HELOISE gửi ABELARD.

Heloise từng lâm bệnh nặng tại Tu viện Paraclete: ngay khi vừa bình phục, nàng đã viết bức thư này gửi Abelard. Qua thư, nàng dường như đã dứt khoát rời xa chàng, tự nguyện hướng về sự sám hối; thế nhưng, nàng vẫn để lộ những rung động khiến người ta phải nghi ngờ liệu lòng sùng kính đã thực sự chiến thắng được tình yêu thuở nào hay chưa.

Abelard kính yêu, có lẽ chàng đang chờ đợi thiếp trách cứ sự lạnh lùng của chàng. Chàng đã không hồi âm bức thư cuối cùng của thiếp; và tạ ơn Trời Phật, trong tình trạng hiện tại của thiếp, thật là một diễm phúc khi chàng tỏ ra thờ ơ đến thế trước thứ tình cảm định mệnh từng trói buộc thiếp vào chàng. Cuối cùng thì, hỡi Abelard, chàng đã mất Heloise vĩnh viễn. Mặc cho bao lời thề nguyền thiếp từng khắc ghi là chỉ nghĩ đến một mình chàng, chỉ vui vầy với một mình chàng, thiếp đã xua đuổi chàng ra khỏi tâm trí, thiếp đã quên chàng rồi. Hỡi bóng hình quyến rũ của người tình mà thiếp từng tôn thờ, chàng sẽ chẳng còn là niềm hạnh phúc của thiếp nữa! Hỡi hình bóng thân yêu của Abelard! Chàng sẽ không còn theo đuổi thiếp khắp nơi; thiếp sẽ không còn hoài niệm về chàng nữa. Ôi tài năng lừng lẫy của một con người, dẫu cho kẻ thù vây hãm vẫn sừng sững là kỳ quan của thời đại! Ôi những niềm vui mê đắm mà Heloise từng phó thác trọn vẹn đời mình, chính các ngươi, các ngươi đã biến thành những kẻ hành hạ thiếp! Abelard hỡi, thiếp thú nhận sự không chung thủy của mình mà chẳng hề thẹn thùng; nguyện cho sự đổi dạ thay lòng của thiếp dạy cho nhân gian biết rằng chẳng thể tin vào lời hứa hẹn của đàn bà, bởi ai nấy đều dễ bề đổi thay. Điều này làm chàng bận lòng phải không, hỡi Abelard; tin tức này chắc hẳn khiến chàng ngạc nhiên lắm; chàng chưa từng mảy may tưởng tượng nổi Heloise lại có ngày thay lòng đổi dạ. Chàng đã bị khắc sâu bởi một tình cảm quá đỗi mãnh liệt dành cho thiếp, đến mức chàng không thể tài nào hiểu nổi thời gian lại có thể xoay vần nó ra sao. Nhưng xin hãy thôi lầm tưởng; thiếp sắp sửa phơi bày sự giả dối của mình cho chàng thấy, dẫu rằng thay vì trách mắng thiếp, thiếp tin chắc chàng sẽ phải rơi những giọt lệ vui mừng. Khi thiếp nói cho chàng hay bóng hồng nào đã cướp mất trái tim thiếp khỏi tay chàng, hẳn chàng sẽ ca ngợi sự bội phản ấy, và sẽ cầu xin tình địch hãy gìn giữ trái tim ấy mãi mãi. Qua điều này, chàng có thể đoán ra rằng chỉ có Chúa mới đủ sức giật lấy Heloise khỏi tay chàng. Vâng, hỡi Abelard dấu yêu, chính Ngài đã ban cho tâm trí thiếp sự bình yên mà ký ức dồn dập về những bất hạnh của chúng ta từng ngăn cản thiếp tận hưởng.

Hỡi Trời xanh công lý! Nào có tình địch nào khác có thể cướp thiếp khỏi vòng tay chàng? Chàng có thể mường tượng ra cảnh một kẻ phàm trần nào đó đủ sức xóa nhòa hình bóng chàng khỏi trái tim thiếp ư? Chàng có thể nghĩ rằng thiếp là kẻ tội lỗi khi dám hy sinh một Abelard vừa đức hạnh lại uyên bác cho bất kỳ ai khác ngoài Chúa sao? Không, thiếp tin rằng chàng đã đối xử công bằng với thiếp trong chuyện này. Thiếp chắc chắn chàng đang sốt ruột muốn biết Chúa đã dùng cách thức nào để đạt được một mục đích lớn lao nhường ấy; thiếp sẽ kể cho chàng nghe, và hãy cùng ngạc nhiên trước những lối đi huyền nhiệm của Đấng Quan Phòng. Vài ngày sau khi chàng gửi cho thiếp bức thư cuối cùng, thiếp ngã bệnh nặng; các lương y đã bó tay, và thiếp chỉ còn chờ cái chết cận kề. Chính vào khoảnh khắc ấy, tình yêu của thiếp — vốn từ trước đến nay vẫn ngỡ là vô tội — bỗng trở nên tội lỗi trong mắt thiếp. Ký ức trung thực bày biện lại trước mắt thiếp mọi hành động trong quá khứ, và thiếp phải thú nhận với chàng rằng tình yêu chính là nỗi đau đớn duy nhất thiếp cảm nhận được. Cái chết, thứ mà bấy lâu nay thiếp vẫn luôn nhìn nhận như một điều gì đó còn xa xôi, giờ đây hiện diện trước mặt thiếp đúng như cách nó xuất hiện trước những kẻ tội đồ. Thiếp bắt đầu khiếp sợ cơn thịnh nộ của Chúa, khi mà thiếp sắp sửa phải trải nghiệm nó; và thiếp hối hận vì đã không tận dụng tốt hơn ân sủng của Ngài. Những bức thư dịu dàng thiếp từng viết cho chàng, những cuộc trò chuyện nồng nàn thiếp từng có với chàng, giờ đây mang lại cho thiếp nhiều đớn đau chẳng kém gì niềm vui chúng từng ban tặng thuở trước. Ôi Heloise khốn khổ, thiếp tự nhủ, nếu việc dấn thân trọn vẹn vào những ngây ngất ngọt ngào ấy là một tội lỗi, và nếu sau khi cõi đời này khép lại, sự trừng phạt chắc chắn sẽ bám theo sau, tại sao ngươi không chống lại một thứ xu hướng nguy hiểm đến thế? Hãy nghĩ đến những cực hình đang chờ đợi ngươi phía trước; hãy nhìn nhận bằng nỗi kinh hoàng kho tàng đau khổ ấy, đồng thời hồi tưởng lại những niềm vui mà tâm hồn mê muội từng ngỡ là ngây ngất lòng người. Ôi, thiếp lại tự nhủ, ngươi chẳng phải đang gần như tuyệt vọng vì đã chìm đắm trong thứ khoạt lạc sai quấy ấy sao? Tóm lại, hỡi Abelard, hãy hình dung mọi sự cắn rứt tâm can mà thiếp phải gánh chịu, và chàng sẽ chẳng mảy may kinh ngạc trước sự đổi thay của thiếp.

Sự cô độc vốn không tài nào chịu nổi đối với một tâm hồn chẳng lấy gì làm thư thái, những dằn vặt của nó càng nhân lên giữa chốn thâm nghiêm tĩnh lặng, và sự ẩn dật chỉ càng làm chúng thêm cùng cực. Kể từ khi bị giam hãm sau những bức tường này, thiếp chẳng làm gì ngoài việc khóc thương cho bất hạnh của đôi ta. Tu viện này đã vang vọng tiếng gào thét của thiếp, và tựa như một kẻ khốn cùng bị kết án làm nô lệ vĩnh viễn, thiếp đã chôn vùi những ngày tháng đời mình trong buồn tủi và tiếng thở dài. Thay vì làm trọn ý định đầy thương xót của Chúa dành cho mình, thiếp lại xúc phạm Ngài; thiếp từng coi chốn nương náu linh thiêng này chẳng khác nào một ngục tù đáng sợ, và đã gượng gạo mang lấy ách của Chúa Trời. Thay vì tự thánh hóa bản thân qua một đời sống sám hối, thiếp lại càng củng cố thêm án phạt đọa đày của mình. Thật là một cuộc lầm đường lạc lối tai hại làm sao! Nhưng Abelard hỡi, thiếp đã giật phăng tấm vải băng che mờ đôi mắt mình, và nếu thiếp dám tin vào những rung cảm mà bản thân vừa trải qua, thì thiếp đã tự làm cho mình xứng đáng với sự kính trọng của chàng. Chàng giờ đây đâu còn là một Abelard đắm đuối tình ái — kẻ từng bất chấp tất cả để tìm cách gặp riêng thiếp vào ban đêm, không ngừng mưu tính trăm phương ngàn kế để qua mắt những kẻ canh chừng chúng ta. Bất hạnh ập xuống đời chàng sau bao khoảnh khắc hạnh phúc ấy đã gieo rắc vào lòng chàng sự khiếp sợ tội lỗi, để rồi chàng lập tức hiến dâng phần đời còn lại cho đức hạnh và dường như tự nguyện khuất phục trước nghịch cảnh ấy. Phần thiếp, quả thực mềm yếu hơn chàng và dễ chạnh lòng trước những khoái lạc dịu êm, đã đón nhận bất hạnh ấy với sự số ruột tột cùng. Chàng từng nghe những lời oán thán của thiếp nhắm vào kẻ thù của chàng; chàng từng thấy trọn vẹn sự phẫn nộ của thiếp qua những bức thư thiếp gửi cho chàng; chính điều đó, không một chút nghi ngờ, đã tước đoạt đi sự kính trọng mà Abelard dành cho thiếp. Chàng từng hoảng sợ trước cơn cuồng nộ của thiếp, và nếu chịu nói lên sự thật, có lẽ chàng đã từng tuyệt vọng về sự cứu rỗi của thiếp. Chàng chẳng thể tiên lượng nổi Heloise sẽ chiến thắng được một thứ tình yêu đang ngự trị tối cao như thế; nhưng chàng đã lầm rồi, hỡi Abelard; sự yếu mềm của thiếp, khi được ân sủng nâng đỡ, đã chẳng hề ngăn cản thiếp giành lấy một chiến thắng toàn diện. Vậy xin hãy trả thiếp về với thiện cảm của chàng; chính lòng đạo hạnh của chàng phải thôi thúc chàng làm điều đó.

Nhưng thứ sóng ngầm nào đang trỗi dậy trong tâm hồn thiếp, thứ rung động bất ngờ nào lại đi ngược lại quyết định thôi nhung nhớ Abelard mà thiếp vừa tự thề non hẹn biển? Hỡi Trời xanh công lý! Chẳng lẽ thiếp vẫn chưa thể chiến thắng nổi tình yêu của chính mình hay sao? Hỡi Heloise bất hạnh! Chừng nào ngươi còn thở, định mệnh đã an bài là ngươi vẫn phải yêu Abelard: hãy khóc đi, hỡi kẻ khốn cùng đáng thương, ngươi chưa bao giờ có một lý do nào chính đáng hơn thế. Giờ đây thiếp phải chết vì đau buồn. Ân sủng đã bao trùm lấy thiếp, và thiếp từng hứa sẽ trung thành với nó, thế nhưng giờ đây thiếp lại tự nuốt lời thề, hy sinh cả ân sủng để đổi lấy Abelard. Sự hy sinh phạm thượng này đã làm tràn ly biết bao tội lỗi của thiếp. Sau chừng ấy chuyện, liệu thiếp còn dám hy vọng Chúa mở rộng kho tàng thương xót của Ngài ra với thiếp nữa chăng? Chẳng lẽ thiếp vẫn chưa làm kiệt quệ sự dung thứ của Ngài hay sao? Thiếp bắt đầu xúc phạm Ngài từ khoảnh khắc đầu tiên trông thấy Abelard; một sự đồng điệu trớ trêu đã trói buộc cả hai vào chốn mây mưa tội lỗi; và Chúa đã dựng lên một kẻ thù để chia cắt chúng ta. Thiếp vừa oán thán vừa căm ghét cái tai họa đã giáng xuống đầu đôi ta, nhưng đồng thời lại tôn kính nguyên nhân sâu xa của nó. Ah! Đáng lẽ thiếp nên hiểu sự kiện này như một sắc lệnh bí mật từ Trời cao — nơi vốn không chấp thuận mối tơ duyên của chúng ta — và dốc toàn lực để nhổ tận gốc tình yêu này. Sẽ tốt biết bao nếu quên đi hoàn toàn đối tượng ấy, thay vì cứ giữ khư khư ký ức về người, thứ ký ức đầy tai họa cho sự bình yên và ơn cứu rỗi của đời thiếp! Lạy Chúa vĩ đại! Chẳng lẽ Abelard sẽ mãi mãi ngự trị trong tâm trí thiếp ư? Chẳng lẽ thiếp không bao giờ có thể tự giải thoát mình khỏi những xiềng xích đang trói buộc thiếp vào chàng? Nhưng có lẽ, thiếp đang sợ hãi một cách vô cớ; đức hạnh đang dẫn dắt mọi cử chỉ của thiếp, và tất cả đều quy phục ơn thánh. Đừng sợ hãi nữa, hỡi Abelard dấu yêu; thiếp không còn giữ lại bất kỳ thứ tình cảm nào từng được miêu tả trong những bức thư khiến chàng phải bận lòng đến thế. Thiếp sẽ không còn tìm cách khơi gợi lại ngọn lửa ái tình tội lỗi mà chàng từng dành cho thiếp thông qua việc kể lể về những khoảnh khắc hoan lạc thuở đôi ta mới yêu nhau; thiếp phóng thích chàng khỏi mọi lời thề nguyền; hãy quên đi danh nghĩa Người tình và Chồng, nhưng xin hãy mãi giữ lấy danh phận Cha. Thiếp không còn mong chờ ở chàng những lời khẳng định ngọt ngào hay những bức thư vốn rất thích hợp để duy trì mối lương duyên ái tình ấy. Thiếp chẳng đòi hỏi gì từ chàng ngoài những lời khuyên linh hồn và những chỉ dẫn lành mạnh. Con đường thánh thiện, dẫu có chông gai nhường nào, vẫn sẽ trở nên êm ái khi thiếp bước đi theo dấu chân chàng. Chàng sẽ luôn thấy thiếp sẵn sàng tuân theo. Thiếp sẽ đọc với niềm hân hoan lớn lao hơn đối với những bức thư mà chàng miêu tả về những lợi ích của đức hạnh, vượt xa bất kỳ lá thư nào từng được chàng khéo léo dùng để tiêm nhiễm thứ độc dược chí mạng của tình yêu chúng ta. Giờ đây, việc chàng giữ im lặng sẽ trở thành một tội lỗi. Thuở thiếp bị chìm đắm trong một tình yêu cuồng nhiệt và tha thiết nài nỉ chàng viết thư cho mình, thiếp đã gửi đi biết bao nhiêu bức thư trước khi nhận được dù chỉ một hồi âm từ chàng? Chàng đã từ chối ban cho thiếp niềm an ủi duy nhất còn sót lại trong cảnh lầm than, bởi chàng cho rằng nó tai hại. Chàng từng dùng sự nghiêm khắc để ép thiếp phải quên đi chàng; và thiếp chẳng thể trách chàng được; nhưng giờ đây chàng chẳng còn gì phải sợ hãi. Một cơn bạo bệnh may mắn mà Đấng Quan Phòng dường như dùng để trừng phạt nhằm thánh hóa thiếp, nay đã làm được điều mà mọi nỗ lực của cõi trần và sự nhẫn tâm của chàng từng cố gắng trong vô vọng. Giờ đây thiếp đã thấu triệt sự phù phiếm của thứ hạnh phúc mà chúng ta từng đặt trọn tâm can, cứ ngỡ như sẽ chẳng bao giờ phải đánh mất nó. Biết bao nỗi sợ hãi, bao nhiêu bồn chồn lo lắng, mà chúng ta đã từng buộc phải gánh chịu!

Không, lạy Chúa, chẳng có niềm hoan lạc nào trên cõi đời này sánh được với niềm vui mà đức hạnh ban tặng! Giữa chốn phồn hoa trần thế, trái tim vẫn hoài mang một vết châm chích; nó chẳng thể yên ổn và cứ bứt rứt mãi cho đến khi neo đậu vào Ngài. Thiếp đã phải chịu đựng biết bao nhiêu, hỡi Abelard, trong quãng thời gian thiếp cố duy trì chốn ẩn dật những ngọn lửa từng hủy diệt cuộc đời thiếp giữa cõi trần? Thiếp từng nhìn những bức tường vây quanh mình với nỗi kinh hoàng; từng giờ trôi qua dài đằng đẵng tựa năm tháng. Thiếp đã hối hận ngàn lần vì đã tự chôn vùi thân mình nơi đây; nhưng kể từ khi ơn thánh mở muôn mắt thiếp, toàn bộ cảnh sắc đã xoay vần. Sự cô độc bỗng trở nên vô cùng quyến rũ, và sự bình yên mà thiếp mục kích tại chốn này đã thấm sâu vào tận đáy tâm hồn. Trong niềm thỏa nguyện vì được làm tròn bổn phận, thiếp cảm nhận được một thứ hoan lạc vượt lên trên tất cả những gì mà sự giàu sang, quyền quý hay nhục dục có thể mang lại. Sự yên bình của thiếp quả thực đã phải đánh đổi bằng một cái giá vô cùng đắt đỏ; thiếp đã mua nó bằng chính tình yêu của mình; thiếp đã dâng hiến một sự hy sinh đầy giằng xé, thứ dường như vượt quá tầm với của sức người. Thiếp đã bứt rứt lôi chàng ra khỏi trái tim mình; và xin chớ hờn ghen, Chúa mới là đấng đang ngự trị nơi đó thay thế cho chàng, Đấng vốn dĩ phải luôn sở hữu trọn vẹn cõi lòng ấy từ muôn thuở. Hãy bằng lòng với một góc nhỏ trong tâm trí thiếp — nơi chàng sẽ chẳng bao giờ đánh mất; thiếp sẽ luôn cảm thấy một niềm vui thầm kín khi nghĩ về chàng và coi đó là vinh quang khi được tuân thủ những khuôn phép mà chàng ban huấn.

Vào đúng khoảnh khắc này, thiếp nhận được một bức thư từ chàng: thiếp sẽ đọc nó, và hồi đáp ngay lập tức. Chàng sẽ thấy, qua sự chu đáo trong việc viết thư cho chàng, rằng chàng luôn là người vô cùng trân quý đối với thiếp.—Chàng rất nhã nhặn khi trách cứ thiếp vì đã chậm trễ trong việc báo tin; cơn bệnh của thiếp chính là lời cáo lỗi cho điều đó. Thiếp chẳng bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào để gửi đến chàng những minh chứng về nỗi hoài niệm của mình. Thiếp cảm ơn chàng vì sự bất an mà chàng nói rằng sự im lặng của thiếp đã gây ra, cùng những lo lắng ân cần mà chàng bày tỏ về sức khỏe của thiếp. Sức khỏe của chính chàng, như chàng kể, hãy còn yếu ớt, và dạo gần đây chàng cứ ngỡ mình đã chết. Với sự dửng dưng biết bao, hỡi con người tàn nhẫn! Chàng lại báo cho thiếp nghe một chuyện chắc chắn sẽ khiến thiếp đau lòng đến thế? Thiếp từng nói với chàng trong bức thư trước rằng thiếp sẽ khốn khổ nhường nào nếu chàng qua đời; và nếu chàng thực sự yêu thiếp, chàng đã phải tiết chế sự khắc khổ của lối tu hành đạm bạc ấy. Thiếp từng bày tỏ cho chàng thấy sự cần thiết của những lời khuyên từ chàng, và do đó, lý do vì sao chàng phải biết bảo trọng thân mình. Nhưng thiếp sẽ không làm phiền chàng bằng việc lặp đi lặp lại một chuyện cũ. Chàng muốn chúng tôi đừng quên cầu nguyện cho chàng. Ah! Hỡi Abelard dấu yêu, chàng hoàn toàn có thể đặt trọn niềm tin vào lòng nhiệt thành của hội thánh này; nó tận tụy vì chàng, và chàng không thể bất công quy kết nơi này tội vong ân bội nghĩa. Chàng là cha của chúng tôi, chúng tôi là những đứa con của chàng; chàng là người dẫn đường, và chúng tôi phó mặc bản thân trong sự an tâm tuyệt đối dưới lòng đạo hạnh của chàng. Chúng tôi chẳng tự áp đặt lên mình bất kỳ hình phạt xác thịt nào ngoài những điều chàng khuyến cáo, kẻo chúng tôi lại đi theo một thứ lòng nhiệt thành bất cẩn thay vì một nền đức hạnh vững chắc. Nói tóm lại, chẳng có điều gì được coi là làm đúng đắn nếu thiếu đi sự chuẩn y từ Abelard. Chàng thông báo cho thiếp một chuyện khiến thiếp vô cùng bối rối: chàng nghe được rằng một số nữ tu trong hội đã nêu gương xấu, và có một sự lỏng lẻo chung đang lan tràn giữa bọn họ. Chừng ấy điều có đáng lấy làm lạ đối với chàng — kẻ thấu hiểu tường tận các tu viện ngày nay được lấp đầy bởi những ai không? Các bậc phụ huynh có màng tham khảo ý hướng của con cái khi họ định đoạt gả gắm chúng chăng? Chẳng phải tư lợi và chính sách mới là những tiêu chuẩn duy nhất của họ hay sao? Đó chính là lý do vì sao các tu viện thường xuyên dung chứa những kẻ vốn là nỗi ô nhục cho chính chốn ấy. Nhưng thiếp khẩn khoản nài xin chàng hãy cho thiếp biết những thói hư tật xấu nào mà chàng đã nghe đồn đại, đồng thời chỉ dạy cho thiếp một phương thuốc thỏa đáng để trị dứt chúng. Thiếp vẫn chưa mục kích sự buông tuồng mà chàng nhắc tới; nhưng khi nào trông thấy, thiếp sẽ xử lý đúng mực. Thiếp đi tuần tra quanh các dãy phòng mỗi đêm, và bắt những kẻ thẩn thơ bên ngoài phải quay trở về phòng của họ; bởi thiếp vẫn ghi nhớ mọi sự cố từng xảy ra tại các tu viện lân cận Paris. Chàng khép lại bức thư bằng một lời oán thán tổng quát về sự bất hạnh của đời mình, và ước ao cái chết như một lối thoát cho một cuộc đời đầy phiền muộn. Liệu có khả năng nào một trí tuệ vĩ đại như chàng lại chẳng bao giờ vượt qua nổi những giông bão quá khứ hay không? Thiên hạ sẽ nói gì nếu họ đọc được những bức thư của chàng giống như cách thiếp đang đọc? Liệu họ có màng suy xét đến động cơ cao cả đằng sau chốn ẩn dật của chàng, hay sẽ chỉ đinh ninh rằng chàng tự giam mình trong bốn bức tường chỉ để khóc thương cho hoàn cảnh mà sự trả thù của người chú thiếp đã đẩy chàng vào? Những học trò trẻ tuổi từng lặn lội đường xa đến để lắng nghe chàng, những kẻ ca ngợi các bài giảng nghiêm khắc của chàng hơn cả nhung lụa thế tục, sẽ nghĩ sao nếu họ tận mắt chứng kiến chàng đang âm thầm làm nô lệ cho những dục vọng, và nhạy cảm trước tất cả những sự yếu mềm mà các quy tắc của chàng lẽ ra phải bảo vệ họ tránh xa? Abelard mà họ hằng ngưỡng mộ bấy lâu, nhân vật vĩ đại đang dìu dắt họ ấy, sẽ đánh mất danh tiếng và trở thành trò cười trong mắt các học trò của mình. Nếu những lý lẽ này hãy còn chưa đủ để ban cho chàng sự kiên định giữa nghịch cảnh, xin hãy hướng đôi mắt về phía thiếp, và ngắm nhìn quyết tâm tự giam hãm mình theo tấm gương của chàng. Thiếp còn trẻ khi chúng ta bị chia cắt, và (nếu thiếp dám tin vào những lời chàng vẫn hằng rỉ tai) vốn dĩ xứng đáng với tình cảm của bất kỳ người đàn ông hào hoa nào. Nếu thiếp chỉ yêu mỗi thể xác hoan lạc nơi Abelard, hàng ngàn gã trai trẻ tuấn tú thừa sức an ủi thiếp sau sự mất mát ấy. Chàng biết rõ những gì thiếp từng làm, vì thế xin hãy miễn cho thiếp việc phải nhắc lại. Hãy nghĩ đến những lời quả quyết mà thiếp từng trao về một tình yêu đong đầy sự dịu dàng tột bậc. Thiếp từng lau khô những giọt lệ của chàng bằng những nụ hôn; và bởi vì chàng đã kém phần quyền lực, thiếp lại càng bớt đi sự dè dặt. Ah! Nếu như chàng từng yêu với một sự tinh tế, những lời thề thiếp từng thốt ra, những ngây ngất thiếp từng đan cài vào đó, những vuốt ve ngây thơ mà thiếp hào phóng ban tặng cho chàng, tất cả những điều ấy, chắc chắn, lẽ ra đã đủ sức an ủi chàng. Nếu chàng từng nhận thấy thiếp ngày một phai nhạt tình cảm, chàng đã có lý do để tuyệt vọng; nhưng chàng chưa từng nhận được bất kỳ minh chứng nào về tình yêu của thiếp mãnh liệt hơn thế cho đến tận sau màn trả thù tàn nhẫn giáng xuống đời chàng.

Xin đừng để thiếp phải nhìn thấy thêm bất kỳ lời oán trách nào đối với Vận Mệnh trong những bức thư của chàng nữa, hỡi Abelard dấu yêu; chàng không phải là kẻ duy nhất bị nó hành hạ, và chàng phải học cách quên đi những bạo hành của nó. Thật là một nỗi hổ thẹn làm sao cho một triết gia lại không tài nào tự vực dậy sau một tai ương vốn có thể xảy ra với bất kỳ người phàm nào! Hãy tự uốn nắn bản thân theo tấm gương của thiếp. Thiếp sinh ra với những xúc cảm mãnh liệt; ngày ngày thiếp vẫn phải vật lộn với những rung động dịu êm nhất, và lấy làm vinh quang khi chiến thắng cũng như khuất phục chúng trước lý trí. Chẳng lẽ một tâm trí yếu ớt lại phải đi củng cố cho một kẻ vốn vượt trội hơn hẳn sao? Nhưng thiếp đang trôi dạt về đâu thế này? Những lời lẽ này có đang nhắm đến Abelard dấu mang của thiếp hay không? Một con người luôn thực hành tất cả những đức hạnh mà chính chàng giảng dạy? Nếu chàng có oán trách Vận Mệnh, thì đó không hẳn vì chàng cảm nhận được những đòn roi của mụ, mà là vì chàng không thể phô bày cho kẻ thù thấy chúng đã sai lầm nhường nào khi mưu toan hãm hại chàng. Hãy mặc kệ bọn chúng, hỡi Abelard, cứ để chúng kiệt quệ trong sự độc ác, và tiếp tục làm say đắm những thính giả của chàng. Hãy khai quật những kho tàng tri thức mà Trời xanh dường như đã dành riêng cho chàng: kẻ thù của chàng, bị choáng ngợp bởi ánh hào quang từ lý luận của chàng, sẽ phải trả lại sự công bằng cho chàng. Thiếp sẽ hạnh phúc biết bao nếu được chứng kiến toàn nhân loại hoàn toàn bị thuyết phục về sự liêm chính của chàng y như thiếp vậy! Học thức của chàng được công nhận bởi cả thế giới; những kẻ căm ghét chàng nhất cũng phải thú nhận rằng chàng tường tận mọi thứ mà trí tuệ con người có thể lĩnh hội.

Hỡi người chồng dấu yêu của thiếp! (đây là lần cuối cùng thiếp dùng cách gọi ấy) liệu thiếp có còn cơ hội gặp lại chàng lần nữa không? Liệu thiếp có bao giờ có được niềm hạnh phúc ôm lấy chàng trước lúc giã từ cõi đời? Ngươi đang lẩm bẩm cái gì thế, hỡi Heloise khốn khổ? Ngươi có ý thức được điều mình đang khát khao không? Ngươi có dám ngắm nhìn đôi mắt đắm say ấy mà không gợn lại những tia nhìn tình ái từng mang lại tai họa cho chính mình? Ngươi có thể chiêm ngưỡng phong thái oai hùng của Abelard mà không nảy sinh lòng ganh ghét đối với bất kỳ kẻ nào được trông thấy một người đàn ông quyến rũ đến thế? Cái miệng ấy, thứ chẳng thể ngắm nhìn nếu không đi kèm khao khát? Tóm lại, toàn bộ hình hài của Abelard là thứ không một người phụ nữ nào có thể nhìn ngắm mà không mang theo hiểm họa. Thế nên, đừng khát khao được gặp lại Abelard nữa. Nếu ký ức về chàng từng gây ra cho ngươi biết bao phiền muộn, hỡi Heloise, thì sự hiện diện bằng xương bằng thịt của chàng sẽ làm được những gì? Những ham muốn nào sẽ bị khuấy động trong tâm hồn ngươi? Làm sao ngươi có thể giữ vững lý trí trước diện mạo của một người đàn ông khả ái nhường ấy? Thiếp sẽ thú nhận với chàng điều mang lại cho thiếp niềm hoan lạc lớn lao nhất nơi chốn ẩn dật này: Sau khi trải qua cả ngày dài đắm chìm trong suy nghĩ về chàng, tràn ngập bóng hình thân yêu ấy, thiếp phó mặc bản thân chìm vào giấc ngủ khi đêm về. Chính vào khoảnh khắc đó, Heloise — kẻ vốn chẳng dám nghĩ về chàng khi trời sáng nếu không mang theo nỗi run rẩy — lại phó thác trọn vẹn cho niềm vui được lắng nghe chàng và cất lời trò chuyện cùng chàng. Thiếp nhìn thấy chàng, hỡi Abelard, và thả cho đôi mắt ngấu nghiến khung cảnh ấy. Có lúc chàng kể cho thiếp nghe về những trăn trở và uất ức thầm kín của chàng, khơi gợi trong thiếp một nỗi xót xa vô hạn; có lúc, quên đi những rào cản vĩnh viễn ngáng trở khát vọng đôi ta, chàng nài nỉ thiếp mang lại hạnh phúc cho mình, và thiếp ngoan ngoãn khuất phục trước những cuồng nhiệt của chàng. Giấc ngủ ban cho chàng thứ mà sự cuồng nộ của kẻ thù đã tước đoạt; và những tâm hồn chúng ta, được sưởi ấm bởi cùng một thứ tình yêu, đều cảm nhận được cùng một niềm hoan lạc. Nhưng, ôi! Hỡi những ảo ảnh diệu kỳ, những lầm lạc ngọt ngào, sao các ngươi lại tan biến nhanh đến thế! Khi tỉnh giấc, thiếp mở bừng đôi mắt và chẳng thấy bóng dáng Abelard đâu; thiếp vươn tay định níu lấy chàng, nhưng chẳng có ai ở đó; thiếp cất tiếng gọi, chàng chẳng mờ nhung thấu. Thật là một kẻ ngốc khi lại đi kể lể những giấc mơ của mình cho chính người thấu hiểu những niềm hoan lạc ấy nghe? Nhưng còn chàng, hỡi Abelard, có bao giờ chàng nhìn thấy Heloise trong giấc mộng của mình không? Nàng hiện lên trước mắt chàng ra sao? Chàng có trò chuyện với nàng bằng thứ ngôn ngữ thuở Fulbert trao phó nàng cho sự chăm sóc của chàng không? Khi bừng tỉnh, chàng cảm thấy hoan hỉ hay buồn bã? Xin hãy tha thứ cho thiếp; hỡi Abelard, hãy tha thứ cho một kẻ si tình nhầm lẫn. Thiếp không thể tiếp tục mong chờ sự sinh động từng thổi bùng mọi hành động của chàng thuở trước nữa. Đã đến lúc phải thôi đòi hỏi sự đồng điệu hoàn hảo về mặt khát vọng từ chàng. Đôi ta đã tự trói buộc mình vào những lề luật khắc khổ, và buộc phải tuân theo chúng, dẫu cái giá phải trả có đắt đỏ nhường nào. Hãy nghĩ đến bổn phận của mình giữa những ngặt nghèo này, và tận dụng thật tốt thứ tất yếu đang bắt buộc chúng ta phải chia lìa. Chàng, hỡi Abelard, sẽ kết thúc trọn vẹn chặng đường của mình một cách tốt đẹp; những khát vọng và tham vọng sẽ chẳng thể trở thành vật cản cho sự cứu rỗi của chàng. Chỉ một mình Heloise phải xót xa, chỉ một mình nàng phải khóc lóc, mà chẳng thể chắc chắn liệu những giọt lệ ấy có ích lợi gì cho ơn cứu rỗi của nàng hay không.

Thiếp suýt chút nữa đã khép lại bức thư của mình mà quên béng mất việc thông báo những gì vừa xảy ra tại nơi này cách đây vài ngày. Một nữ tu trẻ tuổi, một trong số những nạn nhân bị ép buộc phải bước chân vào tu viện mà chẳng mảy mang suy xét xem nó có phù hợp với tính khí của bản thân hay không, đã trốn thoát bằng một mưu kế mà thiếp hoàn toàn không hay biết, và theo lời đồn, nàng đã cao chạy xa bay cùng một nam nhân mà nàng đem lòng yêu mến sang tận nước Anh. Thiếp đã ra lệnh cho toàn thể tu viện phải ém nhẹm chuyện này đi. Ah, Abelard! Nếu chàng ở gần chúng tôi, những sự hỗn loạn này đã chẳng thể xảy ra. Tất cả các nữ tu, bị mê hoặc khi được ngắm nhìn và lắng nghe chàng, sẽ chẳng mảy may nghĩ đến điều gì khác ngoài việc thực hành các quy tắc và chỉ dẫn của chàng. Nữ tu trẻ kia chưa từng nảy sinh một mưu đồ tội lỗi là phá vỡ lời thề nguyện nếu có chàng đứng mũi chịu sào để khuyên răn chúng tôi sống thánh thiện. Nếu đôi mắt chàng là nhân chứng cho mọi hành động của chúng tôi, chúng đã chẳng thể vấy bẩn. Khi chúng tôi lỡ bước sa chân, chàng sẽ nâng chúng tôi dậy, và củng cố vững vàng bằng những lời khuyên nhủ của mình; chúng ta sẽ sải bước với sự chắc chắn trên những nẻo đường chông gai của đức hạnh. Thiếp bắt đầu nhận ra, hỡi Abelard, rằng thiếp đang lấy làm hoan hỉ quá đỗi khi viết thư cho chàng. Đáng lẽ thiếp phải thiêu rụi bức thư này mới phải. Nó phơi bày cho chàng thấy rằng thiếp vẫn còn chìm đắm sâu đậm trong một tình yêu cuồng nhiệt dành cho chàng, dẫu cho ở phần mở đầu, thiếp từng ôm ấp ý định thuyết phục chàng về điều ngược lại. Thiếp cảm nhận rõ ràng những rung động của cả ơn thánh lẫn ái tình, và thay phiên nhau khuất phục trước từng thứ một. Xin hãy rủ lòng thương, hỡi Abelard, đối với hoàn cảnh mà chàng đã đẩy thiếp vào, và hãy phần nào làm cho những ngày tháng cuối đời của thiếp được yên ả dường như thuở ban đầu từng đầy rẫy bất an và sóng gió.