Trên đường đến chỗ làm, Rick Deckard - cũng như có Chúa mới biết còn bao nhiêu người khác - ghé lại rập rình ngó nghiêng một lát trước một cửa hàng thú cảnh thuộc loại lớn ở San Francisco, thuộc khu phố bán động vật. Ngay giữa cái ô kính trưng bày kéo dài nguyên cả khối nhà là một con đà điểu, nhốt trong cái lồng nhựa trong suốt được sưởi ấm, đang đáp trả cái nhìn chằm chặp của gã. theo như bảng thông tin gắn trên lồng, con chim ấy mới từ vườn thú ở Cleveland đưa về đây. Nó là con đà điểu duy nhất ở Bờ Tây. Sau khi nhìn nó hồi lâu, Rick nấn ná vài phút nữa cay cú nhìn biểu giá. Gã tiếp tục đi đến Tòa Công lý trên phố Lombard và nhận ra mình muộn giờ làm mười lăm phút.

Khi gã mở cửa phòng làm việc, Thanh tra Cảnh sát Harry Bryant - sếp gã, tai vểnh và tóc hoe đỏ, quần áo luộm thuộm nhưng cặp mắt tinh anh và khả năng gần như kiểm soát được tất cả mọi thứ dù nhỏ nhặt - chào gã. “Gặp tôi lúc chín giờ ba mươi tại phòng Dave Holden.” Vừa nói, Thanh tra Bryant vừa giở xem qua tập tài liệu đánh máy trên giấy pelure[1]. “Holden,” ông ta nói tiếp khi bước đi, “đang ở Bệnh viện Mount Zion vì bị một phát súng laser xuyên cột sống. Ít nhất một tháng nữa ông ta mới quay lại làm việc. Phải chờ mấy khúc cột sống nhựa hữu cơ loại mới đó ổn định.”

“Có chuyện gì vậy?” Rick hỏi, lạnh gáy. Thợ săn thưởng hàng đầu của Sở hôm qua còn hoàn toàn bình thường. Vào cuối ngày, ông ta còn lên chiếc xe bay xẹt về căn hộ ở khu nhà giàu Nob Hill của thành phố cơ mà.

Bryant lẩm bẩm ném lại câu gì đó về chín giờ rưỡi ở phòng Dave rồi đi, bỏ lại Rick đứng một mình.

Khi vào phòng mình, Rick nghe cô thư ký Ann Marsten nói sau lưng. “Anh Deckard, anh biết chuyện gì xảy ra với Holden không? Ông ấy bị bắn.” Cô ta đi theo gã vào căn phòng khép kín ngột ngạt và bật máy lọc không khí lên.

“Ờ,” gã trả lời lơ đãng.

“Chắc con đó là mẫu người máy siêu thông minh mà Hiệp hội Rosen mới tung ra,” cô Marsten nói. “Anh đọc sách quảng cáo và bản mô tả kỹ thuật của công ty đó chưa? Đơn vị não bộ Nexus-6 mà họ sử dụng giờ có khả năng lựa chọn trong phạm vi hai ngàn tỉ phần tử, tức là mười triệu đường dẫn truyền thần kinh khác nhau.” Cô ta hạ giọng. “Sáng nay anh lỡ cuộc gọi hình, cô Wild bảo tôi. Cuộc gọi qua tổng đài tới đúng chín giờ.”

“Có cuộc gọi đến à?” Rick hỏi.

Cô Marsten nói, “Cuộc gọi đi, ông Bryant gọi cho Tổ chức Cảnh sát Quốc tế WPO[2] ở Nga. Hỏi xem họ có thể gửi thư phản đối chính thức đến đại diện của Hiệp hội Rosen ở phương Đông không”

“Harry vẫn muốn đơn vị não bộ Nexus-6 bị rút khỏi thị trường sao?” Gã không ngạc nhiên. Kể từ khi các thông số kỹ thuật và hiệu suất của sản phẩm này được công bố vào tháng Tám năm 1991, hầu hết các lực lượng cảnh sát chuyên về truy tìm người máy bỏ trốn đã phản đối. “Cảnh sát Liên Xô không thể làm gì hơn chúng ta đâu,” gã nói. Về mặt pháp lý, các nhà sản xuất đơn vị não bộ Nexus-6 hoạt động theo luật thuộc địa bởi nhà máy mẹ của họ ở sao Hỏa. “Tốt hơn chúng ta nên chấp nhận đơn vị mới này là một phần của cuộc sống. Mỗi lần có một đơn vị não bộ cải tiến xuất hiện thì bao giờ chả vậy. Tôi nhớ người ta đã la hét khốn khổ khi đội Sudermann trình làng mẫu T-14 cũ vào năm 89. Mọi cơ quan cảnh sát ở Tây Bán cầu đều la ó rằng không bài kiểm tra nào có thể phát hiện được sự hiện diện của nó, trong trường hợp có con nào xâm nhập bất hợp pháp về đây. Thực tế thì họ đã đúng trong một thời gian.” Hơn năm mươi người máy mẫu T-14 như gã nhớ, đã tìm đường đến được Trái đất bằng cách này hay cách khác, và không bị phát hiện trong một thời gian dài, vài con qua mắt được tận một năm. Nhưng sau đó Viện Pavlov ở Liên Xô đã thiết kế ra Bài kiểm tra Thấu cảm Voigt. Và cho đến nay - ít nhất theo thông tin được biết - không người máy T-14 nào từng vượt qua được bài kiểm tra đặc biệt này.

“Muốn biết cảnh sát Liên Xô nói sao không?” cô Marsten hỏi. “Tôi biết đấy.” Khuôn mặt tàn nhang màu cam sáng bừng lên.

“Tôi sẽ hỏi Harry Bryant sau.” Gã thấy bực bội. Tin ngồi lê đôi mách ở văn phòng khiến gã khó chịu vì nó luôn luôn hay hơn sự thật. Ngồi vào bàn, gã mò mẫm ầm ĩ trong ngăn bàn cho đến khi cô Marsten, hiểu ra tín hiệu, bèn rời phòng.

Trong ngăn bàn, gã lấy ra chiếc phong bì vàng cũ kỹ, nhàu nhĩ. Gã ngả lưng, nghiêng nghiêng cái ghế kiểu cách trang trọng, lục tìm trong phong bì cho đến khi thấy thứ gã muốn: dữ liệu hiện thời thu thập được về Nexus-6.

Đọc thoáng qua, gã đã hiểu nhận định của cô Marsten là đúng. Nexus-6 quả có hai ngàn tỷ phần tử, cộng thêm khả năng lựa chọn trong phạm vi mười triệu kết hợp khả dĩ của hoạt động não bộ. Trong 0,45 giây, người máy được trang bị một bộ não như vậy có thể chọn lấy bất kỳ cái nào trong số mười bốn mẫu phản ứng cơ bản. Ồ, không bài kiểm tra trí tuệ nào có thể bẫy được một người máy như thế. Nhưng mà đã rất lâu rồi kiểm tra trí tuệ có bẫy được một người máy nào đâu, kể từ sau những mẫu thô sơ nguyên thủy hồi những năm 70.

Mẫu người máy Nexus-6, Rick nghĩ, còn vượt trội tới vài hạng “người đặc biệt” xét về trí thông minh. Nói cách khác, nếu xét từ quan điểm thực dụng, cứng rắn và không ủy mị, thì người máy được trang bị não bộ Nexus-6 còn tiến hóa hơn cả một bộ phận lớn – nhưng thấp kém – của loài người. Điều này tốt hay xấu còn chưa biết. Người đầy tớ trong một số trường hợp đã trở nên còn khôn khéo hơn chủ nhân. Nhưng những thang kiểm nghiệm mới - ví dụ như Bài kiểm tra Thấu cảm Voigt-Kampff - đã ra đời, trở thành tiêu chí mới để đánh giá. Một người máy, dù tài năng đến đâu về mức độ năng lực trí tuệ thuần túy, cũng không thể hiểu được sự hòa cảm mà những tín đồ đạo Mercer tham dự thường xuyên – một trải nghiệm mà gã, và gần như tất cả mọi người khác, bao gồm cả đám não gà hạ đẳng, đều thực hiện không mấy khó khăn.

Cũng như bao người khác, Đôi lúc gã băn khoăn là tại sao người máy bất lực như vậy khi đối mặt với bài kiểm tra thấu cảm. Thấu cảm xem ra là thứ chỉ tồn tại ở cộng đồng loài người, trong khi trí tuệ, tới một mức độ nào đó, vẫn tồn tại ở mọi ngành và bộ động vật cho tới lớp nhện. Bởi một nhẽ, năng lực thấu cảm hẳn đòi hỏi bản năng bầy đàn còn nguyên vẹn. Một thể sống đơn độc như là nhện hẳn sẽ chẳng cần đến cái đó làm gì. Kỳ thực, nó còn ảnh hưởng xấu đến khả năng sinh tồn của nhện. Nó sẽ ý thức được mong muốn được sống của con mồi của nó. Do vậy mọi loại thú ăn thịt, dù là động vật có vú phát triển cao như là mèo, đều sẽ chết đói nếu biết thấu cảm.

Thấu cảm, như có lần gã kết luận, hẳn chỉ giới hạn trong phạm vi loài ăn cỏ hoặc ít nhất là động vật ăn tạp có thể bỏ chế độ ăn thịt. Bởi rốt cuộc thì năng lực thấu cảm xóa nhòa ranh giới giữa kẻ săn mồi và nạn nhân, giữa kẻ thành và kẻ bại. Như trong quá trình hòa cảm với Mercer, ai ai cũng lên dốc cùng nhau, hoặc khi chu kỳ đã kết thúc, thì cùng nhau rơi xuống vực sâu của thế giới mộ. Kỳ lạ thay, nó tương tự như một dạng bảo hiểm sinh học, nhưng có hai mặt. Khi vẫn còn có ai đó trải nghiệm niềm vui, thì trạngt thái tồn tại của tất cả những sinh vật khác đều có chứa một lượng nhỏ niềm vui. Tuy nhiên, nếu bất cứ sinh vật nào phải chịu đau đớn, thì tất cả những người còn lại đều cũng sẽ chịu một bóng đen ám ảnh. Động vật bầy đàn như loài người sẽ đạt được chỉ số sinh tồn cao hơn thông qua điều này, cú hoặc rắn hổ mang sẽ bị tiêu diệt.

Rõ ràng con robot dạng người thuộc loại thú ăn thịt đơn độc.

Rick thích nghĩ về chúng theo cách đó, như thế khiến công việc của gã dễ chịu hơn. Khi thu hồi – nghĩa là giết – một người máy, gã không vi phạm nguyên tắc sống do Mercer đặt ra. Ngươi chỉ được giết những kẻ giết người, Mercer đã bảo họ vào cái năm những hộp thấu cảm lần đầu tiên xuất hiện trên Trái đất. Và trong đạo Mercer, khi nó dần tiến hóa thành một học thuyết thần học hoàn chỉnh, khái niệm Kẻ Giết Người đã phát triển một cách âm thầm. Trong đạo Mercer, có một cái ác tuyệt đối bấu vào tấm áo choàng xác xơ của cụ già chao đảo đi lên dốc, nhưng không bao giờ rõ thực thể ác ấy là ai hay là gì. Tín đồ Mercer cảm nhận được cái ác mà không hiểu nó. Nói cách khác, tín đồ Mercer được tự do đặt sự hiện diện mờ ảo của những Kẻ Giết Người vào bất kỳ đâu anh ta thấy phù hợp. Với Rick Deckard, một robot dạng người bỏ trốn, đã giết chủ nó, lại được trang bị trí tuệ vượt hơn trí tuệ của nhiều người, lại không trân trọng động vật, không có chút khả năng đồng cảm với niềm vui về thành công hay nỗi đau khi thất bại của dạng sống khác – với gã, đó là hiện thân đỉnh cao của những Kẻ Giết Người.

Nghĩ về động vật lại khiến gã nhớ đến con đà điểu đã thấy trong cửa hàng thú nuôi. Tạm quên đi những thông số về đơn vị não bộ Nexus-6, gã hít một nhúm thuốc lá ngửi hiệu Mrs. Siddons số 3&4 rồi ngẫm nghĩ. Sau đó gã xem đồng hồ, thấy còn đủ thời gian. Gã nhấc điện thoại hình và nói với cô Marsten, “Nối máy cho tôi với Cửa hàng Thú nuôi Happy Dog trên phố Sutter.”

“Vâng,” cô Marsten nói, và mở danh bạ.

Họ không thể đòi chừng ấy tiền một con đà điểu, Rick tự nhủ. Họ tính rằng khách sẽ đổi đồ cũ, như mua xe ngày xưa.

“Cửa hàng Happy Dog xin nghe,” giọng đàn ông thông báo, và trên màn hình phía Rick, một khuôn mặt vui vẻ tí xíu xuất hiện. Có thể nghe tiếng các con vật nhao nhao rống đằng đó.

“Con đà điểu các ông bày ở cửa hàng,” Rick nói, gã nghịch chiếc gạt tàn gốm trên mặt bàn. “Tôi cần đặt cọc bao nhiêu?”

“Để tôi xem,” người bán thú nói, lấy bút và tập giấy. “Một phần ba.” Ông ta đoán ra. “Tôi xin phép hỏi, liệu anh có định trao đổi con gì không?”

Rick nói thận trọng, “Tôi… chưa quyết định.”

“Tạm cho là ta sẽ đặt con đà điểu vào hợp đồng ba mươi tháng,” người bán hàng nói. “Với lãi suất rất rất thấp, 6% mỗi tháng. Thế thì số tiền anh phải trả hàng tháng, sau khi đặt một khoản cọc hợp lý là…”

“Ông giảm nữa đi, giảm thêm hai ngàn và tôi sẽ không trao đổi gì cả. Tôi sẽ mang tiền mặt đến.” Dave Holden, gã suy ngẫm, đang còn bất động. Điều đó có thể có ý nghĩa rất nhiều… tùy thuộc vào bao nhiêu nhiệm vụ xuất hiện vào tháng tới.

“Thưa anh, giá chúng tôi chào bán là thấp hơn một ngàn đô la so với catalogue rồi. Anh kiểm tra lại Sidney mà xem, tôi sẽ giữ máy. Tôi muốn anh đích thân xem rằng giá của chúng tôi rất hời.”

Chúa ơi, Rick nghĩ, bọn họ rắn quá. Tuy nhiên, để ra vẻ, gã lúc lắc kéo cuốn Sidney gập đôi trong túi áo khoác ra, lật đến phần đà điểu, trống-mái, non-già, ốm-khỏe, mới-mua lại, và xem giá.

“Mới, trống, non, khỏe,” người bán hàng cho biết. “Ba mươi ngàn đô la.” Anh ta cũng đã lôi cuốn danh mục Sidney ra. “Chúng tôi giảm đúng một ngàn so với giá tham khảo. Giờ thì, tiền đặt cọc của anh…”

“Tôi nghĩ thêm đã, rồi sẽ gọi cho ông sau.” Gã toan ngắt máy.

“Xin anh để lại tên?” người bán hàng vội vã hỏi.

“Frank Merriwell.”

“Địa chỉ, thưa anh Merriwell? Phòng khi tôi không ở đây lúc anh gọi lại.”

Gã bịa ra một địa chỉ và gác máy. Một đống tiền, gã nghĩ. Nhưng mà, người ta vẫn mua chúng. Có những người có tiền đến mức đó. Nhấc điện thoại lên, gã nói gắt, “Cho tôi nối máy ra ngoài, cô Marsten. Và đừng nghe lén, đây là việc mật.” Gã trừng mắt nhìn cô.

“Vâng,” cô Marsten nói. “Mời anh quay số đi.” Đoạn cô ngắt khỏi đường truyền, để gã đối mặt với thế giới bên ngoài.

Gã quay – thuộc lòng – số cửa hàng thú giả mà gã đặt con cừu thế phẩm. Trên màn hình nhỏ xuất hiện một người đàn ông mặc đồ bác sĩ thú y. “Bác sĩ McRae đây,” người đàn ông thông báo.

“Deckard đây. Đà điểu điện giá bao nhiêu?”

“Ồ, tôi sẽ để cho anh với giá chưa đầy tám trăm đô. Anh muốn giao hàng sớm không? Chúng tôi sẽ phải lắp mới cho anh.Nhu cầu đà điểu không…”

“Tôi sẽ gọi lại cho ông sau,” Rick cắt lời, liếc nhìn đồng hồ, gã thấy đã chín giờ ba mươi phút. “Tạm biệt.” Gã vội ngắt máy, đứng dậy, và không lâu sau đã đứng trước cửa phòng Thanh tra Bryant. Gã bước qua cô lễ tân của Bryant – một phụ nữ quyến rũ, với mái tóc ánh bạc tết lại thả ngang hông. Bước qua cả cô thư ký của viên thanh tra - một quái vật ngàn tuổi từ đầm lầy kỷ Jura, đóng băng và ranh mãnh, như một bóng ma cổ xưa đông cứng trong thế giới mộ. Hai cô đều không bắt chuyện với gã, và gã cũng không chào ai. Mở cửa, gã gật đầu chào sếp, ông ta còn bận nghe điện thoại. Gã ngồi xuống lấy ra bản mô tả Nexus-6 mà gã mang theo và đọc lại một lượt khi Thanh tra Bryant nói chuyện.

Gã cảm thấy tuyệt vọng. Trong khi theo logic mà nói, với chuyện Dave đột ngột nghỉ làm, thì ít nhất gã cũng nên cảm thấy mở cờ trong bụng mới đúng.

[1] Một loại giấy cán mỏng với thành phần chủ yếu được làm từ sợi bông tinh khiết.

[2] World Police Organization.