Vừa đặt chân an toàn qua những bức tường thành Dunkirk, chúng tôi liền mở một hội đồng chiến tranh vô cùng cần thiết để bàn về tình hình lúc bấy giờ. Chúng tôi vừa cướp đi một người con gái từ tay cha nàng dưới mũi kiếm; bất kỳ vị thẩm phán nào cũng sẽ trao trả nàng về cho ông ta ngay tức khắc, và rất có thể tống cổ cả tôi lẫn Alan vào ngục tối. Mặc dù chúng tôi nắm trong tay một lý lẽ để tự vệ chính là bức thư của Đại úy Palliser, nhưng cả Catriona lẫn tôi đều chẳng mặn mà gì việc mang nó ra phơi bày trước thiên hạ. Xét trên mọi phương diện, phương án khôn ngoan nhất có lẽ là đưa cô gái về Paris giao tận tay cho tộc trưởng của nàng, Macgregor xứ Bohaldie. Ông ta vừa sẵn lòng giúp đỡ người họ hàng bên nội, lại vừa chẳng dại gì mà bêu rếu James.

Hành trình lên đường của chúng tôi diễn ra khá chậm chạp, bởi Catriona không rành việc cưỡi ngựa cho lắm, nàng vốn giỏi chạy bộ hơn, và hầu như chẳng hề bén mảng lên yên ngựa kể từ cuộc nổi dậy năm Bốn mươi nhăm. Cuối cùng thì chúng tôi cũng vượt qua được chặng đường ấy, đến Paris vào một buổi sáng sớm ngày Sabat, rồi nhanh như cắt, dưới sự dẫn đường của Alan, tìm đến nhà Bohaldie. Ông ta có cơ ngơi khang trang, sống rất phong lưu nhờ hưởng trợ cấp từ Quỹ người Scotland cùng với tài sản riêng. Bohaldie tiếp đón Catriona niềm nở như người trong nhà, tỏ ra vô cùng lịch thiệp và kín đáo, nhưng lại không mấy cởi mở. Khi chúng tôi hỏi thăm tin tức về James More, ông ta đáp: "Tội nghiệp James!" rồi lắc đầu mỉm cười, khiến tôi mang giạ rằng ông ta còn biết nhiều điều hơn những gì định nói. Thế rồi, khi chúng tôi chìa bức thư của Palliser ra, mặt ông ta liền biến sắc.

“Tội nghiệp James!” ông ta lại lặp lại. “Chà, đời còn khối kẻ tệ hại hơn cả James More chứ. Nhưng thế này thì nguy to rồi. Chậc chậc, chắc hẳn hắn đã hoàn toàn mất đi lý trí! Đây quả là một bức thư bất cập. Dù vậy, thưa các vị, tôi chẳng thế hiểu nổi chúng ta phơi bày nó ra làm gì. Chẳng ai vạch áo cho người xem lưng, vả lại tất cả chúng ta đều là người Scotland và cùng gốc gác xứ Cao nguyên cả.”

Nghe vậy, tất cả chúng tôi đều đồng tình, ngoại trừ có lẽ là Alan; và chúng tôi càng đồng lòng hơn nữa trong vấn đề hôn sự của mình. Bohaldie tự đứng ra lo liệu mọi chuyện như thể chẳng hề tồn tại một kẻ mang tên James More trên đời, rồi dắt tay Catriona trao cho tôi với phong thái vô cùng lịch lãm cùng những lời chúc mừng nhã nhặn bằng tiếng Pháp. Phải đợi đến khi mọi chuyện đã xuôi chèo mát mái và những ly rượu chúc sức khỏe được cạn sạch, ông ta mới thổ lộ rằng James hiện đang có mặt tại thành phố này — hắn đã đến trước chúng tôi mấy ngày — và giờ đang lâm bệnh nặng, nguy đến tính mạng. Nhìn biểu cảm trên gương mặt vợ mình, tôi ngầm đoán được hướng mong muốn của nàng.

“Vậy thì chúng ta hãy đi thăm ông ấy thôi,” tôi nói.

“Tùy ý anh,” Catriona đáp. Đó là những ngày đầu mới về chung một nhà.

James được xếp ở cùng khu phố với vị tộc trưởng của mình, trong một ngôi nhà lớn nằm ngay góc đường; và chúng tôi được hướng dẫn lên căn gác mái nơi hắn đang nằm bởi tiếng kèn túi xứ Cao nguyên vọng lại. Hóa ra hắn vừa mượn một bộ kèn của Bohaldie để khuây khỏa nỗi đau bệnh tật. Dù trình độ chơi kèn chẳng thể bì được với người em trai Rob của hắn, hắn tấu lên những khúc nhạc nghe cũng khá ổn; và thật kỳ lạ khi thấy đám đông người Pháp tụ tập nghẽn cả cầu thang, có kẻ còn đang khúc khích cười. Hắn nằm trên một chiếc giường đệm rơm, được kê gối cao đầu. Ngay cái nhìn đầu tiên, tôi đã nhận ra hắn đang bước những bước cuối cùng của cuộc đời, và chắc chắn đây là một nơi chẳng mấy quen thuộc để hắn trút hơi thở cuối cùng. Thế nhưng, ngay cả lúc này, tôi vẫn nhận ra mình khó lòng mà điềm tĩnh khi nghĩ về đoạn kết của hắn. Chắc chắn là Bohaldie đã chuẩn bị tinh thần trước cho hắn; hắn tỏ ra biết chuyện chúng tôi đã kết hôn, chúc phúc cho đôi trẻ rồi ban phép lành cho chúng tôi chẳng khác nào một vị gia trưởng.

“Ta chưa từng được ai thấu hiểu,” hắn cất lời. “Ta tha thứ cho cả hai con mà không mảy may vướng bận điều gì.” Nói đoạn, hắn lại trò chuyện y hệt như phong cách ngày trước của mình, thậm chí còn nhã ý tấu cho chúng tôi nghe vài bản nhạc kèn túi, và trước lúc tôi ra về, hắn còn tranh thủ vay một khoản tiền nhỏ.

Tôi không thể tìm thấy dù chỉ một chút bóng dáng của sự hổ thẹn trong bất kỳ hành động nào của hắn; bù lại, hắn cực kỳ hào phóng chuyện tha thứ, dường như điều đó lúc nào cũng mới mẻ đối với hắn vậy. Tôi nghĩ cứ mỗi lần chúng tôi gặp nhau là hắn lại tha thứ cho tôi; và khi hắn qua đời sau chừng bốn ngày trong một thứ hào quang tựa như sự thánh thiện đầy trìu mến, tôi chỉ muốn bứt tóc vì uất ức. Tôi đã đứng ra lo liệu chôn cất cho hắn, nhưng chẳng tài nào nghĩ ra nên khắc lên bia mộ dòng chữ gì, cho đến tận lúc cuối cùng, tôi cho rằng cứ để trơ trọi mỗi năm sinh năm mất là ổn nhất.

Tôi tự thấy khôn ngoan hơn khi dẹp bỏ mọi ý định đến Leyden — nơi chúng tôi từng xuất hiện với tư cách hai anh em, và chắc chắn sẽ rất kỳ cục nếu quay lại đó với một thân phận hoàn toàn mới. Xứ Scotland sẽ dang tay chào đón chúng tôi; và tại đó, sau khi tôi đã thu hồi lại những gì mình để quên, chúng tôi xuống một con tàu của xứ Low Country để trở về.

Và giờ đây, thưa cô tiểu thư Barbara Balfour (tôi xin phép được ưu tiên phái nữ), cùng cậu chủ Alan Balfour, người thừa kế gia trang Shaws, câu chuyện đến đây đã thực sự khép lại. Rất nhiều người từng góp mặt trong câu chuyện này, các con sẽ nhận ra (nếu suy ngẫm kỹ) là mình từng gặp gỡ và trò chuyện rồi. Alison Hastie ở Limekilns chính là cô thiếu nữ từng ru nôi cho các con khi còn quá nhỏ để nhận thức được điều đó, và dắt các con đi dạo trong khuân viên trang viên khi đã lớn hơn. Vị phu nhân quyền quý cao sang là mẹ đỡ đầu mang tên cô Barbara ấy, kỳ thực chẳng phải ai khác ngoài chính cô Grant từng xoay David Balfour như chong chóng trong ngôi nhà của ngài Biện lý Hoàng gia. Và ta tự hỏi liệu các con còn nhớ vị quý ông nhỏ thó, gầy gò, hoạt bát mang tóc giả lệch cùng chiếc áo choàng du hành, từng ghé đến Shaws vào một đêm tối trời muộn màng, người mà các con đã bị đánh thức giấc ngủ, được dắt xuống phòng ăn để ra mắt dưới cái tên ông Jamieson? Hay là Alan đã quên mất việc mình từng làm theo đề nghị của ông Jamieson — một hành động phản nghịch tồi tệ mà theo đúng câu chữ của luật pháp, cậu hoàn toàn có thể bị treo cổ — chẳng kém gì việc nâng cốc chúc sức khỏe nhà vua ở bên kia bờ đại dương? Đó quả là những trò tày đình trong một gia đình theo phái Whig chính gốc! Nhưng ngài Jamieson là một nhân vật có đặc quyền, đến mức ông ấy có quyền phóng hỏa đốt cả kho thóc của ta; và cái tên mà người Pháp hiện đang dùng để gọi ông ấy chính là Hiệp sĩ Stewart.

Còn về phần Davie và Catriona, ta sẽ theo dõi sát sao hai đứa trong những ngày tới xem các con có dám gan lỳ dám cười cợt cả bố lẫn mẹ hay không. Thừa nhận là chúng ta đã có lúc chẳng khôn ngoan cho lắm, tự chuốc lấy bao muộn phiền từ những chuyện không đâu; nhưng khi lớn lên, các con sẽ nhận ra rằng ngay cả cô tiểu thư mưu mẹo Barbara, hay ngay cả chàng trai dũng cảm Alan, cũng chẳng thông thái hơn cha mẹ mình là bao. Bởi lẽ cuộc đời của con người trên thế gian này quả là một trò hề kỳ thú. Người ta hay bảo các thiên thần thường rơi lệ, nhưng ta nghĩ chắc hẳn họ phải ôm bụng cười nắc nẻ nhiều hơn khi chứng kiến cảnh đời; và có một điều ta đã hạ quyết tâm làm khi bắt đầu câu chuyện dài này, đó là kể lại rành mạch mọi thứ đúng như những gì nó đã diễn ra.