Hơn 20 năm tính từ những năm 70, Jack Mitnick là người chịu trách nhiệm khai thuế thu nhập cho Donald Trump. Là một luật sư tốt nghiệp Đại học New York kiêm kế toán viên được cấp phép hành nghề, Mitnick cũng nhận luôn các vụ kiến nghị khi Trump cảm thấy phần thuế thu nhập phải đóng là không đúng. Trong đó có hai lần kiến nghị năm 1984, khoảng thời gian Trump kiếm được hàng triệu đô nhưng không trả xu thuế thu nhập nào cho chính phủ.
Mitnick khai báo rằng “tường tận” với từng chi tiết trong hoạt động tài chính của Trump. (172)
Trong cuốn The Art of the Deal, Trump có nhắc lại đoạn hội thoại với Mitnick về một giao dịch có dính dáng tới thuế mà ông đang theo đuổi, nó liên quan tới Đạo luật Cải cách Thuế 19861 mà Tổng thống Reagan vừa phê chuẩn, hạn chế việc khai man thuế. (173) Trump dự đoán luật thuế mới sẽ là thảm họa đối với đất nước, đặc biệt với giới đầu tư bất động sản. Nhưng “ngạc nhiên là Mitnick nghĩ rằng đạo luật sẽ rất có lợi cho tôi”, Trump nhận xét.
1 Từ gốc “Tax Reform Act 1986”: Đạo luật do Tổng thống Reagan phê chuẩn, nằm trong nỗ lực của chính phủ xóa khoảng cách giàu-nghèo và những vấn nạn thuế khác bằng cách áp thuế khác nhau dựa theo thu nhập khác nhau.
Trump và Mitnick khá thân nhau, và Trump thể hiện rất tốt với chính quyền nhờ được tư vấn kế toán từ Mitnick. (174) Năm 1978, Trump lập gia đình và sống hoang phí, nhưng lại không phải trả bất kỳ đồng thuế thu nhập nào cho liên bang. Ông cũng không đóng thuế vào năm 1979, nhờ vào trình độ hiểu biết của Mitnick về các luật thuế ngoại lệ dành cho nhà đầu tư bất động sản.
Việc Trump không đóng thuế bị phát hiện khi quan chức quản lý casino công khai một báo cáo liên quan đến phê duyệt quyền sở hữu casino. Theo đó, bản kê khai thuế của Trump cho thấy ông không có thu nhập. Đó là dựa theo quy định của Quốc hội, cho phép các nhà đầu tư bất động sản lớn bù trừ giữa phần thu nhập là tiền lương, cổ phiếu thị trường, phí tư vấn hay các nguồn thu nhập khác với phần thua lỗ khi giá của các bất động sản xuống thấp. Nếu con số thua lỗ khi kinh doanh bất động sản lớn hơn thu nhập từ các nguồn kể trên, các nhà đầu tư có thể hợp pháp khai báo với IRS2 rằng thu nhập của họ là số âm và không cần nộp thuế thu nhập liên bang.
2 Internal Revenue Service: Sở thuế vụ Mỹ, cơ quan thu thuế cấp Nhà nước, quản lý và điều hành bộ luật thuế của Mỹ.
Bản khai thuế năm 1978 cho thấy Trump thua lỗ 406.379 đô la. (175) Năm 1979, ông tiếp tục lỗ hơn 3,4 triệu đô. Trong một cuộc phỏng vấn vào buổi trưa nào đó năm 1990, tôi mách Trump có thể giàu hơn một chút bằng cách cải tổ lại các công ty để thuế thu nhập của ông chỉ lỗ 1 đô la. Nhiêu đó cũng đủ để được miễn thuế, không cần thiết lỗ nặng hơn. Trump dường như bị bối rối với một nhà báo có thể hiểu luật thuế như vậy, nhưng ông vẫn cảm ơn tôi vì lời khuyên.
Hai năm sau, năm 1992, Mitnick đại diện Trump tham dự phiên tòa phúc thẩm về hai vụ kiểm toán trước đó. Cả hai cơ quan từ thành phố và bang New York đã rà soát hoạt động khai thuế thu nhập của Trump năm 1984. Và cả hai đều kết luận rằng ông có nợ tiền thuế, nên Trump chỉ định Mitnick kháng cáo.
Năm mà nổi tiếng nhờ cuốn tiểu thuyết cùng tên của George Orwell3 cũng là năm hoạt động tuyệt vời của Trump, với hàng triệu đô la chảy như thác Niagara4 vào tài khoản. Vào đầu năm, Trump cùng nhiều người dọn vào Trump Tower, đồng nghĩa với việc khu căn hộ chiếm 44 tầng trong tòa nhà đã rao bán được vài triệu đô. Chín tầng dưới của Trump Tower cũng cho thuê cửa hàng bán lẻ và văn phòng với khá giá đắt đỏ. Vào tháng Năm, Trump khai trương casino đầu tiên ở thành phố Atlantic, hoạt động suốt mùa hè cùng năm. Các con bài đã tiêu tốn vài triệu đô la ở các bàn chơi và các vòng quay may mắn.
3 George Owell (1903 – 1950), nhà văn và phóng viên nổi tiếng người Anh, tác phẩm nổi tiếng của ông có tựa đề là “1984”.
4 Thác nước lớn, nổi tiếng của Canada.
New York nổi tiếng là bang có quy định thu nhập “liên bang chặt chẽ”, có nghĩa là ngoại trừ một số loại thu nhập được miễn khai thuế với bang đối với người già, thì những đơn đăng ký khai thuế liên bang cá nhân phải khớp với đơn khai thuế với bang5. Đơn khai thuế liên bang của Trump chọn Mục C, mục dành cho người hành nghề tự do và những chủ sở hữu cá nhân không phải công ty hay hiệp hội. (176) Ông cũng đăng ký là chủ sở hữu cá nhân trên đơn của bang New York và kinh doanh đơn lẻ trên đơn của thành phố6. Trump nhận dạng chức vụ kinh doanh của mình không phải là đầu tư bất động sản hay chủ doanh nghiệp casino mà là một tư vấn viên.
5 Trong luật thuế Mỹ, người dân vừa phải đóng thuế cho bang (state) vừa phải đóng thuế cho chính phủ trung ương, hay còn gọi là liên bang (federal), và thậm chí cho hạt (county) hoặc thành phố (city).
6 New York là một tiểu bang của Mỹ, bao gồm năm thành phố nhỏ, trong đó có thành phố New York.
Bản khai thuế của Trump thể hiện không có thu nhập từ công việc tư vấn. Thông thường, người ta sẽ chọn Mục C kèm theo thu nhập của mình, còn Trump lại kê khai một khoản phí khấu trừ7 khổng lồ. Bản khai thuế liên bang ghi nhận khấu trừ phí 626.400 đô. Nhưng phía thành phố quy định với mức khấu trừ 619.227 đô, chỉ thấp hơn mức Trump khai nhận một chút, thì không được xem là không có thu nhập. Chính điều này khiến chính quyền thành phố và bang New York đánh dấu điều tra trường hợp của Trump. Phía thành phố yêu cầu cung cấp chứng cứ chứng minh việc khấu trừ là đúng pháp luật.
7 Từ gốc “deduction”: chỉ những khoản phí khấu trừ (tùy trường hợp) được kê khai để được giảm thuế.
Người đóng thuế không phải chứng minh việc khấu trừ khi kê khai thuế. Điều đó giải thích tại sao trên các đơn khai thuế in sẵn một dòng tuyên thệ, như của liên bang là: “Trước các hình phạt khai man, tôi tuyên thệ rằng tôi đã xác thực tờ khai kèm những mục lục và bản kê, và bằng toàn bộ tri thức và niềm tin của mình, chúng là sự thật, chính xác và toàn bộ”. Nhưng khi bị phía kiểm sát chú ý, họ sẽ yêu cầu cung cấp bằng chứng.
Cơ quan đã yêu cầu Trump nộp sổ sách liên quan đến phần khấu trừ khổng lồ đó. Trump không nộp. Không có sổ thu, hóa đơn, hay séc thanh toán. Trong trường hợp này, kiểm sát viên đã bác bỏ các khoản khấu trừ. Họ yêu cầu Trump đóng thuế bằng với khoản khấu trừ mà ông không thể chứng minh. Lãi suất cũng được tính thêm vào. Và có một mức phạt, một mánh của luật dân sự được dùng để đối phó với những chiêu trò trốn thuế. Số tiền phạt tính theo tỉ lệ 35 phần trăm đối với bang và 25 phần trăm với thành phố.
Trump kháng cáo. Mitnick là luật sư bào chữa. (177) Suốt phiên tòa phúc thẩm cấp thành phố dài hai ngày vào năm 1992, Mitnick vẫn không cung cấp bất kỳ tài liệu nào về phí khấu trừ. H. Gregory Tillman, thẩm phán tốt nghiệp Harvard chủ trì phiên tòa, đã ghi chép lại phiên điều trần kỳ lạ này trong quyết định của ông. “Không có giải thích về hành động của người đệ đơn [Trump] về việc kê khai chi phí khổng lồ nhưng không kê khai thu nhập từ hoạt động tư vấn”.
Mitnick được cho xem các bản kê khai thuế của Trump. Và vị luật sư đã xác nhận chữ ký trên đó chính là của mình, nhưng sau đó lại tuyên bố một câu lạ lùng về anh ta và công ty:
“Chúng tôi không” làm tờ đơn đó, Mitnick khai báo. (178)
Nếu Mitnick (người chưa từng bị bang ghi nhận tiền án nào) đang nói sự thật, vậy thì ai là người đã kê khai tờ đơn? Người duy nhất được lợi từ việc này chỉ có Donald J. Trump. Chỉ với một máy photocopy, chữ ký của một người có thể được in vào giấy tờ mà họ không hề biết. Nhiều thập kỷ trước, vạch trần mánh khóe này đã đem về cho tôi giải thưởng báo chí điều tra quốc gia.
Tòa không có ý định tìm hiểu làm cách nào chữ ký của Mitnick lại xuất hiện trên giấy tờ. Còn biên bản phúc thẩm, ngoại trừ quyết định của thẩm phán Tillman, đã bị tiêu hủy – theo Thẩm phán Tillman ra phán quyết chống lại Trump. Tuy nhiên, ông bỏ bớt án phạt 25 phần trăm cho tội không khai báo thu nhập vì không có tài liệu gốc nào của thành phố được tìm thấy, chỉ có bản sao cùng với chữ ký Mitnick giả mạo.
Tiếp theo hãy nói về vụ kháng cáo với bang. Cũng vậy, Trump không thể đưa ra bất kỳ giấy tờ nào về lợi nhuận từ việc bán các căn hộ ở Trump Plaza, 167 phố 61st Street tại Manhattan. Trích dẫn quan điểm dài 23 trang, Thẩm phán như quy định – từ nhiều năm trước. Tôi từng hỏi luật hành chính8 Frank W. Barrie cho rằng Mitnick vào năm 2016 về vụ này. Anh ta chỉ nói anh ta không nhớ. Chữ ký của Mitnick có lẽ sẽ mãi là một bí ẩn khó tìm lời giải đáp.
8 Từ gốc “Administrative Law Judge”.
Thẩm phán Tillman cuối cùng không tìm thấy chứng cứ cần thiết về khấu trừ phí của Trump. (179) Ông cũng có ghi nhận về phàn nàn từ Trump, nhưng không giải thích gì thêm, rằng Trump đã bị đánh thuế thu nhập gấp đôi. “Vấn đề không phải là gấp đôi thuế mà là không có khoản thuế nào”, ông viết, tô đậm chữ, chức năng ít được sử dụng trong văn bản pháp lý.
Trump “không chứng minh được quyền” được giảm thuế. Thẩm phán, cũng gạch dưới từ không, trong phán quyết rằng Trump không cung cấp những số liệu cơ bản nhất để bào chữa cho hành động nộp thiếu thuế.
Một câu hỏi khác là liệu Trump có nộp đủ sổ sách kháng cáo thuế đúng hạn tòa đề ra hay không. Thẩm phán trả lời rằng “Trump chỉ nói rằng việc không nộp là do nguyên nhân chính đáng và không phải do cố tình, lý lẽ như vậy không đủ để giải quyết vấn đề”.
Thẩm phán Barrie sau đó xem xét mức phạt 35 phần trăm do kiểm toán của bang đề xuất, con số họ cho là bắt buộc chiếu theo luật thuế của bang áp dụng lên Trump. “Không có gì để ghi vào biên bản [điều tra] ngoại trừ việc người đệ đơn đã tin tưởng một luật sư kiêm kế toán có giấy phép hành nghề để nghe tư vấn về thuế có liên quan đến vụ xét xử này [dựa trên lời khai của ngài Mitnick]. Kết luận là án phạt được phê chuẩn”, thẩm phán Barrie viết.
Luật sư Mitnick, một lần nữa là nhân chứng duy nhất bào chữa cho Trump, “khai rằng ngài Trump không có nghĩa vụ đóng thuế thu nhập, phản bác lại số tiền [phía kiểm toán] đề xuất”. (180) Thẩm phán Barrie quyết định tuyên án Trump nợ tiền thuế cũng như tiền lãi kèm theo mức phạt 35 phần trăm.
Hỏi lại những vụ việc này vào năm 2016, Mitnick trả lời tôi rằng anh ta không có ký ức gì về chúng.
1984 không phải năm cuối cùng Trump không đóng thuế thu nhập. (181) Cục Thi hành Luật Đánh bạc New Jersey cũng đưa ra báo cáo tài chính của Trump vào năm 1991 và 1993, cho thấy ông ấy cũng không hề đóng thuế vào hai năm này. Báo cáo chỉ ra rằng ông ấy đã thua lỗ nhiều tới nỗi có thể đề nghị đóng vào các mùa khai thuế trong tương lai. Việc thua lỗ này, hay còn gọi là thua lỗ thuần trong hoạt động kinh doanh (NOLs9), đồng nghĩa rằng Trump sẽ không nợ đồng thuế nào trong tương lai.
9 Net Operating Losses: xuất hiện khi chi phí khấu trừ lớn hơn thu nhậplợi tức, cũng là điều kiện để được giảm thuế.
Đầu những năm 90, Quốc hội khôi phục một điều khoản trong Đạo luật Cải cách Thuế 1986 – từng gây ra rắc rối cho Trump. Quốc hội khôi phục lại điều luật cho phép các chủ bất động sản khai báo không giới hạn phí khấu trừ song song với thu nhập của họ. Điều đó có nghĩa là các giấy báo lỗ từ việc rơi giá bất động sản có thể được khấu trừ thu nhập, như tiền lương, lợi nhuận từ sân gôn, hoặc tiền phí thu được từ việc bán cà vạt xuất xứ Trung Quốc. Tuy vậy, Quốc hội duy trì một điều luật khác, không áp dụng các quyền lợi trên đối với những cá nhân kiếm hơn 150.000 đônăm và cho phép những người thu nhập thấp hơn con số đó khấu trừ không quá 25.000 đô vào tiền thu nhập.
Điều luật được khôi phục, có lợi cho Trump vì chỉ áp dụng với các chủ đầu tư bất động sản giao dịch với các tòa nhà do họ sở hữu, và đồng nghĩa rằng Trump sẽ hoàn toàn hợp pháp khi không đóng thuế thu nhập, vì sẽ luôn báo bị rơi giá nhằm bù vào phần thu nhập khác. Trump chắc hẳn sẽ kê khai bị tuột giá mỗi năm, nhưng vẫn giả vờ rằng giá các tòa nhà vẫn cao như được khai báo với tư cách ứng viên Tổng thống.
Để dễ hiểu hơn về cách hệ thống thuế áp dụng với các nhà đầu tư lớn, hãy xem phát biểu sau đây của Trump. (182) Trump nói rằng đài NBC đã trả tổng cộng 65 triệu đô cho ông khi làm chương trình Người tập sự vào hai năm 2011 và 2012 (đài NBC, trong một câu dẫn, nói rằng con số đó bị phóng đại quá mức). Nếu Trump thực sự được trả mức lương đó, tiền thuế thu nhập liên bang của ông sẽ gần 23 triệu đô. Tuy nhiên, nếu con số 65 triệu đô hoặc cao hơn Trump kê khai thành số tiền bị thua lỗ vì bất động sản rớt giá, Trump sẽ không có thuế thu nhập. Đồng nghĩa với việc Trump không phải trả tiền triệu cho thuế, mà là không một xu nào cả.
Nhưng hóa đơn thuế đó sẽ không biến mất.
Theo một số điều luật quy định bởi Quốc hội, tiền thuế sẽ được hoãn vào tương lai. 23 triệu đô vì vậy có thể xem như khoản vay không có lãi suất từ chính phủ. Đến một hạn nào đó, khoản vay này sẽ được trả. Nó đã trở thành đặc trưng đối với giới bất động sản suốt hai thập kỷ nay. Hãy giả sử rằng Trump sẽ dùng khoản vay này đầu tư trong 20 năm và đem về lợi nhuận với lãi suất 10 phần trăm (con số có lẽ Trump sẽ cho là không đáng kể và không xứng với năng lực của mình). Vậy thì khi đến hạn khả nợ Trump chỉ cần gửi 23 triệu đô tới Bộ Tài chính và giữ lại doanh thu kiếm được từ khoản nợ đó: 130 triệu đô. Bằng cách này, Quốc hội đã làm giàu cho những kẻ như Trump, “tình cờ” cấp vốn cho họ đầu tư và quyền miễn trừ thuế chiếu theo điều luật mà chỉ áp dụng cho nhà đầu tư bất động sản lớn.
Đây chưa phải là lần cuối cùng cơ quan thuế phải lùm xùm với Trump. Những vụ việc kể trên chỉ mới đề cập ở mặt các hoạt động kinh doanh, nỗ lực trốn thuế của Trump còn thể hiện ở một lĩnh vực khác. Một vụ việc buộc Trump phải điều trần trước đại bồi thẩm đoàn và suýt chút nữa thì bị tước mất giấy phép kinh doanh casino.
