Khi tôi rẽ vào con đường nhỏ xuống “Cổng tò vò” đồng hồ điểm chín tiếng. Điều đó bắt tôi phải dừng lại. Mô-un-đi và Ríp-stơn không có mặt ở dưới đóđâầu, hẳn chúng đang đi kiếm ăn và đến khi trời sắp tối chúng mới trở về đây. Không gặp chúng thì cần làm gì đây để chóng hết ngày. Việc đó làm tôi bớt hẳn vui mừng vì đã trốn khỏi nhà thương làm phúc một cách an toàn.

Tất nhiên tôi có thể ra chợ tìm các bạn tôi, nhưng không thể mặc bộ quần áo lạ mắt này mà ra đó được. Tôi quyết định cứ mò xuống khu “Cổng tò vò” ngồi đó suốt ngày chờ đợi cho đến khi hai bạn tôi trở về mới thôi. Thật kỳ lạ: nơi đỗ của chiếc xe ngựa mà chúng tôi vẫn ở bây giờ không có vẻ gì ấm cúng như khi nằm trong nhà thương tôi đã tưởng tượng ra. Ở đó tối tăm nặng nề, đáng sợ. Hơi ẩm xuyên thấu qua người tôi.

Gần tường tôi nhìn thấy một đống giẻ rách có hình dáng kỳ lạ. Khi tôi lại gần, đống giẻ rách đó bỗng nhiên động đậy và từ đó vang ra giọng khàn khàn của người già cả:

– Mày tìm gì thế thằng bé con kia? Tao tưởng bây giờ là ban ngày mọi người đều đi khỏi nơi đây để cho tao chết trong cảnh yên tĩnh. Chết trước mặt mọi người thì nặng nề lắm. Thế mà mày còn quấy nhiễu tao.

– Cháu không quấy rầy cụ khi cụ chết đâu, - tôi lễ phép trả lời. - Cụ cứ việc an nghỉ. Cháu đi tìm chỗ tránh lạnh đây.

– Chui vào thùng đi, thùng đặt trên chiếc xe chở nước ấy, - ông già mới quen nói bằng một giọng khàn khàn. - Nếu chân tao còn vững thì tao trèo vào đấy rồi...

– Tôi nhìn quanh và thấy một cái xe, trên có cái thùng to.

Tôi trèo vào thùng, lòng khắp khởi mừng thầm vì đã khéo tìm được nơi ấm cúng. Nhưng chỉ một lát sau tôi đã thấy không thể nào dùng thùng ấy làm chỗ ở được. Trong thùng có nhiều nước bị đóng băng, khi tôi nằm lên trên, băng bị tan ra và nước lạnh thấm vào quần áo tôi.

Tôi trèo ra khỏi thùng, ngồi ẩn sau chiếc thùng nhỏ hình tròn của chiếc xe chở nước để tránh gió. Nhưng gió thổi mạnh và dữ dội quá nên không tài nào tránh gió được. Gió thổi hun hút xuyên qua tường chật hẹp cuốn theo cả băng tuyết. Tôi rét thấu xương, tai cóng và đau rát. Khi tôi hơi nhỏm người dậy, gió thổi thẳng vào mặt tôi. Tôi phải dùng cả hai tay ghì chặt lấy mũ, ngón tay tôi tê buốt vì rét quá, da tôi rát như phải bỏng. Tôi không thể chịu được cực hình ấy quá nửa giờ nên đành từ trên xe nhảy xuống đất, đút tay vào túi quần, chạy ngược chạy xuôi, chân giẫm lên những tảng đá trơn tuột, tôi cố vận động để người nóng lên.

Gió lạnh hành hạ tôi ghê quá, cuối cùng tôi quyết định thử nhóm lửa xem sao. Có thể kiếm vỏ cây và than đá ở bờ sông. Có điều gay go là tôi không có diêm. Ở bờ sông có nhiều xà lan. Ở trên đó các công nhân bốc vác đang làm việc. Nếu tôi hỏi xin diêm tất nhiên họ sẽ cho; nhưng chẳng lẽ cứ mặc quần áo thế này mà đi đến chỗ họ làm việc hay sao. Họ sẽ biết ngay là tôi mới ở nhà thương làm phúc trốn ra. Họ sẽ tra hỏi và cuối cùng sẽ bắt tôi. Chỉ còn một cách là cởi áo khoác ra, lấy bùn bôi vào mặt và chân tay sao cho thật giống thằng bé bới rác chuyên đào xới ở lớp phù sa bên bờ sông để tìm vỏ cây, chai lọ, hộp sắt tây và các thứ bỏ đi khác. Để làm việc này không những tôi phải cởi áo khoác ngoài giữa gió lạnh mà còn phải cởi cả bít tất, giày và mũ vì dân bới rác không mặc quần áo kiểu này. Chân, tay và mặt của những người bởi các luôn dính bùn đất. Để cho người thật làm láp, tôi phải đi chân không trên lớp đất phù sa phủ trên băng, nhúng tay vào phù sa rồi bôi lên mặt.

Dân bới rác bao giờ cũng đeo cái túi hoặc cái giỏ nào đó dùng đựng những thứ kiếm được. May mắn thay tôi nhìn thấy ở phía đuôi sà lan có một cái xoong cũ nằm lăn lóc trên lớp đất phù sa. Tôi cầm lấy cái xoong ấy và đi lại gần một ông cụ già làm nghề khuân vác xin một que diêm.

– Bước ngay, bước ngay, thằng ăn cắp nhóc con! - ông cụ thét to. - Vừa mới ở tù ra mà đã làm nghề cũ rồi!

– Cháu có bị tù đâu, - tôi ứa nước mắt, nói. - Cháu chưa hề bị tù tội bao giờ.

– Có bị tù đâu! Mày là thằng nói láo! Xem kia kìa, đầu trọc thế này chẳng phải là kiểu đầu của bọn tù tội thì còn là kiểu nào?

– Không phải thế đâu, cháu nằm ở nhà thương làm phúc, cháu bị húi trọc vì cháu sốt nóng... cháu vừa trốn khỏi nhà thương làm phúc đấy.

Ông cụ thò đầu có mái tóc bạc ra khỏi thành sà lan và chăm chú dò xét nhìn khuôn mặt bẩn thỉu đẫm nước mắt của tôi. Chắc hẳn bây giờ cụ tin rằng tôi nói thật vì vậy cụ nói dịu dàng hơn:

– Được rồi, nếu cháu chỉ cần một que diêm thì hãy lấy hai que và cứ việc đi đi.

Ông cụ cắm mấy que diêm vào kẽ nứt ở đầu sào và đưa sang cho tôi. Nhưng đáng buồn thay, mọi sức lực tôi bỏ ra đều phí công vô ích! Tôi có vỏ cây, than và một mẩu giấy nhưng tất cả những thứ đó đều ẩm ướt, cả hai que diêm của tôi đều cháy hết nhưng không lan sang các vật khác được. Tôi nhìn ra sông: cụ già cho tôi diêm không còn ở trên sà lan nữa. Thôi đành chịu thiếu lửa vậy, tôi lại ra sông, rửa chân tay, mặt mũi cho khỏi dính bùn, đứng trước gió cho mau khô người vì tôi không có khăn mặt, sau đó lại đi bít tất, giày, mặc áo khoác ngoài, đội mũ và đi đi lại lại ở khu “Cổng tò vò”.

Tuyết rơi được gần hai tháng rồi. Điều đó không làm tôi buồn, ngược lại còn làm tôi rất vui: tôi nghĩ rằng hễ trời xấu là Ríp-stơn và Mô-un-đi sẽ phải quay về nhà sớm hơn thường lệ. Tôi ngồi ở bậc thang cuối cùng, chỗ hai bạn tôi thường đi qua để xuống “Cổng tò vò” và bắt đầu đợi bạn.

Đồng hồ nhà thờ điểm bảy tiếng nhưng vẫn không thấy các bạn tôi quay về. Biết ẩn vào đâu bây giờ, biết làm gì bây giờ? Hay là trở về nhà chăng? Khi lần đầu tiên ý định này thoáng hiện ra trong óc tôi, tôi vội xua đuổi đi ngay, vì thấy ý định đó quả là vô lý. Nhưng thời gian trôi qua, tôi mất dần hy vọng được gặp lại hai người bạn duy nhất của mình. Ý nghĩ trở về nhà lại cứ xuất hiện trong óc tôi. Cuối cùng tôi không thể nghĩ đến bất kỳ việc gì khác ngoài ý nghĩ quay về nhà. Về nhà thì có gì đáng sợ nhỉ? Đã hơn chín tháng nay tôi không nhìn thấy ai trong gia đình, có lẽ mọi người sẽ vui mừng khi gặp tôi, có thể trong trường hợp xấu nhất, cha tôi sẽ dạy cho tôi một bài học về cách xử thế ở đời. Bây giờ tôi đâu còn là một đứa trẻ quá bé bỏng như khi mới trốn nhà ra đi nữa; tôi đã biết cách kiếm ăn, biết cách làm việc, tôi không còn là gánh nặng cho gia đình nữa.

Tuy nhiên trước khi trở về nhà, tôi còn lang thang ở “Cổng tò vò” một lúc lâu, sau đó tôi chạy ra chợ xem Mô-un-đi và Ríp-stơn có ở đây không, tìm kiếm mọi nơi đều không thấy chúng, tôi quyết định đi về phía Téc-min. Tôi vui vẻ rảo bước không dừng lại ở đâu cả, không chú ý đến ai cả.

Nhưng khi đến chợ Xmít-phin tôi bước chậm lại và khi đến đầu phố tôi ở, tôi đứng hẳn lại. Bây giờ về thẳng nhà gặp cha tôi liệu có nguy hiểm không nhỉ? Vào giờ này cha tôi hay có mặt ở tiệm rượu, hay là đứng đợi ở đây cho đến lúc nào cha tôi từ đó ra chăng? Khi cha tôi uống chút ít rượu rồi, ông thường dễ dãi hơn. Tôi đứng ở hè phố bên kia đường, đối diện với phố tôi ở và đợi cha tôi. Đến mười một giờ đêm cha tôi mới về nhà. Một ý nghĩ luôn ám ảnh tôi: không hiểu cha tôi sẽ tỏ thái độ thế nào khi gặp tôi, cha tôi sẽ nói gì? Ý nghĩ đó giày vò tôi làm tôi không cảm thấy đói và lạnh nữa.

Nhưng thời gian cứ chậm chạp trôi qua mà cha tôi vẫn không trở về. Tôi quyết định đi lại quán rượu, nơi cha tôi hay vào uống, nhìn xem có cha tôi trong đó không. Đột nhiên cánh cửa mở toang, từ phía trong người ta đẩy một phụ nữ ra ngoài. Chiếc áo dài của bà ta rách tả tơi, mớ tóc hung rối bù, môi bị đánh ứa máu, tay bà ta ôm khư khư một đứa bé con, đứa bé được quấn trong một nắm giẻ bẩn thỉu. Tôi nhận ra ngay người phụ nữ ấy là ai rồi: đó là dì Béc-cơ với đứa em gái khốn khổ của tôi - em Pôn-li.

– A, thằng say rượu trời đánh thánh vật kia! - dì Béc-cơ rít lên. - Mày dám quẳng chai lọ vào người tao à? Suýt nữa mày giết chết con bé rồi đấy. Khi nào mày vác mặt về nhà tao sẽ lấy que sắt thông lò quật cho mày một trận.

Người đàn ông vừa đẩy dì ta ra khỏi quán rượu, lại giơ nắm đấm xông lại:

– Mày dám mắng tao là thằng say rượu à, đồ thú vật hèn hạ kia! - ông ta thét to. - Mày tiêu pha hết tiền tao đưa cho để mua thức ăn vào việc rượu chè. Kể từ lúc mày bước chân vào nhà tao, cả nhà tao bị đói khổ vì mày. Giết chết mày đi còn là nhẹ, đồ nát rượu vô liêm sỉ kia!

– Thôi, làm ầm ĩ lên thế là đủ rồi đấy, Gim Ba-li-dét ạ! - Ông Pi-gốt túm chặt lấy hai tay cha tôi kêu to. - Tôi không cho phép anh làm điều phạm pháp ở quán tôi đâu. Anh có thể đánh vợ ở nhà, nhưng tôi không cho phép đánh vợ ở đây đâu! Không được đánh nhau ở đây!

Gim Ba-li-dét! Ông chủ quán gọi người đàn ông say rượu, áo quần bẩn thỉu này là Gim Ba-li-dét. Chẳng lẽ đây là cha tôi ư? Tôi vẫn quen nhìn thấy cha tôi ăn mặc chỉnh tề, thậm chí còn có phần sang trọng nữa. Thường thường sau khi đi làm về, cha tôi rửa mặt mũi chân tay thật cẩn thận và chỉ ra khỏi nhà khi đã mặc chiếc áo sơ mi sạch sẽ, khoác chiếc áo ngoài may bằng loại vải không dày lắm cho bó lấy người, cổ quàng một chiếc khăn dệt bằng tơ tằm; còn người này có bộ một của kẻ đã lâu ngày không tắm rửa, mặt đỏ gay và sưng to húp híp, đôi mắt đục ngầu nhoèn những dử mắt, má không cạo râu ria đâm ra tua tủa, mớ tóc rối bù chắc hẳn đã lâu ngày không chải. Ông ta mặc chiếc áo sơ mi bẩn thỉu trông lôi thôi lếch thếch và đội chiếc mũ cũ rách nhàu nát.

– Bỏ tôi ra! - cha tôi hét lên với ông Pi-gốt. - Tôi phải đập vào mặt cái con đỉa đã hút hết máu của tôi mới được!

– Thôi, thôi! Gim ơi! - Những người khác cũng từ quán rượu theo ra, cố thuyết phục cha tôi. - Lúc nào cậu thanh toán với mụ ấy mà chẳng được, tốt hơn hết là vào đây làm thêm một chén be bé nữa đi.

Một cảnh sát tiến lại gần đám đông ồn ào đó.

– Cái gì thế này, gia đình Ba-li-dét lại làm ầm ĩ phố xá lên rồi có phải không? - Gã cảnh sát bình thản hỏi ông chủ quán.

– Vâng, đúng vậy, - ông Pi-gốt đáp. - Không đủ sức ngăn cản họ nữa. May quá, cuối cùng thế là có ông đến đây giúp sức.

– Ông cảnh sát này, - cha tôi nói to. - Mong ông tống cổ con vật tóc hung kia đi để tôi không phải nhìn thấy mặt nó nữa!

Nói xong cha tôi lảo đảo quay vào quán rượu.

– Không, tốt hơn hết ông hãy đập chết con quái vật đã rượu chè tiêu hết tiền nong của tôi đi, - thấy bóng cảnh sát, dì Béc-cơ đã trấn tĩnh hơn, dì vừa khóc nức nở vừa bảo vậy.

– Thôi thôi, về nhà đi, con mụ hay gây rối này! - gã cảnh sát càu nhàu, kéo tay dì ta một cách thô bạo rồi đẩy dì ta đi về phía cửa nhà tôi.

Biết làm gì bây giờ đây? Tất nhiên đi theo dì Béc-cơ về nhà thì thật là ngu xuẩn. Không bao giờ tôi nuôi ảo vọng là dì ấy sẽ đối xử dịu dàng với tôi. Xuất hiện trước mắt dì Béc-cơ bây giờ khi dì ấy mới bị cha tôi đánh cho một trận thì thật là nguy hiểm, chắc hẳn dì ấy sẽ nhảy bổ vào tôi mà đánh đập. Em bé Pôn-li đáng thương! Tôi rất thương hại em, may mắn thay là dù sao em vẫn còn sống, vẫn mạnh khỏe và không bị tàn phế vì lỗi lầm của tôi. Đi gặp cha chăng? Có thể cha tôi sẽ thương hại tôi, trước đây dì Béc-cơ xúi bẩy cha tôi ruồng bỏ tôi. Bây giờ cha tôi và dì ấy đã cãi nhau. Có thể mặc cho dì ấy muốn nói gì thì nói, cha tôi sẽ đón tiếp tôi tử tế chăng.

Tôi rụt rè bước vào quán rượu. Trong đó đông người quá nên tôi không nhìn thấy cha ngay. Sau khi nhìn quanh khá kỹ lưỡng, tôi thấy cha tôi ngồi yên đặt hai tay lên bàn và gục đầu vào tay.

– Ê, thằng bé ở nhà thương làm phúc kia, mày cần gì nào? - một người làm công trong quán rượu hỏi tôi.

– Cháu đến tìm cha cháu, cha cháu ngồi ở kia kìa! - tôi chỉ vào cha tôi, nói vậy.

– Tên cha cháu là gì?

– Gim Ba-li-dét.

– Đúng rồi! Tôi cũng nhận ngay ra nó mà! - Ông thợ thuộc da ở cùng phố tôi reo to. - Gim, thức dậy mau, nhìn xem này, con cậu quay về rồi đấy! Thức dậy mau lên. - Ông ta khẽ đẩy tay vào vai cha tôi, cố thuyết phục cha tôi.

– Nói láo, để cho người ta yên thân nào! - cha tôi vẫn không ngẩng đầu lên, chỉ càu nhàu trả lời.

– Nói với cha mày đi, Gim. Nói với cha mày vài câu đi, cha mày sẽ nhận ra giọng mày ngay.

– Con đây cha oi! - tôi run run chạm nhẹ vào khuỷu tay cha tôi nói. - Con về đây... con trở về nhà đây.

Cha tôi từ từ ngẩng đầu lên, nhìn tôi một cách dữ tợn khiến tôi phải lùi lại hai bước. Mấy phút liền cha tôi trừng trừng nhìn tôi bằng đôi mắt hung bạo, tôi bắt đầu hy vọng rằng cơn giận của cha tôi sẽ dần dần lắng xuống thì đột nhiên không nói một lời nào cả, cha tôi tóm chặt cổ áo tôi. Tay cha tôi bóp chặt lấy cổ tôi.

– A, mày sa bẫy rồi, thằng vô lại này! Sa bẫy rồi nhé! - cha tôi nói vậy, một tay vẫn giữ chặt lấy tôi, tay kia cởi chiếc thắt lưng da đáng sợ ra.

– Anh làm gì đấy, Gim? Gim, anh làm nó chết nghẹt mất! Bỏ nó ra, Gim! Với trẻ con mà anh đối xử như vậy sao? - Mọi người xung quanh bênh vực tôi.

– Đây là con tôi! Tôi muốn làm gì nó thì làm! - Cha tôi thét to.

Cha tôi dừng lại trong giây phút chắc hẳn để nghĩ xem nên bắt tôi nằm theo tư thế nào để đánh cho dễ hơn, sau đó cha tôi tóm cổ áo nhấc người tôi lên cao rồi quẳng tôi ngã sấp mặt xuống chiếc ghế dài. Chắc hẳn lúc này cha tôi mới nhận ra rằng, tôi mặc bộ quần áo lạ mắt làm sao.

– Tại sao mày lại ăn mặc lạ lùng như vậy? - cha tôi hỏi.

– Chắc hẳn đây là quần áo nhà tù, - một người đoán vậy, - mà ngay tóc cũng húi theo kiểu nhà tù.

– Không, đây không phải là quần áo nhà tù đâu, - một người làm công trong quán rượu nói, - đây là quần áo của nhà thương làm phúc đấy.

– Vâng, của nhà thương làm phúc đấy, - nhân đà tôi nói theo, - con được phát bộ quần áo này khi con bị sốt nóng phải vào chữa trong nhà thương làm phúc.

Tôi tưởng nghe xong câu đó cha tôi sẽ thương hại tôi, nhưng sự việc lại diễn ra ngược lại. Cha tôi tránh xa chiếc ghế nằm với vẻ mặt ghê tởm, quay lại phân bua với mọi người xung quanh bằng một giọng đầy nước mắt:

– Đấy, các ông bảo tôi tha nó, nhưng các ông có biết thằng bé này đã làm gì không? Nó bỏ nhà ra đi vì suýt làm em nó ngã chết, sau đó nó đi ăn xin bêu xấu tôi... Nó nằm nhà thương làm phúc, đấy, các ông nghe rõ chưa. Nằm ở nhà thương làm phúc! Thế mà các ông còn khuyên tôi tha cho nó! Không đời nào, tôi sẽ đánh chết nó.

– Anh muốn làm gì thì làm, nhưng không được đánh nó trong quán tôi! - ông Pi-gốt kêu to, tay giằng lấy chiếc thắt lưng da mà cha tôi vừa vung lên định giáng xuống người tôi.

Ông Pi-gốt định giật lấy chiếc thắt lưng da, nhưng một đầu thắt lưng da quấn chặt vòng quanh bàn tay cha tôi. Ông chủ quán và cha tôi giằng co nhau. Lợi dụng cơ hội đó, đang nằm sấp trên chiếc ghế dài tôi vội len lén bò xuống sàn nhà.

– Gọi cảnh sát mau! - ông chủ quán thét to.

– Gọi ai thì gọi, không có đứa nào ngăn được tao, không cho tao nện thằng nhãi lang thang này một trận!

Cánh của quán nửa khép nửa mở, dễ chừng có đến năm bảy người đi bộ tò mò thò đầu vào xem vì thấy trong quán có tiếng ầm ĩ. Tôi trốn dưới gậm bàn. Người làm công tốt bụng cúi xuống kéo tôi ra cửa. Mọi người còn đang mải mê xem ông chủ quán và cha tôi giằng co nhau nên không ai để ý đến tôi cả.

– Chạy về nhà nhanh lên và hãy ăn mừng đi vì thoát nạn thế này là may lắm đấy! - người làm công bảo tôi như vậy rồi đẩy tôi ra ngoài phố và đóng cửa lại.