Việt Nam Thư Quán - Thư viện Online

Để hiểu và dự đoán Trung Quốc sẽ ra sao trong hai mươi năm tới, ta cần phải am tường con người và xã hội của đất nước này. Suốt chiều dài ngàn năm lịch sử, người Trung Hoa vẫn tin rằng đất nước chỉ được an bình khi có một chính quyền lãnh đạo trung ương tuyệt đối quyền uy. Một chính quyền trung ương bạc nhược đóng nghĩa với rối ren và loạn lạc, còn nếu nó uy quyền thì sẽ đưa đến một Trung Quốc hòa bình và thịnh vượng. Mọi người Trung Hoa đều thầm nhuần tư tưởng này và đó cũng là niềm tin có tính nguyên tắc được rút ra từ những bài học thực tiễn và lịch sử mà chính họ đã trải nghiệm. Có lẽ trong tương lai gần, người Trung Hoa vẫn trung thành với lối suy nghĩ này và não trạng đó đã tồn tại hàng ngàn năm trước khi chủ nghĩa cộng sản được gieo mầm nơi đây.

Không ít người phương Tây muốn thấy Trung Quốc trở thành một quốc gia dân chủ theo kiểu phương Tây, nhưng kỳ vọng này không có cơ sở thực tiễn chút nào. Với cái nhìn định kiến về thế giới, người Mỹ cứ nhất nhất cho rằng một đất nước sẽ không thể thành công nếu thiếu một nền dân chủ đại nghị đại loại là tổng thống và quốc hội được bầu cử phổ thông đầu phiếu và cứ vài năm lại phải bầu lại một lần. Người Trung Quốc thì chưa bao giờ có một truyền thống đó. Là chủ nhân một lãnh thổ rộng lớn có 1,3 tỷ dân với một nền văn hóa đặc trưng và một lịch sử khác biệt, người Trung Hoa sẽ đưa đất nước phát triển theo con đường riêng của mình.

Vào mùa thu năm 2011, bạo động nổ ra tại một làng chài ở Ô Khảm, tỉnh Quảng Đông mà nguyên do là nông dân mất đất vào tay các công ty bất động sản có sự “bảo kê” của các quan chức địa phương. Lợi nhuận từ những thương vụ mua bán đất đai này rơi vào tay các công ty và các quan chức này và khiển nông dân bức xúc. Cuộc biểu tình ban đầu chỉ diễn ra trên quy mô nhỏ do vài trăm nông dân bất mãn tổ chức vào tháng 9 nhưng nó đã bùng phát thành một cuộc bạo động quy mô lớn vào tháng 12 sau khi một người biểu tình bị chết trong lúc bị công an bắt giữ. Chỉ trong vài ngày đã có gần 20.000 dân làng tham gia cuộc bạo động, đuổi các quan chức ra khỏi làng, dựng rào chắn đường, vũ trang thô sơ, và yêu cầu trả lại đất canh tác. Cho dù trên các phương tiện truyền thông Trung Quốc tuyệt nhiên không xuất hiện bất kỳ tin tức nào về vụ việc ở Ô Khảm nhưng vẫn có nhiều người Trung Quốc biết chuyện xảy ra qua những nguồn tin nước ngoài và trên Internet. Cuối cùng, phó bí thư tỉnh ủy Quảng Đông được phái đến để thương lượng với những người biểu tình nhằm dàn xếp vụ việc. Chính quyền đã phải công nhận dân làng khiếu kiện đúng, một phần đất đai được trả lại, những người bị bắt giữ trong những cuộc biểu tình trước đó được thả. Sau đó, người ta cho tiến hành bầu cử tự do thông qua hình thức bỏ phiếu kín. Một thủ lĩnh của phong trào biểu tình đã giành được chiến thắng áp đảo và trở thành trưởng làng mới. Ô Khảm trở thành niềm khích lệ cho những ai đang hy vọng được chứng kiến cải cách dân chủ ở Trung Quốc.

Chúng ta biết nhiều vụ biểu tình tương tự cũng đang xảy ra hằng ngày tại những địa phương khác của Trung Quốc và một số người vội cho rằng chúng là bằng chứng cho thấy một chính quyền Trung Quốc đang suy yếu. Tuy nhiên, có một thực tế là không có bất cứ một vụ việc nào trên đây được phép lan rộng thành một phong trào toàn quốc và sự kiện Ô Khảm là một minh chứng cho điều này. Đảng Cộng sản đã cử hẳn một phó bí thư Quảng Đông đứng ra hòa giải là đã lập lại được trật tự.

Ô Khảm cho chúng ta hai bài học. Thứ nhất, đó là Đảng Cộng sản vẫn nắm quyền lực tuyệt đối trong tay và vẫn kiểm soát được tình hình nếu có biến động. Thứ hai, đó là đảng biết kết hợp cả những biện pháp cứng rắn lẫn ôn hòa để trị an. Trước khi bất kỳ vụ việc nào tiềm ẩn nguy cơ leo thang, bộ máy an ninh đầy quyền lực của nhà nước có thể đàn áp mạnh tay để bóp chết vấn đề bất ổn ngay từ trong trứng nước. Nhưng bộ máy đó cũng có thể đứng về phía dân làng để chống lại những quan chức địa phương tham nhũng. Thật quá thiển cận nếu coi Đảng Cộng sản chỉ là một bộ máy thư lại tham nhũng. Sự thật là trong suốt quá trình nổi dậy của mình, dân làng Ô Khảm vẫn rất cẩn thận trưng trên biểu ngữ của họ rằng họ vẫn ủng hộ Đảng Cộng sản và họ chỉ chống lại những quan chức địa phương tham nhũng mà thôi.

Đây là chiến lược quen thuộc mà những người biểu tình chống đối ở Trung Quốc vẫn áp dụng hàng ngàn năm nay. Cho rằng chống lại chính quyền trung ương đồng nghĩa với cái chết nhãn tiền, nên họ chỉ chống đối những việc làm sai trái của các quan chức địa phương trong khi vẫn tuyên bố trung thành với chính quyền trung ương. Không ai dám thách thức thiên triều trừ phi họ quyết đi đến tận cùng con đường tranh đấu và giành quyền kiểm soát cả đất nước, mà điều này có khác chi nằm mơ giữa ban ngày.

THAY ĐỔI CHÍNH TRỊ

Sự tái xuất của Trung Quốc với tư cách là một cường quốc trên vũ đài quốc tế là một trong những sự kiện kịch tính nhất thời đại chúng ta. Với sự tăng trưởng kinh tế phi thường, phát triển trên một phạm vi chưa từng có trong lịch sử nhân loại mà 40 năm trước khó ai có thể hình dung, sự lớn mạnh của đất nước này chắc chắn sẽ tiếp diễn trong vài thập kỷ tới với dự báo đến 2020 sẽ có GDP cao nhất thế giới. Sự vươn dậy của dân tộc này cũng đáng nể không kém, từ một dân tộc đơn điệu và nhạt nhòa chuyển mình thành một dân tộc hội nhập mạnh mẽ với những mối quan tâm mang tính toàn cầu.

Về mặt quân sự, Trung Quốc sẽ có những bước tiến dài về phát triển công nghệ và năng lực giúp cho quốc gia này phô diễn sức mạnh của mình. Hiện tại thì người Mỹ vẫn còn có thể đến cách bờ biển Trung Quốc chỉ 12 hải lý mà ngó nghiêng nhưng rồi sớm muộn sẽ bị người Trung Hoa tống cổ ra khỏi giới hạn đó. Rồi sau đó, Trung Quốc sẽ đẩy người Mỹ ra xa khỏi vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý và cấm bén mảng để do thám trong bán kính 200 hải lý vùng duyên hải phía đông nước này.

Tôi cảm nhận cán cân quyền lực thế giới đang thay đổi. Trong vòng 20 đến 30 năm tới, tham vọng của Trung Quốc là hiện diện ngang hàng cùng các cường quốc khác tại các hội nghị thượng đỉnh thế giới. Suy cho cùng thì đất nước này không phải là một cường quốc mới mà nó là một cường quốc xa xưa đang hồi sinh. Và tôi tin rằng ý định của Trung Quốc là trở thành cường quốc mạnh nhất trên thế giới.

Không một hệ thống chính trị nào có thể bất biến và một khi sự thay đổi đang diễn ra khắp đất nước thì nền chính trị của Trung Quốc cũng phải thay đổi theo. Trong đời mình, một trong những điều khiến tôi kinh ngạc đó là làm thế nào mà hệ thống Xô Viết lại có thể sinh ra một Mikhail Gorbachev, một người tốt nghiệp trường luật, quyết định rằng hệ thống ông ta đang điều hành rất không ổn và cần phải cải tổ lại. Tôi không cho rằng điều này sẽ không lặp lại ở Trung Quốc.

Nhưng kể cả khi điều đó xảy ra thì nó cũng sẽ không mang lại phổ thông đầu phiếu cho một đất nước Trung Quốc mới. Sẽ chỉ có sự thay thế một lớp lãnh đạo này bằng một lớp lãnh đạo khác mà thôi, bởi vì về mặt văn hóa lẫn lịch sử, người Trung Quốc vẫn tin rằng chỉ có một chính quyền trung ương uy quyền mới có thể đem lại hòa bình và thịnh vượng. Phổ thông đầu phiếu chưa từng hiện diện ở đất nước này cũng như chưa từng tạo ra được một Trung Quốc phồn thịnh và người Trung Hoa sẽ không liều mà thử.

Bất kể có bao nhiêu vụ Ô Khảm nổ ra thì trong trung hạn tôi vẫn không tin có cuộc nổi dậy nào lại đạt được thành công. Đúng là Trung Quốc đã từng có những cuộc nổi dậy do nông dân đứng đầu, hay còn gọi là qiyi (khởi nghĩa). Nhưng chúng thường chỉ xảy ra khi đời sống người dân trở nên cùng cực. Còn hiện tại đời sống của dân thường đang ngày càng tốt lên và đã như vậy thì họ cẩn cách mạng làm gì? Họ ý thức sâu sắc rằng làm cách mạng nghĩa là phải trả giá bằng tất cả thành quả đã đạt được từ thời Đặng Tiểu Bình mở cửa đất nước. Cồn đối với lớp thanh niên, triển vọng kinh tế chưa từng tốt hơn thế, mức sống được cải thiện hằng ngày và đất nước đang ngày một mạnh lên. Tôi không nghĩ họ muốn đảo ngược tình hình. Những lớp người lao động nông thôn thấp cổ bé họng không chiếm đa số và không có tổ chức thì lại mong muốn gia nhập tầng lớp trung lưu ở thành phố với hy vọng sẽ khấm khá hơn. Còn tầng lớp trung lưu thì lại nóng lòng củng cố địa vị. Sau đó thì có lẽ họ cũng muốn có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong việc điều hành đất nước nhưng điều đó còn xa vời lắm. Khi mà hệ thống hiện tại vẫn còn cần biển đổi để thích ứng thì nó sẽ chưa thể đứng bên bờ vực của sự tan rã được, ít nhất là trong tương lai gần.

Những người ngoài cuộc không nên đánh giá thấp ý chí của chính phủ trung ương trong việc củng cố sức mạnh và quyền kiểm soát bởi nó vẫn nắm được thông tin và công nghệ hiện đại để kiểm soát xã hội sát sao và sẵn sàng bóp chết những nguy cơ bất ổn từ trong trứng nước. Sự xuất hiện của công nghệ hiện đại - Internet, iPhone, mạng xã hội - chắc chắn cũng gây khó khăn cho việc kiểm soát vì nó cho phép cộng đồng có thể giao tiếp với nhau cùng lúc và những nhóm nhỏ có thể tập hợp thành những nhóm lớn hơn, nhưng sự kiểm soát của chính quyền không vì thế mà lơi lỏng. Chính quyền Trung Quốc sử dụng cả một đội quân các chuyên gia để theo dõi và kiểm duyệt những gì đang xảy ra trong không gian mạng. Thật ấn tượng khi thấy họ sẵn sàng đổ một nguồn nhân lực lớn để kiểm soát luồng thông tin. Và mặc dù một số công dân mạng đã tìm được nhiều cách sáng tạo để vượt qua được hệ thống kiểm soát mạng của chính phủ có tên Vạn lý Hỏa thành thì những phương pháp kiểm duyệt này nói chung vẫn có hiệu quả và chính quyền vẫn giám sát chặt chẽ hoạt động mạng. Lực lượng an ninh sẽ tháo bỏ bất kỳ thứ gì luồn lách qua những khe hở trên mạng, kiểm duyệt không gian này nhằm ngăn chặn khả năng lôi kéo và tổ chức quần chúng.

Khi đã tỏ tưởng về bức tranh toàn cảnh này rồi thì liệu chúng ta sẽ trông đợi loại hình cải cách chính trị nào ở Trung Quốc trong 10 đến 20 năm tới?

Hiện có không ít người thận trọng hướng đến một mô hình chính phủ kiểu dân chủ tham chính mà điển hình là có thể cho phép đưa hình thức bầu cử trực tiếp đã có ở một số làng xã và ở một số cơ quan lập pháp cấp thấp chuyển dần lên các cấp cao hơn. Tuy nhiên cách tiếp cận này sẽ chỉ mang tính thử nghiệm đơn lẻ và diễn ra rất chậm chạp bởi như vậy chính quyển sẽ tránh được những kiểu tranh cử mà ai cũng có thể ứng cử với những kết quả không thể lường trước được. Chừng nào xã hội vẫn còn nằm trong vòng cương tỏa của họ thì hình thức thử nghiệm này vẫn có thể được phép. Suy cho cùng, họ không gặp phải bất cứ áp lực hay một động cơ mạnh mẽ nào để buộc phải có những thay đổi táo bạo hệ thống mà theo họ vẫn ổn.

Dân chủ trong nội bộ đảng là một khái niệm mà Đảng Cộng sản Trung Quốc rất nhiệt thành tìm hiểu. Đại hội Đảng lần thứ 17 đã cởi mở hơn rất nhiều so với đại hội thứ 16. Số ứng cử viên cho các chức vụ chủ chốt trong đảng đã nhiều hơn. Trong quá khứ, các lãnh đạo tối cao như Mao Trạch Đông và Đặng Tiểu Bình sẽ chỉ định người kế nhiệm mình, tuy nhiên đến thời Hồ cẩm Đào thì điều đó không còn nữa.

Tinh thần dân chủ trong nội bộ đảng có thể được mở rộng ra nhiều phần khác trong hệ thống. Một cách để tiến hành điều này là cho phép những cuộc tranh cử có kiểm soát, có thể là tại cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương giữa các ứng cử viên được đảng tán đồng. Họ có thể bắt đầu bằng cách cho ba đến bốn ứng viên đáng tin cậy tranh đua giành lấy một chức vụ quan trọng nào đó và phải có được sự ủng hộ của người dân thì mới được đề bạt chức vụ đó.

Dĩ nhiên, có những thứ nếu có thay đổi cũng sẽ diễn ra rất chậm và tôi không cho rằng họ sẽ từ bỏ quyền kiểm soát toàn diện và xuyên suốt trên mọi mặt quản trị quốc gia. Nạn tham nhũng cũng như việc thiếu nền pháp trị và các thiết chế điều hành quản lý cũng có khả năng tiếp tục là những điểm yếu cố hữu gắn liền với hệ thống quản trị quốc gia của Trung Quốc.

Nạn tham nhũng, vốn là vấn nạn thâm căn cố đế, đặc biệt sau khi Trung Quốc áp dụng cải cách thị trường thì lại càng tăng mạnh do lương của bộ trưởng và quan chức trở nên ít ỏi so với phần còn lại của xã hội đang phất lên nhanh chóng. Ngày nay, không có việc gì có thể tiến hành trơn tru ở Trung Quốc nếu thiếu guanxi - quan hệ. Anh tạo quan hệ bằng cách biếu xén quà cáp, giá trị lớn bé tùy vào tầm quan trọng của đối tượng anh muốn quen biết. Trên mọi lĩnh vực, mọi người đều muốn tạo quan hệ với một ai đó cấp cao hơn, và quan chức cấp cao đó lại muốn có quan hệ với ai đó vai vế còn lớn hơn nữa. Giả dụ anh là sếp tôi mà lại làm khó tôi thì tôi sẽ tạo quan hệ với sếp lớn của anh nữa để trị anh, đó là cách tôi giải quyết vấn đề. Đảng Cộng sản đã gọi việc chống tham nhũng là “cuộc đấu tranh tồn vong” của đảng.

Vấn để là liệu đảng có thể kiểm soát được tham nhũng? Liệu những nhân vật chóp bu có thể cố gắng giữ mình trong sạch? Tuy nhiên, tờ New York Times vào ngày 11/11/2012 đã truy ra được gia đình cựu thủ tướng Ôn Gia Bảo sở hữu khối tài sản tới 2,7 tỷ đô la Mỹ. Tại cấp địa phương tôi không cho rằng họ có khả năng kiểm soát được tham nhũng. Tham nhũng không đánh sập được hệ thống nhưng nó sẽ khiến hệ thống trì trệ và không hiệu quả. Khi anh có những mối quan hệ có thể quyết định đến việc thăng tiến hay để bạt vào những chức vụ chủ chốt hay ảnh hưởng đến chính sách thi anh sẽ không thể tạo ra được sự tăng trưởng tối ưu cho bộ máy đang điều hành.

Một thứ khác cũng bám rễ sâu trong văn hóa Trung Quốc là cách làm việc không mấy lưu tâm đến pháp quyền và các thiết chế quản lý. Ở Singapore, chúng tôi đã chấp nhận rằng mình phải giống như phương Tây về vấn đề này - đó là để cho các cơ quan lập pháp quyết định cách diễn đạt của văn bản luật và rồi sau đó để cho các tòa án và quan tòa độc lập giải thích các văn bản luật đó. Nên Quốc hội có thể thông qua bất kỳ vàn bản luật nào nhưng một khi văn bản đó đã thông qua rồi thì nếu có tranh cãi phát sinh, anh không quay lại Quốc hội mà hỏi: “Ý ông viết vậy là sao?” Thay vào đó anh đi đến chỗ quan tòa để người này nói: “Tôi hiểu câu từ này theo nghĩa sau, căn cứ theo các quy định chặt chẽ của việc giải thích văn bản dựa trên những tiền lệ đã có từ lâu.”

Người Trung Quốc vẫn chưa chấp nhận chuyện này cũng như họ vẫn chưa chấp nhận khi ta ký một bản thỏa ước thì đó là quyết định cuối cùng. Đối với họ, bản thỏa ước chỉ là thứ bắt đầu một tình hữu nghị lâu dài, và cũng có khi, bạn hữu cũng phải làm rõ liệu một trong hai người có đang kiếm được quá nhiều tiền hơn người kia và cần phải nhả thêm ra cho người kia hay không.

Sự nhập nhằng này cũng được phản ánh trong cách họ nhìn nhận các thể chế. Ở Trung Quốc, con người quan trọng hơn chức vụ. Anh có thể là chủ tịch nước nhưng nếu không có ảnh hưởng tới quân đội thì trước sau anh chỉ là một chủ tịch nước trên danh nghĩa mà thôi. Trong khi đó ở Singapore, Anh, châu Âu hay Hoa Kỳ, nếu anh là tổng thống hay thủ tướng thì tướng lĩnh quân đội tự động nghe lệnh anh bởi vì chức vụ của anh quan trọng hơn con người anh. Liệu Trung Quốc có thể học theo Singapore - chứ chưa nói tới Hoa Kỳ - trong việc tạo ra nền pháp quyền hay thiết chế quản lý?

Thực ra yêu cầu trên không dễ chút nào. Nó sẽ đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong ý thức của cả chính phủ lẫn nhân dân. Và do những khái niệm này đều vắng mặt trong văn hóa và lịch sử của Trung Quốc nên ta phải đặt câu hỏi: Những thứ này sẽ nảy sinh từ đâu?

Thay vào đó, tôi tin họ sẽ định đoạt lấy hệ thống của chính mình và thử nghiệm mọi mô hình có thể mà không cần pháp quyền và các thiết chế quản lý. Nhưng do những hạn chế này nên Trung Quốc sẽ không bao giờ vận hành ở mức mà tôi gọi là công suất tối đa - một trạng thái lý tưởng mà trong đó đất nước phát triển bền vững và ngày càng tiến lên.

Trung Quốc sẽ phát triển những thiết chế và hệ thống của mình, nhưng sẽ theo những cách rất đặc thù Trung Quốc. Tuy nhiên bất kể những cải cách đó là gì thì nó vẫn dựa trên một nền tảng bất biến: duy trì một chính quyền trung ương tuyệt đối uy quyền.

Hỏi: Nền kinh tế Trung Quốc đã và đang phát triển rất nhanh, nhưng về mặt chính trị thì những thay đổi diễn ra chậm hơn.

Đáp: Tôi nghĩ anh phải tìm lời giải thích trong văn hóa và lịch sử Trung Quốc. Trong lịch sử của minh, một trung ương vững mạnh đồng nghĩa với một quốc gia an bình. Một trung ương yếu kém đồng nghĩa với rối ren và loạn lạc. Và điều này xảy ra từ thời các lãnh chúa khi mỗi người tự làm luật cho mình. Nên sẽ khó có khả năng có bất kỳ thay đổi nào chệch ra khỏi nguyên tắc đó.

Hỏi: Liệu một đất nước Trung Quốc tập quyền mạnh có đồng nghĩa với một Đảng Cộng sản Trung Quốc mạnh?

Đáp: Với Đảng Cộng sản hiện tại, đúng, dĩ nhiên.

Hỏi: Nhưng các cấu trúc chính trị sẽ giữ nguyên.

Đáp: Các cấu trúc chính trị này đã có trước cả chủ nghĩa cộng sản. Có thành ngữ Trung Quốc thế này: sơn cao hoàng đế viễn - núi thì cao, vua thì xa. Người đứng đầu khu vực nào chính là hoàng đế khu vực đó. Và điều đó đã tồn tại hàng thiên niên kỷ.

Hỏi: Và ông tin rằng điều đó sẽ giữ nguyên trong thời gian tới bất chấp mọi thay đổi đã diễn ra?

Đáp: À, bây giờ thì chính quyền trung ương đã có trong tay trực thăng, Internet, điện thoại di động và có thể điều động nhanh lực lượng an ninh. Nhưng cái tư duy căn bản thì vẫn không thay đổi.

Hỏi: Thế với thế hệ trẻ thì sao, với khả năng tiếp cận thông tin của họ, ngài có nghĩ họ sẽ làm thay đổi cán cân ở một mức độ nào đó không? Rồi có những tầng lớp thấp và công nhân gốc nông dân trong thành phố có khả năng nổi dậy xảy ra khi những người này thấy được sự bất bình đẳng trong thu nhập không?

Đáp: Không, tôi không thấy bất kỳ khả năng một cuộc nổi dậy nào có thể thành công. Đúng là có xung đột ở Ô Khảm, Quảng Đông nhưng chỉ cần một Phó Bí thư Tỉnh ủy xuống là giải quyết êm chuyện. Bộ Công an của họ rất mạnh.

Hỏi: Đó có phải là bí mật sự trường tồn của họ không? Nhiều chính phủ đã cố gắng dùng bạo lực để nắm chắc quyền lực, nhất là ở Đông Âu và Xô Viết, nhưng rồi đã thất bại.

Đáp: Trung Quốc khác với Đông Âu. Đông Âu từng trải qua thời Phục Hưng, từng dự phần vào nỗi khát khao muốn trở thành một quốc gia tự do, nơi tư tưởng được giải phóng, nơi mọi người đều có thể sáng tạo. Còn Trung Quốc là Trung Quốc. Và như tôi đã nói, nguyên tắc cốt yếu mà mỗi người Trung Quốc đều biết đó là nếu chính quyền trung ương ủy quyền, đất nước vững mạnh. Nếu nó yếu kém, bất nước bất an.

Hỏi: Điều đó cho thấy phong trào Mùa xuân Ả Rập mà chúng ta chứng kiến ở Trung Đông sẽ không diễn ra ở Trung Quốc trong tương lai gần .

Đáp: Tôi không thấy có gì liên quan giữa Mùa xuân Ả rập và Trung Quốc ở đây cả. Đây chỉ là thứ mà giới truyền thông vẽ vời ra thôi. Khi đọc điều đó, tôi đã tại nhủ: “Những người này không hiểu gì về Trung Quốc/ Người Trung Quốc có một lịch sử lâu đời quyết định tư tưởng của họ vê cả chính phủ lẫn con người.

Hỏi: Liệu những người lao động nông thôn không được lợi từ nạn tham nhũng tràn lan sẽ muốn thay đổi hệ thống?

Đáp: Những người đó không có tổ chức, và họ lại muốn gia nhập tầng lớp trung lưu thành thị. Họ thấy tương lai của mình không nằm ở việc nổi dậy, thứ chỉ mang lại hỗn loạn, mà nằm ở việc gia nhập tầng lớp cư dân thị thành.

Hỏi: Liệu sự chuyển dịch xã hội đó có đem lại cho họ hy vọng rằng một ngày nào đó họ có thể gia nhập tầng lớp trung lưu hay không?

Đáp: Tôi nghĩ ở Trung Quốc, sự dịch chuyển xã hội vẫn còn đó. Nó không phải là một xã hội đã phân tầng rõ nét. Nếu lấy trường hợp Anh quốc, một nơi tôi biết rõ, thì mỗi thế hệ lại sản sinh ra những thành phần ưu tú nhất, rồi những con người này tiến lên cao, lấy nhau và tạo thành giới thượng lưu. Và con cái họ, do thừa hưởng cả gene di truyền lẫn cơ hội giáo dục tốt, lại tiếp tục ở trong tầng lớp thượng lưu. Nhưng Trung Quốc phải một thời gian lâu nữa mới tiến đến giai đoạn đó. Còn Singapore đang dần tiến tới tình hình này sớm hơn dự kiến vì sự phát triển giáo dục nhanh của chúng ta. Người dân vươn lên rất nhanh, con cái của tài xế taxi giờ đi học đại học, rồi nam nữ kết hôn mà cả hai đều xuất thân là con của người bán cơm bụi hay tài xế taxi và khi họ kết hôn như thế, họ lại nhắm đến giới thượng lưu, và sau đó gene di truyền cộng với các cơ hội giáo dục mà họ mang lại cho con cái sẽ tạo ra sự phân tầng giai cấp đó. Điều này xảy ra với mọi xã hội. Rồi cuối cùng sự bất mãn sẽ dồn nén nhiều tới mức mà tầng lớp phía dưới sẽ phải thốt lên: “Được rồi, phải xáo bài lại thôi.” Cách mạng cộng sản diễn ra chính vì lý do như thế. Quốc dân Đảng bị lật đổ. Bây giờ một tầng lớp tinh hoa của cộng sản lại xuất hiện. Nhưng dù gì, chúng ta vẫn chưa gặp phải tình hình đó đâu.

Hỏi: Các nhà lý luận của Đảng Cộng sản bây giờ đang phát biểu rằng họ nên bắt đầu bằng dân chủ trong nội bộ đảng rồi từ đó mở rộng ra. Ngài cho rằng quá trình này sẽ diễn tiến ra sao?

Đáp: Họ sẽ cho phép tranh cử nhưng là giữa những ứng cử viên đã được họ chấp thuận. Đó chính là dân chủ trong nội bộ đảng.

Hỏi: Bước tiếp theo là gì?

Đáp: Tôi không biết. Tôi không thấy triển vọng bầu cử tự do. Trung Quốc chưa từng có tranh cử kiểu đó. Anh có thể tưởng tượng nổi một người Trung Quốc mà lại nói “Tên tôi là Jimmy Carter và tôi sẽ tranh cử tổng thống" không?

Hỏi: Nhưng điều đó đã xảy ra ở Đài Loan.

Đáp: Đài Loan là một lãnh thổ nhỏ chỉ có 23 triệu dân.

Hỏi: Vậy ngài không nghĩ phổ thông đầu phiếu xảy ra ở Trung Quốc hay thậm chí là cự cần thiết phải có điều đó?

Đáp: Không, tôi không tin điều đó. Tôi có thể thấy phổ thông đầu phiếu xảy ra ở cấp độ làng xã và đối với những cơ quan: lập pháp cấp tỉnh lỵ, nhưng tại cấp cao, cấp lãnh đạo, bí thư đảng và tỉnh trưởng - thi điều đó không diễn ra đâu.

Hỏi: Giả sử có sự chia rẽ giữa tầng lớp lãnh đạo thỉ cao? Ví dụ như Ôn Gia Bảo, khi ông ấy còn làm thủ tướng đã thể hiện mình là một: nhà cải cách chính trị và đã nói đến một nền dân chủ với đặc trưng: Trung Quốc.

Đáp: Ông ta không phải nhân vật cấp cao số một, ông ta chỉ là số ba. Và thật thú vị khi được nghe một nhân vật số ba phát ngôn điều đó. Trên ông ta còn có nguyên chủ tịch Giang Trạch Dân, một nhân vật vẫn còn nhiều quyền lực. Tôi cho là Ôn Gia Bảo sẽ thấy mình chỉ là thiểu số gồm một hai người trong trong Ban thường vụ Bộ Chính trị vốn ủng hộ lãnh đạo tập thể. Nhưng những người này đều đạt được chức vụ của mình thông qua chọn lựa cẩn thận, vậy liệu họ có bạo gan mà tuyên bố rằng hãy lật đồ hệ thống và đi theo phổ thông đầu phiếu không, để rồi bất kỳ ai cũng có thể ứng cử và được bầu? Điều đó là đi ngược lại bản chất chế độ.

Hỏi: Họ có quan tâm đến hệ thống chính trị Singapore không?

Đáp: À, họ quan tâm đến mọi hệ thống chính trị để nhặt nhạnh các tư tưởng, nhưng điều này thì có liên quan gì đến hệ thống của họ?

Hỏi: Thì do chúng ta đang có hệ thống phổ thông đầu phiếu.

Đáp: Tôi không tin họ sẽ áp dụng điều đó bởi Trung Quốc là một đất nước vô cùng rộng lớn.

Hỏi: Vậy họ sẽ quan tâm đến mặt nào của nền chính trị Singapore?

Đáp: Họ để ý tới cách chúng ta thường xuyên quan tâm tới dân chúng những buổi tiếp dân, những ủy ban nhân dân, Hiệp hội Nhân dân (PA). Nói cách khác, chúng ta biết những gì đang xảy ra ở cấp cơ sở và chúng ta lưu tâm tới những vấn để đó. Và tôi tin rằng họ cùng bắt chước và điều hành tương tự như vậy Liệu những điều đó có được triển khai hay không lại là một vấn để khác dù rằng họ đã yêu cầu quan chức phải tiếp xúc và quan tâm tới nhân dân. Nhưng khi quan chức thông đồng với những công ty bất động sản và ép dân thường nhường ruộng đất cho dự án mà không được đền bù thỏa đáng, vậy thì làm sao so sánh với hệ thống của chúng ta được?

Hỏi: Nếu Quốc dân Đảng vẫn còn nắm quyền ở Đại lục, liệu có khi nào giờ họ đã thực hiện phổ thông đấu phiếu rồi không? Bởi vì Tôn Dật Tiên tin tưởng vào chế độ dân chủ kiểu phương Tây.

Đáp: Không, không, tôi không tin điều đó. Người ta tiến hành dân chủ ở Đài Loan được bởi vì đó chỉ là một khu vực nhỏ, lại phụ thuộc vào Mỹ để tồn tại. Họ chấp nhận phổ thông đầu phiếu bởi vì người Mỹ sẽ không bảo vệ cho họ nếu họ đi theo chế độ độc tài.

Hỏi: Nhưng bây giờ Đài Loan đã đưa vào hệ thống dân chủ, còn Hồng Kông vài năm nữa sẽ tổ chức bầu cử phổ thông, vậy điều đó có tạo áp lực để cải cách ở Đại lục không? Liệu người Trung Quốc có bắt đầu gậy áp lực lên chính phủ của họ để hưởng những điều mà đống bào của mình ở Đài Loan và Hồng Kông đang được hưởng?

Đáp: À, có thể họ cũng muốn đấy nhưng họ sẽ gây áp lực cho chính phủ bằng cách nào? Họ có lá phiếu trong tay chưa? Có sẵn sàng lật đổ chính phủ bằng cách mạng chưa? Tôi không thấy những người cắm quyển chịu từ bỏ quyền lực của mình. Tôi không tin chính những người Trung Quốc lại có ý nghĩ là 1,3 tỷ con người có thể tổ chức phổ thông đầu phiếu để bầu tổng thống và điều đó là bất khả thi.