Được xuất bản tại Trung Quốc cuốn sách "Tiểu sử chính trị Đặng Tiểu Bình" do chính mình chấp bút vừa là một vinh dự lớn lao, lại vừa có phần e ngại. Cuốn sách này một mặt viết cho những độc giả mà tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ, phần lớn trong số họ vẫn chưa hiểu rõ về lịch sử chi tiết của Trung Quốc, đặc biệt là của Đảng Cộng sản Trung Quốc; mặt khác là viết cho những độc giả Trung Quốc vốn lớn lên cùng với văn hóa truyền thống. Trung Quốc và phương Tây ngoài những điểm khác biệt trên các phương diện khác, thì trong phương pháp viết tiểu sử và nghiên cứu lịch sử cũng có sự khác biệt, cho nên độc giả Trung Quốc so với độc giả ở những nơi như Úc, Anh và Mỹ sẽ có những kỳ vọng khác nhau.

Sự hứng thú của tôi đối với Đặng Tiểu Bình không xuất phát từ cá nhân ông, mà nảy sinh theo một phương thức khác biệt. Vai trò của Đặng Tiểu Bình trong lịch sử Đảng Cộng sản Trung Quốc và trong quá trình phát triển chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc là trung tâm của cuốn sách này. Theo một nghĩa nào đó, nó vừa là tiểu sử của Đặng Tiểu Bình, vừa là một cuốn tiểu sử của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Những thói quen, sở thích và trạng thái tâm lý cá nhân của Đặng Tiểu Bình — chẳng hạn như niềm yêu thích bóng đá, chơi bài Bridge và sự làm việc chăm chỉ của ông vốn được nhiều người biết đến — những điều này sở dĩ quan trọng là vì chúng thể hiện một khía cạnh nào đó trong cuộc cải cách Trung Quốc của Đặng. Trong số các nhà lãnh đạo Trung Quốc thế kỷ XX, hiếm có ai phát huy vai trò quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa Trung Quốc như Đặng Tiểu Bình. Từ thời thiếu niên, Đặng Tiểu Bình đã trở thành một thành viên sớm của tổ chức Cộng sản Trung Quốc. Trải nghiệm của Đặng Tiểu Bình gắn bó rất chặt chẽ với nhiều nhà lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai chính là hai trong số những người đó. Cả hai người họ đều đóng vai trò chủ chốt trong đời sống chính trị của Đặng Tiểu Bình.

Từ những năm 20 của thế kỷ XX trở đi, nhiều công lao lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc vượt qua muôn vàn khó khăn cho đến khi giành thắng lợi cuối cùng trên toàn quốc vào năm 1949 đều thuộc về Mao Trạch Đông. Nếu như quy sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của Trung Quốc từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX đến nay cho một người, thì người đó nhất định là Đặng Tiểu Bình.

Ngày 22 tháng 8 năm 1994 là kỷ niệm 90 năm ngày sinh của Đặng Tiểu Bình, con gái ông là Đặng Dung nói: Không thể để ngày này trôi qua một cách bình thường, bởi vì ngày này không chỉ là sự chúc mừng sinh nhật cha bà, mà còn là sự thừa nhận đối với thế hệ đã sáng lập nên nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Vào năm 1990, tôi đã viết một cuốn tiểu sử ngắn về Đặng Tiểu Bình và đã được xuất bản chính thức. Tuy nhiên, không lâu sau khi cuốn sách ra mắt, các nhà xuất bản của cuốn sách đó lại rơi vào thế khó khăn vì một số lý do hoàn toàn không liên quan đến cuốn sách này, sau khi bán thanh lý lượng sách tồn kho thì đã ngừng tái bản. Sinh nhật 90 tuổi của Đặng Tiểu Bình đã cung cấp cho tôi một cơ hội tốt để tái bản, mở rộng nội dung và hiệu đính cẩn trọng. Sự khuyến khích và hỗ trợ của những người bạn Trung Quốc, tư liệu phong phú và chi tiết hơn so với bốn năm trước cùng cơ hội sử dụng phiên bản dài hơn để hiệu đính toàn diện một số tư liệu lịch sử, tất cả những điều này đều quá đỗi hấp dẫn.

Kể từ cuối những năm 80 của thế kỷ XX và sau khi Đặng Tiểu Bình nghỉ hưu, ở Trung Quốc đã có thể thu thập được một lượng lớn tư liệu liên quan đến cuộc sống và tác phẩm của ông. Các tư liệu mang tính văn kiện từ năm 1989 đến nay đều có thể tiếp cận được, điều này đã được thể hiện trong cuốn tiểu sử này. Ngoài ra, từ quá trình viết cuốn tiểu sử Đặng Tiểu Bình lần trước, tôi phát hiện ra giới học thuật và các quan chức Trung Quốc đã cởi mở hơn trước trong việc tiếp nhận phỏng vấn. Ở nhiều nơi trong cuốn sách, các cuộc trò chuyện của họ đã được chú thích trong mục tài liệu tham khảo của phần chính văn. Tuy nhiên, cũng có những lúc họ cung cấp một số thông tin mang tính khái quát chứ không cụ thể, những thông tin này chỉ mang lại gợi ý nào đó chứ không thích hợp để trích dẫn trực tiếp. Tôi rất cảm ơn những người mà tôi từng phỏng vấn và thảo luận về lịch sử Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhưng đồng thời cũng tuyên bố rằng họ không chịu bất kỳ trách nhiệm chính trị nào đối với việc xuất bản cuốn sách này.

Cuốn sách này được viết cho độc giả phương Tây có tiếng mẹ đẻ là tiếng Anh. Tôi là một người Úc, bản tiếng Anh của cuốn sách này đang được xuất bản tại London, Anh, và sẽ được phát hành tại Úc, Châu Âu, Mỹ và Đông Nam Á. Vốn dĩ tôi có thể thay đổi phương pháp viết và một số nội dung của cuốn tiểu sử này để độc giả Trung Quốc dễ hiểu và dễ tiếp nhận hơn, thế nhưng tôi đã không làm như vậy. Điều này không phải vì tôi ngạo mạn hay thiếu hiểu biết về sự khác biệt văn hóa giữa Trung Quốc và phương Tây, tôi biết rất rõ việc trình bày cuốn sách này trước độc giả Trung Quốc sẽ rơi vào tình thế khó khăn như thế nào. Tuy nhiên, tôi hy vọng ngoài việc độc giả Trung Quốc có thể hiểu thêm một số tình hình từ cuốn sách, cuốn sách này còn có một tác dụng nữa là giúp người Trung Quốc biết được những vấn đề mà các nhân sĩ liên quan trong giới học thuật phương Tây đặt ra về chính trị Trung Quốc và lịch sử Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tóm lại, bản tiếng Trung của cuốn tiểu sử Đặng Tiểu Bình vẫn chưa bị viết lại hay sửa đổi một cách rõ rệt, mục đích chính là để kết nối sự khác biệt văn hóa giữa hai bên. Tôi hy vọng độc giả Trung Quốc sẽ trân trọng góc nhìn này, tha thứ cho những thiếu sót của tôi và yêu thích bản gốc chân thực này.

Trong cuốn sách này, độc giả sẽ thấy rõ ràng rằng, sự hứng thú học thuật của tôi đối với Đặng Tiểu Bình có mối quan hệ chặt chẽ với nghiên cứu về sự biến đổi xã hội ở khu vực Hoa Bắc, đặc biệt là vùng núi Thái Hành trong thời kỳ Kháng chiến chống Nhật. Trong mấy năm qua, tôi luôn chú tâm vào nghiên cứu về phương diện này. Khi tôi mới bị chủ đề này thu hút ở bên ngoài Trung Quốc, phạm vi và tính chất hoạt động của Đặng Tiểu Bình ở vùng núi Thái Hành phần lớn đều ít được biết đến, trên thực tế ở một mức độ rất lớn, mọi người hay ngay cả các con của Đặng Tiểu Bình cũng tự coi mình, dùng từ của Đặng Dung, là "con em vùng núi Thái Hành". Tuy nhiên, tôi bị thu hút bởi sự tương phản rõ rệt giữa một bên là sự nghèo đói và đất đai cằn cỗi đến kinh ngạc của vùng núi Thái Hành với một bên là sục sôi nhiệt huyết cách mạng đi theo Đảng Cộng sản làm cách mạng. Khi đó Đặng Tiểu Bình không chỉ ở nơi đó, mà còn đóng một vai trò quan trọng trong câu chuyện đầy những nét tương phản rõ rệt này.

Một cuốn sách ra đời không thể thiếu sự giúp đỡ của đông đảo những người nhiệt tình, cuốn sách này cũng không ngoại lệ. Ở Trung Quốc có hai người — Trịch Phượng Luân thuộc Chính quyền thành phố Thái Nguyên và Điền Dậu Như thuộc Phòng Nghiên cứu Lịch sử Đảng của Tỉnh ủy Sơn Tây Đảng Cộng sản Trung Quốc — đã đóng vai trò mấu chốt và cung cấp sự giúp đỡ to lớn trong việc hướng dẫn tôi nghiên cứu về lịch sử căn cứ địa Thái Hành. Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến họ. Tôi cũng xin cảm ơn nhiều đồng nghiệp và bạn bè khác, họ đã rất rộng lượng và chủ động đưa ra nhiều gợi ý cho tôi, trao gửi sự khuyến khích và giúp đỡ, đóng góp giá trị không thể đong đếm để làm phong phú nội dung cuốn sách và giúp cuốn sách được xuất bản thuận lợi, họ là: John Clark, Trần Thúc Bình, Trần Vân Phát, James Cotton, Mark Elvin, Phùng Sùng Nghĩa, Lý Nhuệ, Rachel Murphy, Kay Poon, Gerald Segal, Frederick Teiwes, Điền Dậu Như, Nguỵ Hồng Vận, Ngô An Gia và Yuki. Đặc biệt là Trần Thuận Nghiên đã luôn là người ủng hộ và cổ vũ tôi.

David S. G. Goodman

Đại học Công nghệ Sydney