HỌ LÀ NHŨNG NGƯỜI DỄ GẶP: hai con người mà cây cối hầu như không có ý nghĩa gì với họ. Hai con người mà, ngay cả trong tuổi thanh xuân của họ, cũng không thể phân biệt được cây sồi với cây đoan. Hai con người chưa từng có chút bận tâm về cây cối cho tới khi một khu rừng dày kín vươn phủ ra nhiều dặm xuyên qua sân khấu nhà hát nhỏ ở trung tâm St. Paul, năm 1974.

Ray Brinkman, là một luật sư mới vào nghề chuyên về sở hữu trí tuệ. Dorothy Cazaly, người viết tốc ký cho một công ty làm việc cho hãng của Ray. Anh không thể ngừng ngắm nhìn cô khi cô lấy lời khai. Vẻ đẹp trầm lặng, tan chảy từ màn vũ ballet bằng tay của cô khiến anh mê mệt. Bản sonata Appassionata, uốn lượn qua ngón tay êm ả của cô.

Cô bắt được ánh nhìn của anh, bằng một cái liếc, cô thách thức anh dám sở hữu. Anh dám. Như thế dễ hơn so với cái chết bởi đứng từ xa mà khao khát cháy bỏng. Cô đồng ý hẹn hò cùng anh, nếu cô được chọn địa điểm. Anh chấp nhận thỏa thuận, không tưởng tượng được những ý tưởng ấn giấu phía sau. Cô chọn buổi thử giọng cho một vở diễn Macbeth nghiệp dư.

Tại sao? Cô nói không tại sao cả. Một trò đùa. Một ý thích. Sự tự do. Nhưng, dĩ nhiên, chẳng có sự tự do nào cả. Chỉ có những lời tiên tri cổ xưa tiên đoán qua quả cầu pha lê về hạt giống của thời gian[1] cho biết hạt nào sẽ sinh trưởng và hạt nào sẽ không.

Đối với một vở kịch nghiệp dư, việc đọc rất đáng sợ. Cuộc thử giọng giống như truy tìm quái vật mà không có ánh đèn. Cả hai đã không diễn kịch từ thời trung học. Nhưng họ lấy hết lòng can đảm để tới nơi đã định, và kết cục đêm đó mang lại cho cả hai bọn họ một trò vui kinh dị, thứ vui từ sự tra tấn khủng khiếp.

“Ôi,” anh nói, khi cùng cô đi ra từ sảnh. “Cái đó là cái quái gì vậy?”

“Em luôn muốn giả vờ là em có thể biểu diễn. Em chỉ cần một người đồng lõa thôi.”

“Thế chúng ta phải làm gì khi phải diễn lại?”

“Anh chọn.”

“Một cái gì đó đõ hại thần kinh hơn thì sao, cho lần sau ấy?”

“Đã bao giờ chơi nhảy vách đá chưa?”

CHUYỆN XẢY RA THẾ NÀY: Cả hai người họ đều được nhận vai diễn. Dĩ nhiên là họ được nhận vai. Họ đã có vai diễn ngay từ đầu, trước cả khi họ thử vai. Đó là cách mà những bí ẩn trên đời xảy ra. Macduff và Quý bà Macbeth.

Ray gọi Dorothy với giọng vô cùng hoảng hốt. Giống như anh đã nghịch khẩu súng lục của cha mình và nó vừa nổ đạn. “Chúng ta không bắt buộc phải tham gia chứ, đúng không?”

“Đây là nhà hát cộng đồng. Em nghĩ là họ đang trông chờ vào anh.”

Cô đã biết sẵn chính xác điểm yếu nhất của anh mà cô có thể tác động lên, ngay trong tuần đầu tiên hẹn hò đó của họ. Có trách nhiệm tới cực đoan, người đàn ông này là thế. Có trách nhiệm như một dạng bệnh lý với những hy vọng và mong muốn theo kiểu của riêng anh. Và người phụ nữ ấy, đủ bất chấp cho cả mười người như ông. Cô như muốn nói với anh rằng: không Macbeth, không hẹn hò nữa. Họ nhận vai.

Dorothy có thiên bẩm. Nhưng Ray thì khác: ngay cả giám đốc tuyển vai, trong đêm diễn thủ chính thức đầu tiên, đã nghĩ rằng cô đã phạm một sai lầm nghiêm trọng. Dorothy ngắm nhìn người đàn ông, kinh ngạc. Anh là diễn viên tệ nhất trên đời mà cô từng biết. Anh đọc đều đều những câu thoại của mình, trơ trơ vô cảm và ngây ngô đến kỳ lạ, như thể anh đang đặt sự tồn tại của mình ra nơi tranh biện trước Câu lạc bộ Tranh luận về ‘lạn thế.

Cô lùng sục trong thư viện cộng đồng tìm những cuốn sách về phương pháp biểu diễn và nhập vai. Nhưng anh lại rơi lại vào chủ nghĩa khắc kỷ. “Anh sẽ may mắn nhớ hết các lời thoại.”

Sau hai tuần, anh đã hầu như thuộc lời. Sau ba tuần, một vài khởi đầu mới nữa xảy ra.

“Không công bằng,” cô nói. “Anh có đang luyện tập không đấy?”

Anh đã luyện tập, theo những cách mà lúc này anh mới phát hiện được. Trước đây anh chưa bao giờ nhận ra, nhưng bản thân luật pháp là nhà hát, xa hơn cả trước khi ta đưa ai đó ra tòa. Ray có một tài năng: là thủ thách chính mình với một sức ép đáng sợ. Điều này sẽ giúp anh, trong những năm về sau, khi trở thành một luật sư lùng danh về sáng chế và bản quyền. Lúc này thì tài năng đơn thuần đó biến nhân vật Macduff của anh thành một thứ có sức thôi miên kỳ lạ. Bằng cách đúng yên trong nhiệt huyết đò đẫn, anh dường như chạm vào quyết tâm tột đỉnh đó.

Siêu năng lục chính của Dorothy, từ khi còn là thiếu nữ, là có khả năng đọc tất cả các cơ quanh miệng và mắt của một người và nói chính xác tuyệt đối người đó có đang nói dối hay không. Siêu năng này chẳng có ích gì cho việc viết tốc ký hay cho vai diễn Quý bà Macbeth của cô. Nhưng nó thật sự khiến cô muốn kiếm tra những giới hạn biên của sự ngây tho ở người đàn ông này. Ba đêm diễn tập một tuần trong năm tuần, và cô đã bị thuyết phục: Ray Brinkman hẳn sẽ thực sự vút bỏ vợ con cô đơn không người bảo vệ, trong một lâu đài xa xôi hẻo lánh, chỉ để cứu đất nước hoang tàn của anh.

Sự dàn dụng đúng kiểu thập niên bảy mươi. Rất Watergate. Vào cửa miễn phí, và có thể nói là tiền nào của nấy. Trong ba đêm công diễn, quý bà Macbeth thất bại trong những ngọn lửa hung tàn. Trong ba đêm công diễn, Macduff và người của ông, ngụy trang như cây cối, giúp cánh rừng di chuyển từ Birman qua mọi nẻo đường tới Dunsinane. Cây thục sự hành quân xuyên qua sân khấu, sồi, trái tim của sồi, quân đội và hải quân của sồi, trụ và dầm của ngôi nhà trong lịch sử. Đám đàn ông cầm những cành cây lớn. và không hay biết Macbeth từng nói về sự an toàn của y đã được các đấng tiên tri đảm bảo, những người tấn công y xuyên qua sân khấu lặng lẽ tới nỗi tưởng như không hề di chuyển. Và mỗi đêm như thế, Ray dường như mãi mãi nghĩ rằng: Một điều gì đó đang xây ra với mình. Một cái gì rất nặng nề, to lớn, và chậm chạp, đến từ một nơi rất xa, mà mình không thể hiểu nổi.

Anh không hề hiểu. Thứ xảy đến với anh là một sức mạnh của loại cây hơn sáu trăm loài. Quen thuộc, đa dạng, trải khắp từ những vùng nhiệt đới tới tận miền Bắc ôn đói: Biểu tượng chung cho tất cả mọi loài cây. Dày thịt, nhiều ụ, cành nhánh tua tủa, nhưng bám chặt vào lòng đất và là nơi trú ngụ cho rất nhiều sinh vật khác. Ba trăm năm phát triển, ba trăm năm sinh tồn, ba trăm năm tàn lụi. Cây sồi.

Những cây sồi tuyên thệ anh là phó tướng tạm thời trong cuộc chiến chống lại ác nhân của chúng. Macduff tài giỏi giấu mình trong những cành cây cắt rời (Rất nhiều sinh vật đã bị ảnh hưởng khi làm ra những thứ này), anh hy vọng sẽ nhớ được lời thoại tiếp theo, cầu mong sẽ đánh bại kẻ tiếm ngôi một lần nữa vào đêm nay và không ngừng kinh ngạc về những hình dáng dạng thùy, lạ lùng, khác thường đang bung nở từ đám ngụy trang của mình giống các chữ cái trong bảng alphabet mà mỗi ký tự được tạo hình bởi một thứ gì đó đang kiếm tìm cả thế giới như soi xét. Anh không thể đọc những dòng trên các biểu ngũ của mình. Nó được viết bởi một thứ gì đó với năm trăm triệu chớp rễ. Nó nói rằng, Cây sồi và cánh cửa đều đến từ cùng một thế giới cổ xưa.

Sau dạ tiệc đêm diễn cuối, Ray và Dorothy kết thúc buổi đêm trên giường. Nhà hát và sự thất thường của Dorothy đã giữ họ trong sự trì hoãn khốn khổ lâu như vậy. Rồi, một cú nhảy vách đá cho anh, sau tất cả. Đêm đủ tối để che giấu những điều tồi tệ nhất giữa rất nhiều lo sợ và hoang mang trong họ. Nhưng cách mười phân từ gương mặt dưới ánh nến của anh, cô vẫn có thể nhận thấy những cơ nhỏ nhất quanh đôi mắt.

“Anh nghĩ thế nào về bố mẹ anh? Anh đã bao giờ có ý nghĩ phân biệt chủng tộc chưa? Anh đã bao giờ trộm đồ trong cửa hàng chưa?”

“Anh đang ở trong phiên tòa à? Sao em lại tra khảo anh?”

“Không có lý do gì cả.” Cả gương mặt cô co giật như đậu nhảy Mexico.

Anh quay người nằm ngửa nhìn lên trần nhà. “Trước đây, anh chưa bao giờ diễn sân khấu như thế. Nó khiến ta có cảm giác như đang đối thoại với các thánh thần.”

“Không phải chỉ có thế thôi đấy chú?”

Và rồi sau đó: “Em có nghĩ chúng ta đang đi tới một nơi nào đó không?”

Cô chống khuỷu tay nhổm lên để tìm gương mặt của anh. “Chúng ta? Ý anh là, cả nhân loại ư?”

“Hẳn rồi. Nhưng em với anh, trước tiên là vậy. Sau đó là tất cả mọi người.”

“Em không biết. Làm thế quái nào mà em biết được chứ?”

Anh nghe thấy sự phẫn nộ của cô, và nghĩ rằng mình hiểu. Bàn tay anh vỗ vỗ trên mền phủ, như để cảm nhận cô. “Anh cảm thấy như chuyện này đã xảy ra rồi.”

“Chuyện này?” Quý bà M. tàn nhẫn chế giễu. “Định mệnh, ý anh là thế phải không?”

Như thể một lần nữa anh lại cứng đờ người trượt xuyên qua sân khấu trong đoạn tua thời gian, ngụy trang là cánh rừng Birnham. “Anh có lương cao. Anh sẽ trả hết tất cả nợ trong năm năm tới. Họ sẽ đưa anh thành luật sư thành viên sớm thôi.”

Hai mắt cô khép chặt. Trong vài năm tới, bom sẽ xối xuống, Trái Đất sẽ bị tiêu hủy, và những con người lẻ loi sót lại sẽ chạy trốn khỏi hành tinh trên những tên lửa tới nơi vô định.

“Em sẽ không cần làm việc, nếu em không muốn.”

Cô ngồi dậy. Bàn tay cô tì xuống xương ức của anh, khóa chặt anh lại. “Chờ chút. Ôi, chúa ơi. Anh đang cầu hôn đấy hả?”

Anh nhổm đầu lên, thách thức cô. Trái tim của sồi.

“Vì chúng ta đã ngủ với nhau ư? Một lần?” Cô không cần đến siêu năng lực của mình để nhận ra sự nhạo báng này làm tổn thương anh tồi tệ đến mức nào. “Chờ đã. Em là người đầu tiên của anh à?”

Anh vẫn giữ yên, cứng đờ, vượt được nửa đường xuyên qua sân khấu. “Có lẽ đáng ra em đã nên hỏi anh điều đó cách đây hai tiếng.”

“Xem nào. Ý em là… kết hôn?” Cái từ đơn sơ đó trong miệng cô trở nên thật kỳ quặc và xa lạ. “Em không thể kết hôn. Em phải… Em không biết! Khoác ba lô đi lang thang ở Nam Mỹ trong hai năm. Đi tới Village lấy thuốc phiện. Gặp rắc rối với một phi công lái máy bay hạng nhẹ là tay chân của CIA.”

“Anh có ba lô. Họ có luật sư về sáng chế ở New York[2]. Anh không chắc lắm vụ phi công.”

Cô kinh ngạc và phá lên cười rồi lắc đầu. “Anh đang đùa. Anh không đùa. Cái quái gì vậy?” Cô buông người chìm xuống gối. “Cái quái gì vậy, em hỏi đấy. Tiến lên đi, Macduff!”

Họ lại có nhau lần nữa. Lần này, hai người quấn chặt nhau hơn. Trong sự tĩnh lặng sau đó, cô có thể cảm thấy thái dương anh ướt đẫm. “Có vấn đề gì à?”

“Không có gì cả.”

“Không phải vì mấy câu tào lao của em làm anh sợ đấy chứ?”

“Không.”

“Anh đang nói dối em đấy. Lần đầu tiên.”

“Có thể.”

“Nhưng anh yêu em.”

“Có thể.”

“Có thể ư? Thế có nghĩa là gì vậy?”

Một cái gì đó to lớn, nặng trĩu, chậm chạp, xa xôi và hoàn toàn vô định với anh bắt đầu nói lên ý nghĩa của nó. Và rồi sau đó anh dần dần chứng tỏ với cô.

TIÊN ĐOÁN CỦA RAY THÀNH SỰ THẬT. Anh chỉ mất năm năm để trả hết nợ nần. Ngay sau đó anh trở thành luật sư thành viên. Anh thành công rực rỡ trong công việc của mình: Tóm những kẻ ăn cắp sở hữu trí tuệ, bắt chúng chấm dứt và ngừng hoạt động hoặc trả tiền. Nhiệt huyết của anh giống như thôi miên, cam kết của anh với công bằng và bền vững. Ngươi đang được lọi từ những thứ thuộc về người khác. Thế giới không thể hoạt động theo cách đó được. Hầu như luôn luôn, bên kia sẽ phải giải quyết trước khi bị lôi ra tòa.

Tiên đoán của Dorothy, về phần cô thì không hoàn toàn sai. Bom thật sự dội xuống. Nhưng là bom tầm trung, trên khắp toàn cầu, đủ nhỏ để không ai phải rời khỏi hành tinh. Chính cô vẫn giữ được công việc hàng ngày, chép lời nói của mọi người trong lúc lấy lời khai nhanh tương đương với tốc độ họ nói. Bí quyết là không quan tâm tới nghĩa của từ ngữ. Để tâm sẽ phá hủy tốc độ của bạn.

Sáu năm trôi qua như thể chỉ mới một mùa. Họ chia tay. Họ tái hợp, khi nhận vai chính trong vở diễn You Can’t Take It With You ở Alter Ego Community Theater. Chân cô lại lạnh cóng như đá. Họ lại cam kết, sau khi cùng nhau đi năm trăm dặm trên đường mòn Appalachian trong hai mươi tám ngày. Rồi một lần nữa là bằng cách ra dấu tay, trong lúc nhảy dù.

Thời gian trung bình mỗi lần cùng nhau của họ là năm tháng. Vào lần thứ tư cô phá vỡ tất cả, quá đau khổ nên cô chấm dứt công việc và bỏ đi nhiều tuần. Bạn bè cô không nói cho Ray biết bất cứ điều gì. Anh cầu xin họ tin tức, số điện thoại - bất cứ thứ gì. Anh gửi cho họ cả đống thư từ, nhưng họ nói họ không thể gửi. Rồi sau đó có một lời nhắn từ cô, không tỏ ra hối lỗi cũng không tàn nhẫn. Cô không nói cô ở đâu. Cô chỉ bày ra nỗi sợ hãi chết chóc, hoang mang tột cùng mà cô cảm thấy khi ký một giấy tờ ràng buộc pháp lý xác định sự chịu đựng và chịu điều khiển suốt phần đời còn lại của cô.

Em muốn được cùng anh. Anh biết điều đó. Đó là lý do tại sao em luôn đồng ý. Nhưng một thỏa thuận kinh doanh có tính pháp lý sao? Các quyền và người sở hữu? Ôi Ray, giá như anh là một bác sỹ tai tiếng hay một doanh nhân phá sản. Một môi giới bất động sản lừa đảo. Gì cũng được miễn không phái là luật sư quyền sở hữu.

Anh viết thư gửi lại địa chỉ hồi âm - một hộp thư ở Eau Claire. Anh nói với cô rằng chế độ nô lệ là phi pháp khắp nơi trên thế giới. Cô sẽ không phải là vật sở hữu của ai cả. Anh sẽ không đổi nghề vì cô; luật bản quyền và bằng sáng chế là những gì anh biết. Nó là công việc hữu ích, động lực của sự thịnh vượng của thế giới và anh giỏi về lĩnh vực ấy. Có thể còn hơn cả giỏi. Nhưng nếu anh phải chọn giữa từ bỏ ý định kết hôn và từ bỏ ý định tham gia diễn một tác phẩm sân khấu nghiệp dư khác nữa cùng cô, thì anh không tranh luận.

Chỉ cần quay lại thôi, rồi chúng ta sẽ sống cùng nhau không hôn thú với hai chiếc xe hơi riêng biệt, hai tài khoản ngân hàng riêng biệt, hai ngôi nhà riêng biệt, hai ý chí riêng biệt.

Không lâu sau khi anh gửi thư đi, cô xuất hiện trước ngưỡng cửa bungalow, giữa đêm muộn, với hai tấm vé đi Rome. Một vài câu hỏi được đặt ra trong văn phòng của anh, nhưng anh vẫn đi cùng cô trong chuyến đi không phải trăng mật hai ngày sau đó. Đêm thứ ba ở thành phố Eternal, cùng dòng vang prosecco chảy tự do và muôn ngàn ánh đèn xinh xắn, những di tích cổ xưa, nhạc đường phố buồn tênh, những cây chanh với cành tán rực rỡ và từng dây đèn trắng rủ xuống từ khắp các nhánh cành duyên dáng của nó, cô hỏi anh - “Cái quái gì vậy, này, Ray?” - nếu anh trở thành chủ sở hữu hợp pháp, ràng buộc bằng hợp đồng với cô vĩnh viễn. Cuối cùng họ ném đồng xu qua vai trái vào đài phun nước Trevi. Ý tưởng này không khởi nguồn từ họ, họ có lẽ nợ ai đó bản quyền.

Họ trở lại St. Paul vào thời gian lễ hội Octoberfest. Họ thề với nhau sẽ không nói với ai, từ chối mọi thứ. Nhưng bạn bè của họ đoán được, lúc cặp đôi bước ra cùng nhau mỉm cười gượng gạo trước mọi người. Chuyện gì đã xảy ra với hai người ở Rome vậy? Không có gì đặc biệt.

Chẳng ai cần tới siêu năng trong việc đọc các cơ mặt để biết được họ đang nói những lời dối trá trắng trợn. Các cậu không bị tống vào tù hay đại loại vậy chứ? Các cậu đã cưới chưa? Hai người đã cưới rồi, đúng không? Các cậu đã kết hôn?

Và điều đó chẳng gây ra chút khác biệt nào với thế giới cả. Dorothy quay trở lại nhà. Cô khăng khăng ghi chép sổ sách, chia tất cả mọi khoản dùng chung thành hai phần chính xác. Nhưng có điều gì đó trong những suy nghĩ lý trí của cô, khi cô di chuyển ngang qua thư viện, phòng ăn hay phòng sưởi nắng xinh đẹp trong nhà anh: Khi điều đó xảy ra, khi tới lúc dành cho con cái, khi mình chuyển tất cả những dị thường và nóng bỏng thành sự sinh sản, thì tất cả mọi thứ này sẽ thuộc về các con của mình!

Trong lễ kỷ niệm một năm của họ, anh viết thư cho cô. Anh dành thời gian để chọn từ ngữ. Anh không thể nói bằng lời nên anh để lại tờ giấy trên bàn ăn sáng lúc anh đi làm.

Em đã cho anh thứ mà anh không thể tưởng tượng ra, trước lúc biết em. Như thế anh có từ “cuốn sách”, và em đến đặt một cuốn thực sự vào tay anh. Anh có từ “trò chơi”, và em dạy anh cách chơi. Anh có từ “cuộc đời”, và em đến nói với anh rằng, “Ôi, ý anh là thế này ư?”

Anh nói không có gì trên Trái Đất này đủ để tặng cô, trong ngày kỷ niệm, để cảm ơn cô vì những gì cô đã cho anh. Không gì cả, ngoại trừ một thứ lớn lên. Đó là thứ anh đề nghị chúng ta làm. Anh không hiểu anh lấy ý tưởng từ đâu. Anh đã quên mất những lời tiên tri chậm chạp, nặng nề, từ bên ngoài xảy ra với anh trong vỏ diễn sân khấu nghiệp dư đầu tiên, khi anh đóng vai một người đàn ông đang đóng vai một cái cây.

Dorothy đọc những dòng này trong lúc tự lái xe tới tòa án để ghi chép phiên xử buổi chiều.

Khi đọc, mắt cô nhòa đi, cô lao xe lên lề đường và một cây đoan trên xa lộ phủ kín chiếc xe, lá cành rậm rạp tới mức phá hỏng bộ tản nhiệt phía trước của xe.

Lúc này đây, cây đoan, hóa ra lại là một loại cây có lá mọc từ rễ lên, khác hẳn với cây sồi cũng như phụ nữ khác hẳn với đàn ông. Đó là loài cây ong mật làm tổ, cây của hòa bình, các chất chiết xuất và trà của cây có thể chữa mọi loại bệnh căng thẳng, âu lo - một loài cây không thể lẫn với bất kỳ loài nào khác, độc nhất giữa trăm ngàn loài trên trái đất, hoa của nó và những quả cứng bé nhỏ rơi xuống từ những bẹ hoa to bản có mục đích ngoan cố duy nhất dường như là tuyên bố sự độc nhất của nó. Những cây đoan sẽ đến với cô, bắt đầu với cuộc phục kích bất ngờ này. Nhưng sự tiếp nhận hoàn toàn thì còn phải mất nhiều năm nữa.

Cô phải khâu mất mười một mũi chỗ vết thương trên mắt phải, nơi vô lăng cắt vào. Ray lao từ văn phòng tới bệnh viện. Trong nỗi hoảng hốt, anh tông vỡ thanh chắn sau bên phải của chiếc BMW của một bác sỹ trong nhà xe bệnh viện. Nước mắt anh giàn giụa khi họ dẫn anh tới phòng mổ. Cô ngồi trên ghế với băng quấn quanh đầu, đang cố gắng để đọc thứ gì đó. Mọi thứ đều nhân đôi. Cô thấy nhãn hiệu trên chiếc gạc trông giống như là Johnson & Johnson & Johnson & Johnson.

Mắt cô mỏ to để nhìn anh - có tận hai Ray. “RayRay! Anh yêu! Có chuyện gì vậy?” Anh lao tới cô, cô bối rối lùi lại. Rồi cô hiểu ra. “Yên nào. Ổn rồi. Em không đi đâu cả. Chúng ta hãy trồng một cây gì đó đi.”

❀ ❀ ❀

[1] Trong Macbeth, ba chị em phù thủy nói cho Banquo lời tiên tri về ai là vua tương lai và ai sẽ không làm vua bằng ẩn dụ hạt thời gian - ND.

[2] Backpack: có nghĩa là ba lô, và cũng có nghĩa là một nhóm bạn cùng chí hướng. The Village thuộc New York - ND.