Nhà văn Ba Kim – “Người thợ cả của văn học Trung Quốc”, nguyên Chủ tịch Hội Nhà văn, Phó Chủ tịch Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc - đã từ trần hồi 19h06 ngày 17-10-2005 tại Thượng Hải, thọ 101 tuổi. Ba Kim tên thật là Lý Nghiêu Đường, sinh tháng 11-1904 tại Thành Đô, Tứ Xuyên, có nhiều bút danh như Dư Nhất, Vương Văn Huệ…

Năm 1920 ông vào học Trường Ngoại ngữ Thành Đô, đến năm 1923 thì ông bỏ nhà, một gia đình phong kiến, ra đi rồi vào học các trường Trung học ở Nam Kinh, Thượng Hải. Năm 1927, ông sang Pháp du học. Tại đây ông đã xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tay “Diệt vong” dưới bút danh Ba Kim. Từ đó, không mấy người còn nhớ đến tên thật của ông nữa…

Năm 1928, Ba Kim quay trở lại Thượng Hải để sáng tác và làm phiên dịch. Từ 1929 đến 1937, ông đã viết rất nhiều sách, trong đó đáng chú ý nhất có “Gia đình”, “Giấc mơ của biển”, “Ngày Thu giữa mùa Xuân”, “Manh nha”, “Tuyết”, “Cuộc đời mới”, Bộ ba tiểu thuyết tình yêu “Sương mù, Mưa, Điện”; các tập truyện ngắn “Phục thù”, “Tướng quân”, “Thần-Quỷ-Người”; các tập tản văn: “Hải hành tập ký”, “Nhớ lại”, “Đoản giản”. Phong cách độc đáo và bút lực mạnh mẽ của Ba Kim đã khiến người ta kinh ngạc. Đại văn hào Lỗ Tấn đã ca ngợi Ba Kim là “Một nhà văn có nhiệt tình, có tư tưởng tiến bộ; một trong số ít nhà văn tốt có thể đếm được trên đầu ngón tay”.

Trong thời gian này, Ba Kim còn đảm nhiệm chức vụ Tổng biên tập Nhà xuất bản Đời sống văn hoá, làm chủ biên một loạt sách như “Văn quý nguyệt san”, “Văn học tùng san”. Sau khi cuộc chiến kháng Nhật bùng nổ, Ba Kim đã bôn ba khắp nơi tham gia kháng chiến và biên tập các báo “Gào thét”, “Cứu vong Nhật báo”, hoàn thành nốt hai tiểu thuyết “Xuân”, “Thu” trong bộ ba “Gia đình”, viết bộ ba tiểu thuyết “Kháng chiến” (còn gọi là Lửa), mấy tập truyện ngắn, mấy cuốn tản văn.

Thời kỳ cuối và sau khi kháng chiến thắng lợi, ông đã viết một loạt tiểu thuyết dài và vừa như “Đêm lạnh”, “Phòng bệnh số 4”… là những cú đòn chí tử giáng vào chế độ cũ sắp sụp đổ. Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ra đời, Ba Kim đã được giao các chức vụ quan trọng như Phó chủ tịch Văn liên Trung Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Tác gia Trung Quốc, Chủ tịch Trung tâm Bút hội, Phó Chủ tịch Hội nghị Chính Hiệp Nhân dân Toàn quốc các khoá 6,7,8,9. Ông là đại biểu Đại hội Nhân dân Trung Quốc các khóa 1,2,3,4,5 và là Phó Chủ tịch Quốc hội khoá 5.

Ông đã nhiều lần tham gia các đoàn đại biểu đi thăm nước ngoài và các cuộc giao lưu văn học Quốc tế. Trong “Cách mạng Văn hóa”, Ba Kim đã bị đấu tố. Ông chính là người đã đề xướng lập Trung Quốc Văn học quán, chủ biên các tạp chí “Thu hoạch”, “Văn nghệ nguyệt báo”, “Thượng Hải văn học”. Các tác phẩm của ông được xuất bản trong thời kỳ mới có: Các tập truyện ngắn “Câu chuyện anh hùng”, ký sự văn học “Sống giữa những người anh hùng”, tiểu thuyết tản văn “Ba Kim cận tác”, 5 tập tùy bút “Tùy tưởng lục”, “Ba Kim 60 năm văn tuyển”, “Sáng tác hồi ức lục”.

Về tiểu thuyết, Ba Kim thành công nhất ở mảng đề tài viết về sự tan vỡ của gia đình kiểu cũ và tâm lý phản kháng của lớp người trẻ. Bộ ba “Gia đình” là tác phẩm thành công nhất và có ảnh hưởng lớn lao nhất trong phương diện này. Với tài kể chuyện, bút pháp độc đáo, “Gia đình” đã chiếm trọn cảm tình của mấy thế hệ độc giả Trung Quốc. Có thể nói, “Gia đình” đã ấn định nên địa vị quan trọng của Ba Kim trong lịch sử văn học Trung Quốc hiện đại.

Để ghi nhận những công lao, cống hiến của ông với nền văn học Trung Quốc, tháng 11-2003, nhân dịp sinh nhật ông lần thứ 100, Quốc vụ viện Trung Quốc đã quyết định phong tặng ông danh hiệu “Nhà văn Nhân dân”. Ở Trung Quốc, Ba Kim chiếm trọn tình cảm của những người yêu văn học không chỉ bởi những tác phẩm đầy tính nhân văn mà còn bởi nhân cách, phẩm chất của ông. Người ta truyền tụng nhau câu chuyện về tình yêu thủy chung của ông với bà vợ và tìm đọc những câu nói của ông về mọi vấn đề từ văn học, lối sống, cách mạng văn hóa đến tình yêu, tình bạn.

Ba Kim có rất nhiều bạn văn. Trong bối cảnh phức tạp đầy biến động của các phong trào chính trị ở Trung Quốc hồi thế kỷ trước, nhiều nhà văn Trung Quốc đã không giữ nổi nhân cách… thế nhưng Ba Kim hầu như không có kẻ thù. “Tình bạn là ngọn đèn trong cuộc đời, tách rời nó thì cuộc đời tôi không có ánh sáng; rời khỏi nó thì cuộc đời tôi sẽ không đơm hoa kết trái. Tôi không nói về tình bạn bằng những ngôn từ sáo rỗng đẹp đẽ. Mặc dù cuộc đời tôi sẽ nhanh chóng trở về với cát bụi, trái tim rực lửa của tôi vẫn cháy trong lòng bạn bè. Tình bạn giữa chúng ta không bao giờ có hồi kết” Đó là tuyên ngôn của Ba Kim về tình bạn.

Cuộc hôn nhân của Ba Kim là câu chuyện đẹp về mối duyên trời định giữa nhà văn và người đọc. Năm 1936, ở tuổi 32, Ba Kim đã rất nổi tiếng và được rất nhiều người đẹp si mê, theo đuổi, trong số hàng chục bức thư tỏ tình ông nhận được mỗi ngày luôn có một lá của cô học sinh Trung học Tiêu San. Cô mạnh dạn hẹn gặp nhà văn trẻ và cuộc gặp này đã cuốn họ vào mối tình kéo dài 8 năm trời, cho đến khi làm lễ cưới đúng ngày 1-5-1944. Khi ấy Ba Kim 40 tuổi, còn Tiêu San thì 26. Họ đã có với nhau hai con, một trai một gái và sống bên nhau 28 năm hạnh phúc “không bao giờ nặng lời”.

Trong những năm tháng động loạn, Ba Kim đã không biết bao lần giấu vợ chuyện mình bị đối xử tàn tệ và bà cũng không ít lần đưa đầu ra hứng thay chồng những cú quật bằng dây lưng. Cho đến tháng 7-1972, bà phải lên bàn mổ bởi chứng ung thư tá tràng trong tiếng khóc thống thiết của Ba Kim bởi ông đã cảm nhận được điều xấu nhất đã đến…

Sau khi Tiêu San qua đời, Ba Kim đã đem hộp tro thi hài bà về đặt trong phòng ngủ bất chấp sự khuyên can của bạn bè và người thân.

Là người giản dị và đầy nhân ái, Ba Kim đã di chúc tặng hết sách của mình cho thư viện các trường, ông thường xuyên dành ra một khoản tiền để tặng cho các cây bút trẻ thành công nhưng lại từ chối đề nghị lập ra giải thưởng mang tên mình.

Thu Thủy

Việt Báo (Theo Tiền Phong)