Ngày 5 tháng Hai năm 2016, Liberty House, một hội nhỏ giúp đỡ những cựu chiến binh tại bang New Hampshire, nhận được cuộc gọi từ tổ chức vận động tranh cử của Trump. Nó diễn ra chỉ một ngày trước buổi bầu cử sơ bộ cho đợt tổng tuyển cử năm 2016. Keith Howard, cựu chiến binh lục quân đang điều hành tổ chức, cho biết ông được yêu cầu tham dự mít tinh của Trump tại thị trấn Londonderry vào đêm thứ Hai trước buổi bầu cử, hội sẽ được quyên góp 100.000 đô từ Trump.

Howard từ chối, không phải bởi vì số tiền quá ít, khi nó bằng ¾ ngân sách của họ. Và không phải bởi vì họ không thích Trump hay ủng hộ một ứng viên khác. Howard từ chối vì các hội từ thiện sẽ phạm pháp nếu họ can dự vào bè đảng chính trị.

“Tôi trả lời họ rằng hành động đó sẽ đẩy tổ chức từ thiện của chúng tôi vào tình thế nguy hiểm. Tôi nói rằng chúng tôi không thể làm điều đó”, Howard kể với tôi. (217)

Howard nói đúng. (218) Nhưng trong khi ông ấy bỏ qua cơ hội quảng bá tên tuổi tổ chức thông qua chiến dịch của Trump thì những người khác lại làm điều ngược lại. Chiến dịch vận động của Trump vẫn tiếp tục làm từ thiện theo cách có thể xây dựng hình ảnh cho vị ứng cử viên, nhưng điều đó lại khiến quyền được giảm thuế khi nhận quyên góp của các tổ chức dễ bị xem xét lại, điều luật được áp dụng nghiêm khắc bởi Quốc hội.

Cuối cùng, Liberty House vẫn nhận khoản tiền được hứa, nhưng không phải từ Trump mà từ một mạnh thường quân sống tại Trump Tower. (219)

Trong một sự kiện vận động khác diễn ra tại bang Iowa, chưa đầy hai tuần trước cuộc gọi cho Keith Howard, Trump đã kêu gọi một cuộc vận động để “kiếm chút tiền cho cựu chiến binh”.

(220) Trump và đội ngũ tranh cử cho biết hơn 6 triệu đô đã được thu về. Nhưng khi các nhà báo từ rất nhiều tổ chức từ thiện hỏi liệu tổ chức nào sẽ được nhận nguồn tài trợ, phía Trump không đưa ra câu trả lời.

Bốn tháng trôi qua mà không có tin tức gì về việc phân phối số tiền. (221) Cho tới tận trước khi tờ Washington Post đăng bài chỉ ra những nơi mà tiền đã được (hoặc không được) chuyển đến, Trump mới gửi, theo kiểu chớp nhoáng trong đêm, những tấm séc đến các hội cựu chiến binh. Vài ngày sau đó, ông thông báo đã chuyển 5,6 triệu đô tiền quỹ, trong đó có 1 triệu tiền cá nhân của ông, đến các cựu chiến binh, và đội ngũ tranh cử cũng cung cấp một danh sách những nơi được nhận.

Trump đã công kích các ký giả vì những câu hỏi dồn dập phân chia tiền, và còn gọi một nhà báo là kẻ nhếch nhác.

“Giới báo chí nên tự cảm thấy xấu hổ”, Trump chê bai. (222) Thay vì được chìm đắm với các lời tán dương hết mức, Trump than phiền, ông lại bị yêu cầu đưa bằng chứng về khoản tiền mình đã thực sự chuyển đến các hội cựu chiến binh. Ông ấy cũng bị hỏi tại sao số tiền quyên góp lại ít hơn 1,5 triệu đô so với 6 triệu đô theo như tuyên bố ban đầu của quản lý chiến dịch Corey Lewandowski. Lời đáp trả là vì không phải ai cũng ghi chép đúng những cam kết của Trump hay Corey. Đúng là một câu trả lời khôn ngoan. Vì một cam kết từ thiện theo pháp lý sẽ bị buộc thực thi nếu được ghi thành văn bản, và nguyên tắc đối với các hội từ thiện là phải ghi chép chúng lại.

Nhưng phía báo chí có lý do để hỏi nơi mà số tiền sẽ được phân phát, vì dựa theo thói quen nổi tiếng của Trump, hứa quyên góp nhưng không bao giờ thực hiện.

Ví dụ, hãy nhớ lại những lời ba hoa của Trump khi nhắc về Đại học Pennsylvania ông từng theo học. Mặc cho sở thích đề tên mình lên các tòa nhà và khoe khoang về sự giàu có, vẫn không có tòa nhà nào ở khuôn viên trường đề tên Trump. Không có ở các giảng đường, lớp học, kệ sách hay thậm chí là cái ghế cũng chưa hề khắc tên ông. Trump còn chưa bao giờ xuất hiện trong danh sách người quyên góp thường niên mà trường Penn, cũng giống như tất cả những trường khác, thường in vào các tờ quảng cáo và tài liệu khác để gửi cho học viên và nhà tài trợ.

Tất nhiên nó cũng có thể xảy ra, như Trump thường nói, rằng ông thích âm thầm quyên góp giấu tên.

Khi cuốn The Art of the Deal xuất bản năm 1987, Trump hứa công khai toàn bộ tiền nhuận bút sẽ được dùng để giúp đỡ người vô gia cư, cựu chiến binh trên chiến trường Việt Nam, những bệnh nhân AIDS và đa xơ cứng1. Nhờ vậy mà cuốn sách bán rất chạy – trở thành cuốn sách bán chạy nhất do tờ New York Times bầu chọn – đến nỗi Trump nói sẽ quyên góp 4 triệu đô.

1 Multiple Sclerosis: hội chứng rối loạn não bộ và tủy sống dẫn tới suy giảm chức năng não.

Tôi có hỏi về sự kiện này rất lâu về trước. Nhưng Trump Organization không trả lời câu hỏi nào của tôi. Trump nói rằng cuối cùng ông ấy đã chuyển hết tiền vào quỹ của mình, mặc dù khoản tiền quyên góp cá nhân của ông tới quỹ tính từ lúc thành lập (cùng năm với cuốn sách) cho đến nay là chưa tới 2 triệu đô.

Kế tiếp hãy kể đến sáng chế cờ2 giống trò Cờ tỷ phú do Trump đầu tư. Khi Trump và cộng sự từ công ty sản xuất trò chơi Milton Bradley giới thiệu về Trump: The Game năm 1989, họ gây bất ngờ bằng tuyên bố toàn bộ tiền tác quyền cũng sẽ được quyên góp từ thiện.

2 Từ gốc “Board game”: là những trò chơi tương tác nhiều người chơi thông qua bàn cờ, xúc xắc, quân cờ, hay thẻ bài vv… Ở Việt Nam, board game quen thuộc nhất là Cờ tỷ phú, cờ cá ngựa, hay mới du nhập là các trò chiến thuật quân sự.

Milton-Bradley tin lời Trump. Họ mơ tưởng sẽ có thể cải thiện tình trạng doanh thu thấp nếu người tiêu dùng biết số tiền họ bỏ ra sẽ không làm giàu cho một tỷ phú mà cho từ thiện. Các quảng cáo trên truyền hình cũng tuyên truyền tới người mua: “Trump: The Game của ngài Trump sẽ được quyên góp từ thiện”.

Trump nói rằng đã thu về 808.000 đô và số tiền được sung vào Quỹ Donald J. Trump.

Một năm sau khi trò chơi ra đời, Trump phải bàn bạc lại với các ngân hàng để không phải tuyên bố phá sản. Trong đó bao gồm điều khoản về chi tiêu. Đó là một khoản lớn, 5,4 triệu đônăm để chi trả cho thói quen sống của Trump, trong đó là hạn chế mức chi tiêu cho các hội từ thiện là ở mức 100.000 trong năm đầu tiên.

Lúc bấy giờ, tôi từng dành cả ngày gọi tới các tổ chức từ thiện ở New York và New Jersey để tìm hiểu những quyên góp của Trump. Nhiều năm trước, tôi là người tiên phong giáng đòn báo chí vào bí ẩn của các hội từ thiện ở Mỹ và hướng dẫn các nhân viên mới của tạp chí từ thiện Chronicle of Philanthropy nên tôi có quan hệ rộng trong lĩnh vực này. Cuối cùng cũng có một người lão làng về tổ chức gây quỹ kể với tôi rằng Trump từng được đề nghị chi trả cho một bữa tối từ thiện. Trump đòi giảm giá và sau đó bị từ chối.

Dạo gần đây Trump thường gọi mình là “nhà bác ái năng nổ”, nhưng hầu như không có ghi chép công khai về các khoản tài trợ vì mục đích từ thiện của ông, và tất nhiên nếu có chúng cũng không thấm tháp gì so với khối tài sản kếch xù 10 tỉ đô ông thường tuyên bố. Năm 2016, nhà báo David A. Fahrenthold sử dụng cách săn tin tương tự tôi làm 25 năm trước, gọi tới hơn 200 hội từ thiện để dò tìm các tài trợ từ Trump. Ông ấy tìm ra duy chỉ một lần Trump quyên góp với tư cách cá nhân bảy năm trước khi trở thành ứng viên Đảng Cộng hòa.

Đó thuộc lưu trữ năm 2009 của New York City Police Athletic League, tổ chức thể thao vì mục đích từ thiện thuộc Sở Cảnh sát New York, ghi nhận Trump quyên góp chưa tới 10.000 đô nhưng là một khoản chuyển nhầm.

Đối với quỹ của mình, Trump còn không phải là người tài trợ mạnh tay nhất. Gia đình sở hữu công ty giải trí World Wrestling Federation tài trợ lớn hơn nhiều. Tính từ năm 2006, kê khai thuế của Quỹ Donald J. Trump ghi nhận chỉ một lần tài trợ từ ông chủ. Nó khoảng 30.000 đô. Những mạnh thường quân chủ yếu trong những năm gần đây là những nhà cung cấp hợp tác với Trump. Việc tài trợ của họ như một dạng quà giữ quan hệ vì những lần hợp tác đưa các sản phẩm và dịch vụ ra thị trường qua cái mác Trump.

Đóng góp theo kiểu này cũng là một dạng đóng thuế trong trường hợp Trump ít hoặc không đóng thuế thu nhập, như đã được đề cập ở một số chương trước, dựa theo điều khoản đặc biệt cho phép những chủ sở hữu bất động sản kê khai không có thu nhập. Trong khi các chi tiêu vì mục đích từ thiện sẽ được giảm thuế, thì đối với những người không đóng thuế thu nhập, khoản miễn trừ đó không có ý nghĩa gì cả.

Trump thường kêu gọi mọi người hãy cho đi, đặc biệt trong suốt chiến dịch tranh cử ông vẫn hay kết hợp giữa chính trị với việc thiện nguyện, mặc cho Quốc hội quy định các tổ chức từ thiện không được dính líu vào nó.

Các ghi chép cho thấy Trump ít khi nào cắt đứt với các tổ chức cựu chiến binh đang hợp tác với ông ấy chỉ do thói quen ít theo dõi các đối tác và cộng sự.

Tháng Chín năm 2015, Trump tẩy chay một trong các buổi tranh luận sơ bộ của Đảng Cộng hòa chỉ bởi vì người dẫn chương trình là Megyn Kelly, nhà báo nổi tiếng của tờ Fox News. Thay vào đó, Trump đến thăm tàu chiến Battleship Iowa, hiện nay tu sửa thành bảo tàng đậu tại cảng ở Long Beach (bang California), để tuyên truyền rằng khu vực này sẽ trở thành căn cứ quốc phòng của quốc gia.

Trump đã tuyên dương nhà tài trợ của sự kiện, Veterans for a Strong America, và nói với khán giả rằng có “hàng trăm ngàn” người tham dự vào tổ chức này. Nhưng rõ ràng là có tận hai tổ chức phi lợi nhuận liên quan đến sự kiện mặc dù Trump và đơn vị tổ chức chưa bao giờ phân biệt cho khán giả. Một bên là hội từ thiện, bên còn lại là nhóm vận động tài trợ cho hoạt động chính trị Mỹ3 ra đời sau quyết định của Tòa án Tối cao Mỹ trong vụ kiện Citizens United 20104 cho phép sử dụng các nguồn tiền gián tiếp để gây tác động vào các cuộc bầu cử.

3 Từ gốc “dark money political group”: chỉ những tổ chức trung gian, vận động tiền từ dân chúng và các tổ chức cho các hoạt động chính trị. Tổ chức này ra đời sau phán quyết trong vụ Citizens United 2010 của Tòa án Tối cao Mỹ.

4 Vụ kiện giữa tổ chức Citizens United với Ủy ban Tuyển cử Liên bang. Tòa án đã cho phép các chủ thể sẽ được tài trợ gián tiếp không giới hạn số tiền cho các chiến dịch vận động tranh cử tổng thống dựa theo Tu chính án số 1 của Hiến pháp Mỹ quy định về quyền tự do chọn lựa.

Một cuộc tìm kiếm nhanh trên Internret sẽ cho thấy sau chiến dịch tranh cử của Trump, Sở Thuế vụ Mỹ IRS đã thu hồi chứng nhận tổ chức phi lợi nhuận của Veterans for a Strong America vì họ không cung cấp những tài liệu công khai được yêu cầu. Một tổ chức khảo sát phi lợi nhuận khác, Guidesta, cho biết không tìm thấy ghi chép gì về hội đồng quản trị của hội cựu chiến binh. Và mọi điều tra chỉ ra rằng, Vetarans for a Strong America là công ty một thành viên do luật sư đến từ bang South Dakota, Joel Arends điều hành. Người này lại đang bị điều tra về hành vi gian lận bầu cử ở hai bang Arizona và Texas. Các phóng viên về sau đã phát hiện ra tổ chức này chỉ có 30 đô la trong tài khoản ngân hàng và đang nợ 300 đô la. Những bằng chứng trên chẳng khớp gì với lời rêu rao của Trump về sự đóng góp tài chính to lớn và những công tác từ thiện đã dành cho hội.

Nhưng phải nói rằng việc tuyên bố quyên góp là còn nhỏ so với khối hành vi huyễn hoặc Trump tạo ra trong cuộc đời mình. Trong đó, phải nhắc tới những nhân viên do Trump tự tưởng tượng ra.