S

áng thứ bảy, bà hàng xóm đã đập cửa rầm rầm: “Thịt đến, có thịt rồi nhé!”. Nghe được tin vui, cả xóm chộn rộn hẳn lên.

Mira vội vào phòng trong, lấy cuốn sổ được cất kỹ trong tủ. Nếu như thời bao cấp ở Việt Nam có “sổ mua lương thực” (còn gọi là “sổ gạo”), thì ở Cuba cho tới ngày nay vẫn còn một cuốn sổ tương tự gọi là “sổ quản lý việc bán thực phẩm”.

Đó là cuốn sổ nhỏ bằng bàn tay, bìa giấy ngả vàng, hơi sần sùi (như những cuốn tập thời bao cấp) được bao bì và ép plastic cẩn thận. Các trang bên trong được chia cột ghi rõ: loại thực phẩm (gạo, đường, muối, bánh mì…) và ngày tháng nhận.

“Miếng ăn của gia đình mà, phải kỹ chứ. Mất cuốn này làm lại mệt và lâu lắm, cả tháng mới xong. Chưa kể, trong thời gian đợi làm sổ là mất phần thực phẩm trong tháng đó luôn”, Mira nói.

Cô làm tôi nhớ đến hồi còn bé ở Việt Nam. Mỗi tháng mẹ cũng cầm cuốn sổ đi lãnh gạo. Nhà ăn ít, nên thỉnh thoảng mẹ lại bán bớt gạo lại cho tư thương chợ đen để mua thêm chút thịt cải thiện. Hồi đó mẹ cũng nâng niu, quý “sổ gạo” còn hơn vàng vì mất sổ gạo là coi như nhịn đói cả tháng hoặc hơn. Ba mươi năm sau, ở một đất nước khác, tôi gặp lại những điều tưởng đã mãi là quá khứ.

Cửa hàng phân phối thịt của xóm “bé như cái lỗ mũi”, phía trước có treo tấm bảng ghi rõ thực phẩm đợt này có những gì. Thực phẩm phân phối cho cửa hàng 1 lần/ tháng nên ngày này rất đông. Tất cả đều đứng xếp hàng, từ bà già lụm cụm chống gậy cho đến anh thanh niên quần đùi, áo thun ba lỗ bị vợ sai đi mua đồ, nói cười rôm rả. Người già, người tàn tật, phụ nữ mang thai được ưu tiên mua trước không cần xếp hàng.

“Thật ra, cũng chỉ muốn lấy được thịt sớm thôi, chứ nếu đến chậm thì phần thịt của mình vẫn còn đó. Tháng này không lấy, tháng sau vẫn được lấy bù”, chàng thanh niên bận áo thun ba lỗ nói.

Một người trung niên ở xóm trên thấy Mira đến liền nạt chàng trai trẻ: “Chú kia, xích ra nhường chỗ cho bà bầu đi chứ”. Anh chàng quay lại, nhận ra Mira liền nói to: “Không phải cô ấy có bầu đâu. Bụng bự thôi”. Thế là cả đám đông phá lên cười. Mira cũng cười theo, chẳng mắc cỡ tí nào.

Trong một khu dân cư thường có hai cửa hàng, một cửa hàng chuyên bán những loại thực phẩm không cần trữ đông như gạo, đậu, trứng, bánh mì,… Cửa hàng khác chuyên cung cấp thịt, cá,… Mỗi người dân trong một tháng sẽ có suất thực phẩm được mua với giá ưu đãi cực thấp (xem như cho không). Thí dụ: đường 40 cent/kg (tương đương 400 đồng/kg), gạo 50 cent/kg (500 đồng/ kg), đậu 600 đồng/kg, thịt 3 peso/kg (3.000 đồng/kg),… Ở Cuba, bao nilon khá đắt, khoảng 1 peso/cái, với số tiền này người dân có thể mua được 300 gram thịt. Chỉ tiếc là thực phẩm giá ưu đãi không nhiều.

“Ăn tiện tặn lắm cũng chỉ nửa tháng là hết. Còn lại phải mua ở ngoài ăn mới đủ. Giá ở ngoài cao hơn, gạo 9 pesos/kg (khoảng 9.000 đồng/kg), đường đen 13 peso/kg (13.000 đồng/kg), đậu 21 peso/kg (21.000 đồng/kg), bánh mì 5 peso/ổ to (2 người ăn), thịt đùi, sườn heo khoảng 35 peso/kg (35.000/kg)...”, một người dân cho biết.

Juan, kỹ sư vi tính, mời tôi đến nhà ăn tối với gia đình. Chúng tôi quen nhau vì thường ăn trưa chung ở một quán cơm bình dân. Căn hộ nhỏ chừng 15m2ở khu phố nghèo gần Havana cổ là nơi anh và vợ đang sinh sống.

Bữa tối ở nhà Juan cũng chỉ là mấy món ăn phổ biến của người Cuba: cơm đậu đen, trái bơ, khoai lang và thịt. Riêng dĩa cơm của tôi, cô vợ Juan hấp háy mắt, gương mặt có vẻ khá trịnh trọng: “Ăn đi, có thịt bò nữa đấy”. Tôi cảm ơn nhưng nghĩ bụng: “Thịt bò thôi mà, có cần phải ‘nghiêm trọng’ vậy không?”.

Như đoán được, Juan mới cười giải thích, ở Cuba giết mổ bò bị cấm. Nông dân cũng không được làm thịt con bò của mình. Khi bò chết vì tai nạn hoặc nguyên nhân tự nhiên, Bộ Nội vụ sẽ tìm hiểu và điều tra. Giết mổ bò bất hợp pháp có thể bị phạt tù từ 20 đến 30 năm, đôi khi giết con bò ở tù còn lâu hơn giết người.

- Đó là vì bò cung cấp sữa và sức kéo. Trẻ em đến bảy tuổi ở Cuba được 30 lít sữa/tháng, nên nhu cầu sữa rất cao. Vì thế, cấm giết mổ bò cũng là điều dễ hiểu. Bò bị giết mổ thường là bò cho chất lượng sữa không đạt yêu cầu, hoặc không thể cung cấp sức kéo. - Juan nói.

- Nhưng nhà hàng vẫn có món thịt bò đấy thôi.

- Thịt bò vẫn bán bình thường ở các siêu thị nhưng giá lên tới 8 - 20 CUC/kg (8 - 20 USD). Trong khi thịt heo ngon giá cũng chỉ 60 peso (2 - 2,5 USD/kg), nên thường chỉ có khách du lịch hoặc người nào có điều kiện mới có thể ăn được. Ăn một ký thịt bò mất gần cả tháng lương, nên người Cuba ít ăn thịt bò lắm. Hai lạng thịt bò này cũng gần 3 CUC đấy. - Juan hồn nhiên cho biết.

Nghe Juan nói, nhìn quanh căn nhà ẩm thấp, chật chội, rồi nhớ đến mức lương của anh chỉ tròm trèm 25 USD/tháng, miếng thịt bò đang nhai trong miệng tự nhiên nghẹn lại, đắng nghét.

Trẻ em được 30 lít sữa/tháng

Người dân Cuba từ 13 tuổi trở lên sẽ được nhận mỗi tháng: 5 quả trứng, 30 mẩu bánh mì bằng bàn tay, 3,5 kg gạo, 2 kg đường, 250 gr dầu ăn, 250 gr đậu, 250 gr muối, 1 gói cà phê 125 gr, 1 hộp diêm quẹt, 700 gr thịt gà, jambon, thịt bằm. Ngoài ra, cứ 3 tháng, mỗi người còn được nhận khoảng 3 xị cồn và 3 lít dầu lửa. Người dân quê nhận được nhiều dầu và cồn hơn dân thành phố. Cuối năm, người dân sẽ nhận được thêm 1 gói miến và 1 gói spaghetti.

Trẻ em nhận được khẩu phần như người lớn (trừ cà phê và jambon). Ngoài ra, trẻ từ 1 - 7 tuổi được nhận thêm 6 bịch sữa bột (tương đương 30 lít sữa/tháng), 7 hộp nước trái cây nguyên chất (mỗi hộp 200 ml), nửa kg thịt bò. Trẻ từ 7 - 13 tuổi được nhận thêm 10 lít yogurt/tháng.

Phụ nữ có thai mỗi tháng sẽ có thêm: 700 gr thịt bò, nửa kg thịt gà, sữa bột (pha được 15 lít sữa nước), 1 kg rau củ.