T

ục ngữ Việt Nam có câu: “Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”, nhưng điều này hầu như không thể áp dụng tại Cuba.

Ở Cuba, bên cạnh công việc chính hầu như ai cũng phải làm thêm một việc nào đó để cải thiện cuộc sống. Giáo viên giúp việc nhà, kỹ sư làm thợ hồ, bác sĩ giao pizza,…

Thời gian ở Cuba, tôi có sống tại nhà anh Nguyễn Trọng Việt vài hôm. Việt học và lập gia đình tại Cuba, hiện là bác sĩ nội trú khoa tim mạch Trung tâm Tim mạch tỉnh Villa Clara (cách thủ đô Havana 300 km). Căn nhà 28 m2là nơi vợ chồng anh cùng đứa con ba tháng tuổi sinh sống.

Lúc tôi đến, cô vợ Lismary đang hì hụi trộn bột, thịt bằm và gia vị để làm croqueta (một dạng xúc xích). “Tụi em bán 1 peso/cái (1 peso =1000 đồng). Vợ chồng ai rảnh thì đến từng nhà giao. Nhiều người trong xóm biết, cũng tới mua. Nếu làm thường xuyên thì được thêm khoảng 300 - 400 peso/tháng (400.000 đồng)”, cô nói.

Buổi chiều ở bệnh viện về, trên người vẫn còn khoác chiếc áo blouse trắng, Việt lại tất tả xách giỏ đi bộ giao bánh pizza. Cả xóm và những khu xung quanh hầu như đều biết anh, í ới cất tiếng chào, nam bắt tay, nữ hôn má chùn chụt (phép xã giao của người Cuba).

- Em lấy pizza giá gốc 15 peso, giao tận nhà giá 20 peso/cái. Mỗi cái lời 5 peso (5.000 đồng). Thỉnh thoảng, vợ chồng còn săn hàng giảm giá rồi mang về quê bán nữa. Tụi em có con rồi, phải làm thêm để cải thiện đời sống. Đỡ được đồng nào hay đồng đó. - Việt cho biết.

Khi biết tôi muốn tìm hiểu về nghề tay trái của dân Cuba, người bạn tình cờ quen được tại thủ đô Havana nửa đùa nửa thật: “Ở đây hầu như ai cũng phải làm thêm để trang trải cuộc sống cả. Những người chạy xe ngựa, xe thồ, làm thợ hồ, bán hàng rong, chăn nuôi heo tại gia,… đều có thể là cử nhân, thạc sĩ đấy. Muốn tìm hiểu tôi giới thiệu cho, nhiều lắm”. Và tôi biết Veronica qua người bạn đó.

Veronica là thạc sĩ mầm non, đi dạy đã 25 năm. Cô cho biết, mức lương giáo viên dao động tùy vào thâm niên và chức vụ, lương khởi điểm là từ 450 peso cho đến lương hiệu trưởng 850 peso (450.000 - 850.000 đồng).

Ở Cuba, ngành y tế và giáo dục được trả lương tương đối cao so với các ngành khác. Hiện tại, công việc chính của Veronica là dạy mỹ thuật tại trường sư phạm mầm non, 5 ngày/tuần, lương 700 peso/tháng (700.000 đồng).

Ngoài ra, mỗi tuần cô đi dọn dẹp vệ sinh cho 2 nhà, mỗi nhà 2 lần/tuần, được 1.800 peso/tháng (1,8 triệu đồng).

- Dù giúp việc thu nhập cao gấp đôi nghề giáo nhưng tôi yêu nghề giáo nên vẫn sẽ tiếp tục đi dạy. Dĩ nhiên là vẫn tiếp tục giúp việc nhà kiếm thêm, vì đó là nguồn thu nhập chính của tôi mà. - Veronica nói.

Dù sao Veronica cũng may mắn là có thể tiếp tục đeo đuổi công việc mình yêu thích. Còn Nelson, 33 tuổi, kỹ sư tin học ở tỉnh Sancti Spíritus thì không được như vậy. Sau khi tốt nghiệp, anh đi làm nghĩa vụ xã hội (mọi sinh viên ra trường đều phải làm 2 năm nghĩa vụ xã hội theo đúng chuyên ngành mình học) với mức lương gần 500 peso (500.000 đồng). Vợ anh đi dạy tin học được 585 peso/ tháng (585.000 đồng). Rồi vợ anh có thai, những đứa con lần lượt ra đời. Chi tiêu trong gia đình ngày càng cao.

- Lúc đó tôi đang làm việc cho ngân hàng với mức lương khá cao so với mặt bằng chung là 1.200 peso/ tháng (1,2 triệu đồng) nhưng vẫn không đủ sống. Chúng tôi đã thử để riêng 1.000 peso/tháng dành cho tiền ăn và tiêu vặt. Vậy mà chỉ 20 ngày là sạch tiền. Vì thế, tôi phải bỏ nghề theo bố làm phụ hồ. Tùy vào công việc mà ông trả lương cho tôi được 1.500 - 2.000 peso/tháng (1,5 - 2 triệu đồng). Mới đó mà đã theo nghề thợ hồ được mấy năm rồi. - Nelson nói.

Ở Cuba, những nhu cầu cơ bản trong cuộc sống đều có trợ cấp. Nhà ở hầu như được cấp hoặc cho thuê với giá rất rẻ. Thực phẩm cũng được cấp (dù không nhiều). Giáo dục, y tế miễn phí. Giao thông công cộng giá chỉ tương đương vài trăm cho đến 1.000 đồng, các hoạt động văn hóa thường là miễn phí. Tuy nhiên, những mặt hàng như: áo quần, điện thoại, thiết bị điện tử, thiết bị điện gia dụng,… thì Cuba phải nhập khẩu nên giá rất đắt. Sử dụng điện thoại di động trong 40 phút, Internet trong 10 tiếng có thể tiêu hết một tháng lương trung bình của dân Cuba.

Mức lương trung bình cho mọi người dân, từ bác sĩ, công nhân, kỹ sư ở Cuba chỉ tương đương 450.000 - 900.000 đồng/tháng nên tiết kiệm đã thành nếp sống của người Cuba. Đi ăn tiệc, đồ ăn thừa luôn được mang về nhà, bao nilon đựng đồ luôn được giặt và sử dụng lại vài lần trước khi dùng để đựng rác,…

Nelson mời tôi về nhà. Trong căn nhà, ngoài tivi, tủ lạnh (hai vật dụng thiết yếu nhất mà hầu như nhà người dân Cuba nào cũng có), phương tiện đi lại của cả hai vợ chồng là một chiếc xe đạp cà tàng, sên xích cứ chực tuột ra, “cái gì cũng kêu chỉ trừ cái chuông”.

Khi chở tôi ra chợ mua đồ, nhìn cách anh nâng niu chiếc xe, khóa xe cẩn thận, tôi muốn phì cười.

- Xe của anh ai mà thèm lấy. - Tôi đùa.

- Biết đâu đấy, cẩn thận vẫn hơn. Dù sao đó cũng là “cái chân” duy nhất của vợ chồng tôi. Mất thì không biết sao đi làm. - Anh cười hiền.

- Bây giờ anh muốn điều gì nhất?

- Điều ước thực tế nhất tôi muốn là vẫn có thể theo đuổi chuyên môn tin học của mình với mức lương 4.000 – 5.000 peso/tháng (4 - 5 triệu đồng). Mức lương này có thể sống đầy đủ tại Cuba. Nhưng đó cũng chỉ là mơ thôi, chẳng biết tới khi nào. - Anh nói rồi thở hắt ra. Tiếng thở nặng và nghẹn…

Xe nhà nước phải cho dân “quá giang”

Ở Cuba có lực lượng Inspector Popular độc nhất vô nhị, chuyên đón xe “giá bèo” cho dân. Người dân có nhu cầu di chuyển sang các huyện, tỉnh khác thường ra đứng ở các nút giao thông, tại đây sẽ có lực lượng mặc đồ vàng này chuyên… chặn các xe công nào còn trống chỗ để dân “quá giang”. Mỗi người dân chỉ phải trả tượng trưng 1 peso/chuyến (1.000 đồng). Xe nào không dừng sẽ bị ghi lại biển số và phạt rất nặng. “Vì Cuba còn nghèo, giao thông chưa phát triển mạnh nên việc đi lại còn khá khó khăn. Việc này nhằm tận dụng tối đa phương tiện nhà nước để giúp dân”.