Cánh của Thời gian đen và trắng,

Dệt thêu bằng buổi sáng và buổi đêm.

Núi cao và biển sâu thăm thẳm

Giữ vẹn đường cân bằng đung đưa.

Dưới trăng đổi thay, trong triều sóng lớn,

Rực cháy mối thù giữa Muốn và Có.

Thước đo hơn kém qua không gian

Sao trời và bút điện cùng múa lượn.

Trái Đất cô đơn giữa muôn quả cầu

Lướt vội qua những thềm vĩnh cửu,

Một vật dằn bay về chốn hư không,

Hành tinh nhỏ bổ sung,

Hay tia lửa đền bù,

Vút qua Vùng Tối trung lập.

Con người là cây du, Sự Giàu sang là dây leo,

Vững chãi và mạnh mẽ những vòng tua quấn quýt;

Dù những vòng cuộn mảnh mai đánh lừa ngươi,

Không ai có thể tách dây leo ấy khỏi gốc của nó.

Vậy nên chớ sợ, hỡi đứa trẻ yếu mềm,

Chẳng có vị thần nào dám đối xử bất công với một con sâu nhỏ.

Vòng nguyệt quế gắn liền với những cõi hoang vắng,

Và quyền lực thuộc về kẻ thực thi quyền lực;

Ngươi chưa có phần của mình sao? Trên đôi chân có cánh,

Kìa! Nó đang lao đến để đón gặp ngươi;

Và tất cả những gì Tự nhiên tạo ra là của ngươi,

Đang lơ lửng trong không trung hay giam cầm trong đá núi,

Sẽ xé toạc đồi non và bơi qua biển cả,

Rồi như cái bóng của ngươi, lẽo đẽo theo sau.

Kể từ khi còn là một cậu bé, tôi đã luôn ao ước được viết một bài luận về Sự Đền Bù: bởi vì khi còn rất trẻ, tôi đã thấy rằng về chủ đề này, cuộc sống dường như đã đi trước cả thần học, và nhân dân còn biết nhiều hơn những gì các nhà thuyết giáo giảng dạy. Những tài liệu, từ đó học thuyết này được rút ra, cũng làm mê hoặc tâm trí tôi bởi sự phong phú vô tận của chúng, và luôn hiện hữu trước mắt tôi, ngay cả trong giấc ngủ; bởi vì chúng chính là những công cụ trong tay chúng ta, là bánh mì trong giỏ của chúng ta, là những giao dịch ngoài phố, ngoài đồng áng, trong nhà cửa, là những lời chào hỏi, các mối quan hệ, nợ nần và tín dụng, là sức ảnh hưởng của nhân cách, là bản chất và thiên phú của mọi con người. Tôi cũng thấy rằng qua đó, người ta có thể hé lộ một tia thần tính, sự hiện diện hành động của linh hồn thế giới này, hoàn toàn không vướng chút vết tích truyền thống nào, và nhờ thế trái tim con người có thể được tắm gội trong dòng sóng ngập tràn của tình yêu vĩnh cửu, được đối thoại với thực tại mà anh ta biết rằng nó vẫn luôn luôn như vậy và chắc chắn phải như vậy, bởi vì thực sự nó đang tồn tại ngay lúc này. Hơn nữa, có vẻ như nếu học thuyết này có thể được diễn đạt bằng những ngôn từ mang chút tương đồng với những trực giác rạng ngời mà qua đó chân lý này đôi khi được mặc khải cho chúng ta, thì nó sẽ tựa như một ngôi sao soi rọi trong nhiều giờ tối tăm và những khúc quanh co trên hành trình, không để chúng ta phải lạc lối.

Gần đây, tôi càng được củng cố thêm những khao khát ấy khi nghe một bài giảng tại nhà thờ. Vị giảng sư, một người được kính trọng vì sự chính thống của mình, đã diễn giải theo cách thông thường học thuyết về Ngày Phán Xét. Ông mặc định rằng sự phán xét không được thực thi ở thế giới này; rằng kẻ ác thì thành công; rằng người hiền thì khốn khổ; và rồi dùng lý lẽ lẫn Kinh thánh để giục giã về một sự đền bù sẽ được dành cho cả hai bên ở thế giới bên kia. Dường như không có sự bất bình nào tỏ ra từ giáo đoàn trước học thuyết này. Theo những gì tôi quan sát được, khi buổi lễ tan, họ giải tán mà không hề có lời bàn tán nào về bài giảng.

Tuy nhiên, ý nghĩa của lời giảng dạy ấy là gì? Vị giảng sư có ý gì khi nói rằng người hiền phải chịu khốn khổ trong đời này? Phải chăng ý ông là nhà cửa, đất đai, chức tước, rượu ngon, ngựa quý, y phục, xa hoa đều thuộc về những kẻ vô nguyên tắc, trong khi các thánh nhân lại nghèo hèn và bị rẻ rúng; và rằng một sự đền bù sẽ được dành cho những người sau này ở thế giới bên kia, bằng cách ban cho họ những niềm vui sướng tương tự vào một ngày khác — cổ phiếu ngân hàng và tiền vàng doubloon, thịt nai và rượu sâm-panh? Đây hẳn phải là sự đền bù được nhắm tới; bởi vì còn gì khác nữa? Phải chăng là họ sẽ được ban quyền cầu nguyện và ca tụng? Được yêu thương và phụng sự con người? Chà, những điều đó họ có thể làm ngay lúc này. Suy luận hợp lý mà một tín đồ có thể rút ra là: "Chúng ta rồi sẽ có những khoảng thời gian tuyệt vời như những kẻ tội lỗi đang có lúc này"; hay đẩy nó đến tận cùng ý nghĩa của nó: "Các ngươi cứ tội lỗi đi; chúng ta sẽ tội lỗi sau; thực ra chúng ta cũng muốn tội lỗi ngay bây giờ nếu có thể; nhưng vì chưa thành công, nên chúng ta đành mong đợi khoản doanh thu của mình vào ngày mai."

Sự ngụy biện nằm ở chỗ đã nhượng bộ quá mức rằng kẻ xấu là kẻ thành công; rằng công lý không được thực thi ngay lúc này. Sự mù quáng của vị giảng sư nằm ở chỗ ông đã cúi đầu trước cái chuẩn mực tầm thường của thị trường về cái gọi là sự thành công của một trang nam nhi, thay vì đối đầu và vạch trần thế gian bằng chân lý; loan báo sự hiện diện của linh hồn; sức mạnh vô biên của ý chí: và từ đó thiết lập nên tiêu chuẩn của thiện và ác, của thành công và giả dối.

Tôi tìm thấy một âm hưởng thấp hèn tương tự trong các tác phẩm tôn giáo phổ biến thời nay, và những học thuyết y hệt được các nhà văn mặc định khi thỉnh thoảng họ bàn đến những đề tài liên quan. Tôi cho rằng thần học bình dân của chúng ta đã tiến bộ hơn về mặt phép tắc lịch sự, chứ không phải về nguyên tắc, so với những mê tín mà nó đã thay thế. Nhưng con người ta còn tốt đẹp hơn cả thứ thần học này. Cuộc sống hằng ngày của họ đã phủ nhận nó. Mọi tâm hồn chân thành và đầy hoài bão đều bỏ lại học thuyết ấy phía sau trong chính trải nghiệm của mình; và mọi người đôi khi đều cảm nhận được sự giả dối mà họ không thể chứng minh. Bởi vì con người ta khôn ngoan hơn những gì họ tự biết. Những điều họ nghe trong trường học và bục giảng mà không mảy may suy nghĩ lại, nếu được thốt lên trong một cuộc trò chuyện, có lẽ sẽ bị nghi ngờ trong thâm tâm. Nếu một người lớn tiếng giáo điều giữa một đám đông về sự Quan phòng và các định luật thần thánh, anh ta sẽ nhận lại một sự im lặng đủ để ngầm truyền đạt cho người quan sát thấy sự bất mãn của người nghe, dẫu họ không đủ khả năng để tự mình diễn đạt điều đó.

Tôi sẽ cố gắng trong chương này và chương tiếp theo ghi lại một vài sự kiện biểu thị con đường của quy luật Đền Bù; và tôi sẽ hạnh phúc vượt quá mong đợi nếu mình vẽ phác thực sự được dù chỉ là cung nhỏ nhất của vòng tròn này.

Tính cực tính, hay sự tác động và phản ứng, hiện diện ở mọi ngóc ngách của tự nhiên; trong bóng tối và ánh sáng; trong nóng và lạnh; trong dòng triều nước rút và nước lên; ở giống đực và giống cái; trong nhịp thở hít vào và thở ra của thực vật và động vật; trong sự cân bằng giữa lượng và chất trong các dịch thể của cơ thể động vật; trong nhịp bóp và giãn của tim; trong các dao động của chất lỏng và của âm thanh; trong lực hấp dẫn ly tâm và hướng tâm; trong điện học, điện hóa học, và ái lực hóa học. Hãy áp dòng điện từ vào một đầu của thanh kim loại; từ tính trái ngược sẽ xuất hiện ở đầu kia. Nếu cực nam hút, cực bắc sẽ đẩy. Cần phải làm cô đặc ở đằng kia để làm trống ở đằng này. Một thứ chủ nghĩa nguyên lý kép tất yếu chia cắt tự nhiên làm đôi, sao cho mỗi thứ chỉ là một nửa, và gợi nhắc đến một thứ khác để tạo thành một thể trọn vẹn; như là tinh thần, vật chất; đàn ông, đàn bà; lẻ, chẵn; chủ thể, khách thể; trong, ngoài; trên, dưới; chuyển động, tĩnh lặng; phải, trái.

Trong khi thế giới mang tính chất kép như vậy, thì mọi bộ phận của nó cũng thế. Toàn bộ hệ thống vạn vật được đại diện trong từng hạt nhỏ. Có cái gì đó tương tự như sự thủy triều lên xuống, ngày và đêm, nam và nữ, ngay trong một chiếc lá thông đơn lẻ, trong một hạt bắp, trong từng cá thể của mọi loài động vật. Sự phản ứng, vốn vô cùng vĩ đại trong các yếu tố tự nhiên, lại được lặp lại trong những giới hạn nhỏ bé này. Lấy ví dụ, trong vương quốc động vật, các nhà sinh lý học đã quan sát thấy rằng không có sinh vật nào được ưu ái đặc biệt, mà một sự đền bù nhất định luôn cân bằng mọi món quà và mọi khiếm khuyết. Phần thặng dư ban cho bộ phận này được trả bằng sự cắt giảm từ một bộ phận khác của cùng sinh vật đó. Nếu đầu và cổ được phóng to, thân mình và các chi sẽ bị thu ngắn lại.

Lý thuyết về các lực cơ học là một ví dụ khác. Những gì chúng ta đạt được về mặt lực thì lại mất đi về mặt thời gian; và ngược lại. Những sai số tuần hoàn hoặc bù trừ của các hành tinh là một ví dụ khác. Ảnh hưởng của khí hậu và thổ nhưỡng trong lịch sử chính trị là một ví dụ khác. Khí hậu lạnh giá rèn luyện sự dẻo dai. Thổ nhưỡng cằn cỗi không nuôi dưỡng những cơn sốt rét, cá sấu, hổ phang hay bọ cạp.

Cái tính chất kép ấy cũng nằm sâu bên dưới bản chất và hoàn cảnh của con người. Mọi sự thái quá đều gây ra một khiếm khuyết; mọi khiếm khuyết đều gây ra một sự thái quá. Mọi vị ngọt đều có vị chua của nó; mọi điều ác đều có cái thiện của nó. Mọi năng lực là nơi tiếp nhận niềm vui đều phải chịu một hình phạt tương xứng cho việc lạm dụng nó. Nó phải dùng sinh mạng của mình để đảm bảo cho sự điều độ. Ứng với mỗi hạt thông thái là một hạt ngu ngốc. Đổi cho mọi thứ bạn bỏ lỡ, bạn đã giành được một thứ khác; và cho mọi thứ bạn đạt được, bạn lại đánh mất một thứ gì đó. Nếu sự giàu có tăng lên, thì những kẻ tiêu xài chúng cũng tăng lên. Nếu kẻ thu gom vơ vét quá nhiều, tự nhiên sẽ tước đi ở con người ấy những gì bà đã nhét vào rương của hắn, làm phình to gia sản nhưng lại giết chết người chủ. Tự nhiên căm ghét những độc quyền và ngoại lệ. Những con sóng biển không nhanh chóng tìm lại mực nước phẳng lặng từ đỉnh điểm tung bọt trắng xóa bao nhiêu, thì các hoàn cảnh khác nhau cũng có xu hướng tự san bằng bấy nhiêu. Luôn luôn có một hoàn cảnh san bằng nào đó kéo những kẻ hống hách, mạnh mẽ, giàu có, may mắn xuống ngang hàng một cách thực chất với tất cả mọi người. Có kẻ nào quá mạnh mẽ và hung hãn đối với xã hội, mang tính cách và vị thế của một công dân tồi — một tên cộc cằn cau có, phảng phất chất hải tặc trong máu — thế giới tự nhiên liền gửi đến cho hắn một bầy con trai con gái xinh xắn, những đứa trẻ đang chăm chỉ học lớp vỡ lòng ở trường làng, và tình yêu thương cùng sự sợ hãi dành cho chúng đã làm dịu đi cái vẻ cau có gớm ghiếc của hắn thành sự nhã nhặn. Bằng cách ấy, bà khéo léo làm mềm đi thứ đá hoa cương và fenspat, tống con lợn rừng ra và đặt con cừu non vào, đồng thời giữ cho sự cân bằng của mình luôn chuẩn xác.

Người nông dân tưởng tượng rằng quyền lực và địa vị là những thứ tuyệt diệu. Nhưng Tổng thống đã phải trả giá đắt cho Ngôi nhà Trắng của mình. Nó thường ngốn của ông tất cả sự bình yên, và những phẩm chất ưu tú nhất. Để duy trì một vẻ bề ngoài nổi bật trước thế giới trong một thời gian ngắn, ông ta đành chấp nhận ăn bụi dưới chân những ông chủ thực sự đang đứng thẳng hiên ngang đằng sau ngai vàng. Hoặc, phải chăng con người khao khát sự vĩ đại vững bền và sâu sắc hơn của thiên tài? Điều này cũng chẳng được miễn trừ. Kẻ nào bằng sức mạnh của ý chí hoặc tư duy mà trở nên vĩ đại, đứng trên hàng vạn người, kẻ đó phải gánh chịu những chi phí cho sự nổi bật ấy. Đi kèm với mọi luồng ánh sáng là những hiểm nguy mới. Hắn có ánh sáng ư? Hắn phải làm chứng cho ánh sáng ấy, và luôn phải vượt lên trước niềm đồng cảm vốn mang lại cho hắn sự thỏa mãn sâu sắc bằng lòng trung thành với những mặc khải mới mẻ của linh hồn bất tận. Hắn phải nhẫn tâm từ bỏ cha mẹ, vợ con. Hắn có tất cả những gì thế gian yêu mến, ngưỡng mộ và thèm khát ư? — hắn phải vứt bỏ lại phía sau sự thán phục của họ, làm họ đau khổ bằng lòng trung thành với chân lý của mình, để rồi trở thành một trò cười và một kẻ bị xì xào phỉ nhổ.

Quy luật này chi phối cả luật pháp của các đô thị và quốc gia. Thật vô ích khi xây dựng, mưu đồ hay liên kết chống lại nó. Vạn vật từ chối việc bị quản lý tồi tệ trong thời gian dài. Res nolunt diu male administrari. Dù không có dấu hiệu nào cho thấy một tệ nạn mới xuất hiện, nhưng những sự kìm hãm vẫn tồn tại, và rồi sẽ lộ diện. Nếu chính quyền tàn ác, tính mạng của kẻ cầm quyền sẽ chẳng an toàn. Nếu bạn đánh thuế quá cao, nguồn thu ngân sách sẽ chẳng thu lại gì. Nếu bạn đặt ra bộ luật hình sự đẫm máu, các bồi thẩm đoàn sẽ không chịu tuyên án có tội. Nếu luật pháp quá nhân nhượng, sự trả thù tư nhân sẽ chen chân vào. Nếu chính quyền là một nền dân chủ khủng khiếp, áp lực sẽ bị kháng cự bởi nguồn năng lượng quá tải của người dân, và cuộc sống sẽ bùng cháy với một ngọn lửa dữ dội hơn. Cuộc sống đích thực và sự thỏa mãn của con người dường như lẩn tránh những sự khắc nghiệt hay sung sướng cùng cực của hoàn cảnh, và tự thiết lập một cách rất dửng dưng dưới mọi biến thể của hoàn cảnh. Dưới mọi thể chế chính phủ, ảnh hưởng của nhân cách vẫn không thay đổi — ở Thổ Nhĩ Kỳ và ở New England đều xấp xỉ như nhau. Dưới thời các bạo chúa nguyên thủy của Ai Cập, lịch sử thành thật thừa nhận rằng con người hẳn đã được tự do như mức độ mà sự văn minh có thể mang lại.

Những hiện tượng này biểu thị một thực tế là vũ trụ hiện diện trong từng hạt nhỏ của nó. Mọi thứ trong tự nhiên đều chứa đựng tất cả các sức mạnh của tự nhiên. Mọi vật đều được cấu thành từ một thứ chất liệu ẩn giấu; giống như nhà tự nhiên học nhìn thấy một hình mẫu duy nhất dưới mọi sự biến hóa, và coi con ngựa là một con người đang chạy, con cá là một con người đang bơi, con chim là một con người đang bay, cái cây là một con người bám rễ. Mỗi hình thái mới không chỉ lặp lại đặc điểm chính của hình mẫu đó, mà còn lặp lại từng bộ phận, tất cả các chi tiết, mọi mục đích, sự thúc đẩy, cản trở, năng lượng, và toàn bộ hệ thống của mọi hình thái khác. Mọi nghề nghiệp, ngành mưu sinh, nghệ thuật, giao dịch, đều là bản tóm lược của thế giới và là tấm gương tương quan với mọi thứ khác. Mỗi thứ đều là một biểu tượng trọn vẹn của đời người; về thiện và ác, về những thử thách, kẻ thù, con đường đi và đoạn kết của nó. Và mỗi thứ cách này hay cách khác đều phải dung hòa toàn bộ con người, đồng thời thuật lại toàn bộ định mệnh của anh ta.

Thế giới thu mình tròn trịa trong một giọt sương. Kính hiển vi không thể tìm thấy con trùng nước nào kém hoàn thiện hơn chỉ vì nó nhỏ bé. Mắt, tai, vị giác, khứu giác, chuyển động, sự kháng cự, cảm giác thèm muốn, và các cơ quan sinh sản vươn tới cõi vĩnh hằng — tất cả đều tìm thấy chỗ trú ngụ để tồn tại trong sinh vật nhỏ bé ấy. Chúng ta cũng đổ cuộc đời mình vào mọi hành동 như thế. Học thuyết đích thực về sự hiện diện khắp nơi chính là việc Thượng đế tái xuất hiện cùng với tất cả các bộ phận của mình trong từng đám rêu và mạng nhện. Giá trị của vũ trụ tìm cách phóng chiếu chính nó vào mọi điểm. Nếu cái thiện ở đó, thì cái ác cũng ở đó; nếu có ái lực, thì có sự đẩy lui; nếu có lực, thì có giới hạn.

Bằng cách ấy, vũ trụ luôn tràn đầy sức sống. Vạn vật đều mang tính đạo đức. Linh hồn ấy, thứ bên trong chúng ta là một cảm xúc, thì ở bên ngoài chúng ta lại là một định luật. Chúng ta cảm nhận được cảm hứng của nó; ngoài kia trong lịch sử, ta có thể thấy sức mạnh tất yếu của nó. "Nó ở trong thế giới, và thế giới được tạo nên bởi nó." Công lý không hề bị trì hoãn. Sự công bằng hoàn hảo điều chỉnh cán cân của nó trong mọi khía cạnh của cuộc sống.

Oἱ κύβοι Διὸς ἀεὶ εὐπίπτουσι , — những con súc sắc của Thượng đế luôn được dắt mối sẵn. Thế giới trông giống như một bảng cửu chương, hay một phương trình toán học, dù bạn có xoay chuyển nó thế nào đi nữa, nó vẫn tự cân bằng. Hãy chọn bất kỳ con số nào bạn muốn, giá trị chính xác của nó, không hơn không kém, vẫn sẽ quay trở lại với bạn. Mọi bí mật đều bị phơi bày, mọi tội ác đều bị trừng phạt, mọi đức hạnh được đền đáp, mọi điều sai trái được redress, trong sự tĩnh lặng và chắc chắn. Điều mà chúng ta gọi là sự báo ứng chính là nhu cầu phổ quát khiến cho toàn thể xuất hiện ở bất cứ nơi nào một bộ phận xuất hiện. Nếu bạn thấy khói, ắt phải có lửa. Nếu bạn thấy một bàn tay hay một chi, bạn biết rằng thân mình thuộc về nó đang ở ngay đằng sau.

Mỗi hành động đều tự thưởng cho chính nó, hoặc nói cách khác, tự hoàn thiện chính nó theo một cách thức kép; thứ nhất, trong bản sự vật, hoặc trong tự nhiên đích thực; và thứ hai, trong hoàn cảnh, hoặc trong tự nhiên biểu kiến. Người ta gọi hoàn cảnh là sự báo ứng. Sự báo ứng mang tính nguyên nhân nằm ngay trong bản sự vật, và được nhìn nhận bởi linh hồn. Sự báo ứng trong hoàn cảnh được nhìn nhận bởi trí năng; nó gắn liền với bản sự vật, nhưng thường kéo dài qua một khoảng thời gian dài, và do đó chỉ trở nên rõ ràng sau nhiều năm tháng. Những hình phạt cụ thể có thể đến muộn màng sau hành vi phạm tội, nhưng chúng vẫn đến bởi vì chúng đi kèm theo nó. Tội ác và hình phạt mọc lên từ cùng một cội rễ. Hình phạt là một trái cây âm thầm chín mọng bên trong bông hoa của niềm vui vốn che giấu nó. Nguyên nhân và kết quả, phương tiện và mục đích, hạt giống và quả ngọt, không thể bị tách rời; bởi vì kết quả đã chớm nở trong nguyên nhân, mục đích đã tồn tại trước trong phương tiện, trái cây đã nằm trong hạt giống.

Trong khi thế giới muốn giữ sự toàn vẹn và từ chối bị chia cắt, chúng ta lại tìm cách hành động một cách thiên lệch, chia rẽ, tư lợi; ví dụ — để thỏa mãn các giác quan, chúng ta tách rời niềm vui giác quan khỏi những nhu cầu của nhân cách. Sự khéo léo của con người từ xưa đến nay luôn cống hiến cho việc giải quyết một bài toán — làm thế nào để tách rời sự ngọt ngào cảm tính, sự mạnh mẽ cảm tính, sự rực rỡ cảm tính, v.v., khỏi sự ngọt ngào đạo đức, sự sâu sắc đạo đức, sự tốt đẹp đạo đức; nghĩa là, một lần nữa, tìm cách cắt đứt hoàn toàn bề mặt phía trên này mỏng manh đến mức không còn đáy; để tóm lấy một đầu mà không có đầu kia. Linh hồn bảo: Hãy ăn đi; thể xác thì muốn chè chén say sưa. Linh hồn bảo: Nam nữ phải là một thịt một hồn; thể xác chỉ muốn kết hợp phần xác thịt. Linh hồn bảo: Hãy cai quản vạn vật vì những mục đích của đức hạnh; thể xác lại muốn nắm giữ quyền lực đối với vạn vật vì những mục đích của riêng nó.

Linh hồn phấn đấu hết mình để sống và làm việc qua vạn vật. Nó muốn trở thành thực tế duy nhất. Mọi thứ rồi sẽ được ban thêm cho nó — quyền lực, niềm vui, tri thức, cái đẹp. Con người cá thể lại nhắm đến việc trở thành một nhân vật nào đó; tự lập ra một góc riêng; kỳ kèo buôn bán vì lợi ích cá nhân; và cụ thể là, cưỡi ngựa chỉ để được cưỡi ngựa; ăn diện chỉ để được ăn diện; ăn uống chỉ để được ăn uống; và cai trị chỉ để được người ta nhìn thấy. Con người tìm cách trở thành vĩ đại; họ muốn có chức tước, sự giàu sang, quyền lực và danh tiếng. Họ nghĩ rằng sự vĩ đại là sở hữu một mặt của tự nhiên — mặt ngọt ngào, mà không cần mặt bên kia — mặt cay đắng.

Sự chia cắt và tách rời này luôn bị ngăn chặn liên tục. Cho đến tận ngày nay, phải thừa nhận rằng chưa có kẻ mưu mô nào đạt được dù chỉ một chút thành công. Dòng nước bị rẽ ra rồi lại nhập lại đằng sau bàn tay chúng ta. Niềm vui bị rút khỏi những thứ vui vẻ, lợi nhuận bị rút khỏi những thứ có lợi, quyền lực bị rút khỏi những thứ mạnh mẽ, ngay khi chúng ta tìm cách tách rời chúng ra khỏi tổng thể. Chúng ta không thể vừa sở hữu sự vật vừa đạt được thứ thiện cảm giác ấy một cách đơn độc, cũng giống như không thể có một mặt trong mà không có mặt ngoài, hay có ánh sáng mà không có bóng râm. "Hãy đuổi tự nhiên bằng cái chĩa, nàng sẽ chạy ùa trở lại."

Cuộc sống bao bọc lấy chính nó bằng những điều kiện tất yếu, mà những kẻ dại dột tìm cách né tránh, mà nay người này mai người khác khoác lác rằng mình không biết; rằng chúng không chạm tới được anh ta — nhưng lời khoác lác chỉ ở trên môi anh ta, còn những điều kiện ấy nằm trong linh hồn anh ta. Nếu anh ta trốn tránh chúng ở phần này, chúng sẽ tấn công anh ta ở một phần khác sinh tử hơn. Nếu anh ta đã trốn tránh chúng về hình thức và vẻ bề ngoài, đó là vì anh ta đã kháng cự lại cuộc đời mình, trốn chạy khỏi chính bản thân mình, và sự báo ứng chính là cái chết tương đương ngần ấy. Sự thất bại của mọi nỗ lực nhằm tách rời cái điều thiện khỏi cái giá phải trả của nó rõ rệt đến mức, thí nghiệm ấy sẽ chẳng ai dám thử — bởi vì thử nó chẳng khác nào phát điên — nếu không vì một hoàn cảnh rằng: khi căn bệnh bắt đầu từ ý chí nổi loạn và chia rẽ, trí tuệ ngay lập tức bị nhiễm độc, khiến con người không còn nhìn thấy Thượng đế trọn vẹn trong từng sự vật nữa, mà chỉ có thể nhìn thấy sự cám dỗ cảm tính của một đối tượng chứ không thấy tổn hại cảm tính; anh ta nhìn thấy đầu của nàng mỹ nhân ngư chứ không thấy đuôi của con rồng, và tưởng rằng mình có thể cắt bỏ phần mình muốn ra khỏi phần mình không muốn. "Ngươi mới ẩn giấu làm sao, Đấng ngự trị nơi tầng trời cao thẳm trong sự tĩnh lặng, ôi Thượng đế vĩ đại duy nhất, Đấng đang rưới những sự mù quáng trừng phạt đầy kiên nhẫn lên những kẻ có dục vọng buông tuồng!"

Linh hồn con người luôn trung thành với những sự thật này qua việc vẽ nên ngụ ngôn, lịch sử, luật pháp, châm ngôn và giao tiếp. Nó vô tình tìm thấy một tiếng nói trong văn học. Cứ thế, người Hy Lạp gọi Jupiter là Tâm trí Tối cao; nhưng vì theo truyền thống đã gán cho vị thần này nhiều hành động thấp hèn, họ vô tình đền bù cho lý trí bằng cách trói tay một vị thần tồi tệ như vậy. Ông ta bị biến thành kẻ vô dụng chẳng khác gì một vị vua nước Anh. Prometheus biết một bí mật mà Jove buộc phải ngả giá để mua; Minerva nắm giữ một bí mật khác. Thậm chí ông ta còn không thể tự lấy được những tia chớp của chính mình; Minerva mới là kẻ giữ chìa khóa của chúng.

“Trong số chư thần, chỉ mình ta biết chìa khóa

Mở những cánh cửa kiên cố nơi hầm tối

Nơi những tia chớp của ngài đang ngủ yên.”

Một lời thú nhận rõ ràng về sự vận hành bên trong của Thể Thống Nhất, và về mục đích đạo đức của nó. Thần thoại Ấn Độ cũng khép lại với hệ thống đạo đức tương tự; và dường như không thể có bất kỳ câu chuyện ngụ ngôn nào được bịa ra mà lại có thể lưu hành nếu nó phi đạo đức. Aurora quên xin tuổi trẻ cho người tình của mình, và dẫu Tithonus có bất tử đi nữa, ông ta vẫn già cỗi. Achilles không hoàn toàn bất tử; dòng nước thiêng đã không rửa sạch phần gót chân mà Thetis đã cầm lấy cậu. Siegfried, trong sử thi Nibelungen, không hoàn toàn bất tử, bởi vì một chiếc lá đã rơi lên lưng cậu trong lúc đang tắm trong máu rồng, và đốm nhỏ bị chiếc lá che khuất ấy chính là tử huyệt. Và sự việc bắt buộc phải thế. Luôn có một vết nứt trong mọi thứ mà Thượng đế đã tạo ra. Dường như luôn có cái hoàn cảnh trừng phạt này lén lút len lỏi vào, ngay cả trong những vần thơ hoang dã mà trí tưởng tượng con người đã cố gắng tạo ra một kỳ nghỉ bạo dẻo để tự giải phóng mình khỏi những lề thói cũ — cú đánh phản hồi này, cú đá hậu của khẩu súng này, xác nhận rằng quy luật ấy là tối thượng; rằng trong tự nhiên không có gì được ban không, mọi thứ đều phải đổi bằng giá.

Đó chính là cổ thuyết về Nemesis, vị thần canh gác trong vũ trụ, không để bất kỳ hành vi xúc phạm nào thoát khỏi sự trừng phạt. Các nữ thần Báo thù, theo lời kể, là những kẻ hầu cận của công lý, và nếu mặt trời trên bầu trời dám đi lệch khỏi quỹ đạo của mình, họ sẽ trừng phạt ngài. Các nhà thơ kể lại rằng những bức tường đá, những thanh kiếm sắt, và những dải dây da đều có một mối đồng cảm huyền bí với những bất công mà chủ nhân chúng gây ra; rằng chiếc thắt lưng mà Ajax trao cho Hector đã kéo người anh hùng thành Troy lê thê trên chiến trường sau bánh xe chiến xa của Achilles, và thanh kiếm mà Hector trao cho Ajax chính là thứ vũ khí mà Ajax đã ngã vào mũi kiếm đó. Họ ghi chép lại rằng khi cư dân Thasios dựng một bức tượng tôn vinh Theagenes, một nhà vô địch trong các cuộc thi đấu, một đối thủ của ông đã đến đó vào ban đêm, tìm cách xô ngã nó bằng những cú đánh liên hồi, cho đến khi cuối cùng hắn dịch chuyển được bức tượng khỏi bệ đỡ, để rồi bị nghiền nát đến chết dưới sức nặng của nó.

Tiếng nói ngụ ngôn này mang trong mình điều gì đó thuộc về thần thánh. Nó xuất phát từ tư duy vượt lên trên ý chí của người viết. Đó là phần tuyệt vời nhất ở mỗi nhà văn, thứ không mang chút tư lợi cá nhân nào; thứ mà chính anh ta không biết, thứ tuôn trào từ thể tạng chứ không phải từ trí sáng tạo quá đà của anh ta; thứ mà khi nghiên cứu một nghệ sĩ đơn lẻ bạn có thể không dễ dàng tìm thấy, nhưng khi nghiên cứu nhiều người, bạn sẽ chắt lọc được như là tinh thần của tất cả bọn họ. Không phải Phidias, mà chính là tác phẩm của con người trong thế giới Hy Lạp sơ khai đó, mới là điều tôi muốn tìm hiểu. Tên tuổi và hoàn cảnh của Phidias, dẫu có tiện lợi cho lịch sử đến đâu đi nữa, lại gây trở ngại khi chúng ta bước vào địa hạt phê bình đỉnh cao. Chúng ta cần nhìn thấy cái điều mà con người từng hướng tới để thực hiện trong một giai đoạn nhất định, và đã bị cản trở, hay nói đúng hơn là bị biến đổi trong quá trình thực hiện, bởi những sự can thiệp ý chí của Phidias, của Dante, của Shakespeare, những công cụ qua đó con người ở thời điểm đó đã nhào nặn nên tác phẩm.

Thậm chí còn ấn tượng hơn nữa là sự biểu đạt của thực tế này trong các câu tục ngữ của mọi quốc gia, vốn luôn là văn học của lý trí, hoặc là những tuyên bố về một chân lý tuyệt đối, không có bất kỳ sự giảm trừ nào. Tục ngữ, giống như những cuốn sách thánh của mỗi quốc gia, là thánh địa của trực giác. Những điều mà thế giới rụt rè, bị xiềng xích bởi những hiện thực bề ngoài, không cho phép kẻ theo chủ nghĩa hiện thực nói bằng ngôn từ của chính mình, thì nó lại dung túng cho anh ta nói qua các câu tục ngữ mà không vấp phải sự mâu thuẫn nào. Và quy luật của các quy luật này, thứ bị bục giảng, viện nguyên lão và trường đại học phủ nhận, lại được rao giảng hằng giờ ở tất cả các khu chợ và xưởng thợ bởi những bầy đàn tục ngữ, với những bài học chân thực và hiện diện khắp nơi chẳng kém gì chim chóc và ruồi nhặng.

Vạn vật đều có đôi có cặp, cái này đối trọng cái kia. — Ăn miếng trả miếng; mắt đền mắt, răng đền răng; máu trả máu; đoấc nào vạ nấy; tình yêu đổi tình yêu. — Hãy cho đi rồi các ngươi sẽ nhận lại. — Kẻ tưới gội cho người khác cũng sẽ được tưới gội chính mình. — Ngươi muốn gì? Chúa phán; hãy trả tiền và lấy nó đi. — Liều ăn nhiều. — Ngươi sẽ được trả công chính xác cho những gì mình đã làm, không hơn không kém. — Ai không làm việc thì đừng ăn. — Gieo gió gặt bão. — Lời nguyền rủa luôn dội ngược lên đầu kẻ thốt ra nó. — Nếu ngươi quàng một sợi xích vào cổ kẻ nô lệ, đầu kia của nó sẽ tự siết chặt lấy cổ ngươi. — Mưu sự bất thành, hại lây chủ mưu. — Kẻ ngốc mới là tên ngốc lớn nhất.

Mọi chuyện được viết ra như thế, bởi vì cuộc sống vốn dĩ là như vậy. Hành động của chúng ta bị chi phối và mang đặc tính vượt lên trên ý chí của chúng ta bởi quy luật của tự nhiên. Chúng ta nhắm tới một mục tiêu nhỏ nhoi chẳng dính dáng gì đến lợi ích chung, nhưng hành động của chúng ta lại tự sắp xếp bởi sức hút từ tính không thể cưỡng lại nằm trên một đường thẳng với các cực của thế giới.

Một người không thể cất lời mà không tự phán xét chính mình. Dù muốn hay không muốn, anh ta cũng tự phác họa chân dung của mình trước mắt những người xung quanh qua từng từ ngữ. Mọi ý kiến đều phản ứng ngược lại kẻ thốt ra nó. Nó giống như một cuộn chỉ được ném về phía một mục tiêu, nhưng đầu dây bên kia vẫn nằm lại trong túi của kẻ ném. Hoặc đúng hơn, nó giống như một mũi lao được phóng vào con cá voi, vừa bay vừa nhả ra một cuộn dây thừng trên thuyền, và nếu mũi lao không tốt, hoặc không được phóng chuẩn xác, nó sẽ suýt cắt đôi người lái thuyền hoặc nhấn chìm cả chiếc thuyền.

Bạn không thể làm điều ác mà không phải gánh chịu điều ác. Burke từng nói: "Chưa từng có ai mang một niềm kiêu hãnh nào mà lại không gây tổn hại cho chính mình." Kẻ tôn thờ sự độc quyền trong giới thượng lưu không nhận ra rằng anh ta đang tự tước đi niềm vui sướng trong nỗ lực chiếm đoạt nó. Kẻ bài ngoại trong tôn giáo không nhận ra rằng anh ta đang tự đóng cửa thiên đường trước mặt mình, khi cố gắng đóng sầm cửa lại với người khác. Hãy đối xử với con người như những con tốt thí và những quân cờ gỗ, rồi bạn cũng sẽ phải đau khổ hệt như họ. Nếu bạn gạt bỏ trái tim họ, bạn cũng sẽ đánh mất trái tim của chính mình. Các giác quan muốn biến mọi con người thành những đồ vật; phụ nữ, trẻ em, người nghèo. Câu tục ngữ bình dân, "Ta sẽ lấy nó từ cái túi tiền của hắn hoặc từ chính tấm da của hắn," quả là một triết học vững chắc.

Mọi hành vi vi phạm tình yêu thương và sự công bằng trong các mối quan hệ xã hội của chúng ta đều nhanh chóng bị trừng phạt. Chúng bị trừng phạt bởi sự sợ hãi. Khi tôi đứng trong những mối quan hệ đơn giản với đồng loại, tôi chẳng có chút khó chịu nào khi gặp gỡ họ. Chúng ta gặp nhau như nước hòa với nước, hoặc như hai luồng không khí trộn lẫn, với sự khuếch tán và thâm nhập lẫn nhau một cách hoàn hảo. Nhưng ngay khi có bất kỳ sự sai lệch nào khỏi sự đơn giản, và có mưu toan vụ lợi nửa vời, hay thứ tốt cho tôi mà không tốt cho anh ta, người láng giềng của tôi sẽ cảm nhận được sự bất công; anh ta lùi xa tôi đúng bằng khoảng cách tôi đã lùi xa anh ta; ánh mắt anh ta không còn tìm kiếm ánh mắt tôi nữa; giữa chúng tôi đã có chiến tranh; trong anh ta có sự thù hận và trong tôi có nỗi sợ hãi.

Mọi thói hư tật xấu cũ kỹ trong xã hội, chung hay riêng, mọi sự tích lũy bất chính về tài sản và quyền lực, đều bị báo thù theo cùng một cách thức. Nỗi sợ hãi là một người thầy vô cùng tinh khôn, và là sứ giả của mọi cuộc cách mạng. Nó dạy cho người ta một điều, rằng có sự mục rữa ở bất cứ nơi nào nó xuất hiện. Nó là một con quạ ăn xác thối, và dẫu bạn không nhìn rõ nó lượn lờ vì điều gì, thì chắc chắn đâu đó đang có cái chết. Tài sản của chúng ta mang tính rụt rè, luật pháp của chúng ta rụt rè, các tầng lớp văn minh của chúng ta cũng rụt rè. Sợ hãi suốt bao thời đại đã gieo rắcềm bĩm, rên rỉ và lẩm bẩm phía trên chính quyền và tài sản. Con chim ô uế ấy xuất hiện không bao giờ là vô duyên vô cớ. Nó biểu thị những bất công lớn lao cần phải được chấn chỉnh.

Mang bản chất tương tự chính là sự kỳ vọng về sự thay đổi ngay lập tức nối tiếp sau sự ngưng trệ của các hoạt động tự nguyện của chúng ta. Nỗi kinh hoàng của buổi trưa không mây, chiếc nhẫn ngọc lục bảo của Polycrates, sự kính sợ trước sự thịnh vượng, bản năng dẫn dắt mọi tâm hồn cao thượng tự áp đặt cho mình những nhiệm vụ khắc kỷ cao quý và đức hạnh thay thế, chính là những nhịp đập rung động của chiếc cân công lý xuyên qua trái tim và tâm trí con người.

Những người từng trải sự đời thừa biết rằng tốt nhất là cứ sòng phẳng đóng thuế thủ thân trên từng bước đường đi, và rằng một người thường phải trả giá đắt cho một sự tằn tiện nhỏ nhặt. Kẻ đi vay thực chất đang tự gánh khoản nợ cho chính mình. Liệu một kẻ đã nhận hàng trăm ân huệ mà chẳng ban ơn lại cho ai có đạt được gì không? Liệu hắn có kiếm chác được gì khi đi vay mượn, bằng sự lười biếng hay xảo quyệt, những món đồ, con ngựa hay tiền bạc của hàng xóm không? Ngay tại thời điểm hành động đó diễn ra, sự thừa nhận về ơn huệ ở phía này và món nợ ở phía kia lập tức nảy sinh; nghĩa là, sự trên cơ và lép vế. Giao dịch ấy vẫn lưu lại trong ký ức của cả hắn và người láng giềng; và mỗi giao dịch mới đều thay đổi, tùy theo bản chất của nó, mối quan hệ giữa họ với nhau. Chẳng mấy chốc hắn sẽ nhận ra rằng thà tự gãy xương còn hơn là ngồi nhờ cỗ xe của hàng xóm, và rằng "cái giá đắt nhất mà bạn có thể trả cho một thứ chính là việc mở miệng xin xỏ nó."

Một người khôn ngoan sẽ mở rộng bài học này ra mọi khía cạnh của cuộc đời, và hiểu rằng sự khôn ngoan đòi hỏi ta phải đối mặt với mọi chủ nợ, và thanh toán mọi yêu sách chính đáng đối với thời gian, tài năng hay trái tim mình. Hãy luôn thanh toán; bởi vì sớm hay muộn, bạn cũng phải trả hết món nợ của mình. Con người và sự kiện có thể đứng chắn giữa bạn và công lý trong một thời gian, nhưng đó chỉ là sự trì hoãn. Rốt cuộc bạn vẫn phải trả món nợ của chính mình. Nếu khôn ngoan, bạn sẽ phải khiếp sợ một sự thịnh vượng chỉ tổ chất chồng thêm gánh nặng cho bạn. Ân huệ là mục đích cuối cùng của tự nhiên. Nhưng đổi lấy mọi ân huệ bạn nhận được, một khoản thuế sẽ bị đánh lên. Kẻ vĩ đại là kẻ ban ơn nhiều nhất. Kẻ đê tiện — và đó là điều đê tiện duy nhất trong vũ trụ — là kẻ nhận ân huệ mà chẳng hề ban ơn lại cho ai. Trong trật tự của tự nhiên, chúng ta không thể ban ơn cho những kẻ đã ban ơn cho mình, hoặc họa hoằn lắm mới có thể làm được. Nhưng ân huệ chúng ta nhận được phải được đáp trả lại, từng dòng một, từng việc một, từng xu một, cho một ai đó. Hãy cảnh giác với việc có quá nhiều điều tốt đẹp cứ lưu lại trong tay bạn. Nó sẽ nhanh chóng phân hủy và sinh dòi bọ. Hãy nhanh chóng trả nó đi dưới một hình thức nào đó.

Lao động được giám sát bởi chính những định luật tàn nhẫn ấy. Theo những người thận trọng, lao động rẻ nhất lại chính là lao động đắt đỏ nhất. Thứ chúng ta mua ở một cây chổi, một tấm thảm, một cỗ xe, một con dao, chính là sự vận dụng óc phán đoán thực tế vào một nhu cầu thông thường. Tốt nhất là hãy trả tiền thuê một người làm vườn lành nghề cho mảnh đất của bạn, hay mua lấy óc thực tế áp dụng vào việc làm vườn; ở người thủy thủ của bạn, là óc thực tế áp dụng vào việc hàng hải; trong gia đình, là óc thực tế áp dụng vào việc nấu nướng, may vá, phục vụ; ở người đại diện của bạn, là óc thực tế áp dụng vào sổ sách và công việc. Bằng cách ấy, bạn nhân lên sự hiện diện của mình, hoặc lan tỏa bản thân ra khắp cơ ngơi của mình. Nhưng vì cấu trúc kép của vạn vật, trong lao động cũng như trong cuộc sống, không thể có chuyện gian lận. Tên trộm thực ra đang ăn cắp từ chính hắn. Kẻ lừa đảo đang tự lừa gạt chính hắn. Bởi vì cái giá thực sự của lao động chính là tri thức và đức hạnh, mà sự giàu có và tín dụng chỉ là những dấu hiệu biểu trưng. Những biểu trưng này, giống như tiền giấy, có thể bị làm giả hoặc bị đánh cắp, nhưng thứ mà chúng đại diện, cụ thể là tri thức và đức hạnh, thì không thể bị làm giả hay đánh cắp. Những mục đích này của lao động không thể đạt được nếu không có những nỗ lực thực sự của tâm trí, và sự tuân thủ các động lực thuần khiết. Kẻ gian lận, kẻ biển thủ, con bạc, không thể vơ vét được thứ tri thức về tự nhiên vật chất và đạo đức mà sự chăm sóc và nhọc nhằn chân chính mang lại cho người lao động. Quy luật của tự nhiên là: Hãy hành động, và bạn sẽ có quyền năng; còn những kẻ không hành động thì chẳng có quyền năng nào cả.

Lao động của con người, qua mọi hình thái, từ việc vót một chiếc cọc cho đến việc xây dựng một đô thị hay một sử thi, là một minh chứng vĩ đại cho sự đền bù hoàn hảo của vũ trụ. Sự cân bằng tuyệt đối của Cho và Nhận, học thuyết cho rằng mọi thứ đều có cái giá của nó — và nếu cái giá đó không được trả, thứ nhận được không phải là thứ đó mà là một thứ khác, và việc có được bất cứ thứ gì mà không phải trả giá cho nó là điều bất khả thi — điều này không hề kém phần cao cả trong những cột trang sổ cái so với các bản ngân sách của các quốc gia, trong các quy luật ánh sáng và bóng tối, trong mọi hành động và phản ứng của tự nhiên. Tôi không thể nghi ngờ rằng những định luật cao cả mà mỗi người nhìn thấy lồng ghép trong những quá trình mà anh ta quen thuộc, hệ thống đạo đức nghiêm ngặt lấp lánh trên lưỡi đục của anh ta, được đo đạc bằng dây dọi và thước tấc của anh ta, hiện diện rõ mồn một trong các khoản tổng kết của cửa hàng cũng như trong lịch sử của một quốc gia — chính là những thứ khơi gợi tình yêu nghề nghiệp trong anh ta, và dẫu hiếm khi được gọi tên, vẫn nâng tầm công việc kinh doanh của anh ta lên trong trí tưởng tượng.

Mối liên minh giữa đức hạnh và tự nhiên lôi kéo vạn vật đứng ra với một diện mạo thù địch chống lại cái ác. Những quy luật và thực thể tốt đẹp của thế giới hành hạ và trừng phạt kẻ phản bội. Hắn nhận ra rằng vạn vật được sắp đặt vì chân lý và lợi ích, nhưng chẳng có cái xó xỉnh nào trên thế giới rộng lớn này có thể che giấu nổi một tên gian ác. Gom một tội ác, và trái đất bỗng hóa thành thủy tinh. Gom một tội ác, và dường như một lớp tuyết vừa rơi xuống mặt đất, giống như cách nó phơi bày trong rừng dấu chân của mọi con gà gô, con cáo, con sóc và con chuột chũi. Bạn không thể thu hồi lại lời đã nói, bạn không thể xóa sạch vết chân, bạn không thể kéo chiếc thang lên sao cho không để lại lối vào hay manh mối nào. Kiểu gì thì một hoàn cảnh khốn kiếp nào đó cũng sẽ lộ tẩy. Các quy luật và thực thể của tự nhiên — nước, tuyết, gió, lực hấp dẫn — đều trở thành những hình phạt giáng lên kẻ trộm.

Mặt khác, quy luật vẫn giữ nguyên sự chắc chắn đối với mọi hành động đúng đắn. Hãy yêu thương, và bạn sẽ được yêu. Mọi tình yêu thương đều công bằng một cách toán học, giống hệt như hai vế của một phương trình đại số. Người tốt sở hữu sự thiện hảo tuyệt đối, thứ giống như ngọn lửa thiêu đốt vạn vật thành bản chất của riêng nó, khiến bạn không thể gây ra bất kỳ tổn hại nào cho anh ta; nhưng giống như các đạo quân hoàng gia gửi đi chống lại Napoleon, khi ngài tiến đến, họ đã hạ vũ khí cờ xí và từ kẻ thù trở thành bạn bè, thì những tai họa đủ mọi loại, như bệnh tật, sự xúc phạm, nghèo đói, lại hóa thành những ân nhân:

“Gió thổi và nước cuộn trào

Mang sức mạnh đến cho người dũng cảm, cả quyền lực và thần tính,

Dẫu tự thân chúng chẳng là gì cả.”

Người tốt thậm chí còn được kết thân bởi cả sự yếu đuối và khiếm khuyết. Cũng như chưa từng có ai mang niềm kiêu hãnh nào mà không gây tổn hại cho chính mình, thì cũng chưa từng có ai mang một khiếm khuyết nào mà lại không có lúc trở nên hữu ích với mình. Con hươu trong truyện ngụ ngôn từng ngưỡng mộ bộ sừng và chê trách đôi chân của mình, nhưng khi thợ săn xuất hiện, đôi chân đã cứu mạng nó, và rồi sau đó, bị vướng vào bụi cây, chính bộ sừng đã hủy hoại nó. Mỗi con người trong cuộc đời đều cần phải cảm ơn những lỗi lầm của mình. Cũng như không ai thấu hiểu triệt để một chân lý cho đến khi anh ta đấu tranh chống lại nó, thì cũng chẳng ai có sự am hiểu tường tận về những trở ngại hay tài năng của con người, cho đến khi anh ta chịu đựng tổn thương từ cái trước, và chứng kiến sự chiến thắng của cái sau trước sự thiếu hụt của chính mình. Hắn có một tính khí khiếm khuyết khiến hắn không thể sống hòa hợp trong xã hội ư? Nhờ đó hắn bị buộc phải tự giải trí một mình, và rèn giũa các thói quen tự lập; và cứ thế, giống như con hàu bị thương, hắn tự vá vỏ mình bằng ngọc trai.

Sức mạnh của chúng ta lớn lên từ chính sự yếu đuối. Sự phẫn nộ tự vũ trang bằng những sức mạnh bí mật chỉ thức tỉnh khi chúng ta bị châm chích, đốt chích và tấn công tơi bời. Một người vĩ đại luôn sẵn sàng trở nên nhỏ bé. Khi hắn ngồi trên tấm đệm của những lợi thế, hắn chìm vào giấc ngủ. Khi hắn bị trừng phạt, bị hành hạ, bị đánh bại, hắn có cơ hội để học hỏi điều gì đó; hắn bị dồn vào chân tường, phải huy động trí thông minh và phẩm giá đàn ông của mình; hắn thu nhận được các dữ kiện; nhận thức được sự dốt nát của bản thân; được chữa khỏi căn bệnh ảo tưởng tự phụ; thu lượm được sự ôn hòa và kỹ năng thực thụ. Người khôn ngoan tự đặt mình về phía những kẻ tấn công mình. Việc tìm ra điểm yếu của bản thân mang lại lợi ích cho anh ta nhiều hơn là cho bọn họ. Vết thương lên da non và rụng khỏi người anh ta như một lớp da chết, và khi bọn chúng tưởng rằng mình đã chiến thắng, kìa! anh ta đã lướt qua một cách bất khả xâm phạm. Lời quở trách an toàn hơn lời ca tụng. Tôi ghét việc bị bào chữa hộ trên báo chí. Chừng nào mọi lời được thốt ra đều chống lại tôi, tôi lại cảm thấy một sự bảo đảm chắc chắn về thành công. Nhưng ngay khi những lời ca tụng ngọt ngào được cất lên cho tôi, tôi lại cảm nhận bản thân như kẻ đang nằm trần trụi không tấc sắt trước kẻ thù. Nhìn chung, mọi điều ác mà chúng ta không khuất phục đều là một vị ân nhân. Giống như người dân đảo Sandwich tin rằng sức mạnh và lòng dũng cảm của kẻ thù bị họ tiêu diệt sẽ truyền sang cho chính họ, chúng ta cũng thu nhận được sức mạnh từ sự cám dỗ mà mình chống lại.

Những chiếc khiên bảo vệ chúng ta khỏi tai họa, khiếm khuyết và thù hận cũng sẽ bảo vệ chúng ta, nếu chúng ta muốn, khỏi sự ích kỷ và gian lận. Những chiếc khóa và then cài không phải là những thể chế tốt nhất của chúng ta, sự tinh ranh trong buôn bán cũng chẳng phải là dấu hiệu của sự khôn ngoan. Con người phải chịu đựng suốt cả cuộc đời dưới sự mê tín dại dột rằng họ có thể bị lừa gạt. Nhưng việc một người bị lừa gạt bởi bất kỳ ai khác ngoài chính bản thân mình cũng bất khả thi hệt như việc một sự vật vừa tồn tại vừa không tồn tại cùng một lúc. Có một bên thứ ba thầm lặng trong mọi giao dịch của chúng ta. Bản chất và linh hồn của vạn vật tự gánh lấy trách nhiệm bảo đảm cho việc thực thi mọi hợp đồng, sao cho sự phục vụ chân thành không bao giờ phải chịu thiệt thòi. Nếu bạn phục vụ một ông chủ vô ơn, hãy phục vụ ông ta nhiều hơn nữa. Hãy khiến Thượng đế phải nợ bạn. Mọi cú đánh đều sẽ được đền đáp xứng đáng. Thời gian thanh toán càng bị trì hoãn lâu, càng có lợi cho bạn; bởi vì lãi kép chồng trên lãi kép chính là tỷ lệ và quy tắc của kho bạc này.

Lịch sử của sự bức hại là lịch sử của những nỗ lực nhằm lừa gạt tự nhiên, bắt nước chảy ngược lên đồi, bện sợi thừng bằng cát. Chẳng có gì khác biệt dù những kẻ tham gia là đông hay ít, là một bạo chúa hay một đám đông. Đám đông là một xã hội những thân xác tự nguyện tước đoạt lý trí của chính mình, và đi ngược lại những thành quả của nó. Đám đông là con người tự nguyện hạ mình xuống bản chất của loài thú. Thời điểm hoạt động thích hợp của nó là ban đêm. Hành động của nó điên cuồng hệt như toàn bộ cấu trúc của nó; nó bức hại một nguyên lý; nó muốn quất roi vào lẽ phải; nó muốn trét hắc ín và lông vũ lên công lý, bằng cách giáng lửa và bạo tàn xuống nhà cửa và thân thể của những người sở hữu những điều đó. Nó giống như trò đùa nghịch của bọn trẻ con, chạy mang theo máy bơm nước để dập tắt thứ ánh sáng rực rỡ đang tuôn trào tới các vì sao. Tinh thần bất khả xâm phạm quay ngược sự cay độc của chúng giáng vào những kẻ làm sai. Người tử đạo không thể bị bêu xấu. Mỗi nhát roi giáng xuống là một chiếc lưỡi của danh tiếng; mỗi nhà tù là một chốn ngụ cư lừng lẫy hơn; mỗi cuốn sách hay ngôi nhà bị thiêu rụi lại làm bừng sáng thế giới; mỗi từ ngữ bị đàn áp hay xóa bỏ lại vang vọng khắp trái đất từ bờ này sang bờ kia. Những giờ phút minh mẫn và suy ngẫm luôn đến với các cộng đồng, cũng như với các cá nhân, khi chân lý được nhìn nhận, và các vị tử đạo được minh oan.

Cứ thế, vạn vật đều ra sức rao giảng sự dửng dưng của hoàn cảnh. Con người là tất cả. Mọi thứ đều có hai mặt, một tốt và một xấu. Mọi lợi thế đều đi kèm với cái giá phải trả của nó. Tôi học được cách mãn nguyện. Nhưng học thuyết về sự đền bù không phải là học thuyết của sự dửng dưng. Những kẻ thiếu suy nghĩ, khi nghe những lời trần tình này, liền thốt lên rằng: Làm điều tốt thì có ích gì chứ? thiện và ác đều chung một kết cục; nếu tôi đạt được bất kỳ điều tốt nào, tôi phải trả giá cho nó; nếu tôi mất đi điều tốt này, tôi lại thu được điều tốt khác; mọi hành động đều dửng dưng như nhau.

Có một thực tế sâu sắc hơn cả sự đền bù nằm trong linh hồn, đó chính là bản chất của chính nó. Linh hồn không phải là một sự đền bù, mà là một sự sống. Linh hồn thực sự tồn tại. Bên dưới biển hoàn cảnh đang cuồn cuộn trôi này, với làn nước dâng lên rút xuống bằng sự cân bằng hoàn hảo, nằm vực thẳm nguyên thủy của Thực tại đích thực. Bản chất, hay Thượng đế, không phải là một mối quan hệ, hay một bộ phận, mà là toàn thể. Tồn tại là sự khẳng định bao la, loại trừ sự phủ định, tự cân bằng, và nuốt chửng mọi mối quan hệ, bộ phận và thời gian vào trong chính nó. Tự nhiên, chân lý, đức hạnh, chính là luồng năng lượng tuôn chảy từ nơi đó. Tội lỗi là sự vắng mặt hoặc sự rời bỏ nguồn năng lượng ấy. Hư vô, Sự Gian dối, quả thực có thể đứng như Đêm tối hoặc bóng râm vĩ đại, trên nền tảng đó, vũ trụ sinh động tự phác họa nên chính mình, nhưng không có thực tế nào được sinh ra từ nó; nó không thể hoạt động, bởi vì nó vốn không tồn tại. Nó không thể tạo ra bất kỳ điều thiện nào; nó không thể gây ra bất kỳ điều ác nào. Nó chỉ là điều ác ở chỗ việc không tồn tại còn tồi tệ hơn là tồn tại.

Chúng ta cảm thấy như bị tước đoạt phần báo ứng đáng ra phải dành cho các hành vi tội ác, bởi vì kẻ phạm tội cứ bám lấy thói hư tật xấu và sự ngoan cố của mình, và không hề đi đến một điểm khủng hoảng hay phán xét nào trong tự nhiên hữu hình. Không có một sự bác bỏ lẫy lừng nào giáng xuống những lời ngớ ngẩn của hắn trước mặt con người và các thiên thần. Phải chăng vì thế mà hắn đã qua mặt được định luật? Chừng nào hắn còn mang theo sự độc ác và lời nói dối bên mình, chừng đó hắn tự tách rời khỏi tự nhiên. Bằng cách này hay cách khác, sẽ có một cuộc biểu dương tội ác đối với cả trí năng nữa; nhưng dẫu chúng ta không nhìn thấy nó đi nữa, khoản khấu trừ chết chóc này vẫn sẽ cân bằng lại sổ cái vĩnh hằng.

Mặt khác, cũng không thể nói rằng chiến lợi phẩm của sự chính trực phải được đánh đổi bằng bất kỳ sự mất mát nào. Không có hình phạt nào dành cho đức hạnh; không có hình phạt nào dành cho sự khôn ngoan; chúng là những sự bổ sung đích thực cho sự tồn tại. Trong một hành động đạo đức, tôi thực sự tồn tại; trong một hành động đạo đức, tôi bồi đắp cho thế giới; tôi gieo hạt vào những vùng hoang mạc được chinh phục từ Hỗn mang và Hư vô, và nhìn thấy bóng tối lùi dần nơi tận cùng đường chân trời. Không thể có sự thái quá đối với tình yêu thương; không có sự thái quá đối với tri thức; không có sự thái quá đối với cái đẹp, khi những phẩm chất này được xem xét theo nghĩa thuần khiết nhất. Linh hồn từ chối các giới hạn, và luôn khẳng định một Chủ nghĩa Lạc quan, tuyệt đối không mang Chủ nghĩa Bi quan nào.

Cuộc đời con người là một hành trình tiến lên, chứ không phải là một trạm dừng chân. Bản năng của nó là niềm tin. Bản năng của chúng ta sử dụng các từ "nhiều" và "ít" khi áp dụng vào con người, để chỉ sự hiện diện của linh hồn chứ không phải sự vắng mặt của nó; người dũng cảm vĩ đại hơn kẻ hèn nhát; người chân chính, nhân hậu, khôn ngoan mang phẩm chất con người nhiều hơn, chứ không ít hơn, so với kẻ ngốc nghếch và kẻ tiểu nhân. Không có khoản thuế nào đánh vào cái thiện của đức hạnh; bởi vì đó chính là sự ngự đến của chính Thượng đế, hay sự tồn tại tuyệt đối không mang chút so sánh nào. Cái thiện vật chất có khoản thuế của nó, và nếu nó đến mà không cần xứng đáng hay đổ mồ hôi, nó sẽ chẳng có gốc rễ nào trong tôi, và cơn gió tiếp theo sẽ thổi bay nó đi. Nhưng tất cả cái thiện của tự nhiên đều thuộc về linh hồn, và có thể đạt được nếu được trả bằng thứ tiền xu hợp pháp của tự nhiên, nghĩa là bằng lao động mà cả trái tim và khối óc đều cho phép. Tôi không còn mong muốn gặp được một điều tốt đẹp mà mình không bỏ công lao động để kiếm lấy; ví dụ, tìm thấy một hũ vàng chôn giấu, bởi tôi biết rằng nó kéo theo những gánh nặng mới. Tôi không muốn có thêm những hàng hóa bên ngoài — dù là tài sản, danh dạo, quyền lực hay con người. Lợi ích thì hiển hiện; cái giá phải trả thì chắc chắn. Nhưng không có khoản thuế nào đánh vào tri thức rằng sự đền bù thực sự tồn tại, và việc đi đào bới kho báu là điều không đáng mong muốn. Trong điều này, tôi vui mừng với một sự bình yên vĩnh cửu thanh thản. Tôi thu hẹp ranh giới của những tai họa có thể xảy ra. Tôi học được sự khôn ngoan của St. Bernard — "Không gì có thể gây tổn hại cho tôi ngoại trừ chính bản thân tôi; điều ác mà tôi gánh chịu là do tôi mang theo bên mình, và tôi chưa bao giờ thực sự là nạn nhân chịu khổ đau ngoại trừ do lỗi của chính mình."

Nằm ngay trong bản chất của linh hồn chính là sự đền bù cho những bất bình đẳng về hoàn cảnh. Bi kịch căn bản của tự nhiên dường như là sự phân định giữa Nhiều và Ít. Làm sao kẻ Ít lại không cảm thấy nỗi đau; làm sao lại không cảm thấy sự phẫn nộ hay ác ý đối với kẻ Nhiều? Hãy nhìn vào những kẻ có năng lực kém hơn, và người ta cảm thấy buồn bã, chẳng biết phải giải quyết ra sao. Anh ta hầu như né tránh ánh mắt của họ; anh ta sợ họ sẽ oán trách Thượng đế. Họ phải làm gì đây? Nó có vẻ là một sự bất công lớn lao. Nhưng hãy nhìn cận cảnh các sự kiện, và những bất đẳng cấp núi non ấy sẽ tan biến. Tình yêu thương làm giảm bớt chúng, giống như mặt trời làm tan chảy tảng băng trôi giữa biển khơi. Trái tim và linh hồn của tất cả mọi người là một, sự cay đắng về Cái ấy và Cái của tôi này liền chấm dứt. Cái của hắn chính là cái của tôi. Tôi chính là anh em của tôi, và anh em tôi chính là tôi. Nếu tôi cảm thấy mình bị lu mờ và lấn át bởi những người hàng xóm vĩ đại, tôi vẫn có thể yêu thương; tôi vẫn có thể đón nhận; và kẻ nào biết yêu thương sẽ biến sự vĩ đại mà mình yêu thành của chính mình. Nhờ đó tôi phát hiện ra rằng người anh em của mình chính là người bảo hộ, đang hành động vì tôi với những thiện ý thân thiết nhất, và gia sản mà tôi từng vô cùng ngưỡng mộ và ghen tị ấy thực ra là của chính tôi. Bản chất của linh hồn là chiếm đoạt vạn vật. Jesus và Shakespeare là những mảnh vỡ của linh hồn, và bằng tình yêu thương, tôi chinh phục và hợp nhất họ vào lãnh địa ý thức của chính mình. Đức hạnh của ngài — há đó chẳng phải là của tôi sao? Trí tuệ của ngài — nếu nó không thể trở thành của tôi, thì đó chẳng phải là trí tuệ nữa.

Lịch sử tự nhiên của tai họa cũng diễn ra tương tự như vậy. Những biến động phá vỡ sự thịnh vượng của con người trong những khoảng thời gian ngắn ngủi chính là những thông cáo từ một bản chất mà quy luật của nó là sự phát triển. Mỗi linh hồn đều bởi nhu cầu nội tại này mà dứt bỏ toàn bộ hệ thống vạn vật, bạn bè, nhà cửa, luật lệ và đức tin của mình, giống như con thân mềm bò ra khỏi chiếc vỏ xinh xắn nhưng cứng ngắc của nó, bởi vì chiếc vỏ ấy không còn dung nạp nổi sự lớn lên của nó nữa, để rồi từ từ tạo ra một ngôi nhà mới. Tương xứng với sức sống của từng cá thể, những cuộc cách mạng này diễn ra càng lúc càng thường xuyên, cho đến khi ở một tâm hồn hạnh phúc hơn, chúng diễn ra không dứt, và mọi mối quan hệ thế tục đều lỏng lẻo treo quanh anh ta, trở thành một lớp màng chất lỏng trong suốt thứ mà qua đó hình hài sống động hiện lên, chứ không phải, như ở hầu hết mọi người, một cấu trúc hỗn tạp cứng đơ từ nhiều thời kỳ và chẳng có tính cách cố định nào, nơi con người bị giam cầm trong đó. Khi ấy sự mở mang mới có thể diễn ra, và con người của ngày hôm nay hầu như không thể nhận ra con người của ngày hôm qua. Và tiểu sử bề ngoài của con người trong thời gian lẽ ra phải là như vậy, một sự rũ bỏ những hoàn cảnh đã chết ngày qua ngày, khi anh ta làm mới y phục của mình ngày qua ngày. Nhưng đối với chúng ta, trong tình trạng sa ngã của mình, cứ mãi dậm chân chứ không tiến bước, kháng cự chứ không hợp tác với sự mở rộng thần thánh, sự sinh trưởng này lại đến qua những cú sốc.

Chúng ta không thể rời xa người bạn của mình. Chúng ta không thể buông tay những thiên thần của mình. Chúng ta không thấy rằng họ chỉ bước ra, để các tổng lãnh thiên thần có thể bước vào. Chúng ta là những kẻ cuồng tín tôn sùng cái cũ. Chúng ta không tin vào sự giàu có của linh hồn, vào cõi vĩnh hằng và sự hiện diện khắp nơi đích thực của nó. Chúng ta không tin rằng có bất kỳ sức mạnh nào trong ngày hôm nay có thể địch lại hay tái tạo lại ngày hôm qua tươi đẹp ấy. Chúng ta cứ nấn ná trong đống đổ nát của chiếc lều cũ, nơi từng cho ta bánh mì, mái che và các cơ quan sinh tồn, chứ không tin rằng tinh thần có thể nuôi dưỡng, che chở và tiếp sức cho chúng ta một lần nữa. Chúng ta không thể tìm lại được điều gì thân thương, ngọt ngào, duyên dáng nhường ấy nữa. Nhưng chúng ta cứ ngồi đó và khóc lóc trong vô vọng. Tiếng nói của Đấng Tối Cao cất lên: "Hãy đứng dậy và tiến bước mãi mãi muôn đời!" Chúng ta không thể cứ mãi quẩn quanh giữa chốn hoang tàn. Chúng ta cũng chẳng chịu dựa dẫm vào cái mới; và cứ thế, chúng ta mãi lê bước với ánh mắt ngoảnh lại phía sau, giống như những con quái vật chỉ biết nhìn ngược về dĩ vãng.

Thế nhưng những sự đền bù của tai họa cũng dần trở nên hiển hiện đối với trí năng, sau những khoảng thời gian dài đằng đẵng. Một cơn sốt, một vết thương tàn phế, một sự thất vọng phũ phàng, một cú sốc mất mát tài sản, mất mát bạn bè, thoạt trông có vẻ là một sự mất mát không bao giờ bù đắp nổi và vô phương cứu chữa. Nhưng những năm tháng chắc chắn sẽ hé lộ cội nguồn lực chữa lành sâu sắc nằm bên dưới mọi sự kiện. Cái chết của một người bạn thân thiết, người vợ, người anh em, người tình, thứ thoạt trông chẳng khác gì sự tước đoạt tột cùng, một thời gian sau lại mang diện mạo của một người dẫn đường hoặc một vị thiên tài; bởi vì nó thường tạo ra những cuộc cách mạng trong lối sống của chúng ta, chấm dứt một kỷ nguyên ấu thơ hay tuổi trẻ vốn đang chờ được khép lại, phá vỡ một thói quen công việc, một mái ấm gia đình, hay một phong cách sống, và mở đường cho việc hình thành những điều mới mẻ thân thiện hơn với sự phát triển của nhân cách. Nó cho phép hoặc ép buộc việc hình thành những mối quan hệ quen biết mới, và sự tiếp nhận những luồng ảnh hưởng mới hóa ra lại có tầm quan trọng bậc nhất cho những năm tháng tiếp theo; và người đàn ông hay người phụ nữ vốn dĩ chỉ có thể làm một bông hoa vườn rực rỡ dưới ánh mặt trời, chẳng có không gian cho rễ bám và quá nhiều ánh nắng cho phần ngọn, nay nhờ sự sụp đổ của những bức tường và sự lãng quên của người làm vườn, lại được hóa thân thành cây đa của khu rừng, mang lại bóng mát và trái ngọt cho cả những cộng đồng rộng lớn của con người.