TRÒ LỪA THẾ KỶ

Tôi chưa từng tới Triều Tiên bởi chưa bao giờ cảm thấy mình cần đến đất nước đó. Đó là một đất nước hết sức khác thường. Ngay cả ở Trung Quốc, người dân cũng còn được hưởng những quyền cơ bản nhất định. Còn ở Triều Tiên, người dân hoàn toàn bị áp bức và cô lập với thế giới bên ngoài. Nói rằng gia tộc Kim đã tạo ra sự sùng bái cá nhân thì vẫn còn là nhẹ. Để lừa mị người dân, nhà Kim đã biến mình thành thần thánh. Dân chúng khiếp sợ họ mà không nhận ra rằng mình đang sống trong một sự lừa bịp. Tất cả những buổi diễu hành với những người đàn ông và phụ nữ với dáng vẻ hùng dũng đểu chỉ là một phần trong vở kịch. Triều Tiên còn là một trong những quốc gia được điều hành kém nhất thế giới, với giới lãnh đạo không làm được cả những chuyện cơ bản như đảm bảo cho nhân dân đủ ăn.

Việc họ có thể duy trì trò lừa đó trong thời đại truyền thông ngày nay cũng thật là ấn tượng. Họ không có iPhone hay truyền hình vệ tinh. Nếu họ có thì trò lùa này đã không diễn ra được. Một số ít người Triều Tiên tìm cách thoát ra khỏi đất nước và biết rằng thế giới - cụ thể là Hàn Quốc - đã tiến rất xa và đất nước của họ đã lạc hậu biết chừng nào. Nhưng những người này chỉ là thiểu sổ. Họ là những người có cuộc sống khốn khổ đến mức sẵn sàng chịu hiểm nguy trốn sang Trung Quốc hay Hàn Quốc. Một số thành công. Nhiều người khác thất bại. Những người trốn chạy thành công biết rằng họ đã thoát được trong đường tơ kẽ tóc. Họ liều mạng vượt biển trên những chiếc thuyền gỗ hay đánh liều chạy bộ dù có nguy cơ bị lính biên phòng bắt lại. Cái ngày mà đa số người dân Triều Tiên cũng nhận ra được điều tương tự - rằng đất nước của họ vẫn chìm trong một thời đại tăm tối dưới chế độ hiện hành - thì đó sẽ là ngày họ khai tử chế độ này.

Thật không may có lẽ đã quá muộn để chế độ Triều Tiên tự cải cách chính mình. Họ đã vượt qua giới hạn quay đầu lại. Người Trung Quốc đã cố gắng thuyết phục họ thay đổi dần dần bằng việc đưa các lãnh đạo của họ đến tham quan những nơi như Thượng Hải, Quảng Châu, Thẩm Quyến để cố gắng thuyết phục họ rằng có cách để thực hiện cải cách mà không làm suy giảm quyền lực. Nhưng tình hình ở Triều Tiên lại rất khác với ở Trung Quốc. Nơi đây được cố kết bằng sự sùng bái mà nếu hình tượng sùng bái sụp đổ - điều chắc chắn sẽ xảy ra nếu họ mở cửa với thế giới và đi theo thị trường tự do - thì đất nước cũng sẽ sụp đổ. Người dân Triều Tiên sẽ thức tỉnh trước thực tế rằng họ đã bị lừa trong nhiều thập kỷ. Họ sẽ nhận ra mình đã ngây thơ biết bao khi để gia tộc Kim mê hoặc, khi tin rằng mình là quốc gia vĩ đại nhất thế giới. Họ sẽ thấy một Hàn Quốc giàu có và thịnh vượng và nếu thể thì giới lãnh đạo Triều Tiên đâu dễ cho mở cửa.

Vấn đề còn phức tạp hơn ở chỗ nếu mở cửa thì mạng sống và quyền tự do cá nhân của các nhà lãnh đạo Triều Tiên sẽ bị đe dọa, bởi vì trong quá khứ họ đã ra lệnh thực hiện nhiều tội ác quốc tế bao gồm cả các vụ ám sát chính trị gia Hàn Quốc, cho nổ máy bay dân sự ở vùng vịnh trên biển Andaman và bắt cóc các công dân nước ngoài trong đó có cả người Nhật Bản. Đến lúc đó một sổ lãnh đạo đã qua đài nhưng những người còn sống sẽ phải đối mặt với viễn cảnh phải trả giá vì những tội ác này chắc chắn phải được thực hiện với sự đồng tình của lãnh đạo Triều Tiên, nếu không muốn nói là dưới sự chỉ đạo trực tiếp của họ.

Như thế, trong tương lai gần, bán đảo Triều Tiên nhiều khả năng sẽ tiếp tục giữ nguyên hiện trạng. Không một ngoại lực nào có thể thay đổi cán cân này. Gần như tất cả các bên liên quan đến vấn đề Triều Tiên, bao gồm Trung Quốc và Hoa Kỳ, đều không muốn cả chiến tranh lẫn tái thống nhất hòa bình hai miền diễn ra, ít nhất là không phải trong thời gian tới. Đơn giản vì tính rủi ro quá cao.

Triều Tiên sẽ không muốn lặp lại những gì họ đã làm năm 1950 là khơi mào một cuộc chiến để chiếm lại Hàn Quốc. Bây giờ họ đã biết mình không hy vọng gì có thể đánh bại người Mỹ, nước mà vì lý do chiến lược sẽ tung ra mọi nguồn lực quân sự cần thiết để bảo vệ Hàn Quốc. Nhưng cho dù không có người Mỹ thì Triều Tiên cũng không thể thắng trong một cuộc chiến đối đầu với Hàn Quốc. Đúng là người Triều Tiên theo đuổi chính sách ưu tiên quân sự hàng đầu nhưng Hàn Quốc lại có lợi thế áp đảo về kinh tế. Nếu tin rằng vũ khí là thứ quan trọng nhất trong chiến tranh thì họ sẽ mắc sai lầm như của người Nhật trong Thế chiến thứ hai. Người Nhật tưởng rằng họ có thể hủy diệt hạm đội Hoa Kỳ và giành lợi thế quyết định trong cuộc chiến. Nhưng khả năng sản xuất công nghiệp của Hoa Kỳ lớn đến nỗi họ mau chóng gượng dậy, xây dựng lại hạm đội và trừng phạt Nhật Bản. Suy cho cùng, chính tiềm lực công nghiệp sẽ quyết định sức mạnh quốc gia chứ không phải số lượng tàu thuyền và súng ống. Nếu bạn có vũ khí nhưng không có nền tảng kinh tế vững chắc chống lưng thì dù có chuẩn bị kỹ cho cuộc chiến bạn vẫn không có khả năng duy trì cuộc chiến đó. Người Triều Tiên sẽ nhận ra điều này bởi bọn họ đâu có ngây thơ.

Trong những năm gần đây, người Triều Tiên đã có những hành động quân sự thô bạo như đánh chìm tàu chiến Cheonan và nã pháo vào đảo Diên Bình của Hàn Quốc, khiến 48 người Hàn Quốc thiệt mạng trong hai vụ việc trên. Những hành động khiêu khích này phản ánh kiểu tư tưởng thích dọa dẫm của họ. Tư duy lớn tiếng cho người khác sợ đó còn thể hiện trong cả chính sách vũ khí hạt nhân của Triều Tiên. Nhưng tôi tin rằng Triều Tiên, bất chấp những hành động mất trí của mình, vẫn còn tỉnh táo để biết rằng có những giới hạn mà họ không thể vượt qua. Và thường là họ điều chỉnh hành động của mình để không đến mức khiến nước khác phải trả đũa nặng nề mà họ vẫn gặt hái được lợi ích trong nước. Như một số nhà phân tích đã chỉ ra, đây là một phương cách thuận tiện để tăng cường cả uy tín quân sự lẫn chính trị của người thừa kế ngôi vị Kim Jong-un. Tương tự, người Hàn Quốc cũng không muốn có phản ứng thái quá nào trong việc tái thống nhất. Chiến tranh nếu xảy ra sẽ rất nguy hiểm vì thủ đô Seoul nằm ngay trong tầm pháo của Triều Tiên. Nên cho dù Hàn Quốc có chiến thắng thì thủ đô cũng bị phá hủy cùng với một phần năm số dân cả nước sống ở đó. Nhưng viễn cảnh về sự thống nhất trong hòa bình cũng có thể không được người dân Hàn Quốc ủng hộ. Dù tái thống nhất là mục đích và mong mỏi bấy lâu nay thì người Hàn Quốc vẫn thấy rằng cái giá phải trả của nền kinh tế cho một bán đảo Triều Tiên thống nhất sẽ rất khủng khiếp đối với Hàn Quốc đến mức họ vẫn đang muốn trì hoãn nó. Vấn đề kinh tế họ gặp phải nếu thống nhất sẽ lớn hơn gấp hai, ba lần so với thời Đông Đức thống nhất với Tây Đức, đơn giản là vì tình trạng của Triều Tiên tệ hơn Đồng Đức rất nhiều. Và cũng cẩn lưu ý rằng đến nay nước Đức vẫn tiếp tục gánh hậu quả từ những năm tháng thống nhất đất nước. Tuyên bố “Hãy thống nhất lại” là một chuyện, còn tuyên bố “Tôi sẽ nuôi anh nhiều thập kỷ nữa cho đến khi anh đạt được mức sống của tôi” lại là chuyện khác. Người Hàn Quốc sẽ muốn Triều Tiên mở cửa từ từ với thế giới, kéo dài thời gian — dài ra đến hàng thập kỷ - từ khi bắt đầu cải cách mở cửa cho tới khi thực sự thống nhất với Hàn Quốc.

Và lý do cuối cùng là Trung Quốc và Hoa Kỳ, hai cường quốc trên thế giới từng chiến đấu vì mỗi miền Triều Tiên những năm 1950, cũng không buồn rầu gì trước tình trạng hiện tại trên bán đảo Triều Tiên. Tình hình đã có thể tồi tệ hơn. Hoa Kỳ mãi đến gần đây mới rút chân ra được hai cuộc chiến tốn kém ở Iraq và Afghanistan và không hào hứng gì với việc tham chiến nữa. Mặc dù cam kết bảo vệ Hàn Quốc của họ là thật thì họ vẫn mong tình hình sẽ giữ nguyên trạng như vậy trong nhiều năm nữa.

Trung Quốc cũng không muốn thấy sự tái thống nhất xảy ra dù là bằng chiến tranh hay hòa bình. Trung Quốc coi Triều Tiên như một tấm lá chắn, nên nếu hai miền Triều Tiên thống nhất thì chắc chắn sẽ bị Hàn Quốc chi phối và quân đội Mỹ có thể được phép di chuyển áp sát sông Áp Lục ở biên giới Trung Quốc - Triều Tiên. Việc để cho quân đội Mỹ tiến đến trước cửa nhà là một viễn cảnh không vui vẻ gi và đó cũng là điều đã kéo Trung Quốc vào chiến tranh Triều Tiên lúc trước. Và cho dù nếu - một chữ nếu viết hoa - người Mỹ đồng ý rời Triều Tiên sau khi tái thống nhất thì người Trung Quốc cũng không coi đây là tin tốt lành gì. Tại sao họ lại muốn một Triều Tiên hùng mạnh ở sát sườn mình? Nói chung, họ vẫn sống thoải mái hơn khi hàng xóm còn bị chia rẽ.

Và như thế, tình hình hiện nay có thể coi là ổn định. Mỗi bên đều hành động hết sức thận trọng. Vấn đề Triều Tiên có thể tiếp diễn mười, hai mươi năm nữa mà gắn như không thay đổi gi. Sớm hay muộn chế độ Triều Tiên sẽ sụp đổ vì hệ thống của họ rất bấp bênh. Nhưng gia tộc Kim sẽ làm đủ mọi cách để kéo dài, rất dài giai đoạn này Đột phá sẽ xảy ra khi người dân Triều Tiên có thể liên lạc với thế giới bên ngoài dễ dàng hơn.

Còn trong lúc này thì Triều Tiên đang biến mình thành một mối đe dọa quốc tế khi theo đuổi vũ khí hạt nhân. Về vấn để này, Trung Quốc là bên duy nhất có thể tác động được lên Triều Tiên những người Trung Quốc vẫn chưa thành công trong việc thuyết phục họ từ bỏ vũ khí. Người Triều Tiên tin rằng vũ khí hạt nhân quyết định sự sống còn của chế độ. Họ không hoàn toàn tin vào người Trung Quốc vì họ đã thấy Trung Quốc nhanh lẹ quay về phía Hàn Quốc như thế nào khi muốn công nghệ và đầu tư của Hàn Quốc. Người Triều Tiên có thể tạm thời hạ con bài vũ khí hạt nhân xuống chừng nào họ vẫn còn nhận được viện trợ quốc tế mỗi khi cần. Nhưng còn từ bỏ hoàn toàn là chuyện bất khả. Nếu đặt mình vào vị trí của người Triều Tiên, tôi sẽ tính toán rằng: người Trung Quốc gây áp lực buộc ta phải từ bỏ vũ khí hạt nhân, nhưng nếu ta thất bại thì họ cũng chẳng được lợi lộc gì. Vậy hà cớ gì ta phải nghe lời người Trung Quốc? Kinh nghiệm của Libya đã cho họ thấy rằng tốt nhất hãy cứ níu chặt lấy vũ khí của mình. Tổng thống Muammar Gaddafi đã nhượng bộ phương Tây và từ bỏ vũ khí hạt nhân. Rốt cuộc khi nổi loạn xảy ra, ông ta không có gì đổ ngăn cản Pháp và Mỹ lao vào ủng hộ phe nổi loạn khiến Gaddafi bị phe nổi loạn giết chết tháng 10 năm 2011, một sự kiện ắt hẳn khiến những người nhà họ Kim phải ớn lạnh. Trong khi Triều Tiên lung lay thì Hàn Quốc vẫn tiếp tục con đường tăng trưởng. Đất nước này đang làm tốt và sẽ tiếp tục phát triển trong nhiều năm tới nữa. Họ mở cửa với thế giới, nhất là với Trung Quốc, tận dụng thị trường và nguồn nhân lực của người láng giềng khổng lồ này Vài năm trước, khi tôi đến thăm Hàn Quốc, hầu như doanh nghiệp nào ở đây cũng đều quan tâm đến việc làm ăn ở Trung Quốc. Sinh viên người Hàn cũng đông nhất trong các nhóm lưu học sinh ở Trung Quốc, họ học ngôn ngữ và tạo những mối quan hệ quan trọng cho tương lai. Tinh thần sẵn sàng gắn kết với đất nước phát triển mạnh nhất trong thế kỷ này sẽ tạo cho Hàn Quốc một đà phát triển mạnh.

Hàn Quốc còn có nhiều sản phẩm dẫn đầu thế giới, trong đó có màn hình LED. Những tập đoàn lớn, hay các chaebol của họ như Samsung, LG và Hyundai nằm trong số những tập đoàn đa quốc gia thành công nhất thế giới, và người Hàn cũng mạnh về nghiên cứu phát triển. Với một nền kinh tế mới nổi và dân số 50 triệu người thì những gì họ đạt được thật quá ấn tượng.

Người Triều Tiên là một trong những dân tộc ngoan cường nhất trong khu vực bởi vì đất nước Triều Tiên là nơi mà vó ngựa xâm lăng của quân Mông Cổ phải dừng bước. Họ không thể vượt biển để xâm lược Nhật Bản nên nhiều người đã dừng chân ở Triều Tiên và sinh sống nơi này. Vì thế, người Triều Tiên mang trong mình dòng máu của những chiến binh dũng mãnh nhất vùng Trung Á. Họ rất ngoan cường và bạn vẫn thấy phần tính cách ấy thể hiện trong họ ở một số mặt nào đấy. Hơn nữa, họ lại là một dân tộc có tri thức, siêng năng chăm chỉ và đề cao thi cử, nên họ sẽ vẫn giữ được những đức tính tốt này.

Nhưng thành công trong quá khứ không thể đảm bảo cho thành công trong tương lai. Hàn Quốc cần phải vượt qua một số trở ngại trong xã hội mới có thể phát triển.

Đẩu tiên, nước này cần theo dõi chặt chẽ vấn đề dân số. Tỷ lệ sinh đang ở mức thấp, nhưng Hàn Quốc cởi mở hơn Nhật Bản trong việc tiếp nhận người nước ngoài. Đây chính là lợi thể của họ. Họ phải tiếp tục tìm cách bù đắp cho sự thiếu hụt trẻ em để đảm bảo về lâu dài nền kinh tế vẫn phát triển đều. Thứ hai, đất nước sẽ được lợi hơn khi các đảng chính trị đồng tâm nhất trí về đường lối phát triển đất nước hơn là cứ tranh cãi những chuyện không giống ai chẳng hạn như vai trò của các chaebol và liệu chính phủ có nên bắt họ nộp thuế nhiều hơn để tái phân bổ của cải xã hội. Điều này chỉ khiến cho vài công ty phải tính tới việc chuyển hoạt động ra nước ngoài nhiều hơn. Những cãi vã này làm suy hao năng lượng và nguồn lực xã hội. Hàn Quốc đáng lẽ đã mạnh hơn nhiều nếu người dân đồng lòng hô vang: “Hãy cùng hợp sức tấn công thị trường toàn cầu.”

Hỏi: Ngài có dự đoán một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân ở Đông Bắc Á hay không?

Đáp: Triều Tiên có thể đã có vũ khí hạt nhân rồi. Nên chỉ cần Hàn Quốc chế tạo vũ khí hạt nhân nữa thôi, mà tôi nghĩ họ có khả năng làm được. Cuộc chạy đua đó sẽ xảy ra nếu nền kinh tế Mỹ xuống dốc và mất khả năng phô diễn sức mạnh ở châu Á. Bởi vì khi đó Mỹ không còn có thể đảm bảo an ninh cho Hàn Quốc và Nhật Bản được nữa.

Hỏi: Vậy Nhật Bản liệu có muốn tham gia cuộc chạy đua nậy?

Đáp: Tôi nghĩ Nhật Bản khó có khả năng phát triển vũ khí hạt nhân bởi họ đã gánh chịu hậu quả của nó ở Hiroshima và Nagasaki rồi, hậu quả không chỉ ở những người chết mà còn là những người sống sót nhưng sau đó qua đời vì bạch cầu và nhiều bệnh tật khác, nên họ ác cảm với thứ vũ khí này.

Hỏi: Nhưng nếu cà Nhật Bản và Hàn Quốc đều có vũ khí hạt nhân thì vùng Đông Bắc Á sẽ trở nền an toàn hơn, chẳng phải vậy sao? Nước nào cũng có vũ khí hạt nhân thì đâu thể nào gây chiến với nhau được.

Đáp: Cũng còn tùy. Người ta đã đặt ra một vài giả thuyết về vũ khí hạt nhân. Nếu anh tấn công bằng vũ khí hạt nhân trước và hạ được kẻ thù thì đống vũ khí hạt nhân của kẻ thù cũng chẳng làm gì được nữa trừ khi bọn họ là người ra tay trước. Còn nếu đồn phủ đầu của anh chưa đủ hạ gục kẻ thù và để họ phản công thì lúc đó mới xảy ra sự hủy diệt lẫn nhau.

Hỏi: Vậy theo ngài trong một vài thập kỷ tới chiến tranh sẽ không nổ ra trên bán đảo Triều Tiên?

Đáp: Đúng thế. Điều đó chẳng mang lại lợi ích cho ai.

Hỏi: Đối với giới lãnh đạo Triều Tiền, họ đã rút ra bài học từ Libya. Liệu họ có rút ra bài học nào từ Myanmar? Chế độ của Myanmar cũng đã thay đổi đây thôi.

Đáp: Các tướng lĩnh Myanmar thấy rằng đất nước họ đang đi vào ngõ cụt trong khi người Thái lại phát triển mạnh như thế. Do đó họ mới quyết định nếu cứ tiếp tục chế độ đó thì đất nước sẽ sụp đổ. Nhưng người Triều Tiên lại có một nền văn hóa khác. Anh đâu có thấy tướng lĩnh Myanmar mặc xà rông đẩu quấn khăn nào mà lại trông hung hăng và khó đăm đăm bằng người Triều Tiên đâu. Đây là một dân tộc hoàn toàn khác.

Hỏi: Từ thời chính sách Ánh Dương của Kim Dae-jung đến nay thì chính sách của Hàn Quốc đối với Triều Tiên đã thay đổi đáng kể. Tổng thống Lee Myung Bak lựa chọn một đường lối cứng rắn không khoan nhượng. Đây liệu có phải là quyết định khôn ngoan?

Đáp: Đó là bởi vì cách làm của Kim Dae-jung không hiệu quả. Nếu hiệu quả thì nó đã được tiếp tục thực thi rồi, nhưng sự thực là chính sách này đã bị phía Triều Tiên lợi dụng. Chính sách hiện tại của Lee Myung-bak hợp lý hơn. Không có lý gì cứ cho người ta ăn cháo mà không những người ta không cảm ơn thì thôi lại còn đá cả bát của minh nữa.

Hỏi: Về Hàn Quốc, khoảng một thập kỷ trước ngài từng nói rằng họ đã chuyển đổi quá nhanh từ chế độ quân phiệt sang nền chính trị dân chủ toàn diện, rồi là các công đoàn đang gây ra nhiều vân để, vân vân... Còn nhìn vào Hàn Quốc ngày nay ngài có cho rằng họ đã chuyển đổi thành công?

Đáp: Tôi nghĩ họ đáng lẽ đã có thể chuyển đổi từ tốn hơn mà không gặp phải những công đoàn bạo động như vậy Những công đoàn này đến nay vẫn hung hăng. Anh thấy họ đình công và giơ nắm đấm lên trời, và biển Điều đó trở nên một phần của nền văn hóa.

Hỏi: Một số người, lại cho rằng đó mới là sức mạnh của hệ thống, một dấu hiệu cho thầy họ hết sức mạnh mẽ.

Đáp: Người Nhật Bản cũng mạnh mẽ đấy thôi nhưng các công đoàn của họ có đình công bao giờ đâu, cùng lắm là đeo băng tay để bày tỏ thái độ. Họ đặt tương lai của công ty và của đất nước lên trên những khó khăn của chính mình. Về mặt này, người Hàn không được như vậy.