Hơn 40 năm xây dựng hình ảnh cá nhân, Donald Trump nhiều lần tuyên bố về khối tài sản1 khổng lồ của mình. Con số thỉnh thoảng chênh nhau tận vài tỉ đô chỉ trong vài ngày.
1 Từ gốc: Net worth hay “giá trị ròng”. Thuật ngữ kinh tế chỉ tài sản của cá nhân hoặc công ty thực có sau khi trừ đi tài sản nợ, cũng có thể gọi là vốn.
Năm 1990, khi đế chế kinh doanh của Trump bên bờ vực sụp đổ, ông chia sẻ với tôi và nhiều nhà báo khác ông vẫn còn khoản vốn trị giá 3 tỉ đô. (133) Trong khi với một số khác nữa là 5 tỉ đô. Mùa xuân năm đó, tôi nắm trong tay bản sao giá trị tài sản cá nhân của ông, con số nhỏ hơn nhiều so với hồi công bố. Hai tháng sau, một bản ghi chép từ ngân hàng được đưa ra trước phiên điều trần liên quan đến điều tiết casino2, đẩy Trump vào tình thế nguy cấp với số nợ lên tới 300 triệu đô la.
2 Casino regulatory hearings.
Mùa xuân năm 2015, khi đang chạy đua vào vị trí ứng viên Đảng Cộng hòa, Trump lại công bố về tài sản của mình, cũng kiểu mỗi ngày một số, 8,7 tỉ, 10 tỉ, và có khi lên tới 11 tỉ đô. Tôi thắc mắc tại sao các con số lại dao động tới vậy. (134) Chúng chắc hẳn không phải dao động vì giá cổ phiếu, những thay đổi của bất động sản hay lãi suất.
Đối với Trump, giá trị tài sản là yếu tố trung tâm khi gây dựng hình ảnh cá nhân như một thánh Midas hiện đại. Việc kiện nhà báo Tim O’Brien, ước tính sai giá trị tài sản của ông trong cuốn sách TrumpNation năm 2005, đối với Trump là chuyện rất quan trọng. Vụ việc là do O’Brien – biên tập viên của tôi tại tờ New York Times – cho rằng Trump chỉ sở hữu 150 tới 250 triệu đô, dựa theo những tài liệu Trump cung cấp và ba nguồn được giấu tên. Phía Trump cho rằng con số đúng phải là 5 tới 6 tỉ đô. Nguyên đơn cáo buộc O’Brien cố ý giảm giá trị tài sản xuống nhằm thu hút người mua sách, gây thiệt hại nghiêm trọng tới danh tiếng tỉ phú của Trump.
Khi theo đuổi vụ kiện, Trump khai nhận với tòa về giá trị tài sản thực. Nhưng chúng không hề giống với các cuộc đối thoại khô khan về tài sản ròng trong các cuộc đối chất về tài chính. Thực chất, nó rất Trump.
“Ngài Trump, ngài luôn hoàn toàn thành thật với những tuyên bố về giá trị ròng tài sản của mình chứ?”, luật sư của O’Brien hỏi.
“Tôi luôn cố gắng”, Trump trả lời.
“Vậy ngài đã bao giờ không thành thật chưa?” “Tài sản của tôi luôn dao động, nó lên và xuống theo thay đổi của thị trường và cùng với những quan điểm và cảm xúc, thậm chí cảm xúc riêng của tôi, nên tôi luôn cố [nói đúng con số thật]”.
Câu trả lời vừa rồi chính xác là điều mà luật sư Andrew C. Ceresney thuộc công ty luật Debevoise & Plimton – đại diện cho phía bị đơn là nhà báo O’Brien và nhà xuất bản – đang chờ đợi.
“Vậy để tôi hiểu câu nói vừa rồi một chút”, ông đáp.
“Hãy nói về tài sản ròng. Ngài nói rằng nó lên và xuống do những cảm xúc riêng của ngài?”
“Đúng vậy”, Trump đáp. “Đúng là những cảm xúc của tôi, về liệu thế giới này đang ở đâu, đang đi đến đâu, và nó có thể biến đổi nhanh chóng từ ngày này qua ngày khác. Nó sẽ là ngày 11 tháng Chín, và bạn cảm thấy không ổn về bản thân, về thế giới, về thành phố New York. Rồi một năm sau, cả thành phố lại sôi sục. Thậm chí chỉ mới vài tháng sau đó thôi, cảm xúc lại khác. Vì thế, cảm xúc của tôi có tác động vào giá trị [tài sản] của tôi”.
“Vậy khi tuyên bố trước truyền thông về khối tài sản của mình, ngài có dựa trên những số liệu không?”, vị luật sư hỏi tiếp.
“Nó là nhận định tổng quan của tôi [về con số] lúc tôi được hỏi. (135) Và như tôi nói, nó luôn thay đổi”, Trump đáp.
Câu trả lời vừa rồi đã giải thích triệt để cho cách hành xử có điều chỉnh của Trump trước công chúng, nhằm cẩn trọng đánh bóng về khả năng kiếm tiền thông qua nghệ thuật đàm phán. Chúng ta không thể biết được những câu trả lời đó là do khi đứng trước chánh tòa Trump trở nên thành thật hay do ông đã quen thuộc với nó sau chục năm kiện tụng. Cuối cùng, tòa phúc thẩm New Jersey, trước đó từng bác bỏ đơn kiện của Trump năm 2011, đã kết luận rằng nhân chứng Trump “không đưa ra được các phương pháp đáng tin” để đánh giá tài sản ròng của mình nhằm buộc tội O’Brien. Tóm lại, vấn đề cốt lõi trong vụ kiện này không phải khó nhằn ở những con số và số liệu mà ở cảm xúc của Trump. Nguyên đơn vốn không dựa vào thực tế.
Kết luận của tòa còn trích một tài liệu mà nhà báo O’Brien cho biết Trump đã cho ông xem ba lần, “Chứng nhận Điều kiện Tài chính bởi Weiser LLP., công ty dịch vụ kế toán”, được xem là tài liệu định giá tài sản của Trump. Thẩm phán đã nhận xét về tài liệu mơ hồ đó như sau:
Đoạn mở đầu của chứng nhận cho thấy hạn chế trong khả năng thể hiện chính xác tài sản ròng của Trump. Các kế toán viên ghi nhận rằng “không hề kiểm tra hay xem lại tài liệu chứng nhận và, theo sau đó, cũng không để lại nhận xét hay tờ khai đảm bảo nào”.
Thêm nữa, các kế toán viên cũng ghi nhận rằng “Những ảnh hưởng của việc lệch khỏi các nguyên tắc kế toán chung được trình bày ở trên vẫn chưa được đánh giá”.
Giải thích việc thiếu kiểm tra và xem lại chứng nhận, thẩm phán trích lời Gerald Rosenblum, một trong những kế toán viên tham gia công tác chứng nhận. Rosenblum đã khai rằng anh ta không hề đơn phương đánh giá tài sản của Trump. “Tôi đã yêu cầu khách hàng [Trump] nộp một bản khai nợ còn tồn tại tới ngày 30 tháng Sáu năm 2005. (136) Khách hàng đã cung cấp cho tôi tài liệu cần thiết. Nhưng hôm nay tôi không chắc về những gì tôi đã biết về con số nợ lúc đó, và tôi không có gì để chứng thực cả”, Rosenblum cho biết.
Phán quyết cũng đề cập tới quyền tính toán thu nhập trong tương lai mà Trump đưa ra là thiếu dựa vào các điều khoản hợp đồng kinh doanh, trong đó có điều khoản dòng tiền có thể giảm hoặc thậm chí ngừng lại.
Quan trọng hơn, thẩm phán cho rằng Trump không cung cấp đủ số liệu cần thiết để định giá đúng tài sản của mình. “Số lượng doanh nghiệp3 do Trump sở hữu không thể hiện được tài sản hay số nợ”, thẩm phán nhận xét, trước khi cho biết thêm hai sự thật mang tính quyết định – giải thích cách Trump làm để phóng đại các con số hơn so với được định lượng khách quan. “Phần trăm vốn sở hữu trong từng doanh nghiệp giới hạn số thành viên của Trump không được khai báo. Thêm nữa, tiền thuế đánh vào số cổ phần đó cũng không được trình”.
3 Từ gốc: Closely held business: tạm dịch là Doanh nghiệp giới hạn số thành viên. Đây là những công ty mà cổ phiếu và quyền kiểm soát cổ phiếu tập trung vào số ít nhà đầu tư, việc giao dịch cổ phiếu vẫn diễn ra nhưng khá hạn chế.
Quan điểm về tài sản tương lai khiến tòa phải nhắc lại về số vốn Trump đầu tư vào khu sân ga West Side Yards ở Manhattan. Đó là vụ kiện xảy ra hơn 30 năm trước mà Trump trở thành bị cáo trước đại bồi thẩm đoàn nhưng cuối cùng không đưa ra án phạt. Trở lại phía tòa, thẩm phán bang New Jersey ghi rằng khu West Side Yards - khu đất rộng nhất nằm trong tiềm năng phát triển Manhattan, không do Trump “sở hữu” như ông thường xuyên tuyên bố. Nói đúng hơn, cũng như Trump Nation đề cập, Trump chỉ là một chủ thể của một hợp đồng chung với những điều khoản không đem lại tiền cho ông ấy. Trong buổi điều trần, Trump cũng thừa nhận điều đó, theo như ghi chép của thẩm phán, rằng “theo như thỏa thuận, sau khi các đối tác chính thu lại đủ tổng số tiền đầu tư thì Trump mới nhận được tiền lời.
Như vậy kết luận rằng, lợi nhuận tương lai của ông chỉ mang tính đầu cơ tích trữ”. Bất kỳ nguồn lợi nhuận tương lai khả thi nào cũng mang tính không chắc chắn “bởi vì tiền vay của dự án không phải do Trump đảm nhận”.
Cũng như các tuyên bố quá lời về tài sản, kết luận của thẩm phán cũng nhắm vào cách mà Trump nói tránh hay thậm chí che giấu số các loại nợ hay vay mượn, thế chấp. Năm 1985, Trump làm một chương trình ghi lại quá trình mua lại biệt thự Maralago cạnh bãi biển Palm Beach (Florida), trước đó thuộc sở hữu của Marjorie Merriweather Post, một nữ thừa kế điều hành công ty ngũ cốc và được xem là người phụ nữ giàu nhất nước Mỹ. Cô ấy giao ngôi biệt thự cho chính phủ năm 1973 để làm khu nghỉ dưỡng mùa đông cho Tổng thống, nhưng phía chính phủ lại cho rằng ngân sách không thể chi trả nổi số tiền bảo dưỡng cho hơn 30.000 mét vuông với 126 phòng và phần diện tích còn lại, nên họ rao bán nó ra thị trường.
Trump cho biết rằng đã trả tiền để mua khu đất, (137) mà theo diễn tả của ông là một mớ hoang tàn cần ông sửa chữa mới lấy lại được vẻ uy nghiêm. Không hề vay mượn cầm cố, trả thẳng bằng tiền có sẵn, Trump đã nói vậy. Trong cuốn sách đầu tiên, ông cũng viết rằng “Tôi đề nghị trả 5 triệu đô, và thêm 3 triệu nữa cho nội thất trong nhà”.
Điều này hoàn toàn không đúng. Khi khai nhận vào năm năm sau, Trump đã xác nhận ngân hàng Chase Manhattan đã cho ông vay tiền để mua.
“Phía ngân hàng cấp cho tôi 8 triệu đô la, tôi biết đó là giá mua [căn biệt thự]”, Trump khai nhận.
“Vậy có bất kỳ đảm bảo gì cho phía ngân hàng Chase Manhattan không?”, vị luật sư hỏi, nghi ngờ về việc khoản vay mượn cấp cho việc thâu mua bảo đảm ngân hàng thu được lợi nhuận.
“Nó là một khoản vay không ghi chép. Và bởi vì không được ghi lại, tôi bảo lãnh khoản đó theo cá nhân”.
Tháng Mười hai năm 1985, Trump viết cho Janet vB. Pena, phó chủ tịch thứ hai của Chase Manhattan, đề nghị một sự thay đổi trong bản cam kết vay mượn mà phía ngân hàng đã làm hai tuần trước. (138) Khoản vay “sẽ không được ghi nhận” trừ khi Trump không hoàn tất việc chi trả đúng hạn, theo như điều kiện chấp nhận từ ngân hàng.
Ngân hàng cho Trump vay dư 2 triệu so với giá bán, tổng cộng là 10 triệu, dựa trên bảo lãnh cá nhân của ông. (139) Trump trả trước cho biệt thự chỉ 2.800 đô. Ông khoác lác rằng đã mua Maralago với giá rẻ bèo. (140) “Tôi được nói rằng chỉ trang trí nội thất cho Maralago thôi cũng tốn hơn số tiền mua nhà”, ông kể trong cuốn sách của mình, một thỏa thuận nhằm ám chỉ kỹ năng đàm phán phi thường của Trump.
Nhưng đối với cục thuế tài sản địa phương, Trump lại cư xử hoàn toàn khác. Chính quyền đánh thuế 11,5 triệu đô cho cả phần đất và phần nhà. Trump phản đối, cho rằng nó quá cao. Ông cho biết chỉ việc bảo dưỡng đã tốn 2 đến 2,5 triệu đô một năm, vì vậy ông có thể phải chia nhỏ và xây dựng từng khu riêng. Ông lúc đầu đề nghị xây mười biệt thự nhỏ, nhưng hội đồng bác bỏ. Sau đó ông giảm còn bảy biệt thự, phía hội đồng lại bác bỏ. Cuối cùng, Trump chỉ có thể xây các khu nhà cao cấp cạnh biệt thự.
Năm năm sau khi mua Maralago bằng tiền vay không giấy tờ, phiên tòa liên quan đến điều tiết casino tiết lộ Trump đã bảo lãnh cá nhân hơn ¼ số nợ hơn 3 triệu đô của mình. Nhiều ngân hàng phàn nàn rằng họ không biết chuyện những ngân hàng khác cũng cho Trump vay theo kiểu bảo lãnh này.
Sở hữu nhiều loại tài sản khác nhau và dùng các tuyên bố cảm tính để biện hộ cho giá trị của chúng tiếp tục giải thích cho các hành vi của Trump ở một góc nhìn khác. Hiến pháp Mỹ có yêu cầu tất cả các ứng viên Tổng thống phải nộp bản chứng nhận khai báo tài chính, trong đó bao gồm tài sản, nợ, và thu nhập. Bản khai báo dài 92 trang của Trump từng định giá một thứ trong khối tài sản nổi tiếng nhất của mình là 50 triệu đô. Nhưng ông lại nói với bên thuế nó chỉ có 1 triệu đô. Ông cũng định giá một tài sản khác là không có giá trị, sau đó đòi lại tiền thuế đã đóng cho nó.
