Xuyên qua màn chạng vạng buổi chiều,

Trong những ngày tháng đã phai mờ,

Trong thời đại ngập chìm quên lãng,

Từ vầng trăng tròn rơi xuống Nokomis,

Rơi xuống nàng Nokomis kiều diễm,

Một người vợ, nhưng chưa phải mẹ hiền.

Nàng đang vui đùa cùng các phụ nữ,

Đu đưa trên chiếc xích đu bằng dây nho,

Thì người tình cũ bị nàng từ khước,

Tràn đầy ghen tuông và căm hận,

Đã cắt đứt chiếc xích đu ngập lá,

Cắt đôi những dây nho quấn quýt,

Và Nokomis hoảng sợ rơi xuống

Xuyên qua màn chạng vạng buổi chiều,

Xuống đồng cỏ Muskoday, cánh đồng rộng,

Xuống vùng thảo nguyên rực rỡ hoa tươi.

“Kìa! Một ngôi sao rơi!” người ta nói;

“Từ bầu trời một ngôi sao đang rơi!”

Nơi ấy giữa dương xỉ và rêu phong,

Nơi ấy giữa những đóa hoa huệ thảo nguyên,

Trên cánh đồng Muskoday, thảo nguyên rộng,

Dưới ánh trăng và ánh sao trời,

Nàng Nokomis xinh đẹp đã sinh hạ một cô con gái.

Và nàng đặt tên nó là Wenonah,

Như đứa con đầu lòng trong số các con gái của nàng.

Và người con gái của Nokomis

Lớn lên tựa những đóa huệ thảo nguyên,

Trở thành một thiếu nữ cao ráo, mảnh mai,

Mang vẻ đẹp của ánh trăng lấp lánh,

Mang vẻ đẹp của ánh sao trời.

Và Nokomis thường xuyên cảnh cáo nàng,

Nói rất nhiều, và lặp đi lặp lại rằng:

“Ôi, hãy cẩn thận với Mudjekeewis,

Với Gió Tây, tức Mudjekeewis;

Đừng lắng nghe những gì hắn nói với con;

Đừng nằm xuống trên cánh đồng cỏ,

Đừng cúi mình giữa những đóa hoa huệ,

Kẻo Gió Tây đến và làm hại con!”

Nhưng nàng chẳng màng lời cảnh cáo,

Chẳng màng những lời huấn thị khôn ngoan ấy,

Và Gió Tây đã đến vào lúc chiều tà,

Nhẹ nhàng bước đi trên thảo nguyên,

Thì thầm với những chiếc lá và đóa hoa,

Uốn cong những bông hoa và ngọn cỏ,

Đã tìm thấy nàng Wenonah kiều diễm,

Đang nằm đó giữa những đóa hoa huệ,

Tán tỉnh nàng bằng những lời ngọt ngào,

Tán tỉnh nàng bằng những cái vuốt ve êm dịu,

Cho đến khi nàng sinh ra một cậu con trai trong đau khổ,

Sinh ra một đứa con của tình yêu và nỗi buồn.

Cứ thế Hiawatha của ta ra đời,

Cứ thế đứa trẻ kỳ diệu chào đời;

Nhưng người con gái của Nokomis,

Người mẹ hiền dịu của Hiawatha,

Trong nỗi đau đớn đã chết đi khi bị bỏ rơi

Bởi Gió Tây giả dối và bội bạc,

Bởi tên Mudjekeewis vô tâm.

Thương nhớ con gái, nàng Nokomis già đau khổ

Đã khóc than dài và gào thét thảm thiết;

“Phải chi ta đã chết!” nàng thì thầm,

“Phải chi ta đã chết, như ngươi vậy!

Không còn nhọc nhằn, không còn khóc than,

Wahonowin! Wahonowin!”

Bên bờ hồ Gitche Gumee,

Bên Biển Lớn Nước Sáng Lấp Lánh,

Tọa lạc túp lều của Nokomis,

Nàng Nokomis, Người Con Gái của Trăng.

Tăm tối phía sau là khu rừng rậm,

Là những cây thông đen sì và ảm đạm,

Là những cây linh sam trĩu nặng quả thông;

Sáng rực phía trước là làn nước vỗ,

Là làn nước trong lành và đượm ánh nắng,

Là Biển Lớn Nước Sáng Lấp Lánh.

Nơi đó Nokomis già nua nhăn nheo

Đã nuôi nấng bé Hiawatha nhỏ bé,

Ru hời chú trong chiếc nôi bằng gỗ đoạn,

Được lót êm ái bằng rêu và cỏ lác,

Được buộc chặt an toàn bằng gân tuần lộc;

Trấn an tiếng khóc hờn dỗi của chú bằng câu nói:

“Nín đi! Gấu Trụi Lông sẽ nghe thấy con đấy!”

Ru chú chìm vào giấc ngủ bằng khúc ca:

“Ewa-yea! Con cú nhỏ của ta!

Ai thế kia, đang thắp sáng túp lều?

Dùng đôi mắt to để thắp sáng túp lều?

Ewa-yea! Con cú nhỏ của ta!”

Nokomis đã dạy chú rất nhiều điều

Về những vì sao tỏa sáng trên thiên đàng;

Chỉ cho chú thấy Ishkoodah, ngôi sao chổi,

Ishkoodah với những lọn tóc bằng lửa;chỉ cho chú

Điệu múa tử thần của các linh hồn,

Những chiến binh cùng lông vũ và gậy chiến,

Rực sáng đằng xa về hướng bắc

Trong những đêm Đông giá lạnh;

Chỉ cho chú con đường rộng màu trắng trên bầu trời,

Lối đi của các hồn ma, những bóng hình,

Chạy thẳng băng ngang qua bầu trời,

Nườm nượp những hồn ma và bóng hình.

Bên hiên cửa vào những buổi tối mùa hè

Bé Hiawatha thường ngồi đó;

Lắng nghe tiếng thì thầm của hàng thông,

Lắng nghe tiếng nước vỗ ì oạp,

Những âm thanh âm nhạc, những lời kỳ diệu;

“Minne-wawa!” những cây thông thầm thì,

“Mudway-aushka!” dòng nước vọng lên.

Chú nhìn thấy đom đóm Wah-wah-taysee,

Lập lòe bay lượn qua bóng chiều chạng vạng,

Cùng ánh nêm lấp lánh của ngọn nến nhỏ

Thắp sáng những lùm cây và bụi rậm,

Và chú cất tiếng hát bài ca của trẻ thơ,

Hát khúc ca mà Nokomis đã dạy:

“Wah-wah-taysee, đom đóm nhỏ ơi,

Côn trùng ánh sáng trắng nhỏ bé, bay lập lòe,

Sinh vật ánh sáng trắng nhỏ bé, đang múa may,

Hãy soi sáng cho tôi bằng ngọn nến nhỏ của bạn,

Trước khi tôi nằm xuống chiếc giường của mình,

Trước khi tôi nhắm mi mắt chìm vào giấc ngủ!”

Chú nhìn thấy mặt trăng mọc lên từ mặt nước,

Gợn sóng, tròn vành vạnh từ mặt nước,

Nhìn thấy những vết đốm và bóng tối trên đó,

Liền thì thầm: “Kia là gì thế, hỡi Nokomis?”

Và bà Nokomis hiền từ đáp lời:

“Đó là một chiến binh, vô cùng giận dữ,

Đã túm lấy bà ngoại của hắn, rồi ném bà

Lên tận bầu trời vào lúc nửa đêm;

Hắn ném bà thẳng vào vầng trăng;

Thân thể bà chính là thứ con nhìn thấy ở đó.”

Chú nhìn thấy chiếc cầu vồng trên bầu trời,

Nơi bầu trời phía đông, chiếc cầu vồng rực rỡ,

Liền thì thầm: “Kia là gì thế, hỡi Nokomis?”

Và bà Nokomis hiền từ đáp lời:

“Đó chính là thiên đường của các loài hoa con thấy đó;

Tất cả loài hoa dại trong rừng thẳm,

Tất cả đóa huệ ngoài thảo nguyên,

Khi tàn úa và diệt vong trên mặt đất,

Sẽ lại nở hoa trên thiên đường ấy phía trên chúng ta.”

Khi nghe tiếng cú kêu vào lúc nửa đêm,

Kêu hù hù, cười cợt trong khu rừng thẳm,

“Kia là cái gì vậy?” chú hoảng sợ kêu lên,

“Kia là cái gì vậy hỡi Nokomis?”

Và bà Nokomis hiền từ đáp lời:

“Đó chẳng qua là cú lớn và cú con,

Đang trò chuyện bằng ngôn ngữ quê nhà của chúng,

Đang trò chuyện và mắng mỏ lẫn nhau mà thôi.”

Rồi bé Hiawatha

Đã học ngôn ngữ của mọi loài chim chóc,

Học tên gọi và tất cả bí mật của chúng,

Cách chúng xây tổ vào Mùa Hè,

Nơi chúng ẩn mình vào Mùa Đông,

Trò chuyện với chúng mỗi khi gặp gỡ,

Gọi chúng là “Những Chú Gà của Hiawatha.”

Chú học ngôn ngữ của muôn loài thú dữ,

Học tên gọi và mọi bí mật của chúng,

Cách loài hải ly xây những ngôi nhà kín,

Nơi loài sóc giấu những quả sồi,

Lý do tuần lộc chạy nhanh đến thế,

Tại sao thỏ lại nhút nhát lạ thường,

Trò chuyện với chúng mỗi khi gặp gỡ,

Gọi chúng là “Những Người Anh Em của Hiawatha.”

Rồi Iagoo, kẻ khoác lác vĩ đại,

Hắn, kẻ kể chuyện tuyệt diệu,

Hắn, kẻ hay đi đây đi đó và thích ba hoa,

Hắn, người bạn của Nokomis già,

Đã làm cho Hiawatha một chiếc cung;

Hắn làm nó từ một cành cây tần bì,

Làm những mũi tên từ nhánh gỗ sồi,

Được lắp mũi đá flint, gắn lông chim làm cánh,

Và dây cung hắn làm bằng da nai.

Rồi hắn bảo Hiawatha:

“Này con trai, hãy đi vào rừng sâu,

Nơi bầy hươu đỏ tụ tập thành bầy,

Hãy săn về cho chúng ta một con nai đực lừng danh,

Hãy săn về cho chúng ta một con hươu có sừng!”

Ngay lập tức Hiawatha bước thẳng

Vào trong khu rừng sâu thẳm

Một mình đầy kiêu hãnh, cùng cung và tên;

Và lũ chim hót quanh chú, trên đầu chú:

“Đừng bắn chúng tôi nhé, Hiawatha!”

Chim cổ đỏ Opechee cất tiếng hót,

Chim xanh Owaissa cất tiếng ca:

“Đừng bắn chúng tôi nhé, Hiawatha!”

Trèo lên cây sồi ngay sát bên cạnh chú,

Chú sóc Adjidaumo nhảyót tung tăng,

Chạy ra chạy vào giữa những cành cây,

Ho khục khặc và tán gẫu từ trên cây sồi,

Bật cười, và vừa cười vừa nói:

“Đừng bắn tôi nhé, Hiawatha!”

Và chú thỏ từ lối đi của mình

Nhảy tránh sang một bên, rồi đứng từ xa

Ngồi thẳng người trên hai chân sau,

Nửa sợ hãi nửa tinh nghịch đùa vui,

Cất tiếng bảo người thợ săn nhỏ tuổi:

“Đừng bắn tôi nhé, Hiawatha!”

Nhưng chú chẳng bận tâm, cũng chẳng màng nghe ngóng,

Bởi tâm trí chú đang hướng về đàn hươu đỏ;

Ánh mắt chú dán chặt vào những dấu chân của chúng,

Dẫn ngược xuống dòng sông,

Đến bãi cạn vượt qua sông,

Và chú bước đi tựa như người đang mộng du.

Ẩn mình trong những lùm cây tổng quân quán,

Chú kiên nhẫn đợi chờ cho đến khi hươu tới,

Cho đến khi thấy hai nhánh sừng vươn lên,

Thấy hai con mắt nhìn ra từ lùm bụi rậm,

Thấy hai bên lỗ mũi hướng về phía gió,

Và một con hươu bước xuống lối mòn,

Lấm chấm ánh sáng và bóng râm của lá cây.

Và trái tim trong ngực chú phập phồng,

Run rẩy tựa những chiếc lá ở bên trên,

Thấp thỏm rung rinh như chiếc lá bu-lô,

Khi con hươu bước xuống lối mòn.

Rồi chồm dậy trên một đầu gối,

Hiawatha giương cung ngắm một mũi tên;

Hầu như không một cành cây nào chuyển động theo cử động của chú,

Hầu như không một chiếc lá nào bị xáo trộn hay sột soạt,

Thế mà con hươu đực cảnh giác bỗng giật mình,

Đồng loạt dậm mạnh cả bốn móng xuống đất,

Lắng nghe với một chân nhấc bổng lên,

Nhảy chồm lên như thể lao vào mũi tên;

Ôi! Mũi tên cất tiếng reo vang và mang theo tử thần,

Nó vo ve như con ong vò vẽ và chích phập vào nó!

Nó nằm bất động ở đó trong khu rừng sâu,

Ngay bên bãi cạn bắc qua dòng sông;

Trái tim nhút nhát của nó chẳng còn nhịp đập nào nữa,

Nhưng trái tim của Hiawatha

Thì đang đập rộn ràng, hò reo và sung sướng khôn tả,

Khi chú khiêng con hươu đỏ về nhà,

Và Iagoo cùng Nokomis

Đã tung hô chào đón sự trở về của chú bằng những tràng pháo tay.

Từ bộ da của con hươu đỏ, Nokomis

Đã may cho Hiawatha một chiếc áo choàng,

Từ thịt của con hươu đỏ, Nokomis

Đã khoản đãi một bữa tiệc để vinh danh chú.

Toàn thể ngôi làng tới dự tiệc và ăn mừng,

Tất cả khách khứa đều ca ngợi Hiawatha,

Gọi chú là Trái-Tim-Sắt-Đá, Soan-ge-taha!

Gọi chú là Trái-Tim-Chim-Lặn, Mahn-go-taysee!