Tiếng ti vi oang oang. Đi cầu thang phủ đầy bụi xuống tầng dưới tòa chung cư trống trải, John Isidore lúc này mới nhận ra cái giọng quen thuộc của Buster Thân thiện, đang huyên thuyên hớn hở với khán giả toàn tinh hệ của ông ta.

“… hô hô, chào các bạn! Xẹt tách xẹt! Bây giờ là vài tin vắn về thời tiết ngày mai. Trước tiên là bờ biển miền Đông nước Mỹ. Vệ tinh Cầy Lỏn cho biết bụi phóng xạ sẽ đặc biệt dày đặc khi gần đến trưa rồi sau đó loãng dần. Nên nếu quý vị nào định phiêu lưu ra ngoài hãy đợi đến chiều, hửm? Nhân nói chuyện chờ đợi, chỉ còn mười tiếng đồng hồ nữa là tới cái tin quan trọng, bản tin lật tẩy chấn động của tôi! Hãy nhắc nhở bạn bè quý vị theo dõi! Tôi sẽ tiết lộ điều làm các bạn kinh ngạc. Tất nhiên, các bạn có thể cho rằng đó chỉ là một…”

Khi Isidore gõ cửa căn hộ, tiếng ti vi ngay lập tức hóa vào hư vô. Không chỉ rơi vào câm lặng, nó ngừng tồn tại, trốn biệt xuống mồ vì sợ hãi tiếng gõ cửa của hắn.

Hắn cảm thấy phía sau cánh cửa khép kín kia có hiện diện sự sống, ngoài chiếc ti vi đó. Các giác quan đang căng ra của hắn đã chế ra hoặc nếu không thì nhận ra một nỗi sợ hãi ám ảnh không nói nên lời, từ ai đó đang lẩn tránh hắn, ai đó đã phóng về phía bức tường trong cùng của căn hộ trong nỗ lực chạy trốn hắn.

“Xin chào,” hắn cất tiếng. “Tôi sống ở tầng trên. Tôi nghe tiếng ti vi nhà bạn. Chúng ta gặp nhau chứ?” Hắn đợi và nghe ngóng. Không tiếng động, không cử động, lời của hắn không lay chuyển được người kia. “Tôi mang cho bạn một miếng bơ thực vật,” hắn nói, đứng sát vào để cho lời nói xuyên lớp cửa dày. “Tôi là J. R. Isidore và tôi làm việc cho ông Hannibal Sloat, bác sĩ thú y nổi tiếng. Bạn hẳn đã nghe nói đến ông ấy. Tôi là người đáng tin. Tôi có công ăn việc làm. Tôi lái xe tải cho ông Sloat.”

Cánh cửa hé ra chút xíu và hắn thấy bên trong căn hộ một dáng người đang co lại, không nguyên vẹn cũng không thẳng thớm: một cô gái khúm núm chực lẩn đi, nhưng vẫn giữ lấy cánh cửa, như thể tìm chỗ bấu víu. Nỗi sợ khiến cô ta trông như đang ốm. Nó làm méo mó đường nét trên cơ thể cô ta, khiến cô ta như bị ai bẻ gãy rồi ác ý gắn lại xiêu vẹo. Đôi mắt cô ta - đôi mắt thật lớn - như mờ đi khi cô ta cố mỉm cười.

Hắn nói, như chợt hiểu ra, “Cô nghĩ không có ai sống trong tòa nhà này. Cô nghĩ đây là nhà hoang.”

Cô gái gật đầu, thì thầm, “Đúng.”

“Nhưng,” Isidore nói, “có hàng xóm cũng tốt mà. Ầy, trước khi cô tới đây, tôi chẳng có hàng xóm nào cả.” Và chuyện đó chẳng vui vẻ gì, thề có Chúa.

“Anh là người duy nhất ở đây?” cô gái hỏi. “Trong tòa nhà này, ngoài tôi ấy?” Lúc này cô ta dường như bớt bẽn lẽn hơn. Cô thẳng người lên và đưa tay vuốt mái tóc đen. Giờ hắn thấy thân hình cô ta thật đẹp, dù nhỏ nhắn, và đôi mắt đẹp nổi bật thêm bởi hàng mi đen dài. Vì khách đến bất ngờ nên cô gái chỉ mặc mỗi quần ngủ, không gì hơn. Và khi nhìn ra phía sau cô ta, hắn nhận thấy căn phòng hỗn loạn. Va-li vất lung tung, để mở, và đồ đạc bên trong vung vãi trên sàn nhà đầy rác rưởi. Nhưng chuyện này cũng tự nhiên. Cô ta vừa mới đến đây thôi.

“Tôi là người duy nhất, ngoài cô,” Isidore nói. “Và tôi không làm phiền cô đâu.” Hắn rầu rĩ. Lễ vật của hắn, đúng như một nghi lễ thực sự xa xưa thời tiền chiến, đã không được chấp nhận. Kỳ thực, cô gái dường như không nhận ra là có nó. Hay có lẽ cô ta không hiểu miếng bơ thực vật để làm gì. Hắn linh cảm như thế. Cô gái chỉ tỏ ra hoang mang bối rối, bơ vơ giữa chốn xa lạ, nổi trôi lạc lõng trong những vòng tròn sợ hãi mà giờ đang nguội dần. “Ông Buster Thân thiện,” hắn nói, đang cố làm cho cô ta bớt cứng đờ ra như vậy. “Cô thích ông ta không? Tôi xem ông ta mỗi sáng và cả ban đêm lúc tôi về nhà. Tôi xem ông ta trong khi ăn tối và cả chương trình đêm muộn cho tới khi đi ngủ. Ít nhất là trước khi ti vi nhà tôi bị hỏng.”

“Buster gì…” cô gái toan nói gì đó, đoạn ngừng lại. Cô ta cắn môi như thể giận dữ gay gắt. Rõ ràng là giận chính mình.

“Buster Thân thiện,” hắn giải thích. Hắn thấy kỳ quặc là cô gái này chưa bao giờ nghe nói đến chương trình truyền hình cười té ghế nhất Trái đất. “Cô từ đâu tới vậy?” hắn tò mò hỏi.

“Tôi thấy chuyện đó không quan trọng.” Cô ta lia ánh mắt lên phía hắn. Hẳn là trông thấy gì đó khiến cô ta bớt lo lắng hơn. Cơ thể cô ta thả lỏng thấy rõ. “Tôi sẽ vui mừng được tiếp đón khách,” cô ta nói, “sau này, khi tôi đã quen nơi đây. Còn bây giờ, dĩ nhiên là không thể.”

“Tại sao lại không thể?” Hắn bối rối. Mọi thứ ở cô ta đều làm hắn bối rối. Có lẽ, hắn nghĩ, mình đã sống cô độc ở đây quá lâu. Mình trở nên kỳ quặc. Người ta bảo lũ não gà vẫn thế. Ý nghĩ đó càng khiến hắn rầu rĩ hơn. “Tôi có thể dỡ hành lý giúp cô,” hắn đánh liều hỏi, cánh cửa lúc này đã gần như đóng lại trước mặt hắn. “Và đồ đạc nữa.”

Cô gái nói, “Tôi không có đồ đạc gì cả. Tất cả những thứ này”, cô ta chỉ căn phòng phía sau, “chúng đã ở đây sẵn rồi.”

“Chúng không dùng được đâu.” Isidore nói. Hắn chỉ cần liếc qua là biết. Ghế, thảm, bàn – tất cả đã mục nát. Chúng sụm xuống trong cảnh tiêu điều chung, những nạn nhân của thời gian bạo ngược và của sự bỏ bê. Nhiều năm rồi không ai sống trong căn hộ này, sự đổ nát đã gần như hoàn tất. Hắn không thể tưởng tượng cô ta nghĩ sẽ sống làm sao trong môi trường như vậy. “Nghe này,” hắn sôi nổi nói. “Nếu đi khắp tòa nhà này, chúng ta có thể tìm được cho cô những thứ chưa đến nỗi lắm. Căn hộ này một cái đèn, căn khác một cái bàn.”

“Tôi sẽ làm thế, tự tôi làm, cảm ơn.”

“Cô dám đi vào những căn hộ ấy một mình ư?” Hắn không thể tin nổi.

“Sao lại không?” Một lần nữa cô ta rùng mình lo lắng, nhăn mặt nhận ra mình vừa nói gì sai.

“Tôi đã thử. Một lần. Sau đó tôi đi thẳng về nhà, vào nơi của mình và không nghĩ về những nhà khác. Những căn hộ không có ai sống – hàng trăm căn và tất cả đầy những đồ đạc mà con người có, như là ảnh gia đình và quần áo. Người đã chết không thể mang theo gì, và người di cư thì không muốn mang đi. Tòa nhà này, ngoại trừ căn hộ của tôi, đã hoàn toàn biến thành rác tự sinh.”

“Rác tự sinh ư?” Cô ta không hiểu.

“Rác tự sinh là những đồ bỏ đi, như thư rác hay hộp diêm sau khi dùng hết que diêm cuối cùng, hay giấy bọc kẹo cao su, hay nội báo[1] ngày hôm qua. Khi không có ai ở gần, những thứ rác này sẽ sinh sôi thêm nữa. Ví dụ, nếu cô đi ngủ mà bỏ lại chút rác nào trong căn hộ, sáng hôm sau tỉnh dậy, nó đã tăng lên gấp đôi. Nó cứ ngày càng nhiều thêm.”

“Tôi hiểu rồi.” Cô gái nhìn hắn bất an, không biết có nên tin. Không dám chắc hắn có nói nghiêm túc không.

“Cô đã nghe Định luật thứ nhất về Rác tự sinh chưa?” hắn nói. ” ‘Rác tự sinh đuổi mọi thứ không phải rác tự sinh.’ Như Định luật Gresham ‘Tiền xấu đuổi tiền tốt’[2]. Và trong những căn hộ này không có ai để chống lại rác tự sinh cả.”

“Nên nó đã chiếm hết,” cô gái nói nốt, gật đầu. “Giờ tôi hiểu rồi.”

“Chỗ của cô, ở đây,” hắn nói, “căn hộ cô chọn này – nó quá nhiều rác tự sinh, không sống nổi. Chúng ta có thể đẩy lùi chỉ số rác tự sinh. Chúng ta có thể làm như tôi nói, lục tìm trong những căn hộ khác. Nhưng…” hắn ngừng lại.

“Nhưng sao?”

“Chúng ta không thể thắng được.”

“Sao lại không?” Cô gái bước ra hành lang, đóng cửa lại sau lưng. Cô khoanh tay ngại ngùng che khuôn ngực cao và nhỏ nhắn khi đối diện hắn, cô nóng lòng muốn biết. Hoặc hắn dường như thấy vậy. Ít nhất cô ta đang lắng nghe.

“Không ai có thể thắng được rác tự sinh,” hắn nói, “may ra thì thắng được tạm thời và có lẽ ở một thời điểm nào đó. Như trong căn hộ của tôi, tôi đã gần như tạo ra được thế cân bằng giữa áp lực từ rác tự sinh và mọi thứ không phải rác tự sinh, trước mắt. Nhưng đằng nào thì tôi cũng sẽ chết, hoặc bỏ đi. Lúc ấy rác tự sinh sẽ lại chiếm chỗ. Đó là một nguyên tắc phổ quát của vũ trụ: toàn bộ vũ trụ này đang dịch chuyển đến trạng thái cuối cùng là chuyển hóa thành rác tự sinh, một cách toàn diện và tuyệt đối.” Hắn nói thêm, “Dĩ nhiên, ngoại trừ cuộc leo dốc của Wilbur Mercer.”

Cô gái nhìn hắn. “Tôi chẳng thấy gì liên quan cả.”

“Đó là ý nghĩa duy nhất của đạo Mercer.” Một lần nữa hắn lại thấy bối rối. “Cô không tham gia hòa cảm à? Cô không có hộp thấu cảm nào ư?”

Sau một thoáng, cô gái nói thận trọng, “Tôi không mang theo. Tôi cho là có thể tìm được một cái ở đây.”

“Nhưng hộp thấu cảm,” hắn nói, lắp bắp vì phấn khích, “là vật sở hữu riêng tư nhất mà cô có! Đó giống như một bộ phận của cơ thể cô. Đó là cách cô chạm đến những con người khác. Đó là cách để cô thôi đơn độc. Nhưng cô biết điều đó mà. Ai ai cũng biết điều đó. Mercer thậm chí còn cho những người như tôi…” Hắn ngừng lại. Nhưng quá muộn. Hắn đã nói cho cô ta, và hắn có thể thấy trên khuôn mặt cô ta, qua nét ác cảm thình lình vụt qua, rằng cô ta biết. “Tôi đã suýt qua được bài kiểm tra IQ đấy chứ,” hắn nói, giọng run rẩy, khe khẽ. “Tôi không đặc biệt lắm, chỉ đặc biệt vừa phải thôi. Không như một số người cô thấy. Nhưng Mercer không quan tâm điều đó.”

“Như tôi thấy,” cô gái nói, “có thể coi đó là một điểm trừ lớn của đạo Mercer.” Giọng cô ta trơn tru và trung tính. Cô ta chỉ định nêu một sự thật, hắn nhận thấy. Sự thật về thái độ của cô ta với những kẻ não gà.

“Tôi nghĩ mình nên về trên kia,” hắn nói, và toan bước đi, miếng bơ thực vật vẫn cầm chặt trong tay. Nó đã biến thành dẻo quánh và ướt đẫm vì tay hắn siết chặt.

Cô gái nhìn hắn bước đi, khuôn mặt vẫn mang vẻ trung tính. Rồi cô gọi, “Đợi đã.”

Hắn quay lại nói, “Tại sao?”

“Tôi sẽ cần anh. Để tìm đồ đạc tử tế. Từ những căn hộ khác, như anh nói.” Cô ta bước về phía hắn, phần thân trên để trần mượt mà mảnh dẻ, không một mẩu mỡ thừa. “Mấy giờ anh đi làm về? Lúc đó anh có thể giúp tôi.”

“Cô có thể làm bữa tối cho chúng ta không? Nếu tôi mang đồ ăn về?”

“Không, tôi còn quá nhiều việc phải làm.” Cô gái từ chối lời đề nghị quá dễ dàng, và hắn thấy được điều đó, nhưng không hiểu tại sao. Giờ đây, nỗi sợ ban đầu của cô ta đã biến mất, một điều gì khác đã xuất hiện ở cô ta. Điều gì đó kỳ lạ hơn, và đáng buồn hơn, hắn nghĩ. Một sự lạnh lùng. Như một tiếng thở trong khoảng chân không giữa các thế giới có người sống, hay chính xác hơn là từ hư vô. Nó hiện hữu không phải vì điều cô ta làm hay nói, mà là vì điều cô ta không nói hay làm. “Để lúc khác đi,” cô gái nói và quay về phía cửa căn hộ.

“Cô nghe rõ tên tôi chưa?” hắn tha thiết hỏi. “John Isidore, và tôi làm việc cho…”

“Anh đã bảo anh làm việc cho ai.” Cô ta thoáng dừng ở cửa, đẩy cửa mở ra. “Một người tuyệt vời tên là Hannibal Sloat, mà tôi chắc không tồn tại bên ngoài trí tưởng tượng của anh. Tôi tên là…” Cô ta lia cho hắn cái nhìn lạnh lẽo lần cuối trước khi quay vào căn hộ, ngần ngừ, rồi nói, “Tôi tên là Rachael Rosen.”

“Của Hiệp hội Rosen à?” gã hỏi. “Nhà sản xuất lớn nhất các loại robot dạng người sử dụng trong chương trình định cư à?”

Một vẻ phức tạp ngay lập tức hiện lên khuôn mặt cô ta, chỉ trong thoáng chốc, rồi biến mất luôn. “Không,” cô ta nói. “Tôi chưa bao giờ nghe nói tới họ. Tôi không biết gì về họ. Lại thêm một trò tưởng tượng nữa của kẻ não gà như anh, tôi cho là vậy. John Isidore và hộp thấu cảm cá nhân riêng tư của anh ta. Anh Isidore tội nghiệp.”

“Nhưng tên của cô làm tôi nghĩ…”

“Tên tôi,” cô gái nói, “là Pris Stratton. Kia là tên tôi sau khi lập gia đình. Tôi luôn dùng tên ấy. Ngoài ra tôi không dùng tên nào khác ngoài Pris. Anh có thể gọi tôi là Pris.” Cô ta tư lự, đoạn nói, “Không, tốt hơn anh nên gọi tôi là cô Stratton. Vì chúng ta không thực sự quen biết nhau. Ít nhất tôi không biết anh.” Cánh cửa đóng lại sau lưng cô ta, và hắn đứng cô độc trong hành lang mờ tối phủ đầy bụi bặm.

[1] Nguyên tác: homeopape, viết tắt của homeostatic newspaper. Thuật ngữ do tác giả sáng tạo ra, chỉ một loại thiết bị có khả năng tự thu thập thông tin và xuất bản thành báo.

[2] Bad money drive outs good. Nếu có hai hình thức hoá tệ trong lưu thông, mà được chấp nhận bởi luật pháp là có giá trị danh nghĩa tương tự, loại hoá tệ có giá trị hơn sẽ biến mất khỏi lưu thông.