N
ói đến Cuba mọi người đều nghĩ ngay đến… xì gà. Điều gì đã làm xì gà Cuba lừng danh như thế?
Xì gà được trồng khắp nơi tại Cuba, tuy nhiên tập trung nhiều nhất là vùng Pinar del Rio. Vùng này thì khách du lịch đông nghịt. Tôi vốn ngại chỗ đông du khách nên tìm đến một khu trồng xì gà ở tỉnh Sancti Spíritus (cách thủ đô Havana khoảng 350 km).
Tôi đến đó vào thời điểm cuối năm, cây thuốc lá chỉ mới nhú. Ông nông dân Juanito cho biết, cây thuốc lá ở đây chỉ trồng 1 vụ/năm. Trồng vào tháng 11, đến tháng 2 nông dân sẽ bắt đầu thu hoạch bằng cách ngắt từng lá và gom về kho treo trên những sào gỗ để phơi khô trong bốn tháng. Sau đó tất cả lá xì gà sẽ được nhà nước thu mua.
“Cây thuốc lá trưởng thành nhiều nhất chỉ có 30 lá. Tuy nhiên việc ngắt lá ở mỗi cây có thể kéo dài vài tuần vì mỗi lần chỉ được ngắt từ 2 - 3 lá, sau đó lại phải đợi vài ngày mới được ngắt tiếp”, ông nói.
Nhiều nước trên thế giới cũng trồng và sản xuất xì gà, nhưng xì gà Cuba vẫn luôn được xếp vào hàng chất lượng nhất. Ngoài lợi thế thổ nhưỡng và những bí quyết độc đáo trong việc trồng, thu hoạch, sản xuất, Cuba cũng là nước duy nhất làm xì gà hoàn toàn bằng phương pháp thủ công như cách đây 200 năm. Vì thế, xưởng sản xuất xì gà tại Cuba được xem là một trong những điểm du lịch hấp dẫn nhất khi đến đất nước này.
Ở thủ đô Havana, xưởng sản xuất xì gà Romeo y Julieta là nơi thu hút nhiều khách du lịch nhất. Vé vào cửa tham quan lên đến 10 CUC (10 USD).
Nhiều người hay đùa, sở dĩ xì gà có mùi thơm và vị đặc biệt là do được vấn trên đùi những cô gái mới lớn. Những sợi lông tơ bám vào điếu xì gà tạo nên mùi thơm khó quên. Chuyện vấn xì gà trên đùi rõ ràng là chuyện tếu táo cho vui, vì thực tế người ta vấn xì gà trên bàn, nhưng chuyện đa số người hành nghề vấn xì gà là phụ nữ thì đúng, bởi vì họ tỉ mỉ và khéo léo hơn. Một người có thể vấn được từ 60 - 100 điếu xì gà/ngày tùy thuộc vào kỹ thuật và kích thước điếu xì gà.
Yaraina, 30 tuổi, đã có hơn 10 năm vấn xì gà cho biết 1 điếu xì gà thường có 3 thành phần chính: ruột, vỏ lót và vỏ bọc. Cây xì gà trồng ngoài trời sẽ được lấy lá làm ruột và vỏ lót. Cây trồng trong nhà lá sẽ to và mỏng hơn (để dễ cuốn) sẽ được dùng làm vỏ bọc. Vấn xì gà đúng chuẩn là phải cuộn tròn đều và cùng một hướng. Từ lúc bắt đầu trồng cho đến điếu xì gà thành phẩm có đến hơn 100 công đoạn.
“Do có nhiều công đoạn và đòi hỏi một sự tỉ mỉ cũng như khéo léo cao độ nên muốn trở thành một nghệ nhân vấn xì gà phải mất cả chục năm”, cô nói.
Lương công nhân làm xì gà tại đây là 400 - 600 peso và 25 CUC/tháng (tổng cộng khoảng 45 - 50 USD), ngoài ra mỗi người còn được 5 điếu xì gà/ngày. Đây là mức khá cao so với lương trung bình ở Cuba, khoảng từ 20-40 USD/tháng.
Khá bất ngờ là những người vấn xì gà Cuba từng được xem là giới trí thức. Chuyện bắt nguồn từ cuối thế kỷ 19, trong xưởng xì gà luôn có một người đứng đọc các tác phẩm văn học hoặc sách báo cho những người vấn xì gà nghe khi họ đang làm việc. Nhờ đó, họ tiếp thu và tích lũy kiến thức khá nhiều. Thậm chí cả tên của loại xì gà nổi tiếng Cuba hiện nay là Montecristo và Romeo y Julieta cũng được cho rằng bắt nguồn từ hai cuốn tiểu thuyết những người vấn xì gà thường nghe thời đó. Ngày nay, một số xưởng sản xuất xì gà tại Cuba vẫn còn giữ truyền thống có người đọc sách báo cho người vấn xì gà nghe mỗi ngày. (Theo BBC vào năm 2009, Cuba còn khoảng 250 người chuyên đọc như thế).
Từ “xì gà” (cigar) nguồn gốc từ chữ “sikar” của người Maya có nghĩa là hút, khói. Từ ngày xưa, thổ dân châu Mỹ Latinh đã biết hút xì gà, và dùng xì gà như lễ vật dâng thần linh. Sau từ này biến thành từ “cigarro” (tiếng Tây Ban Nha) và “cigar” (tiếng Anh).
Đến Cuba, đi trên đường, du khách thường được chào mời mua xì gà. Ai cũng đảm bảo hàng xịn 100%, rằng anh ta có bà con làm ở nhà máy sản xuất xì gà, nhưng phần lớn đều không thật. Một trong những nguyên tắc đầu tiên mà nhiều người tại Cuba dặn tôi đó là: không bao giờ mua xì gà trên đường phố, vì xì gà ở Cuba có đủ loại, đủ giá, từ vài peso/điếu (vài ngàn đồng) cho đến vài chục CUC/điếu (cả triệu đồng).
“Ngay cả dân Cuba hút xì gà từ trong bụng mẹ cũng khó mà phân biệt được những loại cùng ‘dòng’, cùng ‘khẩu vị’ nhưng giá chênh lệch nhau gấp mấy lần. Chất lượng đôi khi gần ngang ngửa nhưng giá cả khác nhau do bao bì, thương hiệu”, Lorenso, 32 tuổi, nghệ nhân vấn xì gà của hãng Partagas nổi tiếng cho biết.
Năm 1961, Mỹ định lật đổ chế độ mới thành lập của Fidel Castro trong sự kiện Vịnh Con heo (Bay of Pigs) nhưng thất bại. Một tháng sau đó, Tổng thống Mỹ Kennedy gọi thư ký báo chí Pierre Salinger vào phòng riêng và nói ông cần 1.000 điếu xì gà Cuba Petit Upmann vào sáng mai.
Sáng hôm sau, khi Salinger trả lời đã tìm được 1.200 điếu, Kennedy khen: “Tuyệt vời” rồi mở ngăn kéo rút ra sắc lệnh cấm tất cả sản phẩm của Cuba nhập vào Mỹ và ký vào.
Nhiều năm sau, theo tờ New York Times, cựu trợ lý Tổng thống Richard Goodwin kể rằng Kennedy nói với ông rằng không có ý định cấm vận luôn cả xì gà, nhưng các nhà sản xuất xì gà tại Tampa (Florida, Mỹ) đã gây áp lực để ông làm việc đó.
Câu chuyện được chính Salinger kể lại này cũng phần nào cho thấy sức quyến rũ của xì gà Cuba mạnh mẽ đến chừng nào.
Bảo hiểm xì gà
Trước mỗi vụ, nhà nước sẽ cho nông dân vay lãi suất thấp 7.000 peso (7 triệu đồng), số tiền này sẽ được trừ vào tiền thu mua lá xì gà. Cạnh đó, người dân trồng xì gà phải trả cho nhà nước tiền bảo hiểm (khoảng 1 peso cho 15 cây). Nếu bị mất mùa do khí hậu hoặc vì lý do bất khả kháng nào đó, nhà nước sẽ trả 65% số lượng thất thoát (dựa trên sản lượng có thể thu hoạch được).
“Năm ngoái, gia đình tôi trồng 45.000 cây, bán được 35.000 peso sau khi trừ hết chi phí, còn được 21.000 peso (21 triệu đồng). Nếu năm nay mất mùa, chỉ bán được 20.000 peso, nhà nước sẽ bù thêm (35.000 - 20.000) x 65% = 9.750 peso”, nông dân Juanito cho biết.
