuống giếng, mình mới nghe thấy có tiếng rơi tõm một cái.

Mô-un-đi im lặng, nó thở phì phò. Nó có vẻ còn muốn nói chuyện lắm. Nó thử gọi bạn nhưng Ríp-stơn chỉ ngáy chứ không trả lời. Nó gọi tôi nhưng tôi cũng không muốn nói chuyện, tôi giả vờ ngủ say.

Thực ra tôi không ngủ được. Tôi vừa áp má đẫm nước mắt vào đầu gối Ríp-stơn vừa nghĩ tới cuộc sống trước đây, nghĩ đến việc chạy trốn khỏi nhà, không biết những gì đang đợi tôi trong tương lai! Biết thế này thà cứ chịu trận đòn của dì Béc-cơ cho xong. Biết thế này thì khi bị thằng Giéc-ri bắt tôi cứ liều về nhà cho xong. Cha tôi hẳn sẽ lấy thắt lưng da quật tôi một trận nên thân, nhưng đến phút này mọi việc rắc rối chắc đã chấm dứt rồi, tôi sẽ nằm trên giường ấm áp và ru em Pôn-li tí hon. Tất nhiên người tôi hãy còn đau dừ vì trận đòn ban ngày nhưng trong giờ phút này tôi sẵn sàng chịu đựng mọi khổ cực nếu như tôi được trở về khu phố tôi vẫn sống, trở về số nhà mười chín và được mọi người tha lỗi cho tôi.

Em Pôn-li bé bỏng đáng thương! Nghĩ đến nó, tôi lại trào nước mắt. Hình ảnh em tôi không lúc nào rời khỏi đầu tôi.

Có thể khi lăn xuống bậc thang đá cuối cùng, em tôi đã chết và bây giờ nằm bất động một mình trong căn phòng tăm tối. Cảnh tượng rùng rợn quá làm tôi quên cả khóc lóc. Tôi nhớ lại hình ảnh mẹ tôi, nhớ lại buổi tối khi mẹ tôi mất và nhớ lại cả ngày mai táng mẹ tôi.

Đột nhiên có tiếng chân bước nặng nề. Lũ thanh thiếu niên đang mãi mê cờ bạc vội nhảy vào xe và kêu to:

– Tắt nến đi, bọn cớm đi tuần đấy!

Tôi biết rằng mọi người vẫn gọi cảnh sát là “cớm” và tôi bỗng sợ hãi. Chắc hẳn dì ghẻ tôi đã đi báo cảnh sát là tôi trốn nhà ra đi và bây giờ họ đang truy lùng tôi! Biết thế này thà chịu làm gối cho xong! Như vậy không ai nhận ra tôi nữa vì tôi nằm dưới những người khác! Tiếng chân bước càng gần. Ba cảnh sát tiến đến chiếc xe có bọn tôi nằm. Toàn thân tôi run rẩy, mồ hôi lạnh toát ra đầy mặt. Một cảnh sát trèo lên bánh xe, dùng đèn lồng soi sáng cả lòng xe.

Nhưng Ông ta lại nhảy xuống, tôi thở phào thoải mái. Cả ba vừa đi vừa nói chuyện về các công việc của mình. Tiếng chân bước nhỏ dần, nhỏ dần rồi tắt hẳn chỉ còn nghe tiếng ngáy của lũ trẻ đang ngủ say và tiếng chuột rúc rích. Tôi cũng ngủ thiếp đi lúc nào không hay.