[TIÊU HỀ]: Chương 11

Vào dịp Tết năm 2015, Hữu Chấn dự định về quê ăn Tết. Cậu rất ít khi nhắc đến bố mẹ, nhưng có lần về ăn cơm vào năm ngoái, bố mẹ lại lải nhải với cậu chuyện kết hôn. Cậu có chút thiếu kiên nhẫn, không nhịn được lầm bầm nhỏ một câu: "Bác sĩ đã kiểm tra con là người lưỡng tính rồi, là con trai." Bố cậu thính tai, nghe ngay được ba chữ "người lưỡng tính", vô cùng kinh ngạc. Hữu Chấn vội ngậm miệng lại, ra hiệu cho bố: Mẹ đang ở kìa, đừng nói nữa.

Mấy ngày sau, bố bất ngờ đến cửa hàng của Hữu Chấn, mang theo chút hơi men. Tiệm bên cạnh là một cặp đôi les mở, Hữu Chấn bắt đầu trò chuyện từ tiệm đó trước. Bố nói: "Bây giờ cởi mở thế rồi, chuyện này cũng không có gì." Cậu chưa từng ngờ rằng bố lại có thể thốt ra câu nói đó. Chiều hôm đó, Hữu Chấn đã giải thích mọi chuyện về bản thân mình.

Bố trầm mặc một lúc, rồi nói: "Vậy con phải chú ý sức khỏe đấy." Hữu Chấn đặc biệt dặn dò, tạm thời đừng nói cho mẹ biết. Nhưng cậu thừa biết, bố không giữ được chuyện trong lòng.

Ngày hai mươi tám tháng Chạp, Hữu Chấn dọn dẹp xong việc ở cửa hàng, trời đã hơn tám giờ tối. Cậu xách theo một túi bột mì và một can dầu ăn đã chuẩn bị sẵn, bắt taxi về nhà. Khi sắp về đến nhà, bố gọi điện đến, giục cậu về nhà giúp mẹ làm đồ Tết. Chưa đầy mấy phút sau, Hữu Chấn đã xách đồ xuất hiện. Dầu và bột ở nhà vừa lúc dùng hết.

Người quê ăn Tết rất coi trọng việc làm "việc năm", mấy ngày trước ba mươi Tết là đã bắt đầu "rán đồ Tết". Hữu Chấn bước chân vào nhà, trên bàn đã bày sẵn ba chiếc chậu lớn, năm chiếc chậu nhỏ, chuẩn bị sẵn cá, kẹp sen và thịt viên để rán. Bố đang hút thuốc xem tivi. Mẹ vẫn đang bận rộn.

- Ăn cơm chưa? - Mẹ hỏi.

- Vẫn chưa ạ.

- Vậy ăn trước đi, ăn xong rồi ra phụ giúp. - Mẹ vừa nói, vừa hâm nóng cơm canh, bày lên bàn. Bà ngồi xuống bên mép bàn, nhìn Hữu Chấn ăn, cũng không nói gì nữa. Một lúc sau, bà đứng dậy, không đâu lại rót cho cậu một chén rượu trắng. Uống cạn rồi, lại rót đầy.

Lời biên tập:

LGBT: Chữ viết tắt bằng tiếng Anh của người đồng tính nữ Lesbian, người đồng tính nam Gay, người song tính Bisexual và người chuyển giới Transgender.

Trong bài, Hữu Chấn, Mộc Mộc đều là tên giả.

Tùy bút

Lúc này mới hiểu ra toàn bộ sự nỗ lực của tôi, chẳng qua cũng chỉ để hoàn thành một cuộc đời bình thường.

—— Mục Đản

Thầy A Minh

Văn_Quách Ngọc Kiệt

Một

Ngô Minh Ích nheo mắt nhìn chăm chú, vô cùng nghiêm túc, sẽ khiến bạn quên mất cả cặp kính. Tóc được cắt rất ngắn, là độ dài gọn gàng và không gây chú ý. Anh thường mặc áo sơ mi và quần dài màu đen hoặc xám, vừa vặn phẳng phiu. Thỉnh thoảng tay phải đút túi quần, lúc làm bộ rút ra, tay trái sẽ ấn từ bên ngoài vào miệng túi, cứ thế tay rút ra mà quần vẫn luôn phẳng phiu.

Anh dáng người thấp, nhưng ngăm đen tráng kiện, giọng nói trầm ấm, các âm vực khác nhau cộng hưởng trong lồng ngực, giống như tiếng đàn phong cầm. Điều này cũng là vì anh lên lớp dùng rất nhiều sức, đến gần cuối giờ thì mệt, phát ra mấy âm thanh lạc điệu. Ngay trong tiết học đầu tiên, anh khuyến khích chúng tôi luyện tập phát biểu trong lớp, đừng sợ hãi, anh nói ngày trước đi học bản thân cũng rất căng thẳng, vì lưỡi quá dày nên đôi khi phát âm sai, thế nên thường xuyên im lặng. Lắng nghe kỹ, quả nhiên vẫn có những âm phát ra còn hơi cứng ở đầu lưỡi và kẽ răng. Nghe các bạn học kể lại, Ngô Minh Ích khi mới bắt đầu làm giáo viên, vì quá căng thẳng nên trước giờ lên lớp thường ra ngoài nôn mửa.

Thật khó tưởng tượng tại sao anh lại căng thẳng, anh đã nổi tiếng như vậy rồi——Trương Đại Xuân từng nói, Ngô Minh Ích là nhà văn tiểu thuyết xuất sắc nhất Đài Loan, những bài viết của anh trên Facebook mỗi lần đăng đều có hàng ngàn lượt chia sẻ, anh cũng đã là giảng viên được yêu thích nhất của khoa Ngữ văn Trung Quốc, mỗi lần mở lớp, sinh viên đều ngồi chật kín phòng học.

Ngay tuần đầu tiên, anh liệt kê mười lăm cuốn sách, bảo rằng, những cuốn sách này chắc trong hai tuần là đọc xong thôi nhỉ. Mọi người hít một ngụm khí lạnh, không dám lên tiếng. Anh lại nói, nếu viết văn mà không có tài năng, chi bằng đi bán bánh DORAYAKI (bánh đậu đỏ). Tay phải anh rút ra từ trong túi, giơ ngón trỏ lên làm động tác tay phụ trợ để nhấn mạnh, đốt ngón tay đầu tiên không duỗi thẳng được, cứ cong lên một cách đầy dùng sức. Thế là sau giờ tan học, khu vực hút thuốc bên cạnh phòng học toàn là những sinh viên cúi đầu ủ rũ, lên kế hoạch ra phố Chí Học bên ngoài trường để bán bánh đậu đỏ.

Tuần thứ hai, số người đã giảm đi một nửa, Ngô Minh Ích nói, các vị không cần lo lắng, những cuốn sách này không cần đọc nhanh vậy đâu, những lời tôi nói hôm đó, là để dọa lui những sinh viên không có quyết tâm. Lúc này những người ngồi bên dưới, không biết là thở phào nhẹ nhõm, hay lại càng thấy căng thẳng hơn.

Môn học do Ngô Minh Ích mở này có tên là "Văn học và Môi trường". Đây là định hướng sáng tác của anh, cũng là định hướng nghiên cứu. Anh nói, khi bảo vệ luận án tiến sĩ, có hội đồng phản biện không đồng tình, cho rằng đề tài này chưa đủ tầm để làm đề tài nghiên cứu học thuật, anh không phục. Nhưng ngày hôm nay, sẽ không còn ai nói như vậy nữa.

Giống như rất nhiều người, khi nhắc đến văn học tự nhiên, điều đầu tiên tôi nghĩ đến là Đào Nguyên hoa bay phấp phới, thi nhân ẩn dật chốnâm sơn lâm. Nhưng trong lớp học này, "tự nhiên" lại là một hệ thống khoa học cách vật trí tri (khúc vật trí tri - tìm tòi sự vật để đạt đến tri thức). Ngô Minh Ích nhắc nhở chúng tôi, khi miêu tả một cái cây, một chú chim, phải viết ra được tên chính xác của chúng. Đây không chỉ là chi tiết, mà còn là sự lựa chọn đối với phương pháp sáng tác. Ngô Minh Ích nói, thế hệ người viết văn Đài Loan như anh, sinh trưởng vào thời kỳ kinh tế cất cánh, thời đại tiêu biểu của việc "không có chuyện gì xảy ra", trải nghiệm nghèo nàn, chất liệu sáng tác ít, điểm lợi là đọc nhiều, tri thức về vạn vật đều có thể đưa vào tiểu thuyết. "Một cuốn cẩm nang thực vật, liệu có thể là văn học không? Một cuốn bách khoa toàn thư, liệu có thể là văn học không?" Anh đặt câu hỏi trong lớp học.

Văn học thời đại này, không thể tách rời khỏi chính trị. Phía sau văn học tự nhiên chính là triết học sinh thái. Sự bành trướng của con người, sự lạm dụng tài nguyên, đã nhanh chóng phá hủy sự cân bằng của tự nhiên. Trong mỗi tiết học, Ngô Minh Ích đều dành một tiếng đồng hồ để đưa ra những đề tài môi trường mới nhất, thảo luận cùng chúng tôi: Sự kiện nhập khẩu thịt bò Mỹ, nạn sát hại động vật, nhà máy điện hạt nhân, khách du lịch Đại lục... Anh nhắc nhở chúng tôi, phải có sự quan tâm đối với những vấn đề này, nhưng cũng không thể thiếu kiến thức chuyên môn, không thể dựa vào sự phẫn nộ đạo đức đơn thuần, kiểu đó vô cùng rẻ mạt và vô hiệu. Có một lần, khi nhắc đến việc săn bắt và hái lượm quá mức các loài động thực vật quý hiếm, tôi giơ tay nêu ví dụ, chẳng hạn như đông trùng hạ thảo ở Tây Tạng... Ngô Minh Ích ngắt lời tôi, hỏi rằng cậu có biết đông trùng hạ thảo là gì không? Tôi đáp, ớ, chính là mùa đông là con trùng, mùa hè... Ngô Minh Ích dời ánh mắt đi, lông mày khẽ nhíu lại, để lộ ra sự thiếu kiên nhẫn vẫn luôn được giấu kín, nói rằng, không phải như vậy đâu. Tôi nghĩ cả đời này tôi cũng sẽ không quên "đông trùng hạ thảo" là một lời nói dối.

Để thực hành triết học sinh thái, Ngô Minh Ích đã mua một mảnh đất gần trường. Sáng sớm mỗi ngày ra đồng, công việc chính là nhổ cỏ — thuốc diệt cỏ sẽ làm ô nhiễm đất đai, đến cuối kỳ, anh thu hoạch được mấy bắp ngô và cà rốt còi cọc, nhưng anh vui mừng nói rằng, chim sơn ca sẽ đến trú ngụ trên ruộng của chúng tôi, chúng biết đâu là nơi an toàn. Anh cũng cố gắng tiêu thụ ít năng lượng nhất có thể, không dùng điều hòa, máy hút ẩm, quá nồm ẩm thì phải làm sao? "Vậy thì cứ ẩm ướt mà ngủ thôi." Anh nói. Trong lớp học, sách tham khảo được luân phiên sử dụng mỗi năm, lần mở lớp đầu tiên, anh bán sách tham khảo cho sinh viên với giá giảm 20%, cuối học kỳ thu lại với giá 70%, học kỳ sau nữa bán 70%, thu vào 60%, rồi sẽ có một ngày, cuốn sách sẽ có giá không đồng. Anh dùng ngón cái và ngón trỏ không duỗi thẳng được tạo thành một vòng tròn.

Anh là một giáo viên vô cùng tận tâm, lần nào cũng chuẩn bị sẵn slide, photocopy một tệp tài liệu dày cộp, mang theo loa để cho sinh viên xem video, kể chuyện thời sự mới nhất, bát quái, cố gắng giữ chân sinh viên thật chặt trong lớp học này. Thỉnh thoảng đi ngang qua lớp học, từ xa đã nghe thấy giọng nói của anh, dùng một sự đam mê lớn lao, ném cả con người mình vào đó, nhìn qua cửa sổ thấy anh, hình như đỉnh đầu còn đang bốc hơi nóng.

Tri thức mới khiến người ta phấn khích, hòa lẫn với sự chán nản và mông lung, cứ thế trải qua môn học này. Tôi như tỉnh mộng, chú ý đến từng loài động thực vật trong khuôn viên trường đều có tên gọi riêng của chúng. Đại học Đông Hoa có một loài động vật, nếu là trước đây, tôi sẽ gọi nó là gà rừng, nhưng bây giờ tôi biết đó là chim trĩ cổ vòng. Ngô Minh Ích nói mỗi con chim trĩ cổ vòng có tính cách khác nhau, con ở trước cửa 7-11 tính khí không tốt lắm.

Học sinh đối với Ngô Minh Ích mang một thứ tình cảm pha trộn giữa sùng bái và sợ hãi. Sau lưng, mọi người gọi anh là "A Minh", cùng chia sẻ những giai thoại về anh. A Minh rất đẹp trai, cũng rất coi trọng hình tượng của mình, anh từng viết trong bài viết gửi các sinh viên tốt nghiệp rằng, cuộc đời này nếu xảy ra hai chuyện, anh sẽ đi chết, một là bắt anh lên sân khấu biểu diễn, hai là bị hói. A Minh là một sự tồn tại như thần thánh, ngoài việc dạy học, viết văn, làm ruộng, diễn thuyết ra, mỗi tháng còn đọc hai mươi tám cuốn sách. A Minh đã đi qua tất cả các con suối ở Hoa Liên, tra cứu lịch sử và truyền thuyết của chúng, viết thành cuốn "Nhà ở sát bên dòng nước". Về chuyện đi bộ, anh thích dẫn lời của nhà văn văn học hoang dã Edward Abbey: Con người không nên lái xe, mà nên đi bộ để trải nghiệm thiên nhiên hoang dã, thế còn người già thì sao? Abbey nói, họ đã từng có cơ hội rồi. Còn trẻ em thì sao? Chúng vẫn còn cơ hội. Ngô Minh Ích viết, trí tuệ là đi lên trên, khi còn trẻ, trí tuệ nằm ở đôi chân, khi về già, nó sẽ đi lên bộ não.

Trong cuốn "Nhà ở sát bên dòng nước", Ngô Minh Ích viết rằng, anh từng lên kế hoạch đi bộ từ Hoa Liên đến Đài Bắc, tiếc là đi được một tuần, đến Tô Áo thì vết thương ở lưng tái phát, không thể đi tiếp. Trong tuần lễ đó, hầu như ngày nào trời cũng mưa to. Tôi thầm nghĩ, đây quả thực là một người thầy vô cùng có quyết tâm.

Sự quyết tâm, nghiêm túc này, khiến học sinh vừa kính trọng, vừa sợ hãi, trên lớp chỉ biết cúi đầu né tránh, cố gắng không phát biểu. Cũng chính sự kỷ luật nghiêm khắc với bản thân này, đã khiến nhà văn nổi tiếng, vị thần trong lòng học sinh Ngô Minh Ích viết lên Facebook rằng, mỗi lần trước khi lên lớp, anh đều bị mất ngủ.

Thỉnh thoảng anh sẽ lái xe đưa chúng tôi ra ngoài, đến ruộng của anh, kể cho chúng tôi nghe tên của những thảm cỏ, chúng sinh tồn kiên cường ra sao. Anh cũng đưa chúng tôi đến cửa sông Hoa Liên, nhìn qua kính viễn vọng một chú chim rất nhỏ. Trong sách của mình, Ngô Minh Ích từng viết, anh từng đưa Lý Duệ đến cửa sông Hoa Liên, vị nhà văn đến từ Sơn Tây sâu trong nội lục này, trầm mặc hồi lâu, câu đầu tiên nói ra là, hóa ra tiếng sóng biển lại lớn đến vậy.

Hai

Viện nghiên cứu sáng tác thuộc khoa Văn học Anh Mỹ Đại học Đông Hoa, là học vị sáng tác đầu tiên của Đài Loan. Khi mới thành lập, đội ngũ giảng viên rất hùng hậu, có nhà thơ Dương Mục, nhà văn Lý Vĩnh Bình, Quách Cường Sinh đảm nhận vai trò giảng viên, đồng thời mời các nhà văn khác đến trường trú học giảng dạy. Sau khi Dương Mục trở về Mỹ, Lý Vĩnh Bình nghỉ hưu, viện sáng tác chuyển từ khoa Văn học Anh Mỹ sang khoa Văn học Trung Quốc. Không ngờ rằng, vào thời điểm tỷ lệ sinh ở Đài Loan giảm sút, việc tuyển sinh đại học ngày càng ảm đạm, rất nhiều chuyên ngành phải đối mặt với khủng hoảng tuyển sinh, thì chuyên ngành sáng tác lại năm nào cũng tuyển đủ.

Bạn học của tôi thường vừa tốt nghiệp đại học xong, rất nhiều người mang một khí chất như những chú chuột nhắt, trầm mặc nhạy cảm. Ngồi ở vị trí xa giáo viên nhất, đầu vùi vào bàn. Hễ chạm vào là trốn đi, hoặc nhảy dựng lên, sự nhạy cảm đến mức ấy.

Sáng tác vốn không dễ dạy, điều này có thể tưởng tượng được. Ngay cả ở Mỹ, nơi có nhiều chuyên ngành sáng tác nhất, người ta vẫn thường chế giễu, chỉ trích phương thức giảng dạy này. Nhà văn, nhà thơ, thực sự có thể dạy được sao?