C

hiếc thủy phi cơ bảy chỗ mang số hiệu EP 857 lượn vài vòng trên cánh rừng già rồi đáp xuống con sông Yavarí làm tung nước trắng xóa. Nơi đây là Angamos, biên giới giữa Peru và Brazil. Bắt đầu từ đây, thế giới văn minh gần như bị bỏ lại phía sau.

Khá thất vọng sau buổi tiếp xúc với thổ dân “nửa mùa” Yagua và Bora, tôi càng quyết tâm phải gặp được những thổ dân Amazon “thuần chất” hơn. Trước khi đi, tôi đã tìm hiểu, đọc tài liệu khá nhiều về vùng này và biết trước rằng mình có thể gặp những bộ tộc khá hấp dẫn như người Shuar, người Jivaro (nổi tiếng với việc thu nhỏ đầu người lại cho đến khi nhỏ bằng quả cam), người Matis (được mệnh danh là báo đốm) và người Matsés (từng là những chiến binh cướp vợ bộ tộc khác và ăn thịt người). Tôi mất cả ngày trời để lân la hỏi hàng chục công ty du lịch và cả Sở Văn hóa tại Iquitos (Peru) nhưng đều nhận được cái lắc đầu. May thay, có một người trong Hội nghiên cứu Văn hóa thổ dân Amazon mách nhỏ cho tôi biết rằng muốn tiếp xúc những bộ tộc đó, tại Iquitos may ra chỉ Amazon Explorer mới có thể dẫn đường.

Amazon Explorer là công ty du lịch chỉ có hai thành viên: Hector (nhà tự nhiên học người Argentina) và Bertien (người Hà Lan, phiên dịch tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh). Họ khá ngạc nhiên khi nghe tôi đề nghị dẫn đi gặp thổ dân Amazon “thứ thiệt”: “Lâu lắm rồi mới có người yêu cầu như thế, hầu hết đều chọn đi Bora và Yagua”. “Người Shuar và người Matis ở khá xa Iquitos. Gặp người Matsés là khả thi nhất. 2.400 USD cho chuyến đi 15 ngày”, Hector nói. Đây không phải là lúc mặc cả, tôi đồng ý.

Hector chìa tờ giấy trước mặt tôi: “Anh ký vào đây”. Tờ giấy chi chít các quy định và dặn dò nhưng tóm lại chỉ một câu: “Chúng tôi không chịu trách nhiệm trước bất cứ tai nạn nào xảy ra”.

- Có nơi nào để mua bảo hiểm không? - Tôi hỏi.

Hector cười:

- Không công ty nào chịu bán bảo hiểm cho khách đi vào vùng rừng rậm Amazon đâu. Và tôi cũng nói trước, đừng nghĩ đến trực thăng cứu hộ hay những thứ đại loại như thế như trên phim. Đã vào rừng, có nghĩa là chấp nhận mọi rủi ro! - Anh kết lại một câu khá lạnh lùng.

Angamos là một thị trấn nhỏ nằm ngay biên giới của Brazil và Peru. Nơi đây được xem là điểm “văn minh” cuối cùng vì vẫn còn có điện từ bình ắc-quy và một vài tiệm tạp hóa nho nhỏ. Người dẫn đường là Denis, 29 tuổi, anh này người Matsés nên kiêm luôn phiên dịch từ tiếng Matsés sang tiếng Tây Ban Nha. Denis đón chúng tôi tại Angamos.

Ngày nay, thổ dân Amazon được chính quyền bảo vệ nhiều hơn. Muốn vào lãnh thổ của họ phải có giấy phép của chính quyền. Một nhà thám hiểm ở châu Âu đã từng phải ngồi tù ở Brazil vì dám nói dối mình là bạn của thổ dân để xâm nhập vào sâu trong lãnh địa của thổ dân. Ngay cả xin được giấy phép (hoặc qua mặt được chính quyền), chuyện thổ dân “chào đón” kẻ lạ mặt dám xâm nhập vào vùng đất của họ bằng bẫy và những mũi tên tẩm thuốc độc cũng đã từng xảy ra.

Khu vực người Matsés sinh sống là khu bảo tồn quốc gia, muốn vào phải có giấy phép và được chính người Matsés dẫn vào. Vì thế, đừng bao giờ nghĩ rằng có thể tự mình đi “thám hiểm”.

Đi ghe tiến vào lãnh địa người Matsés.

- Khi vào vùng cấm, mọi chuyện đều có thể xảy ra. Nếu không đi chung với người Matsés, bọn trồng và buôn lậu thuốc phiện sẵn sàng giết chết người lạ vì họ không biết đấy là khách du lịch hay là người của chính phủ cài vào để bắt họ. - Denis giải thích.

Chiếc đò nhỏ chất đầy nhu yếu phẩm: trứng, sữa đặc, xà phòng, lương khô,… để làm quà cho người Matsés, cùng bốn người: tôi, Hector, Bertien và Denis xuôi theo con sông Yavarí lên đường. Chỉ tay vào ngã ba, nơi hai con sông Yavarí và Galvez gặp nhau, Denis nói: “Chúng ta đang bước vào lãnh thổ của người Matsés đấy”.

Không như những con sông khác, sông Galvez nhìn đen như… kênh Nhiêu Lộc thời trước kia bởi những chất hóa học từ vỏ cây rừng tiết ra. Chính chất này góp phần lọc nước, giết vi khuẩn và bọ gậy. Nhờ vậy mà khu người Matsés sinh sống không có muỗi.

Dọc con sông Galvez là những cây gòn cao, tàng lá ken kín. Đàn vẹt Amazon đuôi dài, màu sắc sặc sỡ, to như con gà, biểu tượng của nước Honduras, đang đậu kín những ngọn cây hai bên bờ sông. “Bọn vẹt này rất chung thủy, luôn đi theo cặp, chẳng khi nào bay một mình”, Hector nói.

Thảng hoặc, một đàn cá heo hồng, loài cá heo nước ngọt đặc trưng của vùng Amazon, lại nhảy lên vờn sóng. Trong tài liệu tôi đọc trước khi đi có viết người Matsés rất sợ cá heo hồng vì theo truyền thuyết, cá heo hồng sẽ thường giả dạng một cô gái hoặc chàng trai xinh đẹp để dụ dỗ rồi lôi người xuống đáy sông. Vì thế, người Matsés không ăn thịt cá heo hồng vì sợ linh hồn cá heo sẽ giết mình. Vừa kiểm tra lại thông tin đó với Denis thì từ hướng ngược lại xuất hiện chiếc ghe chèo ra hướng Angamos, chở theo một chú nhóc bị sưng húp toàn thân và gần như mê sảng. “Nó tắm trên sông thì có con cá heo hồng bơi sát vào nó. Thế là khi lên bờ, nó bị thế này”, cha của đứa bé (cũng là người Matsés) kể với Denis bằng giọng đầy sợ hãi.

Nắng gắt, lại đang giữa mùa khô nên nước rất cạn, người chúng tôi nhớp nháp mồ hôi vì độ ẩm cao. Tám tiếng đồng hồ ngồi trên ghe, người tôi bị nắng đốt cháy đỏ như con tôm luộc. Khi mặt trời đã sắp lặn phía sau cánh rừng và mọi người muốn lả đi vì say nắng và mệt, thì cũng là lúc chúng tôi thấy thấp thoáng những dáng người nhỏ bé, ngực trần… Denis reo to: “Tới nơi rồi!”.

Người Matsés sống ở làng Buen Peru và San Juan, sát biên giới Peru và Brazil. Từ Iquitos, người ta phải đi bằng thủy phi cơ, hoặc đi thuyền khoảng… một tuần mới đến được Angamos (cách Iquitos hơn 800 km đường sông). Từ đây tiếp tục đi đò máy ngược dòng hơn tám tiếng nữa để đến Buen Peru và San Juan. Còn một cách di chuyển khác là đi thuyền 19 tiếng từ Iquitos đến Requena (160 km), sau đó đi bộ băng rừng ba ngày đêm sẽ đến nơi. Đi kiểu này tuy ngắn hơn một chút, nhưng nguy hiểm gấp bội. Vì thế, tôi chọn phương án một.