THƯỜNG DÂN KHUẤY ĐẢO

Sự xuất hiện của Thaksin Shinawatra đã vĩnh viễn thay đổi nền chính trị Thái Lan. Trước khi ông bước vào chính trường, giới chính trị Bangkok kiểm soát mọi mặt trong quá trình cạnh tranh chính trị và hướng đến việc làm lợi cho giới chức thủ đô. Nếu trước đó có sự bất đổng nào trong tầng lớp nắm quyền Bangkok thì chúng cũng sẽ không mãnh liệt như những bất đồng về sau này; cũng như không có cuộc tranh cãi nào lại gay gắt như những cuộc tranh cãi nảy sinh trong và sau nhiệm kỳ của Thaksin. Những gì Thaksin đã làm là chọc giận những người nắm quyền trong nền chính trị Thái bằng cách chuyển những nguồn lực quốc gia trước đây bị Bangkok và giới trung lưu thượng lưu nắm giữ sang cho các khu vực nghèo hơn. Thaksin cho phép người dân nghèo từ phía bắc và đông bắc được phép dự phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước. Trước khi ông xuất hiện, cái hố ngăn cách giàu nghèo đã có đó, nó được tạo ra từ các chính sách của những người tiền nhiệm vốn chỉ lưu tâm đến trung ương, đến Bangkok. Tất cả những gì ông làm là đánh thức để mọi người nhìn thấy được cái hố ngăn cách đó cùng sự bất công của nó, rồi đề ra các giải pháp chính sách để khắc phục nó. Nếu ông không làm như vậy thì tôi vẫn tin sẽ xuất hiện một người khác làm điều tương tự.

Khi lên nắm quyền thủ tướng vào năm 2001, Thaksin là một doanh nhân thành đạt và là một tỷ phú. Nhưng nếu những người giàu có ở Thái Lan muốn trông cậy vào ồng để thể hiện sự đoàn kết giai cấp thì họ sẽ sớm thất vọng. Ông thực hiện các chính sách ưu đãi cho người nghèo nông thôn ở một mức độ chưa từng thấy. Ông mở rộng cho vay đối với nông dân, trao học bổng du học nước ngoài cho sinh viên xuất thân từ các gia đình nông thôn và trao nhà ở do chính phủ trợ cấp cho người nghèo đến thành phố kiếm việc làm mà chỉ có thể sống trong các khu ổ chuột. Chương trình y tế của ông nhắm tới những người dân không thể chi trả bảo hiểm y tế cho chính mình, giúp họ chỉ phải trả 30 bạt (khoảng một đô la Mỹ) cho mỗi lần đi khám bệnh.

Trong mắt các đối thủ của Thaksin, ông đang làm đảo lộn đất nước. lọ sẽ không để yên cho ông làm việc đó. Họ gọi ông là kẻ mị dân và rêu rao các chính sách của ông sẽ làm cho nhà nước phá sản. (Nhưng lạ thay điều này không ngăn cản họ tiếp tục thực hiện nhiều chính sách của ông và đưa ra thêm nhiều chính sách tương tự khi họ nắm quyền từ tháng 12 năm 2008 đến tháng 8 năm 2OII.) Họ cáo buộc ông tham nhũng, ưu đãi doanh nghiệp gia đình và ông đã bác bỏ các cáo buộc này. Họ cũng không hài lòng với cách ông xử lý mạnh tay - một số người cho là độc tài - đối với giới truyền thông và cuộc chiến chống ma túy đẩy tranh cãi ở miền Nam Thái Lan, một cuộc chiến trong đó nhiều vấn đề nhân quyền bị xem nhẹ. Tuy nhiên, người nông dân vốn áp đảo về số lượng đã bỏ qua những lời chỉ trích và tiếp tục bầu ông làm thủ tướng năm 2005. Giới quyền lực Bangkok cuối cùng cũng không chịu đựng nổi người đàn ông này. Ông bị lật đổ trong một cuộc đảo chính quân sự năm 2006.

Thủ đô Thái Lan kể từ đó đã trải qua nhiều biến động. Kể từ 2008, cảnh hỗn loạn liên tục nổ ra trên các đường phố Bangkok với các cuộc biểu tình liên quan đến hoặc là phe Áo Vàng, phe phản đối ông Thaksin viện cớ bảo vệ chế độ quân chủ, hoặc phe Áo Đỏ gồm những người ủng hộ nhiệt thành với Thaksin. Nhưng cuộc tổng tuyển cử mới nhất tổ chức năm 2011 với việc bà Yingluck em gái Thaksin giành được chức thủ tướng là bằng chứng rõ ràng cho thấy các cử tri Thái muốn đi theo con đường mới mà Thaksin đã chọn cho Thái Lan. Những người nông dân ở phía bắc và đông bắc của đất nước, sau khi đã biết được lợi ích khi tiếp cận được nguồn vốn, sẽ không chịu từ bô lợi ích này. Thaksin và các đồng minh của ông đã thắng liên tiếp năm cuộc tổng tuyển cử vào các năm 2001, 2005, 2006, 2007 và 2011. Đối với các đối thủ của Thaksin, cố gắng chống lại xu thế là điều vô ích.

Mặc dù trong xã hội Thái gần đây có nhiều xáo động nhưng về lâu về dài vẫn có lý do-để lạc quan. Phe Áo Đỏ tiếp tục đông hơn phe Áo Vàng bởi vì những người tham gia phe Áo Vàng đến từ khu vực cử tri đang thu hẹp lại. Thể hệ trẻ ngày càng ít tôn kính hơn đối với hoàng gia. Hơn nữa, dù vua Bhumibol Adulyadej là một hình tượng đáng kinh thì hình ảnh đó cũng sẽ mai một dần khi ngài qua đời.

Quân đội luôn đóng một vai trò trung tâm trong chính trường Thái Lan. Nó bảo đảm rằng không một phong trào chống lại chế độ quân chủ nào có thể ngóc đầu dậy được. Tuy nhiên, quân đội cũng không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải chấp nhận và thích nghi với tình hình thay đổi. Dù gì đi nữa quân đội cũng không thể chống lại ý muốn của cử tri trong một thời gian dài được. Theo thời gian, các hàng ngũ trong quân đội cũng sẽ được thay thế bởi những binh lính thuộc thế hệ trẻ hơn, ít nhiệt tình với chế độ quân chủ hơn. Các lãnh đạo quân đội sẽ tiếp tục bám chặt vào đặc quyền chính trị của mình và sẽ không hài lòng với việc rút về thành một quân đội bình thường nhưng họ cũng sẽ học cách sống với một chính phủ gồm toàn các đồng minh của Thaksin. Biết đâu cuối cùng quân đội sẽ chấp nhận cho Thaksin trở về Thái Lan, nếu ông chịu hứa sẽ chung sống hòa hợp với họ và không có ý định trả thù.

Thái Lan sẽ không thể quay về nền chính trị cũ, nền chính trị trước thời Thaksin với giới giàu có Bangkok độc chiếm quyền lực. Thái Lan sẽ tiếp tục đi theo con đường mà Thaksin là người đầu tiên đã lèo lái quốc gia theo hướng đi đó. Sự chênh lệch về mức sống trên cả nước sẽ thu hẹp. Nhiều nông dân sẽ gia nhập tầng lớp trung lưu và sẽ giúp thúc đẩy tiêu thụ nội địa của nước này. Thái Lan sẽ làm tốt.

Hỏi: Một số nhà phân tích ít lạc quan về những thay đổi trong chính trường Thái Lan kể từ khi Thaksin xuất hiện. Họ phân tích rằng hối thập niên 1990, các thủ tướng có thể phát triển nền kinh tế Thái Lan với những chính sách dài hạn nhưng kể từ khi Thaksin lên cẩm quyển năm 2001, chính phủ lại dựa vào những biện pháp dân túy ngắn hạn và trợ cấp cho người nghèo.

Đáp: Giông, đó là một cái nhìn rất phiến diện. Thaksin lanh lợi và thông minh hơn những người chỉ trích ông. Đó là lý do tại sao ông quan tâm tới vùng đông bắc để vượt qua sự kháng cự từ họ.

Hỏi: Nhưng tôi cho rằng ông ấy quan tâm tới việc đua tranh giành sự ủng hộ của dân nghèo để cố gắng dành càng nhiều phiếu bầu của vùng nông thôn càng tốt.

Đáp: Thế anh lấy tiền đâu để phát đồ miễn phí cho người dân?

Hỏi: Vấn đề là ở chỗ đấy.

Đáp: Không, trước khi có thể phát đồ miễn phí, anh phải có nguồn lực. Nó chỉ có thể đến từ ngân sách. Và nếu anh muốn cho nhiều hơn khi nguồn thu chi đã bằng nhau thì anh sẽ phải tăng thuế thì mới có thể chi nhiều hơn được.

Hỏi: Hoặc ông ấy có thể đi vay.

Đáp: Ai sẽ cho vay? Lấy tài sản gì để thế chấp?

Hỏi: Thế ngài không nghĩ rằng có khả năng Thái Lan sẽ trải qua thời kỳ tê liệt kéo dài khi sa vào nền chính trị dân túy sao?

Đáp: Rồi nghi ngờ điều đó. Tại sao họ lại quá bận tâm tới những người nghèo để làm gì?

Hỏi: Ấn tượng của ngài về Thaksin là gì?

Đáp: Ông là một lãnh đạo thực tế, người tích cực làm việc để mau chóng đạt kết quả. Ông tin tưởng vào kinh nghiêm kinh doanh và bản năng hơn lý thuyết kinh tế. Ông ấy có lần kể với tôi rằng ông ấy từng đi xe đò từ Bangkok đến Singapore và nói rằng mình đã hiểu điều gì khiến cho Singapore trở nên thành công như vậy và ông sẽ làm theo cách tương tự. Tôi không biết liệu chỉ một chuyến đi có thể giúp ông ấy hiểu được bí quyết của chúng ta không vì nó còn liên quan tới giáo dục, đào tạo, kỹ năng và một xã hội tạo ra những cơ hội bình đẳng cho tất cả mọi người. Anh không được quên rằng ở phía đông bắc có nhiều người dân tộc Lào hơn là người Thái.

Hỏi: Cớ một thời gian, ít nhất là một thập kỷ trước, khi các nhà lãnh đạo Singapore coi Thái Lan là một đối thủ cạnh tranh nghiêm túc với Singapore, coi nước này là trung tâm giao thông, sản xuất và du lịch y tế. Liệu điều đó vẫn còn đúng?

Đáp: Nhìn vào vị trí địa lý của họ, anh có thể thấy bằng đường biển, anh có thể đi tắt và bỏ qua Bangkok chứ không thể bỏ qua Singapore được.

Hỏi: Thế còn bằng đường hàng không thì sao?

Đáp: Kỹ năng và trình độ học vấn của họ cao tới đâu? Họ phải có trình độ cao hơn chúng ta mới được.

Hỏi: Liệu họ có tiềm năng để giỏi hơn chúng ta?

Đáp: Đầu tiên, chúng ta có lợi thế là nói tiếng Anh. Thứ hai là chúng ta có một cơ sở hạ tầng về giáo dục đã đào tạo ra được những sinh viên tốt nghiệp chất lượng cao từ các trường bách khoa và viện giáo dục kỹ thuật. Không ai tốt nghiệp mà lại không nắm vững kỹ năng nào đó. Liệu họ có thể phát triển 60 triệu người sống rải rác khắp các vùng nông thôn?

Hỏi: Chúng ta có thể thảo luận về địa chính trị của khu vực này? Thái Lan đã là một đồng minh của Mỹ và từng là một căn cứ của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam. Liệu hai nước sẽ tiếp tục là đồng minh?

Đáp: Diều này không tạo ra khác biệt nào cả. Câu hỏi thực sự là: Liệu lợi ích của họ vẫn còn giống nhau? Đồng minh chỉ có í lợi khi ta và họ có cùng lợi ích. Giống như khối NATO vậy. Họ chỉ thống nhất với nhau thời còn Liên Xô. Khi Liên Xô sụp đổ, NATO liền hoạt động chệch choạc.

Hỏi: Một quan điểm, cho rằng bước ngoặt của Thái Lan là khi nước này gặp các vấn đề trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và người ta nhận ra rằng Hoa Kỳ không ở đó để giải cứu họ. Và họ quyết định rằng có lẽ Trung Quốc mới là người bạn đáng tin cậy hơn nhiều.

Đáp: Bởi vì sau chiến tranh Việt Nam, giá trị của Thái Lan với Mỹ đã giảm xuống.

Hỏi: Ngài nhìn nhận người Thái sẽ phản ứng ra sao với sự thống trị và tầm ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc lên khu vực này?

Đáp: Anh biết lịch sử của người Thái rồi đó. Khi quằn Nhật mạnh lên và chuẩn bị tấn công Đông Nam Á, người Thái đã cho phép quân đội Nhật tiến vào nước mình, giúp người Nhật dễ dàng đưa quân sang Malaysia và Singapore. Thể nên, bất cứ phe nào đang thắng thế, bất cứ phe nào mạnh mẽ hơn, đó là phe mà Thái Lan sẽ liên minh.