Đó là chuyện từ rất lâu về trước. Từ khi thị trấn nhỏ này hãy còn hoàn toàn là một thị trấn khác. Từ khi nó còn mang dáng vẻ của chính mình, chưa trở nên rập khuôn giống hệt như tất cả các thị trấn nhỏ vùng giáp ranh Tứ Xuyên - Vân Nam khác.
Từ khi trên các cột điện hãy còn chưa xuất hiện những bảng quảng cáo kiểu như "Quân y về hưu chuyên trị giang mai, lậu chứng"; từ khi các dãy hàng quán hai bên đường vẫn còn bán "nấm gan gà khô tươi", "bánh kẹo thuốc lá", "văn phòng phẩm bách hóa", chứ không phải là phục vụ đầu tóc, móng tay, bàn chân và những bộ phận khác không tiện dán áp phích của con người.
Còn sớm hơn cả chiếc xe máy Yamaha màu xanh sẫm đầu tiên vừa gào thét dọc đường "...vé tàu cũ... bước lên con thuyền khách của anh...".
Sớm đến mức dưới vành mũ ngôi sao đỏ vẫn còn nhô ra hai chiếc bàn chải nhỏ. Vạn Hồng chẳng có gì khác biệt so với tất cả các học viên tốt nghiệp trường y tá khác, mảnh mai và gọn gàng, bộ quân phục trên người phấp phới.
Nữ quân nhân trẻ tuổi nhảy xuống từ chiếc xe jeep quân sự, sau lưng đeo chiếc chăn bông quân dụng đã được giặt đến phai màu, tay xách một chiếc túi lưới chính là Vạn Hồng, người sau này trở thành một y tá đặc biệt có tiếng tăm lừng lẫy. Cô đi dọc theo "đại phố Nhân Dân" của thị trấn nhỏ hướng về phía tây. Mọi người ngồi trong những cửa tiệm mờ ảo, ánh mắt dõi theo cô từ đông sang tây, đi qua. Khi đi ngang qua một bà con người Di đang ngồi xổm quấn trong chiếc chăn "Sặc-va" để ngủ trưa, bước chân cô từ nhịp điệu hành khúc chuyển thành nhịp bốn chậm. Người ta ở cái huyện lỏ này gọi những người phụ nữ ưa nhìn đẹp mắt là "ngoan". Người ta bảo rằng chữ "ngoan" này là từ du nhập — hơn nửa thế kỷ trước, một đám nữ sinh từ Thành Đô theo vị cha đạo người nước ngoài đến đây truyền giáo đã mang từ ngữ mang ý nghĩa tích cực này đến đây. Do đó, vẻ ngoài tinh tươm không vướng bụi trần của nữ sinh tốt nghiệp trường y tá Vạn Hồng đã bị người ở đây ca ngợi là "Ngoan quá đi mất!". Trong lòng họ không có những từ ngữ phẳng lì như "xinh đẹp", "động lòng", "ưa nhìn", bởi vì những từ ngữ ấy đã bị kẹp trong sách, bày trên giấy quá lâu và quá nhiều lần nên trở nên phẳng lì.
Vạn Hồng bước vào Bệnh viện Dã chiến số 56 Quân đội. Trước khi bước vào khoảng râm mát mờ ảo ấy, cô ngẩng đầu lên, nhìn tòa kiến trúc hạc giữa bầy gà này. Nơi đây trước kia vốn là một nhà thờ, tháp chuông thanh mảnh đã câm lặng từ nhiều năm. Khoang miệng của chiếc đại chuông trống rỗng, chày đồng giã ớt trong xưởng ớt của trấn Quan Thành chính là lưỡi chuông. Những cây hoa cẩm tú cầu nhiệt huyết không bị tường viện kìm hãm và tháp chuông màu xám già nua u tối mỗi bên tồn tại một cách riêng biệt, đều đẹp cả, nhưng anh là anh mà tôi là tôi. Cô bị một tên lính gác chặn lại ngoài cổng vòm. Cô lấy ra một bức thư giới thiệu từ chiếc túi vải bạt màu vàng đeo chéo trên vai. Cô không nói gì, cũng chẳng có biểu cảm gì, vẫn đang nhìn những bông hoa cẩm tú cầu rực lửa ngoài tường viện. Thư giới thiệu ghi cô là học viên tốt nghiệp trường y tá đạt thành tích xuất sắc, năm nay mười chín tuổi. Lính gác cầm súng trường bán tự động có gắn lưỡi lê, mũi lê ngang bằng với thái dương anh ta. Anh ta "cách" một tiếng thực hiện động tác chào súng, toàn thân lùn tịt đầy vẻ trang nghiêm.
Vạn Hồng ngay chiều hôm đó đã được một y tá lớn tuổi dẫn đến phòng bệnh đặc biệt. Y tá họ Hồ, khi đi hai bàn chân cọ sát trên mặt đất, cọ không nổi, thế mà lại đi nhanh đến kinh ngạc. Chiếc mũ y tá bằng vải trắng bẹp ì ạch ở phía sau gáy, trán lộ ra một nhúm tóc bị uốn cháy xém. Trên đường đi, hễ gặp bất kỳ ai là bà lại tiến lên vỗ vai hoặc vỗ lưng, giọng oang oang mà chiếc khẩu trang không che nổi: "Mày cái đồ quỷ sứ nhà mày lại không chịu ngủ trưa à! Chạy đi, lát nữa tao tới bắt lính tráng tụi mày đấy!"
Vạn Hồng chạy bước nhỏ theo sau lưng y tá Hồ. Chẳng có gì để nói, y tá Hồ chính là một mụ y tá già tinh ranh cộng với tên lưu manh mặc áo lính.
Phòng đọc sách của nhà thờ đã bị ngăn thành mười sáu phòng bệnh, ở giữa là một hành lang. Phòng rửa mặt được cải tạo thành nhà vệ sinh kèm phòng tắm nước với ba cái hố xí và một dãy vòi nước, đàn ông đi vào thì tính là nhà vệ sinh nam, phụ nữ đi vào là nhà vệ sinh nữ, phân định giới tính dựa vào một chiếc chốt cửa bằng sắt. Tất cả những điều này đều do y tá Hồ vừa đi vừa nói giới thiệu cho Vạn Hồng. Bà còn nói, bởi vì đối tượng được chăm sóc đặc biệt này là một đại anh hùng, cho nên bệnh viện mới thỉnh cầu quân khu ra lệnh điều động khẩn cấp, điều một nhóm học viên y tá xuất sắc nhất đến. Cùng với Vạn Hồng, hiện có bốn ứng viên chuẩn bị bước vào vòng loại trực tiếp, người chiến thắng không những phải có chuyên môn hạng nhất, mà đạo đức, thể chất, đời sống cá nhân đều phải ưu tú. Nói đến đây, y tá Hồ bỗng nhiên dừng bước. Vạn Hồng suýt nữa thì đâm sầm vào người bà.
"Tiểu Vạn, cô có bạn trai chưa?"
Vạn Hồng lắc đầu. Cô không hề ra vẻ e ấp, cũng chẳng tức giận giận hờn, nhìn là biết không hề nói dối.
«Thế thì hy vọng của cô lớn đấy. Chăm sóc nhân vật anh hùng cơ mà.»
Vạn Hồng không nhìn ra logic ở điểm này. Người y tá già được gọi là "Phu phu sĩ" (người miền Tây Nam phát âm chữ "Hồ" thành "fú") lúc này trông vô cùng trang nghiêm, cái vẻ lưu manh đã biến đi đằng nào mất.
Phòng bệnh hướng nam này rộng rãi hơn các phòng bệnh khác, vừa cao vừa hẹp, khung cửa sổ hình vòm ở trên cùng kéo ánh sáng đầu hạ rực rỡ bên ngoài vào trong. Khắp nơi đều bày những bông hoa giấy rực rỡ khoe sắc. Cho nên khi cánh cửa được khẽ đẩy ra, Vạn Hồng cảm thấy mình như đang bước vào linh cữu.
Giữa đám hoa đặt một chiếc giường sắt trắng, ga giường trắng tinh mới toanh, phù hiệu của Bệnh viện Dã chiến số 56 đỏ chót. Tên của người anh hùng là Trương Cốc Vũ, là một vị đại đội trưởng. Toàn bộ đầu của anh nằm trọn trong chiếc mũ bảo hiểm màu trắng được quấn bằng băng gạc, tạo thành một hình bầu dục hoàn hảo. Gương mặt anh lộ ra từ chỗ phần hình bầu dục chưa được bịt kín, hai con mắt đờ đẫn trừng trừng nhìn vào một điểm trên trần nhà. Những ống dẫn lớn nhỏ trên người anh đã trưng bày toàn bộ hệ thống tuần hoàn bên trong cơ thể anh ra bên ngoài.
Y tá Hồ kể với Vạn Hồng về ngày phẫu thuật của đại đội trưởng Trương, từ cấp tỉnh và các cấp quân khu có đến hàng trăm phóng viên kéo đến, thành phố Tây Xương, huyện thành đều đến đoàn thăm hỏi, các thành viên trong đoàn xách theo đàn hồ cầm, ống tiêu, mặc váy xếp ly trăm nếp nhiều màu sắc của người Di. Hàng trăm con người chờ đợi ngoài cửa phòng phẫu thuật, đại đội trưởng Trương vừa được đẩy ra khỏi cửa, liền có người hô lớn: "Nghiêm!" Hàng trăm cánh tay đồng loạt đưa lên phía bên phải của hàng trăm cái đầu.
Y tá Hồ nói: "Hoành tráng lắm đấy, trong đoàn thăm hỏi có một người phụ nữ ôm con bé, con bé còn bị cái khí thế này dọa cho khóc thét lên cơ!"
Y tá Hồ vừa nói vừa nhìn thấy một con ruồi xanh béo múp míp đậu trên trán người anh hùng, bà rón rén lao tới, chộp lấy cái vỉ đập ruồi trên bệ cửa sổ, "bộp" một tiếng giáng thẳng xuống mũi đại đội trưởng Trương. Con ruồi vút bay lên không trung, cái ống cao su màu trắng sữa cắm trong lỗ mũi đại đội trưởng Trương lại bị tuột ra.
Nhiều năm sau, Vạn Hồng vẫn nhớ rõ mồn một rằng ngay khoảnh khắc chiếc vỉ đập ruồi giáng xuống, đại đội trưởng Trương bỗng chớp mắt một cái. Vì vậy, cô vô cùng không phục, mãi mãi không phục phán quyết y học rằng đại đội trưởng Trương là người thực vật. Kể từ đó trở đi, những dấu hiệu mà cô liên tục phát hiện ra đã đủ để lật đổ phán quyết khoa học tuy đứng vững về mặt lý thuyết nhưng lại thiếu tình người ấy. Vào đầu mùa hè năm 1976, khoảnh khắc đại đội trưởng Trương chớp mắt nhanh trước cái vỉ đập ruồi không biết nặng nhẹ, Vạn Hồng đã phát hiện ra sơ hở của toàn bộ sự việc. Vạn Hồng nương theo sơ hở ấy bắt đầu thám hiểm sinh mệnh đang sống một cách bí mật của vị anh hùng này. Nhiều năm sau, khi nơi đây đã trở thành điểm du lịch thu hút nam thanh nữ lịch, tất cả các cột điện đều dán áp phích màu hồng "chuyên trị bệnh lậu", tất cả các tấm cửa gỗ của các cửa hàng đều được đổi thành kính, phía sau một cái bình phong buôn bán lại làm một việc buôn bán khác, Vạn Hồng vẫn kiên định tin rằng, vị đại đội trưởng anh hùng tên là Trương Cốc Vũ vẫn luôn sống một cách bí mật, sống dưới lớp vỏ bọc người thực vật. Khi ấy cô đã ngoài ba mươi tuổi, lúc nào cũng đội mũ, bởi vì mái tóc bên dưới chiếc mũ của cô sắp bạc trắng cả rồi. Khách du lịch nước ngoài, nhiếp ảnh gia, họa sĩ, đoàn làm phim đến tham quan thị trấn nhỏ non xanh nước biếc này đều coi Vạn Hồng là nữ tu sĩ cuối cùng còn sót lại của di tích nhà thờ cũ.
Nhưng đó là chuyện sau này. Lúc này chúng ta hãy quay lại bên cạnh cô gái mười chín tuổi Vạn Hồng. Ánh mắt cô dời khỏi khuôn mặt đại đội trưởng Trương, để nhìn con ruồi kia. Con ruồi lượn những vòng ngày càng nhỏ, ngày càng thấp, rồi đậu lên mu bàn tay đại đội trưởng Trương. Nơi đó cắm một mũi kim, đâm không được chuẩn lắm, có chút máu trào ra, một cục bông gòn được thấm qua, lót ở giữa kim tiêm và da thịt. Con ruồi lao vào chút máu đó. Lần này y tá Hồ đập rất chuẩn, một vỉ đập xuống, nhấc vỉ lên, con ruồi xanh ngắt đã không còn, trên mu bàn tay đại đội trưởng Trương chỉ còn lại một bãi nhỏ xác ruồi nát bét.
Vạn Hồng lại nhìn thấy đại đội trưởng Trương chớp mắt. Sau khi chớp mắt, ánh mắt anh có chút thay đổi: vẫn là sự tập trung nhưng đã có mục tiêu, không còn trống rỗng như lúc nãy nữa. Không chỉ ánh mắt đó, cơ bắp trên mặt đại đội trưởng Trương cũng có chút thay đổi, siết chặt lại một chút. Vạn Hồng muốn kể phát hiện quan trọng này cho y tá Hồ nghe, nhưng y tá già cứ mãi kể chuyện của chính mình. Thực ra chẳng cần y tá Hồ giới thiệu, Vạn Hồng cũng biết Trương Cốc Vũ là ai. Chỉ sau một đêm, toàn quân khu, toàn tỉnh đều biết xuất hiện một vị anh hùng Trương Cốc Vũ. Toàn quốc trong vòng ba ngày đều đã hiểu rõ đại đội trưởng Trương anh dũng như thế nào. Vạn Hồng vừa lắng nghe phiên bản câu chuyện anh hùng của y tá Hồ, vừa cầm một miếng gạc khử trùng nhỏ, dọn sạch con ruồi nát nhừ trên mu bàn tay đại đội trưởng Trương, vứt vào "thùng rác" màu trắng, rồi lại dùng nhíp gắp một cục bông tẩm cồn, nhẹ nhàng lau chùi vùng da bầm tím đó.
«...Lúc ấy đại đội trưởng Trương đang ngủ ở công trường — thông thường anh rất ít khi về doanh trại ngủ, không yên tâm về công trình — liền bừng tỉnh giấc! Cô có biết anh ấy tỉnh dậy bằng cách nào không?»
Y tá Hồ muốn làm khó học viên ưu tú của trường y tá, mím chặt đôi môi mỏng dính. Từ một tiếng trước lúc Vạn Hồng quen biết bà cho đến nay, đây là lần đầu tiên bà ngậm miệng lại.
Vạn Hồng bị làm khó, lắc đầu. Thực ra cô đang chú ý đến khuôn mặt của đại đội trưởng Trương. Kể từ khi cô dùng bông tẩm cồn dọn sạch di hài của con ruồi, sự căng thẳng vi tế trên cơ mặt anh đã biến mất. Anh lại khôi phục lại vẻ nhìn chằm chằm mang tính trừu tượng vốn có của bức tượng cẩm thạo.
Y tá Hồ lại bắt đầu. Câu chuyện dài về chiến tích của đại đội trưởng Trương vừa mới mở màn, đoạn hay đang chuẩn bị bắt đầu. Lúc đó đại đội trưởng Trương giật mình tỉnh giấc như thế này: trong giấc ngủ say, anh nghe thấy mười lỗ mìn mà chỉ có chín tiếng nổ. Từ cửa hầm nơi anh ngủ đến lỗ mìn cách một dặm đường. Một dặm đường này đâu phải chuyện đùa! Toàn là bậc thang. Nói cách khác, đại đội trưởng Trương phải mò mẫm đi xuống hơn năm trăm bậc thang trong bóng tối, mới có thể quát lớn với tân binh châm ngòi mìn rằng: "Mẹ kiếp nhà tụi mày, có một quả mìn câm mà tụi mày không nghe thấy à?!" Theo tốc độ tính toán sau này, bước chân của đại đội trưởng Trương nhanh đến kỳ diệu, một giây bốn bước, một bước hai bậc. Anh dùng hai phút chạy hết một dặm bậc thang, chặn người lính đang chuẩn bị quay lại đường hầm lại. Đại đội trưởng Trương dẫn theo hai người lính đi gỡ mìn câm, mìn nổ, đại đội trưởng Trương cứu mạng hai chú lính nhỏ, còn bản thân thì trở thành một người thực vật anh hùng.
Y tá Hồ vừa kể chuyện vừa kéo tấm ga giường trắng như tuyết ra. Động tác của đôi tay vô cùng kính trọng và ngưỡng mộ, vừa chậm vừa nhẹ, giống như nhân viên bảo tàng lần đầu tiên kéo lớp phủ bảo vệ ra khỏi bức tượng của đại sư. Người anh hùng dần lộ rõ bản chất, làn da ngăm đen mịn màng, tỷ lệ cơ thể cân đối thỏa đáng, khắp người những khối cơ hình thoi, hình chữ nhật nằm dưới một lớp da, ai nấy đều vào vị trí nấy, sẵn sàng xuất kích bất cứ lúc nào. Thân hình này không hề nghỉ ngơi. Trước mắt Vạn Hồng, anh là một dáng đứng nghiêm ngang bằng với đường chân trời, bất cứ lúc nào cũng có thể phát lệnh. Khi ánh mắt cô lướt xuống khối mờ ảo tối tăm dưới phần bụng dưới lõm xuống của anh, mi mắt cô cụp xuống. Vạn Hồng không phải chưa từng nhìn thấy khỏa thân nam giới, nhưng đây là lần đầu tiên cô nhìn thấy một cơ thể khỏa thân vạm vỡ dũng mãnh nhưng lại không thể phòng thủ như thế này. Thế là cô lập tức giống như tất cả những cô gái chưa từng trải sự đời, toàn bộ khuôn mặt bốc hỏa. Cô vô cùng tức giận bản thân mình: chẳng phải chỉ là nó thôi sao? Không những đã xem qua, đã đọc qua, mà thậm chí cấu trúc bên trong của nó còn nắm rõ trong lòng bàn tay, có gì mà phải đỏ mặt chứ?!
Y tá Hồ mắng mỏ trong miệng, nói kẻ nào đó cắm ống thông tiểu nông quá, hèn gì trong bình chẳng có mấy giọt nước tiểu. Bà bảo Vạn Hồng cắm lại từ đầu. Liếc mi mắt lên, thoáng thấy khuôn mặt của Vạn Hồng, liền bật cười ha hả. Y tá Hồ cười không phải là "ha ha ha", mà là "quác quác quác". Vừa cười, mụ nữ binh lưu manh vừa nói: "Cái đó thì có cách gì chứ, người ta mọc cái gì thì anh hùng cũng phải mọc cái ấy chứ! Chẳng lẽ Các Mác lại không đi đại tiện chắc!"
Vạn Hồng cảm thấy cơ bắp của Trương Cốc Vũ lại căng cứng lên.
«Cô sống đến tuổi của tôi rồi thì sẽ hiểu, làm y tá, cả đời nhìn thấy mông còn nhiều hơn nhìn thấy mặt!» Y tá Hồ vẫn đang phát huy.
«Nhìn nhiều rồi, cô sẽ không còn cái cảm giác đó nữa.»
Chữ "cái đó" mà y tá Hồ nhắc đến trong tai Vạn Hồng có chút gì đó tục tĩu. Nếu như mụ lính già nói thẳng ra: "Nhìn nhiều rồi thì sẽ không thấy ngượng ngùng nữa", hoặc là "Nhìn nhiều rồi cô sẽ quen thôi", Vạn Hồng sẽ cảm thấy dễ chịu hơn nhiều. Đáng tiếc lại cứ nói là "cái đó", hai từ vốn dĩ chẳng có ý nghĩa gì lại bao la vạn trạng, chỉ đâu trúng đó.
Cô muốn đáp trả y tá già một câu: Bà tưởng ai cũng giống như bà, mượn lớp vỏ bọc nghề nghiệp để làm chuyện đồi bại chắc?
Vạn Hồng lại im thin thít. Đôi tay của cô bẩm sinh là đôi tay của y tá, mảnh mai linh hoạt, đau ngắn tốt hơn đau dài, chỉ chớp mắt là mọi việc đã được làm xong xuôi đẹp đẽ. Sau đó cô cúi người xuống, nhìn bình thông tiểu treo dưới gầm giường. Chất dịch đã được thông suốt.
Ngay lúc Vạn Hồng đứng thẳng người lên, cô nhìn thấy Trương Cốc Vũ có một khoảnh khắc ánh mắt chạm nhau với cô. Tim cô đập thình thịch. Có được tính là thật không? Con người ta đôi khi cũng có khoảnh khắc ánh mắt giao nhau với người trong tranh. Phải mãi cho đến nhiều năm sau, khi khách du lịch gọi Vạn Hồng là "nữ tu sĩ cuối cùng", cô mới khẳng định chắc chắn rằng, cuộc gặp gỡ ánh mắt ban đầu với Trương Cốc Vũ chính là sự khởi đầu cho cuộc giao lưu của bọn họ.
