Tôi còn nhớ bắt đầu từ năm bốn tuổi tôi đã nằm mơ, rồi từ trong mơ, khóc mà tỉnh dậy. Sau đó đêm nào tôi cũng nằm mơ. Có giấc mơ đẹp, có giấc mơ hãi hùng, nửa đêm tỉnh dậy, có lúc còn nhớ rõ rành rành, ngủ một giấc nữa, lại quên hết không còn gì.
Người ta bảo nằm mơ thì hại tinh thần, lại nói lúc nằm mơ, tinh thần không được nghỉ ngơi, cũng như là không ngủ. Thế nhưng ít ra tôi cũng nằm mơ tới 70 năm, đầu óc vẫn còn rất tỉnh táo, tinh thần hầu như không bị tổn thương. Theo tôi dự đoán, có lẽ đến chết tôi cũng không thể không nằm mơ. Đối với tôi, chỉ có chết mới thực sự là nghỉ ngơi. Trong đời tôi, chưa từng có giấc ngủ nào là không nằm mơ. Thế nhưng sự thực đó không hề trở ngại đến việc sáng tác của tôi.
Người ta còn thường nói rằng: "Ngày nghĩ sao, đêm chiêm bao làm vậy". Câu nói ấy có lúc thiêng, có lúc không thiêng. Hồi còn trẻ, tôi muốn đọc một cuốn truyện, chỉ tìm thấy phần cuối, đi mượn khắp nơi đều không có. Thế là trong mơ tôi lại có toàn bộ cuốn truyện, mừng hết chỗ nói, vừa mở ra xem, thì chợt tỉnh. Những giấc mơ như thế, tôi mơ đến mấy lần, Nhưng có một việc mà đến nay tôi vẫn chưa quên: Đầu tháng 7 năm 1938, tôi và Cận Dĩ từ Quảng Châu về Thượng Hải, ở lại khoảng hai tuần lễ, ở một khách sạn trên đường La-Phết (Phục Hưng đông lộ thì phải). Có một hôm, đêm đã khuya, tôi đang ngồi sửa "Ái tình tam bộ khúc" chuẩn bị đưa cho nhà sách Khai Minh ở Thượng Hải in lại, Cận Dĩ đi ngủ sớm, bỗng từ phòng trong đi ra, đứng ở ban công một lát rồi lại quay vào, đi qua chiếc bàn viết, nói một câu vu vơ: "Tớ mơ thấy cậu chết". Rồi anh lại vào phòng trong ngủ tiếp. Ngày hôm sau, tôi hỏi anh, anh chẳng biết gì hết. Tôi cũng chẳng có cách nào nghiên cứu với anh về giấc mơ đó.
Tôi nói nằm mơ không hại tinh thần, thực ra cũng không hẳn thế, Có một thời kỳ, tôi đã từng bị những giấc mơ kỳ quái làm khổ, đó là thời kỳ giữa của mười năm đại hoạ; tức là những năm 1968, 1969, 1970 thì phải. Bắt đầụ từ tháng 8 năm 1966, tôi lại chịu đủ nỗi giày vò về tinh thần và lăng nhục về xác thịt. Tuy rằng lúc ấy tôi tin Thần, lễ Phật, còn ảo tưởng là qua khổ hạnh để chuộc tội, nhưng cuối cùng tinh thần thì bị ức chế, tâm tư không lúc nào thoải mái. Tôi cúi đầu trầm mặc suốt ngày, đêm đến thường kêu thét trong mơ. "Phái tạo phản" luôn bảo tôi "trong lòng có ma". Đúng là trong mơ tôi luôn luôn phải đánh nhau với quỷ quái. Lũ quỷ quái ấy ba đầu sáu tay, hết sức đáng sợ, giương nanh múa vuốt xông vào tôi. Tôi vừa múa hai tay lên, vừa lớn tiếng la hét. Có một lần ở nhà, một mình tôi ngủ trong căn phòng nhỏ, không có ai đánh thức, tôi đập vỡ bóng đèn ngủ ở đầu giường. Ngày hôm sau tỉnh dậy, vẫn còn thấy đau; đương nhiên chẳng có ai thông cảm với tôi. Nhưng tôi vẫn thấy mình cũng còn tốt số. Năm 1970 khi tôi mới đến Trường Cải tạo cán bộ, những người đứng đầu của Đại biểu Quân đội, đội Tuyên truyền Công nhân và “phái tạo phản” chỉ định tôi nằm tầng giường trên, mà lại để cho "quần chúng cách mạng" sức dài vai rộng ở tầng dưới. Lúc ấy tôi đã 66 tuổi, leo lên leo xuống thật vất vả, nhưng tôi không có quyền nói. Sau năm sáu hôm, một đội viên Tuyên truyền Công nhân đã cao tuổi đến trường này, ông ta đã đề nghị cho tôi dọn xuống tầng dưới, tôi mới được dọn xuống. Giá như tôi cứ ngủ ở tầng trên, thế nào cũng có phen ngã thành tật. Lần gần đây là tháng 8-1978, tôi đi dự họp ở Bắc Kinh, ở khách sạn Tây Kinh, nửa đêm lại mơ thấy đánh nhau với ma quỷ, ngã xoài trên nền nhà trải thảm, tiếng kêu cũng không to lắm, cho nên không làm ai trong phòng thức giấc. Tôi lại bò dậy, trở lại phòng ngủ tiếp?
Cũng đã lâu lắm tôi mới lại có những giấc mơ lạ, nhưng tôi cũng không thể nói tôi mãi mãi không mơ thấy những giấc mơ lạ. Trong giấc mơ tôi đánh nhau với ma quỷ, nhưng thật ra tôi không phải là Thần Chung Quy[1], ngay chiến sĩ cũng không phải, tôi có vung tay lên, cũng chỉ để giữ mình, lớn tiếng la hét cũng không có gì hơn là doạ cho ma quỷ lui ra. Tôi đào đâu ra mãi linh hồn mình, rất muốn tìm ra một thứ gì quý báu, thế nhưng tôi moi ra chỉ toàn là rác rưởi, tại sao trong giấc mơ tôi không dám đứng dậy nắm chặt tay mà đấm vào ma quỷ? Trong những ngày đau khổ nhất, đúng như lời người bạn chê trách, tôi đã "cam chịu uống thuốc để cho trong sạch linh hồn mình"
Thế nhưng với tôi, những ngày tháng đó đã chấm hết rồi!
Ngày 22 tháng 10
[1] Thần trừ ma tà theo truyền thuyết của Trung Quốc.
