Dựng lên những tòa nhà cầu kỳ không giúp Donald Trump trở thành tâm điểm của cả nước như ông mong muốn. Chính bóng đá mới làm được điều đó. (91) Như ông nói, thuê quản lý cho công ty bất động sản ít gây chú ý với giới truyền thông, nhưng khi “tôi thuê một huấn luyện viên bóng đá, có tới 60, 70 phóng viên mời tôi phỏng vấn”.
Tham gia tài trợ các đội bóng chuyên nghiệp là một ví dụ điển hình trong sự nghiệp kinh doanh dựa trên nguyên tắc phá luật, lờ luật, và làm ra luật mới của Donald Trump.
Tháng Tám năm 1983, Trump mua lại New Jersey Generals, một trong mười hai đội bóng thuộc Liên đoàn Bóng đá Mỹ (USFL) mới thành lập. Liên đoàn này đã đá trận đầu tiên vào tháng Ba năm 1983, chỉ năm tuần sau trận Super Bowl XVI, và thu hút kha khá cổ động viên. Nhưng hoàn toàn chưa bằng Liên đoàn Bóng đá Quốc gia (NFL) với doanh thu bán vé là một tỉ đô trong cùng năm và 2,1 tỉ đô từ quảng cáo trên truyền hình.
Thời đó, giá trị của Liên đoàn Bóng đá Quốc gia lên tới hàng chục triệu đô. Vì vậy, ông bầu thể thao David Dixon và các nhà sáng lập khác đã thành lập nên Liên đoàn Bóng đá Mỹ để cho những người không đủ giàu tới mức có thể mua một đội bóng thuộc NFL, như Trump, có thể đầu tư vào lĩnh vực thể thao thương mại. Trump ban đầu nói rằng đã trả 9 triệu đô cho đội bóng này, sau đó tuyên bố lại chỉ còn 5 triệu đô, điều này làm các ông bầu khác khó chịu vì làm giảm giá trị hoàn toàn việc đầu tư của họ.
Chiến thuật của Dixon vừa ít rủi ro vừa ít tốn kém. Chỉ cần kiên nhẫn và điều hành cẩn thận cho đến khi đội bóng có thể đối đầu với NFL. Điểm mấu chốt trong chiến lược này là ra quân vào mùa xuân thay vì trực tiếp đấu với đội mạnh NFL, gồm lực lượng người hâm mộ lâu năm và độc quyền vào mùa thu.
USFL kiếm được trung bình 25.000 đô cho mỗi lần ra quân, con số ấn tượng với một liên đoàn mới ra đời. Trong đó, cả hãng thông tấn ABC và đài truyền hình mới nổi ESPN đều ký hợp đồng phát sóng các trận của liên đoàn. Chúng bổ sung vào doanh thu cùng với tiền bán vé và tiền đóng góp từ người hâm mộ. Nếu được vận hành một cách khôn ngoan, những nguồn đầu vào này sẽ giúp tạo lợi nhuận cho nhà đầu tư.
Liên đoàn còn non trẻ nhưng đưa ra nhiều đổi mới khiến người hâm mộ thích thú, trong đó có một vài thứ mà NFL cổ hủ phải học hỏi sau này. Điển hình như khi USFL ghi điểm, các cầu thủ có thể nhảy, reo hò, hay ăn mừng, trái ngược hoàn toàn với luật của NFL – cấm những hành động đó. Liên đoàn mới cũng nhìn thấy lợi ích từ các video. Những năm trước, Liên đoàn Bóng đá Quốc gia đã từng xem xét kỹ thuật phát lại tức thời để cổ động viên có thể đánh giá ngay những quyết định chưa chuẩn của trọng tài, nhưng cuối cùng họ vẫn không áp dụng. Trong khi đó, Liên đoàn Bóng đá Mỹ đã chọn kỹ thuật này khiến fan vô cùng thích thú. Tất nhiên đến nay, nó đã trở thành một phần không thể thiếu trong các buổi phát sóng thể thao chuyên nghiệp.
Nhưng Trump không có hứng thú với chiến thuật của Dixon. Thay vào đó, ông đầu tư cho USFL bằng cách quảng bá và mở các vụ cá độ lớn. Nhưng hướng đi này cuối cùng cũng hủy hoại đội bóng. Giống như TP Barnum dùng các mánh thu hút truyền thông mà tôi từng so sánh1, Trump tổ chức các cuộc thi nhảy cổ động tại tầng hầm Trump Tower trước Giáng sinh năm 1983. (92) Đám đông các tay quay phim đã ghi hình hơn 400 thí sinh đá cao tranh giành vào đội cổ động “Brig-A-Dears” của đội bóng Generals. Cách chọn ban giám khảo của Trump cũng nhằm thu hút truyền thông. Trong số đó có nhà bình luận của tờ New York Post – Cindy Adams, hai ca sĩ nhạc pop LeRoy Neiman và Andy Warhol, cuối cùng là Ivana Trump, người kiêm luôn việc thiết kế các bộ trang phục “xẻ hết cỡ” cho Brig-A-Dears.
1 Tác giả từng nhắc tới nhân vật này ở phần Lời giới thiệu.
Để tăng độ nổi tiếng, Trump đưa Brig-A- Dears vào các quán bar. (93) Nhưng ông lại không chi tiền bảo vệ các cô gái luôn ăn mặc thiếu vải khỏi bị những tên say rượu và thô lỗ hiểu lầm thành gái nhảy. Lisa Edelstein, cổ động viên mười sáu tuổi của đội, bởi vì chưa đủ tuổi và không thể tham dự, nên đã tổ chức buổi biểu tình phản đối tình trạng thiếu an ninh tại các “quán bar nhếch nhác”. Trong một bài phỏng vấn năm 2015, Edelstein, cô gái sau này nổi tiếng với hai show truyền hình House và Girlfriends’ Guide to Divorce, đã kể rằng cô đã nói chuyện với Trump về vụ biểu tình, nhưng “ông ấy không nhớ là vụ việc từng xảy ra”.
Ký hợp đồng với các cầu thủ hàng đầu hội sinh viên và chiêu mộ các tay chuyên nghiệp từ đối thủ NFL cũng giúp đội bóng xây dựng lực lượng người hâm mộ. (94) Mặc dù mức lương trần cho mỗi cầu thủ là 2 triệu đô trở xuống, Trump vẫn mời vận động viên nổi tiếng Heisman Trophy – người vừa vượt mặt tiền vệ Doug Flutie của Boston College – với mức thù lao tối đa của USFL. Tất nhiên so với chiến lược của Dixon, chúng không hề ít rủi ro, ít tốn kém và càng không kinh doanh kiểu chậm rãi nhưng bền vững. (95)
Sau nhiệm kỳ đầu tiên làm chủ tịch liên đoàn, Trump quyết định đánh vào chỗ hiểm của NFL – hành động này như một đứa trẻ cố hết sức giành thành công và quyền lực từ tay người lão làng. Năm 1984, Trump vận động hội đồng của USFL kiện NFL vi phạm đạo luật chống độc quyền Sherman2, với điều khoản “độc quyền, hoặc cố gắng giành độc quyền” trong bất kỳ lĩnh vực kinh doanh nào. (96) Vụ kiện được thụ lý vào tháng Mười, cho rằng Liên đoàn Bóng đá Quốc gia đáng ra không nên ký hợp đồng hơn hai trong số ba đài truyền hình. Đó chính là lập luận của Trump, vì thực tế NFL đã ký hợp đồng với cả ba đài truyền hình, khiến Liên đoàn Bóng đá Mỹ không thể lên sóng các trận đấu vào mùa thu, nên chắc hẳn NFL đã vi phạm độc quyền phát sóng. Trump từng trả lời phóng viên đài ABC rằng “Nếu Chúa thích xem đá bóng vào mùa xuân, thì Người đã không tạo ra bóng đá rồi”3.
2 Đạo luật được thông qua năm 1890.
3 Ý chỉ mùa thu cũng thường diễn ra các trận bóng nên đội USFL vẫn phải đá vào mùa thu.
Tranh chấp độc quyền là một pháp chế đặc biệt như luật thuế. Thạc sĩ về luật chống độc quyền phải có nhiều năm kinh nghiệm và kiến thức nền về hành vi chống cạnh tranh trong lĩnh vực kinh tế, cũng như hiểu biết về các phán quyết tập quán của tòa. Những vụ kiện này đòi hỏi một luật sư hàng đầu với nhiều lần thành công trước bồi thẩm đoàn. Nhưng trường hợp của Trump lại không phải vậy.
Vụ kiện tất nhiên được người thầy hăng hái của Trump đệ đơn, Roy Cohn. Trong tuyên bố ngày 18 tháng Mười năm 1984, Cohn cho biết đang sở hữu danh sách các nhân vật cao cấp của NFL “có hành vi độc quyền nhằm đối đầu với USFL”. (97) Nhưng khi các phóng viên yêu cầu chứng cứ, Cohn trả lời rằng “Chúng tôi có lập luận vững chắc để biết họ là ai và họ đang làm gì”. Ông đánh trống lảng sang thượng nghị sĩ Joseph McCarthy, người đã từng đưa ra một danh sách tên những nhân vật cấp cao của các tổ chức Đảng Cộng sản hoạt động tại chính phủ liên bang nhưng chưa bao giờ nhận dạng những cái tên đó. Giống vậy, Cohn cũng không tiết lộ danh sách đã tuyên bố.
Khi ra tòa, Trump đã thuyết phục hội đồng của USFL thuê Harvey D. Myerson, một luật sư màu mè nhưng vẫn không có chuyên môn trong lĩnh vực chống độc quyền. (98) Vụ kiện kéo dài 48 ngày, với nhiều lập luận chán chường về luật và kinh tế, cũng như những lần làm chứng của Trump, khai báo rằng ủy viên của NFL Pete Rozelle đã từng mua chuộc ông – dạng cáo buộc rất dễ đưa ra truy tố. Thẩm phán của vụ kiện dường như cũng không ấn tượng với các phiên điều trần, ghi chép hời hợt rằng Trump “khai đã được mời vào hội đồng của NFL bởi ủy viên Rozelle, đổi lại đội USFL không thi đấu vào mùa thu và ngăn cản liên đoàn USFL đệ đơn kiện. Rozelle đã bác bỏ thông tin trên”.
Sau năm ngày suy xét, bồi thẩm đoàn quyết định rằng Liên đoàn Bóng đá Quốc gia thực sự có hành vi vi phạm, “cố ý giành hay duy trì sự độc quyền trong thị trường liên đoàn bóng đá chuyên nghiệp chủ lực của Mỹ”. (99) Nhưng phạt Liên đoàn Bóng đá Mỹ 1 đô la. (100)
Theo bộ luật chống độc quyền Sherman, tiền phạt sẽ gấp ba thành 3 đô la.
Số tiền phạt nhỏ nhưng ẩn chứa thông tin mang tính cảnh cáo, vừa giúp nhận thức về độc quyền phi pháp mà cũng chỉ ra cho USFL hiểu rằng không nên dùng hai tháng của bồi thẩm đoàn để kiếm tiền từ một vụ kiện.
Nhiều năm sau, sau khi Tòa án Tối cao từ chối thụ lý vụ kiện, phía NFL đã gửi hóa đơn cho USFL, với tiền lãi suất theo pháp luật của tiền phạt trước đó là 76 cent. Số tiền này đến nay vẫn nằm trong tài khoản của giám đốc điều hành USFL Steve Ehrhart trong danh mục nợ an toàn, như để lưu giữ một sự kiện đáng nhớ trong giới thể thao hơn là giá trị thật của nó.
Trò chơi pháp lý của Trump thất bại. Các đài truyền hình cũng không phải lo về việc phát sóng các trận của USFL vào mùa thu. Nhưng trên hết, họ cảm thấy khó chịu vì vụ kiện. Phía nhà đài không phải bị cáo, nhưng họ vẫn phải hầu trước bồi thẩm đoàn và phải chi tiền để bảo vệ một số lợi ích riêng. Chỉ vài phút sau khi bồi thẩm đoàn tuyên án, hội đồng USFL phát biểu với báo chí rằng vụ kiện đã chấm dứt. Liên đoàn sau đó lục đục nội bộ, và một tổ chức kinh doanh có tiềm năng thành công tan thành mây khói, chiến thuật kinh doanh thông minh của David Dixon trở nên vụng về dưới canh bạc pháp lý thảm họa của Trump. Myerson, kẻ sau này dành bảy tháng trong tù vì tội trốn thuế và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản mà phía công tố phải gọi là “một người nhiều tội danh”, choáng váng trước phán quyết của tòa và tuyên bố sẽ kháng cáo. (101)
Năm 1988, Tòa Phúc thẩm Khu vực số 23 bác bỏ hoàn toàn lập luận rằng Trump đã thuyết phục cả hội đồng khởi kiện vì đây sẽ là cách thức phù hợp để hợp nhất NFL vào USFL. Phía tòa án, đưa ra những ý kiến pháp lý, triển trách cả Trump và cả hội đồng. Thẩm phán Ralph K. Winter viết rằng “cái mà USFL cần tìm kiếm đúng hơn là việc tái cơ cấu đội bóng thành một liên đoàn chuyên nghiệp để đủ điều kiện liên kết với NFL”.
3 Hệ thống tòa án cấp 2 (phúc thẩm) của Mỹ có 13 tòa phúc thẩm, trong đó 11 tòa chia theo khu vực địa lý của từng bang.
Gọi NFL là một “sản phẩm giải trí thành công lớn”, thẩm phán Winter nhận thấy rằng “các liên đoàn bóng đá mới thành lập phải được chuẩn bị kỹ trong việc đầu tư thời gian, công sức và tiền bạc để phát triển đội bóng và sự trung thành của người hâm mộ, từ đó cho ra đời những trận đấu hấp dẫn trên truyền hình". Phía bồi thẩm đoàn cũng nhận xét rằng định hướng phát triển chậm rãi về số fan trung thành và kiên định với kế hoạch gốc nhằm đạt được những thành tựu lâu dài đang bị thiếu… Và sự thất bại của USFL không phải vì NFL giành được hợp đồng với nhà đài mà do bản thân liên đoàn tìm kiếm cách thức hợp tác với NFL bằng phương thức rẻ tiền. (102)
Tòa phúc thẩm đưa ra phán quyết theo sự ủy nhiệm của Tòa án tối cao Hoa Kỳ, khiển trách Trump vì dùng tranh chấp để đạt được mục tiêu thay vì cống hiến thời gian, tài chính và nỗ lực vào công việc.
Nhiều năm sau, Mike Tollin của đài ESPN nhắc lại vụ việc trong một phim tài liệu có tựa đề Small Potatoes: Who killed the USFL?4 - trích từ lời đáp trả của Trump khi Tollin nhận xét, Liên đoàn USFL có thể đã tồn tại được nếu tập trung thi đấu vào mùa xuân.
4 Tạm dịch: Small Potatoes: Ai đã giết USFL?
Cuốn phim chiếu một đoạn về USFL những ngày còn hoạt động, với nụ cười của Trump hướng về máy quay và tán dương Tollin, mong muốn anh đừng làm phim quá hoàn hảo nhưng vẫn tạo hình ảnh tốt về Trump. “Mike chỉ chọn những sản phẩm chất lượng. Mike là người làm nên các ngôi sao”, Trump nói.
Lúc bấy giờ, Tollin đang điều hành công ty làm phim về các trận của USFL và đính kèm hiệu ứng, một công việc mà anh cực kỳ yêu thích. 25 năm sau, khi Tollin làm cuốn phim tài liệu và phỏng vấn lại Trump, ông lại tỏ vẻ khó chịu với những câu hỏi liệu vụ kiện là một chiến thuật thông minh hay cho liên đoàn đá vào mùa xuân mới có thể phát triển. “Những thứ đó chẳng là gì cả”, ông bực bội bỏ micro rồi bỏ đi. (103) Nhưng thước phim cũng quay cảnh Trump phát biểu về USFL sau nhiều năm tan rã: “Đó là một trải nghiệm tuyệt vời. Chúng tôi đã tạo ra vụ kiện vĩ đại”.
Nhưng Tollin cũng nhã nhặn gửi Trump đoạn phim trước khi nó được lên sóng trên đài ESPN năm 2009. (104) Trump đã không vui vẻ khi xem đoạn phim này. Phải nhìn lại một hình mẫu mà từ lâu ông không hài lòng, Trump gửi lại vài dòng: “Cuốn phim hạng bét và hoàn toàn dối trá. Chúc thành công. PS: Cậu là kẻ thua cuộc”, và tô đậm dòng cuối cùng.
Bất đồng ý kiến với Trump là sai. Phác họa Trump không đúng với hình tượng của ông sẽ trở thành kẻ thua cuộc. Đó có thể là nguyên tắc vào đời của giới kinh doanh, nơi mà người nổi tiếng như Trump có thể từ chối thỏa thuận với người nào đó làm phật lòng ông, nhưng những người đứng đầu chính phủ không nên ngông nghênh như vậy, đặc biệt với cương vị Tổng thống Mỹ.
Nếu Thượng viện và Hạ viện không làm việc hiệu quả như vị Tổng thống mong đợi, ông ta cũng không thể phủ nhận họ. Hiến pháp điều chỉnh Quốc hội bình đẳng với cấp bậc còn lại. Và Tòa án Tối cao cũng vậy. Những lãnh đạo của các quốc gia có chủ quyền, từ hệ thống dân chủ ở Canada, châu Âu, Mexico, tới các nước cha truyền con nối ở Trung Đông, hay chuyên quyền như Trung Quốc, Cuba, và Triều Tiên cũng đều không có quyền phớt lờ như cái cách mà Trump đã làm. Người khác không thể lúc nào cũng có thể làm theo ý mà mình muốn.
Sử dụng chiêu trò pháp lý không phải là lần duy nhất Trump thể hiện sự khinh thường những quy chuẩn về đạo đức. Sau thất bại của USFL, Trump viết một văn bản cho Trump Organization yêu cầu sự khoan dung với những phần tử trùm buôn lậu ma túy có quan hệ với Trump. Trong đó có một người đàn ông mà không lâu sau phải ra hầu tòa trước thẩm phán của bang New Jersey. Theo một cách nào đó, vị thẩm phán này giống như người chị của Trump – tự tránh được một vụ kiện sẽ xảy ra ba tuần sau đó.
