Ngực ôm Tổ quốc, mắt nhìn ra thế giới -- đó là khẩu hiệu chữ đỏ dán hai bên chân dung Mao Chủ tịch phía trên bảng đen lớp học chúng tôi. Nó chứng minh cho ý thức sứ mệnh rõ ràng và cao cả của thế hệ học sinh trung học chúng tôi thời bấy giờ.

Tôi năm mười bảy tuổi, vừa bước qua ba năm "thiên tai", cơ thể phát triển còi cọc, chiều cao chưa đầy một mét sáu. Dẫu chứng phù thũng do ăn rau dại đã tiêu giảm, nhưng ký ức về cái đói vẫn khắc sâu nơi vỏ não. Đôi vai gầy guộc mỏng manh tựa thiếu nữ mảnh mai gánh một cái đầu tự cho là đã trưởng thành. Cả Trung Quốc và cả thế giới đều được nhét đầy bên trong. Nó dường như có thể bị đủ loại nhiệt tình và cuồng nhiệt làm cho nổ tung bất cứ lúc nào.

Trần Gia Toàn san bằng kỷ lục thế giới cự ly một trăm mét -- Hàng vạn quần chúng tại hơn bốn mươi bang của Mỹ biểu tình trước Nhà Trắng ủng hộ cuộc đấu tranh chính nghĩa chống Mỹ của nhân dân Việt Nam -- Học tập Âu Dương Hải! -- Học tập Vương Kiệt! -- Học tập chiến sĩ thép Mạch Hiền Đắc! -- Học tập đồng chí Tiêu Dụ Lộc! -- Học tập người con ưu tú của nhân dân Việt Nam, anh Nguyễn Văn Trỗi! -- Học tập người con gái kiên cường của nhân dân Việt Nam, chị Trinh! -- Tham gia mít tinh phản đối "Hiệp ước Nhật - Hàn" -- Tham gia mít tinh kỷ niệm năm năm ngày thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam -- Tham quan tượng đắp đất mô phỏng "Thu Tô Viện", thành kính tiếp nhận nền giáo dục giai cấp nhớ khổ nghĩ ngọt -- Học Đại Trại chi viện nông nghiệp -- Học Đại Khánh chi viện công nghiệp -- Học quân sự, sẵn sàng giáng cho quân xâm lược đế quốc Mỹ dám đến xâm phạm những đòn chí mạng -- Học tập Lý Tố Văn, phấn đấu trở thành tấm gương sáng trong việc học tập và vận dụng linh hoạt các tác phẩm của Mao Chủ tịch...

"Việt Nam -- Trung Hoa, núi liền núi, sông liền sông, mối tình hữu nghị thắm thiết..."

"Bắc Kinh -- Tirana, Trung Quốc -- Albania, thành phố anh hùng, đất nước anh hùng..."

"Núi lửa Mỹ Latinh đã bùng nổ, đế quốc Mỹ đang trên đà diệt vong..."

"Tôi là một cô gái da đen, quê tôi ở châu Phi đen tối, châu Phi đen tối, châu Phi đen tối, đêm đen mịt mùng chẳng thấy đâu là bờ..."

Cứ cách ba hôm hoặc năm ngày, chúng tôi lại có những lý do vô cùng trang nghiêm, vô cùng thiêng liêng để ngửa cổ cất cao tiếng hát.

Trên những tấm bảng tuyên truyền khổng lồ của thành phố, người ta vẽ tranh sơn dầu Mao Chủ tịch đứng kề vai cùng đồng chí Enver Hoxha; vẽ tranh sơn dầu Mao Chủ tịch bắt tay thân mật với Chủ tịch Hồ Chí Minh; kẻ những khẩu hiệu bắt mắt như "Đả đảo đế quốc Mỹ", "Đả đảo chủ nghĩa xét lại hiện đại Liên Xô", "Tình hữu nghị Trung - A đời đời xanh tươi", "Đế quốc Mỹ tất bại, Việt Nam tất thắng", "Tuyệt đối không được quên đấu tranh giai cấp".

Hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi, chị Trinh đã thay thế Zoya và Shura trong tâm khảm chúng tôi.

Tôi cùng nước Cộng hòa của chúng tôi dõi theo sát sao phong trào cách mạng vô sản và tình hình đấu tranh chống đế quốc, chống xét lại trên toàn thế giới. Tôi chẳng hề bận tâm chuyện nước Cộng hòa mỗi tháng chỉ phát cho tôi một phiếu thịt mua được năm lạng; không bận tâm khẩu phần lương thực mỗi tháng hai mươi tám cân rưỡi mà nước Cộng hòa quy định không đủ cho tôi ăn; không bận tâm những mẩu ngô vỡ và bột ngô mua từ cửa hàng lương thực về nhà thường xuyên bị mốc và mọt; không bận tâm chuyện vì nhất thời không mua được bóng đèn mà phải làm bài tập dưới ánh nến; không bận tâm vì nhất thời không mua được thuốc tiêu mặn mà phải ăn những chiếc màn thầu vừa chua vừa cứng làm từ một phần ba bột mì trắng; không bận tâm ngôi nhà mới của chúng tôi được các bà nội trợ dựng nên trong cao trào Đại nhảy vọt dưới khẩu hiệu "Một ngày bằng hai mươi năm", mùa đông lạnh như hầm băng, bốn bức tường đóng đầy sương tuyết, mùa hè dột nát, vôi tường ẩm mốc. Tôi không bận tâm bất cứ điều gì. Phương pháp "nhớ khổ nghĩ ngọt" đã mang lại hiệu quả giáo dục vô cùng thành công trên người tôi. So với nỗi khổ cực mà cụm tượng đất quy mô lớn "Thu Tô Viện" phơi bày, mọi thứ thật hình tượng, cụ thể và sâu sắc. Cộng thêm các hoạt động "nhớ khổ nghĩ ngọt" khác, tôi hoàn toàn chẳng có nửa phần lý do để phàn nàn về nước Cộng hòa của chúng tôi, chẳng có lý do gì để hoài nghi niềm hạnh phúc khi được sinh ra dưới lá cờ đỏ, lớn lên trong một Trung Quốc mới.

Từ học sinh tiểu học lên trung học, dường như bỗng chốc có những phong trào tham gia mãi không hết đang chờ đón tôi, có những tấm gương anh hùng, gương mẫu, tiên tiến đã khuất hoặc còn sống học mãi không hết yêu cầu tôi phải noi theo hết người này đến người khác. Tôi say mê không biết mệt mỏi. Tôi cho rằng ý nghĩa đích thực của đời người đều được thể hiện trọn vẹn trên thân mình.

Từ lớp một đến lớp sáu tiểu học, những phong trào khiến tôi khắc cốt ghi tâm thực ra tôi chỉ tham gia ba lần: Phong trào luyện gang thép quy mô lớn -- tôi đã đem chiếc chảo sắt nhỏ của gia đình quyên góp cho nhà trường, hại mẹ tôi sau này chỉ có thể dùng một chiếc chảo lớn vừa nấu cơm vừa xào rau. Phong trào thực hiện chủ nghĩa cộng sản -- tôi cùng các bạn học lập thành tiểu tổ tuyên truyền, đứng trên xe buýt và tại các cửa hàng thí điểm để tuyên truyền rằng việc bán vé, bán hàng không người trông coi chính là bước đầu tiên để tiến tới chủ nghĩa cộng sản. Bắt giữ những kẻ không tự giác bỏ tiền vào hòm tiền đã vội xuống xe hoặc lấy đồ rồi nghênh ngang bước ra khỏi cửa hàng để phê bình giáo dục. Tôi căm ghét những kẻ đó. Hoàn toàn là do giác ngộ của họ quá thấp kém, cản trở bước tiến của chủ nghĩa cộng sản, khiến chủ nghĩa cộng sản chậm chạp chưa thể thực hiện. Chẳng bao lâu sau, những tuyến xe buýt và cửa hàng thí điểm ấy đều bị bãi bỏ. Bởi lẽ quốc dân của chúng tôi tuy rất thích việc xe buýt không người soát vé, rất thích việc "lấy theo nhu cầu" từ các cửa hàng, nhưng lại khó lòng hình thành thói quen tốt là tự bỏ tiền vào hòm khi không có người giám sát. Dù chúng tôi dốc hết sức tuyên truyền rằng thói quen tốt này có thể đưa họ vào vương quốc lý tưởng của chủ nghĩa cộng sản, phần lớn bọn họ vẫn không chịu tự giác. Một cơ hội xán lạn để thực hiện chủ nghĩa cộng sản cứ thế chết yểu. Tôi và các bạn học đều vì chuyện này mà đau lòng, thất vọng đến phát khóc. Phong trào đào nhộng sâu -- đó là một chiến dịch trong "cuộc chiến tranh nhân dân" nhằm trừ "bốn loài gây hại". Toàn trường xếp thành hàng ngũ chỉnh tề, khua chiêng gõ trống, cất cao bài hát "trừ bốn loài gây hại", rầm rộ tiến ra khỏi khuôn viên trường, lấy đơn vị lớp làm đội hình, bao vây từng nhà vệ sinh công cộng để triển khai "trận chiến tiêu diệt". Khẩu hiệu đưa ra vang dội và đậm chất chiến đấu -- "Đào được một con nhộng, tương đương với đào ra một kẻ thù giai cấp ẩn nấp sâu." Đây là một khẩu hiệu vĩ đại. Bởi vì nó hàm chứa một công thức biến hóa linh hoạt. Chẳng hạn như tự mình tìm ra và sửa một chữ viết sai trong vở bài tập, tương đương với việc phát hiện và tiêu diệt một kẻ thù giai cấp. Hoặc tương đương với việc tiêu diệt một tên giặc Mỹ, chi viện cho cuộc đấu tranh giải phóng của nhân dân Việt Nam. Sau này khi học cấp hai về nông thôn lao động, khẩu hiệu lại biến thành nhổ một cây cỏ dại cũng tương đương với việc trừ khử một kẻ thù giai cấp. Ngược lại, nếu lỡ tay cuốc đứt một mầm mạ non, tất nhiên tương đương với việc cướp cò súng bắn chết một đồng đội trên chiến trường. Tôi nhớ rất rõ, trong một lần về nông thôn lao động, một bạn nữ bị cận thị trong lớp tôi vung một nhát cuốc làm đổ rạp cả một vạt mạ. Cả lớp mở cuộc họp phê bình bạn ấy, bạn ấy ngập ngừng tự thanh minh: "Tớ không cố ý đâu, tại tớ sơ ý mất tập trung..." Các bạn nghe xong ai nấy đều phẫn nộ, mồm năm miệng mười: "Tại sao cậu lại mất tập trung? Cậu tương đương với việc bắn chết cả một trung đội đồng đội đấy!""Cậu làm thế là phạm tội! Lưỡi cuốc của cậu đã nhuốm đầy máu tươi của đồng đội!"... Khiến bạn ấy nhịn ăn liền hai ngày, ôm những mầm mạ khô héo bị mình cuốc đứt, nước mắt giàn giụa như mưa vừa khóc vừa lẩm bẩm: "Tớ không cố ý, tớ có lỗi với các cậu, tớ không cố ý, tớ có lỗi với các cậu..."

Những hành vi bắt nguồn từ lối tư duy này về sau trong thời "Đại cách mạng văn hóa" nhiều không đếm xuể. Giờ đây ngẫm nghĩ kỹ lại, tôi tin rằng hoàn toàn có thể "nhào nặn" nên cả một thế hệ gần như cùng một khuôn mẫu. Nếu không tin lời tôi, hãy thử đóng cửa bế quan tỏa cảng lần nữa, áp dụng nền giáo dục "chuyên biệt" cho toàn bộ những đứa trẻ sinh năm 1987 hoặc 1988, muốn lấy chủ nghĩa nào làm nội dung giáo dục cũng được, hai mươi năm sau không "nhào nặn" ra một thế hệ tín đồ trung thành của chủ nghĩa đó mới là chuyện lạ!

Thật xấu hổ, một học sinh trung học quan tâm sâu sắc đến vận mệnh quốc gia và đại sự thế giới như tôi, thông tin về cuộc "Đại cách mạng văn hóa vô sản" lại nhận được từ chú Lư, người thu mua phế liệu.

"Này, coi chừng đấy, lại sắp làm to chuyện rồi!"

Hôm ấy, chú Lư nghênh ngang bước qua bậu cửa nhà tôi, buông một câu không đầu không đuôi như thế.

Mẹ, tôi cùng hai đứa em trai và một đứa em gái đang quây quần bên chiếc bàn nhỏ trên giường đất ăn cơm. Trên bàn như thường lệ mỗi người một bát ngô vỡ thô, một âu bánh bao ngô mới hấp, một đĩa dưa muối, một đĩa tương và vài cọng hành.

Mẹ tôi bưng bát, ngẩng đầu nhìn chú Lư một cái, phản ứng chậm chạp hỏi: "Tổng vệ sinh à?"

Mấy hôm trước, bệnh viện tâm thần gửi giấy báo thúc nộp viện phí của anh trai tôi -- hơn ba trăm đồng. Mẹ tôi gom góp vay mượn mãi không đủ số tiền này, suốt mấy ngày liền ủ rũ lo âu, mày chau mặt ủ, trong lòng sốt ruột như lửa đốt, khóe môi nổi cả mụn nhiệt.

Còn tôi, một mặt dùng đôi mắt của một học sinh trung học để dõi theo cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước chính nghĩa của nhân dân Việt Nam và nỗ lực gian khổ tái thiết quê hương của nhân dân Lan Khảo sau khi đồng chí Tiêu Dụ Lộc qua đời; mặt khác tư tưởng lại đang lưỡng lự trước ngã ba đường: nên tiếp tục học lên hay tốt nghiệp xong sẽ đi làm công nhân thời vụ để sớm kiếm tiền đỡ đần gia đình. Tôi biết mẹ chẳng còn chút nhiệt tình nào để đối phó với phong trào đại kiểm tra vệ sinh mà ban ủy ban khu phố tổ chức vào mỗi mùa xuân.

"Chị dâu à, tôi bảo là Mao Chủ tịch lại sắp phát động phong trào rồi đấy! Phàm là đại sự trong thiên hạ, hợp lâu ắt phân, phân lâu ắt hợp." Chú Lư nói năng hùng hồn, ngữ điệu vô cùng trang nghiêm, cứ như một nhà chính trị lỗi lạc.

"Đừng có nói bậy, người ta nghe thấy lại bảo chú tung tin đồn chính trị, làm rối loạn lòng dân bây giờ!" Mẹ tôi có ý tốt khuyên can.

"Ầy, chị dâu ơi, tôi là kẻ từng phạm sai lầm bị khai trừ công chức, còn dám tung tin đồn chính trị nữa sao? Hôm nay tôi thu gom được một tập báo, trong đó có tờ Nhật báo Bắc Kinh đăng cả một trang lớn bài viết phê phán! Phong trào năm năm bảy chẳng phải cũng bắt đầu nhen nhóm từ trên mặt báo hay sao?"

"Than ôi..." Mẹ thở dài một hơi thườn thượt, lơ đãng đáp: "Dẫu có phát động lại thì đó cũng là việc cụ Mao Chủ tịch nên bận tâm. Cụ thấy nên làm thì cứ để cụ làm thôi..." Nói rồi mẹ chuyển chủ đề: "Chú Lư này, chú có thể giúp tôi vay mượn ít tiền được không? Tiền viện phí của cháu lớn nhà tôi..."

"Chuyện này..." Chú Lư ngập ngừng giây lát, an ủi: "Để tôi nghĩ cách giúp chị, nghĩ cách xem sao. Đừng lo, xe đến trước núi ắt có đường... Tôi thấy cái bọn Tam Gia Thôn phen này khó thoát khỏi kiếp nạn rồi!"

"Dưới nông thôn lại có nơi gặp thiên tai à?" Mẹ lại thở dài, dùng giọng điệu lo nước thương dân nói: "Trung ương bao nhiêu cán bộ cấp cao như thế, chẳng lẽ không có lấy một người đứng ra đề xuất với Mao Chủ tịch, tạm thời đừng phát động phong trào nữa, cứu trợ thiên tai trước mới là việc khẩn cấp sao!"

"Không phải nông thôn lại có nơi gặp thiên tai, Tam Gia Thôn mà tôi nói là cái thôn của Ngô Nam Tinh kia..." Nước bọt của chú Lư bắn cả vào mặt tôi, tôi cũng ngại không dám lau.

"Tinh gì cơ? Đảng Cộng sản chẳng phải phản đối mê tín sao? Còn bàn đến tướng tinh à?" Mẹ tôi bị lời giải thích của chú Lư làm cho càng thêm hồ đồ, như lạc vào trong sương mù, ngơ ngác nhìn chú Lư, tưởng chú lại uống rượu say.

Chú Lư quả thực có uống rượu, nhưng tôi nhìn ra chú không hề say.

"Nghe nửa ngày mà chị vẫn chẳng hiểu gì cả! Ngô Nam Tinh là một người, viết một cuốn sách tên là cái gì mà Yến Sơn Dạ Thoại, báo chí phê phán bảo đó là cuốn sách tuyên truyền tư tưởng tư sản!..." Chú Lư cố gắng làm cho người mẹ thất học của tôi hiểu và tin rằng, một phong trào chính trị gay gắt sắp sửa bắt đầu.

"Yến Sơn Dạ Thoại không phải do Ngô Nam Tinh viết, mà là Đặng Thác viết." Tôi lên tiếng đính chính lời chú Lư.

Yến Sơn Dạ Thoại tôi đã từng đọc. Tam Gia Thôn Trát Ký tôi cũng từng đọc qua. Hai tập tạp văn này, tiếp nối sau khi cuốn Nhặt Vỏ Sò Biển Nghệ Thuật của Tần Mục xuất bản, rất được các học sinh cấp hai và cấp ba yêu thích văn học coi trọng, tranh nhau chuyền tay đọc. Câu chuyện "Gia tài một quả trứng gà" đã trở thành câu châm biếm cửa miệng quen thuộc giữa tôi và nhiều bạn học. Nhưng khi đó tôi không hề biết Đặng Thác là Trưởng ban Tuyên truyền Thành ủy Bắc Kinh, cũng không biết "Ngô Nam Tinh" là bút danh chung của ba người Đặng Thác, Ngô Hàm và Liêu Mạt Sa. Tôi vẫn luôn nghĩ Đặng Thác và "Ngô Nam Tinh" là hai nhà văn khác nhau.

"Trẻ con như cháu biết gì mà chen mồm vào!" Chú Lư vì bị tôi vạch ra lỗi râu ông nọ cắm cằm bà kia nên có đôi chút bực dọc, quát tôi một câu.

Tôi không thèm tranh cãi với chú, cơm cũng chẳng buồn ăn tiếp, đặt chiếc bánh bao ngô trong tay xuống, rời khỏi nhà, đi sang trước cửa phòng chú, lục lọi trong đống báo cũ tìm tờ Nhật báo Bắc Kinh đã khiến chú Lư đưa ra một hồi tiên tri với mẹ tôi.

Quả nhiên, tiêu đề lớn chạy suốt trang nhất là "Phê phán về Tam Gia Thôn Trát Ký và Yến Sơn Dạ Thoại", một bài viết đồ sộ dài cả vạn chữ, chiếm trọn tới ba trang báo!

Tờ báo đó đề ngày mười sáu tháng Tư.

Tôi đang chăm chú, đọc lướt thật nhanh bài viết ấy, chú Lư chẳng biết đã rời nhà tôi từ lúc nào, lúc này đang đứng trước cửa sổ nhà chú Khương, cất giọng oang oang: "Anh Khương, đọc tờ Nhật báo Bắc Kinh ngày mười sáu tháng Tư chưa?"

"Đến tờ Buổi chiều Cáp Nhĩ Tân còn chẳng đặt mua, lấy đâu ra Nhật báo Bắc Kinh mà đọc?" Trong nhà chú Khương truyền ra câu trả lời sảng khoái của chú.

"Chỗ tôi có một tờ đây, lát nữa anh xem qua đi!"

"Không xem, rỗi hơi đâu!"

"Anh Mã, anh Mã có nhà không?" Chú Lư lại chuyển hướng sang bên cửa sổ nhà họ Mã.

"Có chuyện gì thế? Chú cứ la hét ầm ĩ khắp cả sân vậy?" Bên khung cửa sổ nhà họ Mã xuất hiện dáng người gầy cao của chú Mã.

"Đại trí thức như anh chắc hẳn là người quan tâm đến chính trị chứ? Đã xem tờ Nhật báo Bắc Kinh ngày mười sáu tháng Tư chưa?"

"Xem rồi." Chú Mã bình thản đáp.

"Có cao kiến gì không? Có phải lại sắp có phong trào chính trị gì rồi không?" Chú Lư rốt cuộc cũng tìm được một người có thể cùng tiếng nói, liền ngồi bệt xuống bậu cửa sổ nhà họ Mã.

Chú Mã cũng dội cho chú một gáo nước lạnh: "Miễn bình luận, tôi là người không bàn chuyện chính trị."

Chú Lư biết ý, liền nhảy xuống khỏi bậu cửa sổ nhà họ Mã.

Chú Trương thong thả bước ra khỏi cửa nhà, cất giọng trêu chọc: "Nhị gia Lư nhà chú sao dạo này lại trở nên quan tâm đến chính trị thế kia?"

Chú Lư cười hì hì: "Hỏi câu đó nghe kém cỏi quá đấy! Người thu mua phế liệu thì không được quan tâm đến chính trị à? Nhị gia Lư tôi nhờ phúc của Mao Chủ tịch, sau khi mất chức công vụ vẫn còn có thể kiếm miếng cơm trong đại gia đình xã hội chủ nghĩa của chúng ta, không quan tâm đến chính trị thì quá vô lương tâm rồi còn gì?"

Chú Trương tiếp tục trêu chọc: "Chú đừng có làm ra vẻ tích cực, ngộ nhỡ lại phát động phong trào gì đó, khéo người ta lại tiện tay lôi chú ra đấu tố một trận đấy!"

"Đấu tố tôi á?" Giọng chú Lư càng the thé hơn: "Nhị gia Lư tôi bây giờ dù không còn được coi là giai cấp công nhân danh chính ngôn thuận nữa, nhưng chí ít vẫn chưa bị khai trừ khỏi hàng ngũ vô sản chứ? Tối thiểu ai cũng phải thừa nhận tôi vẫn được tính là một phần tử vô sản lưu manh! Chỉ cần tôi còn dính dáng đôi chút tới giai cấp vô sản, Mao Chủ tịch tuyệt đối sẽ không nỡ động đến đầu tôi đâu!"

"Hay! Nói có lý lắm!" Chú Trương cười ha hả.

Thím Lư từ trong nhà bước ra đến trước cửa sổ nhà họ Mã, túm lấy cánh tay chú Lư lôi giật về, vừa kéo vừa mắng: "Ông về nhà cho tôi! Ông đi về nhà ngay! Nốc vào vài hớp nước đái ngựa là lại chạy hết nhà này sang nhà nọ buôn chuyện tào lao, không thấy người ta ghét à?"

Chú Lư bị kéo giật về, thấy tôi vẫn đang cầm tờ Nhật báo Bắc Kinh đứng ngẩn người, bèn làu bàu đầy vẻ tiếc nuối: "Cả cái sân này chỉ có mỗi thằng bé này là quan tâm đến chính trị! Uổng công cái sân này của chúng ta từng đạt danh hiệu sân 'bốn tốt'!"

Chú Khương liền bước theo sau, nói: "Thôi đi ông tướng! Mở mồm ra là chính trị, ngậm mồm lại là chính trị, cứ làm như mình là ủy viên Bộ Chính trị không bằng! Chú mày chỉ cần không uống say rồi cầm dao phay cầm rìu trèo lên mái nhà gào thét nữa, ấy đã là làm nổi bật chính trị nhất rồi! Bê bàn cờ ra đây, hôm nay tôi dồn tâm trí quyết đấu với chú mấy ván, tôi không tin là không thắng nổi chú một ván!"

"Thắng tôi á? Anh Khương vẫn còn non và xanh lắm!" Chú Lư tinh thần phấn chấn hẳn lên, sự chú ý lập tức được chuyển dời.

Thế là bọn họ ngồi xuống đánh cờ.

Một lát sau, từ nhà họ Mã vang lên tiếng hòa tấu giữa kèn clarinet và kèn trumpet: ca khúc "Hoa sao đỏ thế này", bài hát trong bộ phim "Khách đến từ núi băng".

Còn mẹ tôi, người mang nặng trĩu những muộn phiền trong lòng, lúc này đã ra ngồi cùng những người phụ nữ hàng thím trong sân, tìm kiếm sự an ủi và đồng cảm từ họ.

Tôi vẫn cầm tờ Nhật báo Bắc Kinh kia, ngồi giữa đống báo cũ nhà họ Lư mà trầm ngâm suy nghĩ: Bài viết phê phán trên báo này thực sự là một tín hiệu sao? Một phong trào chính trị gay gắt thực sự sắp giáng xuống rồi sao? Tôi có phần không tin vào lời tiên tri của chú Lư thu mua phế liệu. Tờ báo ra ngày mười sáu tháng Tư, mà hôm ấy đã là ngày hai mươi mốt tháng Tư rồi, mấy ngày qua chẳng phải mọi chuyện vẫn bình yên vô sự đó sao?

Giai điệu "Hoa sao đỏ thế này" vang lên hết lần này đến lần khác. Đó là bản nhạc mà chú Mã và chú Đậu phối hợp hòa tấu ăn ý nhất.

Còn về hai vị "nhà văn" Đặng Thác và Ngô Hàm, trong lòng tôi thầm tiếc nuối cho họ. So ra, tôi biết đến cái tên Ngô Hàm sớm hơn. Bởi vì tôi từng đọc hai cuốn "Chuyện thời Xuân Thu" và "Chuyện thời Chiến Quốc" do ông biên soạn. Nhìn từ bài báo kia, những lời phê phán nhắm vào họ đều có lý có cứ, khó lòng phản bác. Hai cuốn sách mà mình từng yêu thích, hóa ra lại là những cuốn sách tuyên truyền thế giới quan và lối sống tư sản! Sự tiếc nuối của tôi không chỉ dành cho sai lầm của họ, mà còn dành cho chính sự ngây thơ bị lừa gạt của bản thân mình.

"Chiếu tướng! Ván này ông hết đường cựa nhé!" Bất thình lình, tôi nghe thấy tiếng chú Lư quát to đầy vẻ hân hoan thắng trận.

Gió đêm mùa xuân nhè nhẹ thổi qua. Cây du già trong sân khẽ đung đưa những cành trĩu trịt quả non mơn mởn. Vầng trăng chẳng biết tự bao giờ đã nhô lên cao. Nó hào phóng rải ánh trăng sáng như nước xuống khắp khoảng sân lớn của chúng tôi. Những người đàn ông, đàn bà và con trẻ vốn chịu cảnh tù túng suốt cả mùa đông dài, trong buổi tối tươi đẹp này, dường như đều chẳng ai muốn giam mình trong bốn bức tường.

Hai con nghiện cờ lại bày ra một ván mới, chú Trương chẳng biết từ lúc nào đã sán lại gần bên, lớn tiếng chỉ trỏ bày mưu bậy bạ.

Từ phía những người phụ nữ truyền đến tiếng cười không mấy thanh thản của mẹ tôi.

Đã lâu lắm rồi tôi không được nghe thấy tiếng mẹ cười.

Ngay cả chú Tôn, người ngày thường vốn ít khi hòa đồng, cũng bước chân ra khỏi cửa, tự lẩm bẩm: "Tối nay trong sân nhộn nhịp quá nhỉ!" Dứt lời, chú quay người bước vào nhà. Lát sau chú bưng một chiếc ghế quay trở ra, ngồi trước cửa nhà mình, hai tay ôm chiếc đài bán dẫn, đeo tai nghe, chẳng rõ đang một mình thưởng thức chương trình gì.

Hai đứa em trai và một đứa em gái của tôi cùng đám trẻ con khác trong sân tụ tập bên ngoài cửa sổ nhà họ Mã, chăm chú lắng nghe màn hòa tấu giữa kèn clarinet và kèn trumpet.

Giai điệu "Hoa sao đỏ thế này" cứ thế du dương vang vọng khắp sân.

Khi ấy tôi tuyệt nhiên không thể ngờ rằng, buổi tối hôm đó lại là đêm cuối cùng chan chứa sự hòa thuận, thân thiện, yên ả và vui tươi mà tất cả các gia đình trong khoảng sân này cùng nhau trải qua.

Đêm tối khó quên ấy, đến tận bây giờ vẫn còn in đậm trong ký ức của tôi...