Giống như cha mình, Trump thường chọn những loại giá trị có thể thay đổi được ghi vào sổ sách chính thức, một mặt để thể hiện số liệu cao với phía ngân hàng cho vay, nhà đầu tư và truyền thông (kể cả các khoản ông làm từ thiện), một mặt là các số liệu thấp để trình lên thuế, nhà thầu và các nhà cung cấp. Kiểm toán Nhà nước, ngân hàng và các nhà đầu tư đều thắc mắc điểm không đồng nhất này mỗi khi có dịp. Và mỗi lần như vậy, Trump lại dàn xếp một thỏa thuận dân sự, nhiều trong số đó không được tiết lộ, vì các thẩm phán đã đóng các vụ này lại.

Trong số 15 sân gôn của Trump, Hội đồng Bầu cử Liên bang1 ước tính chín trong số đó trị giá hơn 50 triệu đô. (156) “Gôn chỉ là một phần nhỏ trong việc kinh doanh của tôi”, Trump từng trả lời nhà bình luận gôn Michael Bamberger năm 2011. “Nó chỉ chiếm một, hai phần trăm. Nhưng anh biết tại sao tôi dành nhiều thời gian cho nó không? Vì tôi làm điều tôi muốn và tôi thích điều đó”.

1 Federal Election Commission: tổ chức giám sát, thuộc nhánh lập pháp, tài chính trong các chiến dịch tranh cử.

Sân gôn Trump National Golf Club Westchester là một trong những khu đắt giá nhất của Trump, cách 30 dặm từ Trump Tower nằm tại khu đô thị phát triển Briarcliff Manor (New York). (157) Nhà ở đây bình thường có giá là 750.000 đô la. Những năm 90, đây vốn là sân gôn làm ăn thất bại được Trump mua lại. Ông đã trang hoàng và phát triển nó. Ông xây dựng một cái club rộng hơn nửa hecta với chi phí là 20 triệu đô. Trump đã ba hoa rằng “không cần tiết kiệm” với những sân gôn “mang tầm cỡ thế giới”. Và xây một thác nước hoành tráng cao hơn 30 mét bên trên các hồ nước nhân tạo.

Bill Clinton, sở hữu căn nhà cách đó sáu dặm, cũng là một trong số những người đóng phí để tham gia sân gôn này, tiền phí được ghi nhận là khoảng 300.000 đô. (158) Trump khai nhận với tòa rằng thu nhập thường niên từ dịch vụ gôn, tiệc cưới và những sự kiện khác tại Trump National Golf Club Westchester là 9,5 triệu đô.

Đối với truyền thông và trước tòa, Trump tuyên bố con số hơn 50 triệu đô là một giá trị “đúng, thực tế và toàn bộ” của sân gôn, nhưng đối với Fernando Gonzalez trong phiên điều trần chính thức về thuế tài sản thì ngược lại. (159) Gonzalez là một thẩm định viên thuế tài sản của Briarcliff Manor. Theo đó, Trump đã hạ thấp mức giá của câu lạc bộ này dưới 1,4 triệu đô. Nó chỉ bằng giá trung bình của hai căn nhà tại khu Briarcliff Manor cộng lại.

Chênh lệch nhỏ trong định giá giá trị tài sản là điều bình thường. Các thẩm định viên thường gặp các kiến nghị định giá lại với thuế tài sản. Trong đó, sự chênh lệch giữa hai bên (thẩm định viên và chủ sở hữu) thường không hơn vài phần trăm. Nhưng sự chênh lệch giữa lời tuyên thệ của Trump tại Hội đồng Bầu cử Liên bang với lúc thẩm định lại thuế tài sản là 97 phần trăm. (160)

Sau khi người săn tin2 David McKay Wilson của báo địa phương Gannett và Brian Ross của tờ ABC News đưa tin về con số chênh lệch khổng lồ, Trump nâng giá sân gôn lên 9 triệu đô, nhưng vẫn còn ít hơn 1/5 giá ông từng tuyên thệ với cương vị ứng viên Tổng thống.

2 Từ gốc “watchdog reporter”: chỉ những nhà báo “canh chừng”, theo dõi sát sao diễn biến của các sự kiện.

Sự thay đổi của Trump khiến chính quyền địa phương khó chịu, vì họ phải điều chỉnh giảm tiền thuế tài sản trên giấy tờ của Trump. (161) Richard Wishnie, cựu nhân viên lập pháp của hạt Westchester (New York), định cư tại Briarcliff Manor, bức xúc rằng “thật vô nghĩa khi phải trợ giúp một tỉ phú trong khi ông ta có thể kiếm được lợi nhuận lớn hơn với khối tài sản đó”.

Nhưng giảm thuế tài sản không phải chuyện duy nhất chọc giận giới chức địa phương. Trump cũng từ chối trả tiền hủy hoại môi trường, lấy cớ rằng nó bị tàn phá bởi các đợt bão hồi tháng Sáu năm 2011. Lúc này nước lũ đã quét qua hồ bơi trung tâm, để lại các lớp cặn dày. Phía thành phố cáo buộc Trump đã “thay đổi trái phép” khi đào các đường dẫn nước ở năm ao sân gôn, nhằm đẩy mực nước cao gần 2 mét để trông cho hấp dẫn, khiến thành phố không có chỗ chứa nước khi gặp các đợt mưa nặng hạt.

Theo bản án tòa địa phương tại Briarcliff Manor khi Trump quyết không trả tiền phạt, “Trump không trang bị chống lụt như bản thiết kế là lý do trực tiếp duy nhất tàn phá ngôi làng”. (162) Đáp trả, Alan Garten, luật sư trưởng của Trump Organization, bác bỏ toàn bộ trách nhiệm và nói với Wilson rằng “cả làng sẽ phải chịu thua trong trận chiến pháp lý này”. Garten đổ lỗi việc ngập lụt là vì ống thoát nước “đã bị bít do ngôi làng không trang bị lưới lọc đá và sạn”. Garten thậm chí còn cáo buộc giới chức địa phương là “vứt bỏ lòng tự trọng. Không tận dụng tốt ngân sách quốc gia”. Vụ tranh chấp vẫn chưa được giải quyết khi cuốn sách này hoàn tất vào tháng Bảy năm 2016.

Vụ sân gôn Westchester không phải vụ bất nhất duy nhất về thuế tài sản giữa Trump và Hội đồng Bầu cử Liên bang.

Tại khu đồi núi Bedminster (New Jersey), Trump đã giành được khu đất là nông trại cũ của John Z. DeLorean, người thiết kế ra khung sắt xe hơi mang tên ông và cũng là bị cáo trong vụ án buôn lậu ma túy cộng đồng rất quan tâm. (163) Nhưng sau đó ông được xử trắng án. Trump đã mua 580 mẫu đất từ vụ phá sản với giá mà ông tiết lộ là “rất thấp”, và thấp hơn giá thực tế 34 triệu đô bao gồm tiền đất và chi phí cải tạo sân gôn, một khoản giảm giá Trump cho là giúp tăng lợi nhuận của việc đầu tư.

Ông đặt tên khu đất là Trump National Golf Club Bedminster. Nhà thiết kế sân gôn cao cấp Tom Fazio và con trai đã làm việc với sân gôn này. Con gái Ivanka của Trump từng làm đám cưới ở đây vào năm 2009 và nó cũng có thể là nơi an nghỉ của Trump. Ông từng xin cấp phép xây dựng nghĩa trang đủ mười người, nhưng nhờ một giao dịch đặc biệt, khu vực mở rộng tới mười mẫu đất nâng sức chứa nghĩa trang lên 300 người, và miễn tất cả loại thuế trong phạm vi này.

Khi khai báo trong chiến dịch, Trump định giá sân gôn National Golf Club Bedminster là hơn 50 triệu đô và thu nhập thường niên là 16 triệu đô. Con số này đúng chỉ sau khi Trump ký cam kết bảo tồn đất3 từ bỏ các quyền phát triển khu đất (như xây căn hộ hay các tiệm bán lẻ). Việc ký kết không tốn tiền mà thực chất làm giảm giá trị của khu đất, đổi lại nó được bảo đảm nguyên vẹn dưới hình dáng một sân gôn. Tài liệu công bố chỉ ra hoạt động này đã giúp giảm 39,1 triệu đô tiền thuế thu nhập cho Trump.

1. Từ gốc “land conservation easement”: cam kết không được xây dựng thêm hay cải tạo một khu đất trong tương lai. Chủ sở hữu thường ký nếu muốn giữ nguyên tính nguyên vẹn đất của mình. Trong trường hợp này đang nói về nghĩa trang an nghỉ của Trump.

Nhằm đánh thuế tài sản, các thẩm định viên thường tính từng giá trị của các mẫu đất theo mục đích sử dụng, và mảnh đất cũ của DeLorean cũng được áp dụng như vậy. (164) Theo sổ sách thuế của thị trấn Bedminster, phần đất sân gôn và các tòa nhà (dựa theo mục đích đánh thuế) được định giá là 32,3 triệu đô. Như vậy, thuế tài sản vào năm 2015 chỉ xấp xỉ 440.000 đô tính theo tỉ lệ 1,4 phần trăm, thấp hơn nhiều so với tỉ lệ toàn bang 2,2 phần trăm. (165) Trên một phần khu đất, bằng cách xây một trang trại dê, Trump gần như không phải đóng thuế. Không có gia súc, tiền thuế sẽ là 80.000 đônăm, còn nếu có, nó sẽ được xem như một nông trại đang hoạt động, và tiền thuế chưa tới 1.100 đônăm.

Trump cũng đề nghị thay đổi giá của sân gôn tại bang California. Đó là sân Trump National Golf Club Los Angeles – nằm tại bán đảo Palos Verdes nhìn ra biển Thái Bình Dương – mở cửa hoạt động từ năm 2006. (166) Trump và nhân viên phụ trách phát ngôn từng tiết lộ sân gôn có giá hơn 250 triệu đô. Cánh nhà báo nghe theo con số đó một cách thụ động, mặc dù các ghi chép công khai có ghi nhận rằng nó chỉ 27 triệu đô khi Trump mua lại sân gôn cũ Ocean Trails Golf sau khi 18 lỗ trên sân đã bị biển ăn mòn năm 1999. Còn đến khi kê khai để ứng cử Tổng thống năm 2015, nó chỉ có giá “hơn” 50 triệu đô.

Trái với con số ấn tượng đó, Trump lại báo cáo với giới thẩm định hạt Los Angeles sân gôn trị giá vỏn vẹn 10 triệu đô, ít hơn 40 triệu so với các tuyên bố công khai.

Trump tiếp tục được giảm thuế tài sản và thuế thu nhập trên mảnh đất ở bán đảo Palos Verdes bằng cách từ bỏ quyền xây căn hộ xa xỉ trên đó – một dạng cam kết bảo hộ giống như đã làm ở thị trấn Bedminster. (167) Sau đó giấy khai nhận của Trump định giá khu này 26 triệu đô.

Đó là mức giá cao kỳ lạ đối với khu đất không thể phát triển nữa.

Người dân địa phương, cũng như Trump hay bất kỳ ai khác có kiến thức về địa chất đều biết rằng khu đất trên bán đảo Palos Verdes này dễ sụp và không thích hợp đầu tư phát triển.

Trong đó, các mẫu đất Trump kê khai bảo tồn thay đổi thường xuyên vì những rìa mép bị đứt đoạn và nền đất yếu. Tình trạng này thỉnh thoảng buộc phải đóng cửa đường Palos Verdes, con đường uốn cong theo mép biển. Kể cả khi nó được mở, các lái xe cũng phải né một số đoạn đường bị hư hỏng.

Nhưng Trump vẫn cố xây dựng khu đất bằng mọi cách, nhưng chỉ nhận lại lời từ chối từ giới chức Palos Verdes. (168) Năm 2008, Trump đã kiện thị trấn 100 triệu đô, gấp năm lần ngân sách dự trữ thường niên. Thể hiện sự thích thú với vụ tranh chấp, Trump nói với tờ Los Angeles Times rằng: “Tôi đã chờ rất lâu để kiện được họ”. (169) Vụ việc được dàn xếp bốn năm sau đó, các thỏa thuận không được tiết lộ.

Các khu đất không thể phát triển thường có giá trị thấp hoặc không có giá trị. Trong trường hợp này, các quyền phát triển mà Trump từ bỏ khi ký vào cam kết bảo hộ khu đất lại khiến giá của nó gần như bằng với giá mua vào. Phía kiểm sát thuế bang và liên bang, cho dù có đặt vấn đề này ra, cũng vẫn sẽ phê duyệt không giảm thuế tài sản nữa bởi vì khu đất vốn không thể cải tạo được. Trump chịu nhượng bộ quyền phát triển trong vụ kiện chỉ do một yếu tố quan trọng liên quan tới lợi ích cá nhân: khu đất bị sạt lở không phải nhằm để dành làm view ngắm cảnh ra biển hay đảo Catalina, cách 26 dặm ngoài khơi. Nó được sử dụng như sân tập gôn hỗ trợ cho sân gôn chính.

Trump từng thể hiện quan điểm cứng rắn hơn nhiều để chứng minh bất động sản của ông có giá trị thấp khi nhiều lần kiến nghị về thuế tài sản ở Chicago. Lần này, ông kêu gọi giúp đỡ từ Edward M. Burke, thành viên quyền lực Đảng Đảng Dân chủ kiêm ủy viên hội đồng thành phố Chicago từ năm 1969. Hãng luật của Burke thường nhận các vụ là kiến nghị xem xét lại việc định giá thuế tài sản của thành phố. Tạo quan hệ với những người có chức quyền (thay vì gây thù với họ như ở Palos Verdes) có thể là chiến lược hiệu quả.

Khách sạn Trump International Hotel & Tower cao gần 400 mét nằm ở phía bắc sông Chicago và là tòa nhà cao thứ nhì của thành phố Windy, thứ tư cả nước. Trump chỉ trả tổng cộng 847 triệu đô cho việc mua lại, phá dỡ tòa soạn báo Chicago Sun-Times cũ, và dựng lên khối bê tông mới. Trump từng khai nhận trong một vụ kiện không liên quan rằng ông sở hữu toàn bộ khu này, ngoại trừ những căn hộ cao cấp mà ông đã bán cho khách hàng.

Đứng về lợi ích của Trump, Burke giành được chấp nhận giảm thuế giúp cắt giảm thuế tài sản cho Trump Organization gần 12 triệu đô, giảm 39 phần trăm. (170) Số liệu này do hai nhà báo của Chicago Sun-Times là Tim Novak và Chris Fusco tính được sau khi xem qua hơn 1.500 hóa đơn thuế tài sản được gửi đến tòa nhà và sàng lọc những hóa đơn gửi cho các chủ hộ của khu căn hộ cao cấp. Mặc dù vậy, Trump vẫn yêu cầu Burke kiện các trường công, thành phố, hạt, và các cục thuế để đòi lại tiền thuế “phi pháp, quá mức, sai trái”. Vụ kiện kết luận rằng tiền thuế cao tới mức đáng ra nó phải được xem xét cắt giảm và cuối cùng số tiền đó đã được hoàn trả lại đầy đủ.

Một mục tiêu khác là thuế tài sản đánh vào khu bán lẻ tại tòa Trump International: 75 triệu đô sau khi mở cửa vào năm 2009. Kelly Keeling Hahn, luật sư của công ty Burke, đã ghi chép rằng “Khách sạn KHÔNG nằm ở khu khách sạn trên đại lộ sầm uất Michigan và toàn bộ khu bán lẻ vẫn chưa được thuê”. (171) Thực vậy, khu này trống trơn, bụi bẩn và bừa bộn và sẽ không bao giờ đưa vào sử dụng vì vi phạm ba nguyên tắc cơ bản của đầu tư bất động sản: vị trí, vị trí, vị trí. Nó không chỉ nằm chắn lối đi tới khu phức hợp Miracle Mile, mà còn nằm sai hướng so với sông Chicago; phía thành phố đã yêu cầu từ trước là nó phải được xây ở phía nam của sông.

Thừa nhận rằng lập luận của Hahn là đúng sự thật, nhưng không hiểu sao Trump có thể đi một nước sai lầm trong đầu tư, đặc biệt khi luôn đi liền với các tuyên bố bất tận của ông về sự dũng cảm phi thường của một nhà kinh doanh và chủ đầu tư? Làm sao ông ấy có thể không nhận ra tòa nhà với những chữ cái to đùng ghép thành tên mình lại không nằm ở khu Mignificent Mile4 trên đại lộ Michigan, nơi các cửa hàng bán lẻ xa xỉ phát triển thịnh vượng?

4 Khu phức hợp nổi tiếng của Chicago, tụ tập các khách sạn, nhà hàng, căn hộ cao cấp và các cửa hàng bán lẻ.

Không rõ liệu có phải vì đơn kiến nghị của Hahn quá thuyết phục hay không. Thẩm định viên quyết định giảm thuế tài sản của khu bán lẻ này gần 49 triệu đô, giảm 65 phần trăm.

Trump sau này từng ba hoa (trong quá khứ cho tới tận lúc tranh cử) rằng ông hay mua quan hệ với giới chính trị để họ “làm theo điều mà tôi muốn”. Đảng viên Cộng hòa có cơ hội là tân Tổng thống tương lai muốn đảm bảo ông sẽ quen biết với nhiều người Chicago quyền lực nên đóng góp gần 100.000 đô vào chiến dịch cho các chính trị gia thành phố - toàn bộ họ đều thuộc Đảng Dân chủ.

Thẩm định viên hạt Cook (Chicago) đã cố tăng thuế tài sản với khách sạn và những khu vực có hoạt động khác của Trump Tower. Và Trump cũng tìm cách giảm giá thuế xuống, có lẽ phần nào phản ánh việc Trump không đủ khả năng chi trả nếu các phòng khách sạn bị đánh thuế cao vì khách sạn nằm không nằm ở vị trí đắc địa và các chủ cửa hàng bán lẻ thì e dè hợp tác với Trump kể từ ngày ông ứng cử Tổng thống.

Quả quyết các tài sản của mình có giá trị cực thấp không phải là mánh khóe duy nhất nhằm tránh thuế tài sản. Trump cũng cố gắng né thuế thu nhập và thậm chí còn kê khai khấu trừ thuế cho những hoạt động kinh doanh không đem lại lợi nhuận.