29. Không cần lo lắng nữa

Khoảng thời gian này Cố Hiểu Ni thường chạy về thành phố, bạn trai cô làm việc tại cơ quan cấp thành phố. Hai người đang trong thời kỳ mặn nồng, mỗi tuần Cố Hiểu Ni đều phải từ huyện Đại Minh chạy đến thành phố để gặp bạn trai. Mỗi lần đến thành phố, cô đều gọi điện cho Cổ Trường Thư để báo rằng mình đã đến. Cố Hiểu Ni có bạn trai, đối với Cổ Trường Thư mà nói, đây cũng là một chuyện vui. Bởi vì anh biết, suốt bao nhiêu năm nay, Cố Hiểu Ni vẫn luôn thích anh, thường bộc lộ sự ái mộ và ngưỡng mộ đối với anh. Trong mắt Cố Hiểu Ni, Cổ Trường Thư chính là thần tượng, cũng là hình mẫu lý tưởng để cô chọn đối tượng. Cố Hiểu Ni đã tìm được bạn trai, Cổ Trường Thư cảm thấy nhẹ nhõm hẳn. Bằng không, bị một cô gái thầm yêu mà không thể đáp lại, Cổ Trường Thư cảm thấy như có một áp lực vô hình đè nặng trên vai, tuy rằng không phải lỗi của anh, nhưng lại giống như mình đã làm lỡ dở tuổi thanh xuân của cô ấy. Giờ thì tốt rồi, anh không cần phải lo lắng nữa.

Cố Hiểu Ni tranh thủ lúc đi họp ở Đoàn Thanh niên thành phố, ghé qua Văn phòng Thành ủy thăm Cổ Trường Thư. Cô biết Cổ Trường Thư có sở thích uống trà, nên mang đến cho anh vài túi lớn trà Tử Dương giàu selen. Đây là một loại đặc sản xuất xứ từ huyện Tử Dương, Thiểm Tây. Khoa học chứng minh nó có công dụng chống oxy hóa và chống khối u, là loại đồ uống tốt cho sức khỏe. Lần này cô mang đến là trà Mao Tiên thượng hạng, vốn là quà tặng gửi cho một số bộ ngành quốc gia. Cổ Trường Thư nhìn những túi trà này rồi nói: “Cảm ơn em đã tặng trà, nhưng anh lại chẳng có gì để tặng em. Thật không công bằng.” Cố Hiểu Ni nói: “Anh có thể nhận là em đã vinh dự lắm rồi, còn cảm ơn cái gì nữa!”

Cố Hiểu Ni pha cho Cổ Trường Thư một chén trà, ngồi xuống, vẻ mặt nghiêm túc nói: “Này, khi nào thì anh làm Thư ký trưởng vậy?”

Cổ Trường Thư nói: “Con nít con nôi, đừng đoán mò.”

Cố Hiểu Ni nói: “Em biết mà, Lý Tu-minh sắp làm phó thị trưởng rồi, anh chính là người kế nhiệm ông ấy!”

Cổ Trường Thư giật mình, hỏi: “Em nghe ai nói vậy?”

Cố Hiểu Ni nói: “Dưới này đồn dữ lắm. Lần này họp Đoàn Thanh niên thành phố, hình như họ cũng biết. Họ nói Lý Tu-minh sắp làm phó thị trưởng. Sở dĩ không để anh làm Cục trưởng Cục Công nghiệp là vì tổ chức có sự sắp xếp khác. Nghe nói anh làm Thư ký trưởng Thành ủy kiêm Chủ nhiệm văn phòng là thích hợp nhất.”

Cổ Trường Thư lần đầu tiên nghe thấy tin tức này, vô cùng kinh ngạc, anh nhìn ra Cố Hiểu Ni không phải đang nói đùa. Anh cảm thấy hiện tại thật kỳ lạ, sự sắp xếp nhân sự của Thành ủy, người bên trong Thành ủy còn chưa biết, nhưng ở dưới huyện đã lan truyền điên cuồng, nói cứ như thật vậy, hơn nữa mọi người lại đặc biệt quan tâm đến chuyện này. Mỗi khi có một vị trí thay đổi, là lại có người đi phân tích xem vị trí này nên dành cho ai, ai là người phù hợp nhất, ai có khả năng nhất. Cổ Trường Thư vừa mới rời khỏi Cục Công nghiệp, đủ loại suy đoán đã xuất hiện, cái nào nghe cũng có lý, đều có nguồn gốc, nhưng lại giống như tin đồn vỉa hè. Cổ Trường Thư than thở, thế giới ngày nay, sự quan tâm của mọi người chỉ có hai điểm: một là tin tức đào hoa của các ngôi sao điện ảnh, hai là sự thay đổi nhân sự trong quan trường. Cả hai đều là những chủ đề bất hủ. Tuy nhiên, về tin đồn anh sẽ nhậm chức Chủ nhiệm Văn phòng Thành ủy, anh thực sự cảm thấy không phải là không có căn cứ, hôm đó Lý Tu-minh cũng từng nói với anh, bảo anh phải làm quen với toàn bộ công việc của Văn phòng Thành ủy, đây là yêu cầu đối với người đứng đầu. Chỉ khi có khả năng chủ trì toàn bộ công việc, người ta mới nói như vậy. Chỉ là Lý Tu-minh không nói toạc ra mà thôi, đương nhiên ông ấy cũng không thể nói toạc ra được. Có đôi khi, giọng điệu mập mờ cũng là một loại nghệ thuật lãnh đạo.

Nhưng miệng Cổ Trường Thư vẫn nói: “Những gì các em nghe được, phần lớn là tin đồn nhảm thôi. Lý Tu-minh làm phó thị trưởng thì có khả năng, chứ anh kế nhiệm chức vụ của ông ấy thì không thể nào.”

Cố Hiểu Ni mỉm cười dịu dàng, hào hứng nói: “Mặc dù anh ngạc nhiên, nhưng nghe tin này chắc là cũng vui lắm chứ? Ai mà chẳng muốn thăng tiến từng bước?”

Cổ Trường Thư nói: “Tất nhiên là vui. Nói không vui thì không phải là người. Anh hỏi em: giả sử anh thực sự được làm Thư ký trưởng Thành ủy, em hy vọng anh làm hay không làm?”

Cố Hiểu Ni nói: “Chuyện này còn phải hỏi sao? Chắc chắn là hy vọng anh làm rồi. Anh làm thị trưởng em còn vui hơn nữa.”

Cổ Trường Thư nhìn Cố Hiểu Ni bằng ánh mắt dò xét, nói: “Vậy, em hy vọng anh làm một quan tham, quan hôn quân, hay là hy vọng anh làm một vị quan thanh liêm vì dân tạo phúc?”

Cố Hiểu Ni nói: “Tất nhiên là hy vọng anh làm quan thanh liêm rồi. Nếu anh làm quan hôn quân, em sẽ không bao giờ thèm ngó ngàng đến anh nữa.”

Cổ Trường Thư cười ha hả, cảm thấy Cố Hiểu Ni vẫn còn chút tính trẻ con. Hạ Kiến Quân nói: “Em không thèm ngó ngàng đến anh thì có sao? Em không phải người tình, cũng không phải vợ, càng không phải lãnh đạo của anh. Em không ngó ngàng đến anh, chỉ là mất đi một người bạn tốt thôi.”

Cố Hiểu Ni nói: “Anh lại không trân trọng tình bạn như vậy sao? Muốn dễ dàng vứt bỏ một người bạn? Có phải làm quan lớn rồi, nên có thể không cần bạn bè nữa không?”

“Anh đâu có ý đó. Anh chỉ đang trả lời theo lời của em thôi.” Cổ Trường Thư đột nhiên nhớ đến chuyện cá nhân của cô, liền hỏi: “Khi nào em kết hôn? Anh đợi ăn kẹo mừng đây.”

Cố Hiểu Ni nói: “Hiện tại chưa được. Chúng ta không thể sống cách xa nhau được. Dù thế nào đi nữa, cũng phải đợi em điều chuyển đến thành phố rồi mới kết hôn. Nếu không, kết hôn mà có con rồi thì việc điều chuyển sẽ rất phiền phức.”

Cổ Trường Thư hỏi: “Đã có nơi chốn chưa?”

Cố Hiểu Ni nói: “Đã liên hệ với Đoàn Thanh niên thành phố rồi. Anh ấy đang chạy việc. Nhưng mà, sếp đã đồng ý rồi.”

Cổ Trường Thư nói: “Anh cũng hy vọng em sớm được điều chuyển xuống đây. Ba mươi rồi nhỉ? Nên kết hôn thôi.”

Cố Hiểu Ni nói: “Chần chừ nữa là không gả đi được đâu.”

Cổ Trường Thư nói: “Cũng không đến mức đó đâu. Cô gái xinh đẹp như em, đắt hàng lắm đấy!”

Đúng lúc này Lý Tu-minh bưng chén trà bước vào, Cổ Trường Thư giới thiệu Cố Hiểu Ni với Lý Tu-minh, Lý Tu-minh gật đầu với Cố Hiểu Ni, Cố Hiểu Ni liền cáo từ.

Phần thứ tư

1. Tuyệt đối không được bỏ lỡ thời cơ

Tòa nhà văn phòng Thành ủy và Chính quyền thành phố được xây mới những năm trước, trông rất uy nghiêm trang trọng, những người ngồi làm việc bên trong phần lớn đều tỏ ra rất chững chạc, không cười nói suồng sã. Ngay cả khi có chút cười nói, cũng cười rất đúng mực, rất máy móc, bao trùm trong bầu không khí nghiêm túc mà không căng thẳng, như thể trong không khí cũng đang chảy tràn mùi vị chính trị. Trong tất cả các cơ quan cấp thành phố, chỉ có nơi này mới như vậy. Nó khiến người lạ cảm thấy thần thánh, người quen cảm thấy ngột ngạt.

Khoảng thời gian đi làm này, Cổ Trường Thư thường xuyên gặp Bí thư Uông. Các vị bí thư, phó bí thư và chủ nhiệm, phó chủ nhiệm văn phòng đều làm việc trên cùng một tầng, bình thường cửa đều đóng, rất ít khi mở, trông chẳng khác nào một nha môn cao thâm khó lường. Cổ Trường Thư cảm thấy lạ, có đôi khi vừa ra khỏi cửa là y như rằng gặp Bí thư Uông đi ra hoặc đi lên lầu. Bất cứ lúc nào nhìn thấy Bí thư Uông, khuôn mặt ông cũng nghiêm nghị như tòa nhà vậy. Anh nghĩ có lẽ là làm lãnh đạo lớn rồi, nụ cười càng ngày càng ít đi. Có lúc Bí thư Uông còn gật đầu với anh, nói: “Trường Thư, thế nào? Thích nghi được chưa?” Cổ Trường Thư chỉ mỉm cười nhẹ, nói: “Dần dần học hỏi ạ.” Nếu Bí thư Uông không nói nhiều, Cổ Trường Thư cũng sẽ không nói nhiều. Hôm đó anh gửi tài liệu cho Bí thư Uông, anh tưởng Bí thư Uông sẽ trò chuyện về công việc với mình, nhưng Bí thư Uông không giữ anh lại, cũng không bảo anh ngồi xuống, chỉ lạnh mặt, ra vẻ chỉ thị nói với anh: “Trường Thư, cậu phải nhanh chóng thích nghi với công việc ở đây.” Cổ Trường Thư chỉ vâng vâng dạ dạ, sau khi ra khỏi cửa, anh tự hỏi lại mình: lẽ nào trong mắt lãnh đạo mình vẫn chưa hoàn toàn thích nghi sao? Có phải mình làm không khiến họ hài lòng? Anh quay lại kiểm tra công việc của mình xem có sơ suất nào không, thấy rằng không có chỗ nào sai sót, lúc này mới yên tâm.

Cổ Trường Thư toàn tâm toàn ý dồn sức vào công việc. Công việc ở Văn phòng Thành ủy hoàn toàn khác với Cục Công nghiệp, công việc ở Cục Công nghiệp rất dễ nổi bật, lỗ lãi đều có số liệu nói lên tất cả. Còn công việc ở văn phòng đều là việc vụn vặt, phục vụ, lại là việc tạp nham, có làm đến kiệt sức cũng không nhìn thấy, không sờ thấy, càng không thể định lượng như sản xuất công nghiệp. Vài chục ngày trôi qua, Cổ Trường Thư vẫn chưa tìm ra được ý tưởng mới nào. Mỗi ngày ngoài đọc văn bản, thì chính là sửa văn bản, gửi văn bản chờ phê duyệt. Rảnh rỗi anh lại đọc sách, đọc các loại sách chuyên ngành về văn thư và kinh tế. Đội ngũ thư ký dưới quyền Cổ Trường Thư có tổng cộng tám người, trong đó bốn người đã tốt nghiệp thạc sĩ. Văn bằng thấp nhất cũng là đại học, họ đều có nền tảng cơ bản tốt. Nhưng Cổ Trường Thư dù sao cũng là người có cái đầu cực kỳ linh hoạt, anh thực sự phát hiện ra một số vấn đề khi xem các bản thảo do các thư ký soạn thảo. Ví dụ như khả năng phân tích của họ về sự phát triển kinh tế xã hội toàn thành phố không mạnh, phân tích vấn đề tồn tại không thấu đáo, thiếu những nhận định độc đáo và tầm nhìn tư tưởng. Thậm chí chất lượng tổng hợp của một số thư ký rất kém, ngay cả việc tổng kết những thành tích mà thành phố đã đạt được, họ cũng tổng kết rất tầm thường, những chỗ đáng lẽ phải nghe thật lọt tai, thì lại không lọt tai chút nào. Những điểm sáng trong công việc đều bị che lấp hết.

Thế nhưng, những ý kiến này của anh có thể nói ra được không? Cổ Trường Thư sớm muộn gì cũng sẽ nói, nhưng không phải bây giờ. Bây giờ nói thì hơi nóng vội. Cổ Trường Thư vốn luôn cho rằng, trên đời này không có lời nào là không thể nói. Mấu chốt nằm ở chỗ nói ra khi nào mới đạt được hiệu quả tốt nhất. Khi gặp người tình thì nói lời nhung nhớ, khi gặp bạn bè thì nói lời tình nghĩa, ở cùng đồng nghiệp thì nói lời đùa vui, ở cùng cấp dưới thì nói lời quan tâm, ở cùng lãnh đạo thì nói lời tử tế. Còn những lời nói dối, lời tục tĩu, lời nịnh hót, lời cay nghiệt thì nên cố gắng nói ít hoặc không nói. Nói dối thì không thấy chân tâm, nói lời tục tĩu làm ô nhiễm môi trường, nói lời nịnh hót chẳng khác nào chửi người, nói lời cay nghiệt người ta sẽ ghi hận cả đời. Cổ Trường Thư rất chú trọng những điều này, theo anh, người biết nói chuyện thì phải biết xem thời điểm, xem hoàn cảnh, xem bối cảnh, xem người nghe. Mọi thứ đều nhìn chuẩn rồi, thì dù có nói sai cũng có người tha thứ cho bạn, tác động tiêu cực của ngôn ngữ cũng có thể giảm xuống mức tối thiểu. Người không biết nói chuyện, không nhìn chuẩn những phương diện này, sẽ biến lời hay thành lời dở, lời thật thành lời giả, kết quả ngược lại hoàn toàn.

Cổ Trường Thư biết khi nào nên ra tay, anh tuyệt đối sẽ không chỉ ra những thiếu sót của đội ngũ thư ký vào lúc này. "Đánh chó phải ngó mặt chủ", nói họ không được, cũng chính là phủ nhận công việc của lãnh đạo đương nhiệm Lý Tu-minh, cậu mới đến đây được mấy ngày mà đã vênh váo rồi? Người khác cái này cũng không được cái kia cũng không xong? Như vậy không chỉ đắc tội với các thư ký cấp dưới, mà còn đắc tội với cả các lãnh đạo Văn phòng Thành ủy bao gồm cả Lý Tu-minh. Hơn nữa, những thư ký này phần lớn thời gian đều đi theo sau lưng Bí thư Thành ủy, cái miệng của họ trước mặt Bí thư là thơm hay thối rất khó nói. Đến lúc quan trọng mà họ đâm sau lưng bạn một nhát, bạn bị thương mà vẫn còn mù tịt. Nói chung, một khi đã vào vị trí thư ký Thành ủy, tức là đã chọn con đường chính trị, lộ trình sự nghiệp về cơ bản đã xác định, không cần vài năm nữa, họ từng người một sẽ đổi đời, không làm huyện trưởng thì ít nhất cũng là trưởng phòng hay chức vụ thực quyền nào đó. Vì vậy, cách thức đối xử với họ, bản thân nó đã là một hoạt động nghệ thuật. Sâu sắc không đáy, rộng lớn không biên. Trên thế giới này, con người là thứ khó hiểu nhất. Trong các loại người, cán bộ cơ quan đảng chính lại là những người khó hiểu nhất.

Ngược lại, Cổ Trường Thư trong cuộc họp ở văn phòng đã khẳng định đầy đủ: “Rất vui mừng là chúng ta có một đội ngũ thư ký có tư tưởng, trình độ chính trị và nghiệp vụ vững vàng. Tôi từ ngày đầu tiên đến đây đã luôn học hỏi các bạn, học hỏi ưu điểm của từng người, và cũng đang học cách lãnh đạo các bạn. Các bạn là lực lượng nòng cốt, gánh nặng đều đè lên vai các bạn, tôi là người phục vụ cho các bạn, là người chạy việc. Có đội ngũ hùng mạnh như các bạn, phó chủ nhiệm như tôi mới dễ làm việc. Mọi người làm tốt, thành tích là của các bạn. Mọi người làm kém, trách nhiệm thuộc về tôi, là do năng lực của người lãnh đạo như tôi kém. Nhưng tôi tin rằng, với sự lao động cần cù của các bạn, công việc của chúng ta chắc chắn sẽ làm tốt, chắc chắn sẽ khiến Thành ủy và các phòng ban khác hài lòng. Hy vọng mọi người cùng tôi tràn đầy tự tin.”

Những lời này khiến mọi người sung sướng tột độ. Sở dĩ Cổ Trường Thư nói như vậy là dựa trên sự nắm bắt chính xác tâm lý của cấp dưới. Anh đến Văn phòng Thành ủy đã lâu như vậy, các thư ký đều đang thầm suy đoán: vị phó chủ nhiệm mới này rốt cuộc thế nào? Ông ấy nhìn nhận chúng tôi ra sao? Chúng tôi đáng giá bao nhiêu trong mắt ông ấy? Những lời này của Cổ Trường Thư chính là câu trả lời chính thức cho họ. Đừng nhìn nội dung hơi sáo rỗng, nhưng các thư ký nghe xong trong lòng ấm áp, sẽ cảm thấy lãnh đạo coi trọng họ, cũng cảm nhận được trách nhiệm nặng nề trên vai, không dám lơ là. Hãy nghe xem, “học cách lãnh đạo các bạn”, ngôn ngữ chính trị thật sinh động làm sao, sự khiêm tốn thận trọng thật vĩ đại làm sao!

Cổ Trường Thư hiểu rõ, thư ký viết tốt hay không, tồn tại những thiếu sót này nọ cũng là bình thường. Ngay cả khi tài liệu họ làm ra kém một chút, thông thường cũng có thể thông qua. Điều Cổ Trường Thư thực sự quan tâm là anh phải tìm ra một đột phá khẩu, để cái tên Cổ Trường Thư tỏa sáng rực rỡ mới được. Trong chuyện này có nhiều nguyên nhân, những bàn tán bên ngoài ngày càng nhiều, ngay cả người ngoài cuộc như Hoàng Thuấn cũng gọi điện nói, nghe nói ban lãnh đạo Thành ủy có biến động nhân sự, Lý Tu-minh thực sự sắp làm phó thị trưởng rồi, người kế nhiệm chức vụ Chủ nhiệm Văn phòng Thành ủy chính là cậu Cổ Trường Thư. Bất kể tin tức là thật hay giả, anh với tư cách là phó chủ nhiệm phụ trách công tác thư ký, phải tung ra sở trường của mình mới có thể đứng vững chân, trấn áp được cục diện. Không thể để các thư ký bên dưới âm thầm coi thường mình, cũng không thể để lãnh đạo Thành ủy nói Cổ Trường Thư cũng chỉ đến thế. Đương nhiên, vì Thành ủy có ý định trọng dụng anh, anh càng phải nhân đà này mà tiến lên. Anh đã dậm chân tại chỗ ở vị trí phó phòng vài năm nay rồi, không thể chần chừ thêm được nữa. Đối với người theo đuổi con đường chính trị, Văn phòng Thành ủy là con đường vàng dẫn thẳng đến quan lộ, nơi đây chôn giấu những nguồn lực chính trị phong phú, chỉ cần biết cách khai thác và tìm tòi, con đường sẽ hanh thông, chỉ là tuyệt đối không được lãng phí thời cơ. Nhưng phải đảm bảo mỗi bước đi đều trên đại lộ thênh thang. Đó mới là con đường chính đạo.

2. Bí thư Uông bảo cậu đi leo núi

Cuối cùng cũng có một cơ hội nhỏ. Hôm đó Lý Tu-minh nói với anh: “Thành ủy và Chính quyền thành phố sắp tổ chức hội nghị công tác kinh tế, thị trưởng có một báo cáo, Bí thư Uông cũng có một báo cáo. Báo cáo của thị trưởng do Văn phòng Chính quyền thành phố phụ trách, báo cáo của Bí thư Uông do cậu soạn thảo, đây là Bí thư Uông đích thân chỉ định cậu soạn đấy. Nội dung hai bản báo cáo cơ bản giống nhau, chỉ là trọng tâm khác nhau, báo cáo của thị trưởng cần cụ thể hơn một chút, báo cáo của Bí thư Uông cần nói từ góc độ tổng thể, vĩ mô hơn một chút. Cái này cậu biết rồi đấy.”

Cổ Trường Thư đặc biệt ghi nhớ, là Bí thư Uông đích thân chỉ định anh soạn thảo. Xem ra Bí thư Uông muốn xem thử tài viết lách của anh đây, là bài tập lớn được giao từ cấp trên. Tuy nhiên, viết tài liệu về kinh tế là sở trường của Cổ Trường Thư, mình đã tốt nghiệp thạc sĩ, trước đây từng viết không ít luận văn kinh tế và báo cáo điều tra, đường lối rất quen thuộc. Nhưng Cổ Trường Thư muốn biết ý đồ của lãnh đạo, liền nói với Lý Tu-minh: “Bí thư Uông có chỉ thị cụ thể gì về bản báo cáo của ông ấy không ạ?”

Lý Tu-minh nhìn ra sự lo lắng của Cổ Trường Thư, nói: “Thế này đi, cậu qua trò chuyện với ông ấy, xem ông ấy ý tứ thế nào.”

Thực ra Cổ Trường Thư không vội tìm Bí thư Uông, anh phải tự mình nắm chắc trong lòng mới được. Anh mất hai ngày chuẩn bị kỹ lưỡng, soạn thảo một đề cương báo cáo chi tiết, chỉ cần mở rộng một chút là thành một bản báo cáo chính thức. Trong báo cáo, khi phân tích về các vấn đề tồn tại, anh đã sử dụng một lượng lớn những cách đặt vấn đề táo bạo, mới mẻ, trước đây chưa từng sử dụng. Ví dụ như, “vì cầu sự an toàn ổn định mà dẫn đến sự bảo thủ trong quyết định hành vi”, “sợ cải cách thất bại mà dẫn đến sự rụt rè trong công việc”, “vì an phận thủ thường mà dẫn đến sự thiếu sót trong đổi mới tư tưởng” – những phân tích sắc bén này đều đánh thẳng vào những khối u và nỗi đau trong sâu thẳm tâm hồn của một số lãnh đạo. Trong kế hoạch công tác kinh tế tương lai, Cổ Trường Thư viết thế này: “Thành phố Kim An muốn phát triển, phát triển thế nào? Chúng ta vừa phải đề xướng tinh thần dũng cảm tìm tòi đổi mới, vừa phải đề xướng tinh thần mạo hiểm, đề xướng tinh thần dám là người đi đầu thiên hạ, đề xướng tinh thần dám làm người đầu tiên ăn cua. Thậm chí còn phải đề xướng dám thất bại, dám phạm sai lầm. Đối với những cán bộ thất bại và phạm sai lầm trong thực tiễn cải cách, chỉ cần không phải vì lợi dụng chức quyền để mưu cầu tư lợi, chỉ cần không phải lấy danh nghĩa cải cách để tham nhũng làm bậy, các cấp ủy đảng và chính quyền đều phải bảo vệ những cán bộ như vậy.” “Nếu không, năm nào chúng ta cũng hô hào nâng tầng, bước những bước lớn, nhưng năm nào cũng nhìn trước ngó sau, sợ xảy ra chuyện, khí thế xông pha đều mất sạch trong những lo lắng đủ kiểu, như vậy có thể nâng tầng, bước những bước lớn được sao? Cứ tiếp tục hô hào như thế, tuy rằng nghe thì hay, nhưng mãi mãi chỉ có thể là một câu nói suông êm tai. Không có hành động dũng cảm vượt qua lực cản, không có những biện pháp thiết thực khả thi, tiếng hô hào dù to dù vang đến đâu, cũng chỉ là lừa người. Lừa cấp trên, lừa cấp dưới, cũng đang lừa cả chính chúng ta, lừa cho mọi người đều vui vẻ. Nhưng hại là ai? Khổ là ai? Hại là nhân dân toàn thành phố chúng ta, khổ là nhân dân toàn thành phố chúng ta.” Khi viết về việc cải thiện tác phong lãnh đạo, anh viết: “Chúng ta phải thực hiện chế độ truy cứu trách nhiệm báo cáo. Phải thay đổi triệt để căn bệnh lâu nay hình thành, báo cáo thành tích thì nói quá, nói rằng đã đạt được hiệu quả kinh tế vĩ đại thế nào; lúc xin vốn thì liều mạng kêu nghèo, hận không thể nói mình nghèo đến mức không mở nổi nồi cơm. Hiện tượng một cấp lừa một cấp rất nổi cộm. Có nơi có thể lừa được tỉnh trưởng, lừa được bí thư tỉnh ủy, thì người trong thành phố lại càng dám lừa. Từ nay về sau báo cáo thành tích, nhất loạt phải kiểm tra xác minh. Những lãnh đạo nói dối, báo cáo khống, nhất loạt xử lý nghiêm, cho đến khi khai trừ đảng tịch.”

Ngôn ngữ của Cổ Trường Thư giống như những con dao, tràn đầy khí thế chính trị hừng hực. Anh sửa đi sửa lại trên máy tính, cho đến khi chính mình cảm thấy được rồi, mới in ra một bản thảo sạch. Khi anh đưa bản đề cương này vào tay Bí thư Uông, trong lòng thực sự có chút lo sợ thấp thỏm, vì anh không nắm chắc được tính khí của Bí thư Uông, cũng không biết phong cách nói chuyện của ông ấy. Nếu tốt thì có thể thông qua, tình huống xấu nhất là bị Bí thư Uông chửi cho một trận tơi bời, sau đó ra lệnh cho anh soạn thảo lại.

Đề cương nộp lên hai ngày vẫn không có hồi âm, Cổ Trường Thư cũng không dám hỏi Bí thư Uông đã xem chưa. Trong khoảng thời gian này có chút thời gian trống, anh tranh thủ ghé qua nhà Cục trưởng Trần ở Cục Công nghiệp một chút, xách theo ít quà tặng, ngồi với ông ấy một tiếng đồng hồ. Khi Cục trưởng Trần còn tại vị, Cổ Trường Thư chưa bao giờ gửi tặng gì, sau khi ông ấy về hưu, gửi chút quà tặng, cũng sẽ không gây điều tiếng gì. Người già rồi, về tuyến hai rồi, những người trước đây từng bợ đỡ ông ấy cũng đã quên ông ấy, nhưng Cổ Trường Thư không quên ông ấy, tranh thủ ghé thăm, không tốn mất bao nhiêu thời gian, nhưng có thể mang đến một chút ấm áp. Người về hưu cần nhất chính là sự quan tâm, họ chẳng có yêu cầu gì khác. Cổ Trường Thư nói, rảnh rỗi sẽ ghé qua trò chuyện với ông. Cục trưởng Trần rất cảm kích, cứ lải nhải nói, “Cổ Trường Thư tình nghĩa thật.”

Hôm đó Cổ Trường Thư đang phê duyệt văn bản trong văn phòng, Bí thư Uông đột nhiên gõ cửa bước vào, vẫn lạnh mặt nói: “Đi cùng tôi một chuyến.”

Cổ Trường Thư không kịp phản ứng, vội vàng thu dọn văn bản, kẹp chiếc túi nhỏ mang theo bên mình, liền theo chân Bí thư Uông ra ngoài. Anh cũng không hỏi đi đâu, đi làm gì, có những ai, cần chuẩn bị gì, anh không dám hỏi. Sau khi đi ra ngoài, lái xe của Bí thư Uông đang đợi họ ở hành lang. Ba người xuống lầu lên xe, xe lao đi một mạch đến dưới chân núi ngoại ô thành phố thì dừng lại. Cổ Trường Thư rất hoang mang, hỏi: “Đến đây làm gì ạ?” Bí thư Uông không trả lời, lái xe nói: “Bí thư Uông bảo cậu đi leo núi cùng ông ấy. Ông ấy muốn giải tỏa tâm trạng.”

3. Mượn oai hổ và cố ý phô trương

Đến dưới chân núi, lái xe ngồi trong xe đọc sách, Bí thư Uông và Cổ Trường Thư men theo con đường nhỏ đi lên trên. Núi lớn đường nhỏ, khá hoang vắng, không có cây cối, chỉ có một vài bụi cỏ không mấy tươi tốt, vài tảng đá kỳ quái lộ mặt ra khỏi đám cỏ, trông rất nổi bật. Bí thư Uông nói: “Trường Thư, đề cương báo cáo cậu soạn thảo tôi xem rồi, có khí phách. Những vấn đề cậu phân tích thực sự nghiêm trọng đến thế sao?”

Cổ Trường Thư nói: “Theo góc độ cá nhân tôi thì là như vậy. Tại sao bây giờ nhiều người không muốn họp, không muốn nghe lãnh đạo nói chuyện? Bởi vì toàn là lối mòn cũ rích, toàn là những lời nghe cho êm tai, những lời này ở đâu trên toàn quốc cũng áp dụng được. Muốn quản lý tốt một nơi, phải dựa vào tình hình đặc thù của nơi đó, phân tích và giải quyết vấn đề thực tế một cách vững chắc, dù là nói thành tích, hay nói vấn đề, đều phải nói cho đến nơi đến chốn. Đừng nói những lời không đau không ngứa.”

Cổ Trường Thư phát hiện mình nói hơi nhiều, không dám nói thêm nữa, liền dừng lại. Vốn dĩ, Cổ Trường Thư tưởng Bí thư Uông sẽ tập trung thảo luận với anh về đề cương báo cáo, không ngờ lại lái sang chuyện khác. Bí thư Uông nói: “Cậu nói tiếp đi, tôi đang nghe đây.”

Cổ Trường Thư nói: “Theo góc độ cá nhân tôi, vấn đề quan trọng nhất hiện nay là hai vấn đề cũ mà chúng ta thường nói: một là vấn đề nông dân, phải nâng cao mức thu nhập của nông dân, nhanh chóng thoát nghèo làm giàu. Hai là vấn đề thị dân, số người thất nghiệp quá nhiều, tái việc làm là mấu chốt. Trước hết nói vấn đề thứ nhất. Vấn đề nông dân, hơn mười năm nay, năm nào trung ương và địa phương cũng phải đầu tư một lượng lớn vốn xóa đói giảm nghèo, thành phố chúng ta khoảng hơn ba trăm triệu, mấy năm trước tập trung vào các dự án, hỗ trợ trọng điểm. Nhưng bao nhiêu tiền đổ xuống đó, nhiều vốn không thấy tăm hơi đâu. Có hộ nông dân đầu tư mấy nghìn đến cả vạn tệ, bây giờ vẫn nghèo. Anh nhìn xem, những nơi núi non xa xôi, cách đường lộ mấy chục dặm chỉ có một hai hộ dân, đất đai lại cằn cỗi, không ra lương thực. Họ thông tin đặc biệt lạc hậu, có người còn không biết thủ tướng hiện nay là ai. Những nơi hoang sơn dã lĩnh này, vốn dĩ không thích hợp cho con người sinh sống và tồn tại. Những nơi thế này, tiếp tục đổ tiền vào, họ vẫn sẽ tiếp tục nghèo. Những hộ nông dân như vậy không phải là ít. Làm sao đây?”

Bí thư Uông nói: “Cậu nói đi.”

Cổ Trường Thư nói: “Hai vấn đề này luôn làm đau đầu các cấp chính quyền địa phương, lâu nay đều không giải quyết triệt để được. Trên cho tiền rồi, cho vật chất rồi, cho chính sách rồi, nhưng cứ không hiệu quả. Vấn đề cốt lõi ở đâu? Là vấn đề ở trình độ chấp chính của chúng ta. Trong việc xóa đói giảm nghèo và việc làm, chúng ta không có chiến lược chấp chính độc đáo của riêng mình!”

Điều này quá sắc bén. Bí thư Uông vặn lại một câu: “Ví dụ như xóa đói giảm nghèo, cậu nói làm thế nào? Tôi cần biện pháp cụ thể.”

Cổ Trường Thư nói: “Di dời. Sử dụng khoản đầu tư xóa đói giảm nghèo tương đương, di dời nơi ở của họ đến bên đường lớn hoặc gần thị trấn, phân chia lại ruộng đất trách nhiệm cho họ. Đầu óc họ sẽ dần dần linh hoạt hơn. Người đã di dời, cũng không còn ai trên núi chặt cây làm củi đốt nữa. Những nơi đó người không qua lại, cứ để nó trồng rừng trả lại cho tự nhiên là được. Một công đôi việc. Như vậy, di dời một hộ là giải quyết được vấn đề của một hộ. Vốn xóa đói giảm nghèo cũng có thể tập trung sử dụng. Chuyện này nói cho cùng, chính là phải thay đổi mô hình thói quen và tư duy chính sách xóa đói giảm nghèo của chúng ta.”

Bí thư Uông nói: “Theo lời cậu nói thế này, bây giờ chúng ta cần làm gì?”

Cổ Trường Thư nói: “Tôi nghĩ, bây giờ chúng ta cần làm là công việc rất cơ bản và cụ thể: thực hiện một cuộc điều tra về tình trạng sinh tồn của nông dân vùng sâu vùng xa. Có một sự hiểu biết rõ ràng hoàn toàn về tình trạng sinh tồn của họ. Sau đó đưa ra kế hoạch di dời, thực hiện theo từng đợt.”

Hai người cứ thế trò chuyện hơn một tiếng đồng hồ, đi đến lưng chừng núi thì dừng lại, Bí thư Uông không đi nổi nữa, muốn xuống núi. Bí thư Uông nói: “Tư duy này không tệ. Cậu còn phải tiếp tục suy nghĩ cho chín chắn hơn một chút. Lần họp Thường vụ tới, chuyên nghiên cứu vấn đề Tam Nông, cậu tham dự với tư cách đại biểu không biểu quyết, cậu cứ nói tại cuộc họp.”

Đây quả thực là một thu hoạch bất ngờ. Cổ Trường Thư nhìn ra, Bí thư Uông là coi trọng anh, nếu không sẽ không hẹn riêng anh ra ngoài giải tỏa tâm trạng, cũng sẽ không để anh tham dự cuộc họp Thường vụ lần tới.

Khi Bí thư Uông và Cổ Trường Thư từ trên núi về, đúng vào giờ tan tầm của đơn vị. Các cán bộ cơ quan Thành ủy lần lượt đi ra ngoài. Lái xe lái xe đến cổng tòa nhà văn phòng Thành ủy dừng lại, mọi người nhìn thấy, xuống xe chỉ có hai người là Bí thư Uông và Cổ Trường Thư, hai người đi rất gần nhau. Bí thư Uông không chào hỏi người khác, chỉ mải mê trò chuyện với Cổ Trường Thư: “Đi bộ thế này, chân cẳng đều thấy thoải mái rồi.”

Hai người cứ thế đi lên lầu, Cổ Trường Thư vừa phải trả lời lời Bí thư Uông, vừa phải chào hỏi các đồng chí đi xuống lầu. Nhưng các đồng chí đều nhìn thấy, hôm nay Bí thư Uông khá vui vẻ, trên mặt lúc nào cũng treo ý cười. Người giỏi quan sát sắc mặt liền bắt đầu suy ngẫm trong lòng, Cổ Trường Thư công phu thật giỏi, người ta mới đến đây bao lâu chứ, mà đã "xử lý" xong Bí thư Thành ủy trong một tay. Bí thư Uông là lãnh đạo từ Ban Tổ chức Tỉnh ủy xuống, ngoài việc chuyển nhà đến thành phố Kim An ra, ở địa phương này không có nhiều quan hệ cũ. Không ít cán bộ đều sợ ông ấy một cách khó hiểu. Có người muốn bắt quàng làm họ nhưng không dám, muốn bợ đỡ cũng không dám tùy tiện bợ đỡ. Nhưng Cổ Trường Thư lại trong thời gian ngắn đã làm ông ấy mày rạng rỡ cười, hoàn toàn là bộ dáng bạn tốt, đây mới thực sự gọi là bản lĩnh. Thực tế Cổ Trường Thư không thích đi cùng lãnh đạo, có người cảm thấy như vậy rất thoải mái, nhưng anh cảm thấy gượng gạo, có vẻ hơi giống mượn oai hổ và cố ý phô trương.

4. Tôi hy vọng mình là một đóa hoa

Tại hội nghị công tác kinh tế thành phố Kim An, báo cáo của Bí thư Uông đã giành được sự tán thưởng nồng nhiệt. Các huyện quận trong thảo luận đều nhất trí cho rằng, đây là bản báo cáo có sức nặng nhất, những thành tích và điểm sáng cần khẳng định đều được thể hiện đầy đủ, đủ để mọi người cảm thấy tự hào. Những vấn đề và mâu thuẫn tồn tại cũng không né tránh, mà còn phân tích sâu sắc, đủ để mọi người tự kiểm điểm. Bản báo cáo này là tư tưởng chỉ đạo cho công tác kinh tế toàn thành phố bước tiếp theo, cũng là một hồi kèn lệnh tiến lên, nhịp trống xuất quân. Lãnh đạo các quận huyện đã biết, bản báo cáo này do Cổ Trường Thư soạn thảo, lúc Thành ủy thảo luận lại tiến hành bổ sung và sửa đổi. Nhưng đạt được hiệu quả hài lòng như vậy, là không thể tách rời cái đầu kinh tế của người chấp bút Cổ Trường Thư.

Sau hội nghị này, Lý Tu-minh đã nhậm chức phó thị trưởng, Cổ Trường Thư rất thuận lợi kế nhiệm chức vụ Thư ký trưởng Thành ủy kiêm Chủ nhiệm văn phòng. Lý Tu-minh kiêm nhiệm cả chức Thư ký trưởng Thành ủy và Chủ nhiệm văn phòng, Cổ Trường Thư từng thầm nghĩ, không chừng Thành ủy sẽ thiết lập một vị trí Thư ký trưởng khác, không ngờ mình cũng kiêm nhiệm cả hai. Bản báo cáo soạn cho Bí thư Uông lần trước, đã làm tiền đề rất tốt cho việc anh làm chủ nhiệm, các thư ký đều nhìn anh bằng con mắt khác, phục anh sát đất.

Cổ Trường Thư vừa thăng chức, liền nhận được cuộc gọi của rất nhiều bạn bè. Hoàng Thuấn, Hà Vô Tật, Cố Hiểu Ni, còn có Bí thư Huyện ủy Đại Minh Hạ Kiến Quân. Cổ Trường Thư biết, ngoài Hà Vô Tật ra, sự kỳ vọng của mọi người dành cho anh đều là chân thành, đều hy vọng anh làm ngày càng tốt hơn. Hoàng Thuấn là bạn cũ hơn mười năm, Cố Hiểu Ni là cấp dưới cũ, Hạ Kiến Quân là cấp trên cũ trước đây của anh, họ đều tràn đầy sự quan tâm yêu mến đối với anh. Hoàng Thuấn còn đặc biệt gửi cho anh một đĩa nhạc dân ca Quảng Đông mới thu âm “Từng bước cao”, ý là hy vọng trình độ chấp chính của Cổ Trường Thư từng bước cao minh hơn, cũng chúc chức vụ của anh từng bước thăng tiến. Cổ Trường Thư bảo Tả Tiểu Lợi bật cho anh nghe, cứ tấm tắc khen, thật là âm nhạc cát tường! Thưởng thức “Từng bước cao”, Cổ Trường Thư cảm thấy mình vẫn hạnh phúc, có lãnh đạo coi trọng mình, có bạn bè yêu mến và ủng hộ mình, anh không có lý do gì để không làm tốt công việc. Giá trị cá nhân nói thế nào? Sự đóng góp cho xã hội, sự theo đuổi kiên trì của cuộc đời, tương lai và địa vị chính trị, chúng là sự thể hiện giá trị cá nhân. Làm tốt công việc, trước mặt bạn bè có thể diện, có thể ngẩng đầu lên, cũng là một phần thể hiện giá trị cá nhân. Rất nhiều khi, giá trị cá nhân là cảm nhận về tinh thần và tâm lý, là sự công nhận của xã hội, là sự tín nhiệm của bạn trong tập thể, những điều này đều không thể định lượng bằng vật chất. Cổ Trường Thư cảm thấy, khiến tất cả những người thực sự quan tâm đến mình không thất vọng, chính là giá trị cá nhân của bạn.

Theo lẽ thường, Lý Tu-minh nhậm chức phó thị trưởng, Văn phòng Thành ủy phải tổ chức một buổi lễ chia tay. Cổ Trường Thư cân nhắc, tổ chức thế nào cũng là một vấn đề. Quá long trọng, sợ ảnh hưởng không tốt. Quá đơn giản, lại sợ Lý Tu-minh nghĩ ngợi. Cổ Trường Thư liền đi xin ý kiến của chính Lý Tu-minh, anh nói ông làm thế nào tôi làm thế đấy. Lý Tu-minh nói: “Tổ chức tiệc chia tay cái gì? Không tổ chức. Muốn thanh nhàn còn không được đây. Để tôi yên tĩnh một chút là tốt nhất.”

Cổ Trường Thư nói rất tử tế: “Ông làm việc ở Văn phòng Thành ủy mười năm rồi, không tổ chức tiệc chia tay, các đồng chí sẽ thấy không hay. Vậy thì tôi bị chửi chết.” Lý Tu-minh nói: “Cậu cứ nói với họ, là tôi không cho tổ chức.” Cổ Trường Thư cũng không khăng khăng tổ chức hoạt động chia tay tập thể, anh chợt nảy ra ý, nói với Lý Tu-minh: “Thế này đi, tối mai ông đến nhà chúng tôi ăn cơm tối, tổ chức một bữa cơm gia đình đơn giản cho ông, người ở văn phòng tôi cũng không mời. Đông người thì không được yên ổn. Ông thấy thế nào?”

Lý Tu-minh sảng khoái đồng ý.

Tối hôm đó về nhà Cổ Trường Thư liền bàn bạc với vợ Tả Tiểu Lợi, tối mai mời Lý Tu-minh ăn cơm, bảo cô chuẩn bị. Cổ Trường Thư nói với Tả Tiểu Lợi, những lãnh đạo Thành ủy này, ngày thường ăn tiệc rượu tiệc tùng quen rồi, ăn ngán rồi. Rượu ngon thịt ngon họ không hứng thú nữa, thì tốt nhất cứ làm toàn những đặc sản dân dã là tốt nhất. Cổ Trường Thư gọi Hoàng Thuấn đến tiếp Lý Tu-minh, họ cũng quen biết nhau.

Lúc ăn cơm, Tả Tiểu Lợi bưng lên một món ăn dân dã, gọi là mì yến mạch hấp thịt hun khói. Yến mạch là thứ sản xuất ở vùng cao nguyên, sản lượng rất thấp, đất càng cằn cỗi, yến mạch mọc ra mới ngon. Thu hoạch yến mạch rất phiền phức, nông dân vùng sâu vùng xa đều dùng tay đập hạt, thân lá và râu lúa yến mạch đều mọc đầy lông tơ rất nhỏ, lại rất dễ gây ngứa, dính vào da sẽ bị ngứa ngáy sưng đỏ, còn khó chịu hơn cả bị bệnh một trận. Cho nên nhiều nông dân không trồng thứ này, nên nó trở nên rất quý hiếm. Có nông dân trồng một ít, cũng chỉ là để dịp lễ tết mới ăn. Sau khi rang chín rồi xay thành bột mì, dùng nó để hấp thịt hun khói, thơm lạ kỳ, ngoài thì thơm ngào ngạt cả phòng, trong thì thấm thấu tận tâm can. Tả Tiểu Lợi bưng lên một đĩa, mấy người họ rất nhanh đã ăn hết sạch. Hoàng Thuấn là người phương Nam, anh ấy nói đây là lần đầu tiên anh ăn món này, ngon quá đi mất. Như một loại cây kinh tế, tương lai có thể trồng diện tích lớn. Ba người liền xoay quanh yến mạch nói về sự phát triển đặc sản địa phương, nói về vấn đề hướng phát triển nông nghiệp vùng núi.

Vừa ăn vừa uống vừa trò chuyện, tĩnh lặng bình hòa, không khí lại tốt. Lý Tu-minh ăn rất hài lòng, Cổ Trường Thư tự nhiên rất vui. Trên bàn tiệc, Cổ Trường Thư chẳng nhớ được gì, nhưng anh nhớ được một điểm: con gái cưng của Bí thư Uông thích ăn mì yến mạch hấp thịt hun khói.

Sau khi khách về, Tả Tiểu Lợi liền dỗ con ngủ. Sau đó hai vợ chồng tắm rửa lên giường, hai người nằm cạnh nhau, Cổ Trường Thư hỏi Tả Tiểu Lợi: “Trong nhà còn mì yến mạch không?” Tả Tiểu Lợi nói: “Hết rồi. Còn sót lại chút cuối cùng, chính mình cũng không nỡ ăn, hôm nay dùng hết sạch rồi.” Cổ Trường Thư nói: “Dễ tìm không?” Tả Tiểu Lợi nói: “Thứ trên núi cao này, tìm ở đâu ra được chứ. Cũng đâu phải có tiền là mua được. Siêu thị bán loại yến mạch cán, của ngoại tỉnh, khó ăn lắm. Chỉ có loại sản xuất ở núi Tần Ba mới chuẩn.” Cổ Trường Thư thở dài, nói: “Vậy là mình không có cái phúc này rồi.”

Tả Tiểu Lợi mỉm cười quỷ quyệt, hừ một tiếng dài từ mũi, nói: “Em biết tâm tư của anh rồi, không phải anh ăn, là anh muốn tặng cho con gái Bí thư Uông ăn!”

Cổ Trường Thư cười ha ha, nói: “Chẳng lẽ không nên sao? Chuyện này không tính là lạm dụng chức quyền, cũng không tính là lôi kéo hủ hóa đâu! Ngày nay làm quan, có người tặng tiền, có người tặng vật, anh không làm thế. Anh không thể tự coi mình không phải là người. Nhưng, xây dựng mối quan hệ tốt với lãnh đạo và đồng chí, lại là nền tảng cơ bản nhất, cũng là lẽ thường tình làm người.”

Tả Tiểu Lợi nói đùa: “Không trực tiếp nịnh hót bí thư, thì chuyển sang nịnh hót con gái ông ấy.”

Cổ Trường Thư cười khổ một cái, nhìn đứa con trai đang ngủ say bên cạnh, nói: “Đây đâu phải nịnh hót, là nhân tình thế thái. Con cái nhà mình, đến cả rắm còn thơm nữa là. Làm cha mẹ ai cũng có cảm giác này mà.”

Tả Tiểu Lợi ngạc nhiên nhìn Cổ Trường Thư, nói: “Anh vừa làm Thư ký trưởng, trình độ đã nâng cao rồi? Sao nói câu nào ra cũng thành kinh điển thế? ‘Con cái nhà mình, đến cả rắm còn thơm nữa là.’ Câu này hay đấy!”

Cổ Trường Thư nói: “Em mới biết à? Anh có nhiều câu kinh điển lắm, chỉ là em bỏ qua thôi.”

Tả Tiểu Lợi cau mày, thốt lên một tiếng than thở: “Bây giờ làm người đúng là khó thật! Trường học của chúng em đều thế này, huống chi là giới chính trị các anh? Tình hình đó còn phức tạp hơn nhiều. Anh có thể đứng vững gót chân, cũng không dễ dàng gì. Chắc anh là tâm phúc của Bí thư Uông nhỉ?”

Cổ Trường Thư cảm thấy cô coi thường mình, nói: “Việc này có thể sao? Anh vốn luôn phản đối chuyện làm tâm phúc! Tuyệt đối không được làm tâm phúc của người khác, cũng đừng đào tạo tâm phúc của riêng mình. Nếu không thì hẹp hòi quá. Làm người thế nào? Em nhìn đóa hoa kia xem, ai cũng yêu mến. Làm người như một đóa hoa, đó mới là cảnh giới cao nhất của làm người. Phải để người phản đối mình hiểu mình, để người hiểu mình ủng hộ mình, để người ủng hộ mình trung thành với mình, để người trung thành với mình bảo vệ mình. Cho phép có người không thích mình, nhưng không thể để người ta hận mình. Nhỡ may họ muốn hận mình, cũng phải để họ sợ mình. Những điều này, đều cần trí tuệ và nhân cách cá nhân của bạn để chống đỡ.”

“Cao luận!” Tả Tiểu Lợi vỗ vỗ má anh, nói: “Vậy, anh là một đóa hoa à?”

Cổ Trường Thư nói: “Anh hy vọng mình là một đóa hoa.”

Tả Tiểu Lợi nói: “Nhưng đóa hoa này của anh cũng là do em vun trồng đấy.”

Cổ Trường Thư nói: “Dù có là do em vun trồng, em nhiều nhất cũng chỉ tưới chút nước thôi.”

Tả Tiểu Lợi nói: “Ít ra em cũng có tưới chút phân đấy.”