N

ơi nào trên Trái đất tập trung nhiều động - thực vật kỳ lạ nhất? Nơi nào là mái nhà của những bộ lạc kỳ bí - niềm khao khát của biết bao kẻ khám phá? Câu trả lời là AMAZON, bảo tàng thiên nhiên nhiệt đới kỳ vĩ nhất thế giới, trải rộng qua chín quốc gia, nơi có con sông với chiều dài và lưu lượng nước lớn nhất thế giới. Để trải nghiệm những câu chuyện kỳ thú về rừng già và thổ dân Amazon, không đơn giản như một chuyến du lịch dài ngày…

Cách đây chưa lâu, hãng thông tấn BBC phát một đoạn video về một bộ lạc mới được phát hiện sâu trong rừng rậm Amazon (gần biên giới Brazil và Peru). Thế là tôi càng thêm tò mò, háo hức muốn được tìm hiểu về Amazon.

Dù đã từng trải nghiệm những giây phút tưởng như lả người đi vì khát, vì cái nóng kinh hồn trong những ngày cưỡi lạc đà, lang thang giữa sa mạc Gobi; những lúc xây xẩm, muốn gục xuống vì thiếu ôxy trên những đỉnh đèo hơn 5.000 mét tại Tây Tạng; những ngày lên nương, vào rừng săn thú cùng với người Si La (một trong những dân tộc ít người nhất ở Việt Nam) ở rừng núi Tây Bắc,… nhưng với tôi, tiếp tục khám phá rừng già Amazon, tìm gặp thổ dân vẫn đầy quyến rũ, dù không kém phần thử thách.

Những “bài tập” đeo ba lô gần 30 ký đi bộ mấy tiếng đồng hồ, kỹ năng sinh tồn, nhìn sao biết phương hướng… được tôi lôi ra luyện lại từ vài tháng trước khi lên đường. Dù tôi từng ở Peru hai tháng (năm 2008) khi làm loạt ký sự về người Inca, nhưng khi biết tôi định đi Amazon, nhân viên lãnh sự tại sứ quán Peru vẫn đòi thêm sổ chích ngừa sốt vàng da và một loạt thuốc ngừa khác như: dịch tả, sốt rét,… mới đồng ý cấp visa. “Vì sự an toàn của anh thôi. Đến Amazon, không có sự chuẩn bị nào là thừa”, nhân viên lãnh sự chìa cuốn sổ hộ chiếu với dấu đóng visa Peru mới tinh kèm theo nụ cười: “Chúc chuyến đi an toàn”.

✤✤✤

Nằm gần biên giới giữa Colombia và Brazil, Iquitos (một thành phố của Peru) được mệnh danh là thủ đô sinh thái của Amazon. Iquitos có địa thế gần như bị cô lập với thế giới bên ngoài vì rừng rậm và những con sông lớn. Muốn đến Iquitos, người ta chỉ có thể đi bằng đường không hoặc đường thủy (khoảng bốn, năm ngày). Đây là thành phố lớn nhất thế giới không thể đến được bằng đường bộ.

Từ Lima (thủ đô Peru), tôi bay mất gần hai giờ để đến Iquitos. Sân bay nhỏ, “nghèo nàn” hơn cả sân bay Phú Quốc của Việt Nam. Cùng một đất nước, mới đây tôi hãy còn sùm sụp áo ấm, khăn len và ho sù sụ vì lạnh, vậy mà chỉ chưa đầy hai tiếng sau, vừa ra khỏi máy bay, cái nóng đã xộc vào. Nhiệt độ lên tới 36 độ C, độ ẩm 90%. Gió thổi ào ào nhưng người vẫn nhớp nháp, khó chịu.

Iquitos được khám phá ra từ giữa thế kỷ 18, khi ấy chỉ là một thành phố nhỏ nằm lẩn khuất trong rừng già. Từ đầu thế kỷ 20, khi cơn sốt mủ cao su (vốn có rất nhiều ở Amazon) bùng nổ, Iquitos trở thành một trong những thành phố sầm uất nhất Nam Mỹ. Nhờ nằm ở bờ sông Amazon nên Iquitos đã trở thành trung tâm giao thương giữa châu Âu và cư dân Amazon. Tất cả những công trình xây dựng ở đây kiểu dáng gần như được “nhập khẩu” từ châu Âu. Trong đó, nổi tiếng nhất là “căn nhà sắt” do Gustav Eiffel, kỹ sư kỳ tài đã xây dựng tháp Eiffel ở Pháp, thiết kế. Căn nhà này ban đầu được xây dựng tại Pháp, sau khi triển lãm tại Paris vào cuối thế kỷ 19, nó được “tháo rời” và được tàu chở đến Iquitos.

Rồi cơn sốt cao su qua đi khi người châu Âu tìm ra cách làm cao su tổng hợp và đã có thể “tậu” được những đồn điền cao su tại các nước châu Á, như bừng tỉnh sau một giấc mơ đẹp, Iquitos trở về với sự nghèo nàn của mình. Thương cảng nhộn nhịp tàu thuyền nước ngoài ngày nào giờ chỉ còn những chiếc ghe nhỏ trao đổi, mua bán trái cây, sản vật của cư dân quanh vùng. Thời vàng son xa xưa giờ chỉ còn gợi nhớ qua những công trình kiến trúc già nua còn tồn tại cho đến ngày nay quanh quảng trường trung tâm.

Tôi đón chiếc moto-kar (một kiểu xe chở khách, phía trước là xe máy, kéo theo thùng chở khách đằng sau, tương tự xe lôi) cùng vài du khách nước ngoài, chạy quanh thành phố mà cứ ngỡ mình về lại... Việt Nam cách đây khoảng 20 năm. Dù hầu hết các nước Nam Mỹ đều sử dụng xe hơi, nhưng ở Iquitos, phương tiện giao thông phổ biến nhất lại là xe máy (phần lớn là xe Wave, Cub đời cũ, nhả khói mịt mù). Các bác tài moto-kar luôn phóng nhanh, lạng lách khá điệu nghệ. Vì là dân Việt Nam nên tôi chẳng lạ gì chuyện này, nhưng với khách nước khác, thì đó là một trải nghiệm mới. Họ rú lên, có người bịt cả mắt lại vì sợ.

Moto-kar là phương tiện di chuyển chính tại Iquitos.

Dân Iquitos còn nghèo, nhiều nơi vẫn chưa có điện và nước sạch. Chiều xuống, các bà các mẹ lại ngồi tụ tập “tám chuyện” khắp các góc phố cũ kỹ. Những đứa trẻ trần trùng trục đuổi nhau chạy quanh, đùa giỡn ầm ĩ. Đến giờ chiếu chương trình yêu thích, chúng bắc ghế tụ tập nhau xem chung bằng cái tivi nội địa cũ mèm… Ôi, sao mà giống Việt Nam đến thế! Ở đây, tivi, điện thoại, internet không phổ biến lắm. Cái USB 3G mua ở thủ đô Lima được quảng cáo là có thể xài ở bất kỳ nơi đâu, nhưng đến đây thì tắt ngóm. Thế là tôi “toi” mất 200 sol (khoảng 1,4 triệu đồng).

Mục đích chuyến đi của tôi lần này là tìm gặp bộ lạc Matsés - những chiến binh ẩn sâu trong rừng già, nổi tiếng vì những vụ bắt cóc phụ nữ bộ tộc khác về làm vợ và ăn thịt. Một hướng dẫn viên du lịch địa phương nghe thế liền nói: “Đi chi cho xa? Ngay đây thôi, có bộ lạc người Bora và Yagua hay lắm. Nhiều báo, đài cũng đến đó để viết bài, quay phim rồi”. Để chứng minh lời mình nói, anh chìa cho tôi xem một loạt hình thổ dân ngực trần (kể cả nữ), vẽ mặt và người vằn vện đang cầm súng thổi tên (một loại vũ khí dùng săn thú của người Amazon). Tôi quyết định đi ngay.

Rừng nhiệt đới Amazon có diện tích khoảng 5,5 triệu km2 , trải rộng qua 9 quốc gia Nam Mỹ (Brazil, Peru, Colombia , Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Surinam và French Guyana), chiếm hơn 50% diện tích rừng nhiệt đới trên thế giới, có hơn 2,5 triệu loài côn trùng và hàng chục ngàn loài động thực vật. Amazon còn nổi tiếng với những loài thú dữ như: trăn khổng lồ anaconda, ếch độc, cá cọp piranha,…