ABELARD gửi HELOISE.
Abelard, sau khi cuối cùng đã chiến thắng được những tàn dư của mối tình bất hạnh, đã quyết định chấm dứt một cuộc thư tín đầy nguy hiểm giữa Heloise và chàng. Do đó, bức thư tiếp theo đây, dẫu được viết với nỗi niềm chẳng kém gì những bức thư trước, đã gạt bỏ mọi vướng bận trần tục và ngập tràn những tâm tình đạo đức sâu sắc cùng những lời khuyên nhủ đầy xúc động.
Đừng viết cho anh nữa, Heloise; đừng viết cho anh nữa; đã đến lúc phải chấm dứt một mối tương quan khiến cho sự hành xác của chúng ta trở nên vô ích. Chúng ta rút lui khỏi thế gian để tự thánh hóa bản thân; nhưng qua một con đường hoàn toàn trái ngược với luân lý Ki-tô giáo, chúng ta lại trở thành đáng ghét trước mặt Chúa Giê-su Ki-tô. Chúng ta chớ nên tự dối mình nữa; bằng cách tự thỏa mãn với ký ức về những niềm vui trong quá khứ, chúng ta sẽ làm cho cuộc sống của mình thêm khốn khổ, và chúng ta sẽ không tài nào nếm trải được sự ngọt ngào của chốn thâm sơn cùng cốc. Hãy tận dụng tốt sự khắc khổ của chúng ta, và đừng1 giữ lại những ý niệm về tội ác giữa những sự nghiêm ngặt của việc đền tội. Hãy để sự hành xác cả về thể xác lẫn tâm hồn, sự ăn chay nghiêm ngặt, sự cô độc liên tục, những lời cầu nguyện sâu sắc và thánh thiện, cùng tình yêu chân thành dành cho Chúa, nối tiếp những thói hư tật xấu trước đây của chúng ta.
Hãy thử vươn tới sự hoàn thiện tôn giáo ở một mức độ vô cùng khó khăn. Thật tuyệt vời khi tìm thấy trong Ki-tô giáo những tâm hồn siêu thoát khỏi trần thế, khỏi vạn vật và khỏi chính bản thân họ, đến mức họ dường như hành động độc lập với thể xác mà họ đang mang, và sử dụng thân xác ấy như những kẻ nô lệ của mình. Chúng ta chẳng bao giờ có thể nâng cao bản thân lên quá cao khi Chúa là mục tiêu. Dù nỗ lực của chúng ta có lớn lao đến đâu đi nữa, chúng ta vẫn luôn tụt lại phía sau so với phẩm giá cao cả ấy, thứ mà ngay cả nhận thức của chúng ta cũng chẳng thể với tới. Hãy hành động vì vinh quang của Chúa, một cách độc lập với vạn vật hay chính bản thân chúng ta, mà không màng đến những ham muốn của riêng mình hay tình cảm của người khác. Nếu chúng ta ở trong tâm trạng ấy, hỡi Heloise, anh sẵn sàng chọn Paraclete làm chốn dung thân. Sự quan tâm thiết tha của anh dành cho một mái nhà do chính tay anh gầy dựng sẽ thu hút muôn vàn phúc lành xuống nơi đó. Anh sẽ dạy dỗ nơi ấy bằng lời nói và thổi hồn vào đó bằng tấm gương của chính mình. Anh sẽ canh chừng cuộc sống của các nữ tu, và sẽ chẳng truyền lệnh điều gì nếu bản thân anh không tự mình thực hiện. Anh sẽ hướng dẫn các em cầu nguyện, trầm tư, lao động và giữ trọn lời nguyện im lặng; và chính anh cũng sẽ cầu nguyện, trầm tư, lao động và giữ im lặng.
Tuy nhiên, khi anh cất lời, đó sẽ là để nâng các em dậy khi vấp ngã, để củng cố các em trong những yếu đuối, để soi sáng các em trong chốn tối tăm mịt mờ có thể bất chợt vây lấy các em bất cứ lúc nào. Anh sẽ an ủi các em giữa những sự khắc khổ mà những bậc chân tu thường áp dụng. Anh sẽ tiết chế sự nhiệt thành và lòng sùng đạo bộc trực của em, đồng thời ban cho đức hạnh của em một nhịp điệu hài hòa. Anh sẽ chỉ ra những bổn phận mà em cần phải biết, và giải tỏa những hoài nghi mà sự yếu kém trong lý trí của em có thể gây ra. Anh sẽ là thầy và là cha của em; và bằng một tài năng kỳ diệu, anh sẽ trở nên hoạt bát, nhu mì, mềm mỏng hoặc nghiêm khắc, tùy theo những tính cách khác nhau của những người mà anh phải dẫn dắt trên con đường chông gai của sự hoàn thiện Ki-tô giáo.
Nhưng trí tưởng tượng viển vông này đang đưa anh đi đâu thế này?
A, Heloise! Chúng ta còn cách một tâm trạng hạnh phúc nhường ấy bao xa? Trái tim em vẫn đang bùng cháy bởi ngọn lửa tai ác mà em không thể dập tắt, và lòng anh thì ngập tràn phiền muộn cùng bất an. Heloise, đừng nghĩ rằng anh đang tận hưởng sự bình yên tuyệt đối ở chốn này: Anh sẽ mở lòng với em lần cuối cùng. Anh vẫn chưa hoàn toàn buông bỏ được em; anh vẫn chiến đấu chống lại sự dịu dàng quá mức dành cho em; thế nhưng bất chấp mọi nỗ lực, sự yếu đuối còn sót lại vẫn khiến anh thấm thía quá nỗi trước những nỗi buồn của em, và khiến anh phải gánh lấy một phần trong đó. Những lá thư của em thực sự đã làm rung động tâm can anh; anh không thể dã dật đọc những ký tự được viết bởi bàn tay thân thương ấy. Anh thở dài, anh khóc nghẹn, và toàn bộ lý trí của anh hầu như chẳng đủ để che giấu sự yếu đuối trước các học trò của mình. Hỡi Heloise bất hạnh! Đó chính là hoàn cảnh thảm hại của Abelard. Thế gian, vốn thường sai lầm trong nhận thức, cứ nghĩ rằng anh đang thảnh thơi, và tưởng rằng vì anh từng chỉ yêu cái phần xác thịt ở nơi em nên giờ đây anh đã quên béng mất em; nhưng thật là một sự lầm tưởng lớn lao làm sao! Quả thực, người ta không lầm khi cho rằng, vào lúc chúng ta chia tay, chính sự hổ thẹn và đau buồn vì bị đối xử tàn nhẫn đã khiến anh từ bỏ thế gian. Như em đã biết, không phải sự ăn năn chân thành vì đã xúc phạm Thiên Chúa đã truyền cảm hứng cho anh lui về ẩn dật; tuy nhiên, anh coi tai hoạ giáng xuống chúng ta như một sắp đặt thầm kín của Quan Phòng nhằm trừng phạt tội lỗi của chúng ta; và anh chỉ xem Fulbert như là công cụ của sự báo thù từ trời cao. Hồng ân đã lôi kéo anh vào một chốn dung thân, nơi mà anh vẫn có thể ở lại nếu cơn thịnh nộ của kẻ thù cho phép. Anh đã nhẫn nhục chịu đựng mọi sự bức hại của chúng, không mảy may nghi ngờ rằng chính Thiên Chúa đã khơi mào chúng nhằm thanh tẩy anh.
Khi Người nhìn thấy anh hoàn toàn tuân phục thánh ý Người, Người đã cho phép anh được minh oan cho giáo lý của mình. Anh đã công khai sự trong sạch của nó, và cuối cùng cho thấy rằng đức tin của anh không chỉ thuần chính thống, mà còn hoàn toàn trong sạch, thậm chí không một chút nghi ngờ về sự mới mẻ.
Anh sẽ vô cùng hạnh phúc nếu chẳng phải sợ hãi bất kỳ ai ngoài kẻ thù của mình, và không còn trở ngại nào khác cho sự cứu rỗi ngoài những lời phỉ báng của chúng: thế nhưng, hỡi Heloise, chính em lại khiến anh phải run sợ. Những bức thư của em tuyên bố rằng em đang làm nô lệ cho một ái tình nghiệt ngã; thế nhưng nếu em không thể chiến thắng nó, em sẽ không thể được cứu rỗi; và trong trường hợp này, em muốn anh phải đóng vai trò gì? Em muốn anh bóp nghẹt những linh hứng của Chúa Thánh Thần ư? Chẳng lẽ anh phải xoa dịu em bằng cách lau khô những giọt nước mắt mà tà thần đã sai khiến em rơi xuống ư? Chẳng lẽ đây sẽ là thành quả từ những buổi trầm tư của anh sao? Không; chúng ta hãy kiên định hơn nữa trong các quyết định của mình. Chúng ta lui về ẩn dật đâu phải để than khóc cho tội lỗi của mình, và để giành lấy thiên đàng; vậy thì chúng ta hãy phó thác trọn vẹn trái tim mình cho Thiên Chúa.
Anh biết rằng vạn sự khởi đầu nan, nhưng việc dấn thân vào bước khởi đầu của một đại sự là điều rất đỗi vinh quang, và vinh quang ấy sẽ lớn dần lên tỷ lệ thuận với những khó khăn gặp phải. Do đó, chúng ta phải can đảm vượt qua mọi chướng ngại vật có thể cản trở chúng ta trong việc thực hành nhân đức Ki-tô giáo. Trong tu viện, con người được thử thách như vàng trong lửa đỏ. Chẳng ai có thể trụ lại nơi ấy lâu dài trừ khi họ mang lấy ách của Chúa chúng ta một cách xứng đáng.
Hãy thử bứt đứt những xiềng xích nhục nhã đang trói buộc em vào chốn hồng trần; và nếu nhờ sự trợ giúp của ơn thánh mà em may mắn hoàn thành được điều này, anh nài xin em hãy nhớ đến anh trong những lời cầu nguyện. Hãy đem hết sức mình ra để phấn đấu trở thành khuôn mẫu của một Ki-tô hữu hoàn hảo. Anh thú nhận rằng điều đó thật khó khăn, nhưng không phải là bất khả thi; và anh kỳ vọng vào chiến thắng tốt đẹp ấy từ bản tính dễ dạy của em. Nếu những nỗ lực đầu tiên của em tỏ ra yếu ớt, đừng vội buông xuôi vào tuyệt vọng; đó là sự hèn nhát: hơn nữa, anh muốn em phải hiểu rằng em buộc phải chịu đựng những nỗi gian lao lớn lao; bởi vì em đang nỗ lực chiến đấu để khuất phục một kẻ thù khủng khiếp, dập tắt một ngọn lửa hung hãn, và thuần hóa những tình cảm thiết tha nhất của mình. Em phải chiến đấu chống lại những ham muốn của chính mình; vì vậy, đừng để bản thân bị đè bẹp dưới sức nặng của bản tính đồi bại: em đang phải đối phó với một kẻ thù xảo quyệt, kẻ sẽ dùng mọi thủ đoạn để quyến rũ em; hãy luôn luôn cảnh giác! Chừng nào còn sống, chúng ta vẫn còn phải đối mặt với những cám dỗ: chính điều này đã khiến một vị đại thánh phải thốt lên rằng, toàn bộ cuộc đời con người là một sự cám dỗ. Ác ma, kẻ chẳng bao giờ ngủ quên, cứ quanh quẩn bên chúng ta không ngừng nghỉ để chớp lấy thời cơ tấn công từ những góc độ bất cẩn nhất, rồi xâm nhập vào linh hồn chúng ta nhằm hủy diệt nó.
Dù một người có hoàn hảo đến đâu đi chăng nữa, họ vẫn có thể sa vào cám dỗ, và thậm chí là những cám dỗ có ích cho họ. Cũng chẳng có gì làm lạ khi con người ta không bao giờ được miễn nhiễm khỏi chúng, bởi vì họ luôn mang sẵn trong mình cội rễ của chúng, chính là dục vọng. Vừa mới thoát khỏi cám dỗ này, chúng ta đã lại bị cám dỗ khác tấn công. Số phận của hậu duệ Adam là thế đó, họ luôn phải gánh chịu những nỗi truân chuyên, bởi vì họ đã đánh mất niềm hạnh phúc thuở ban đầu. Chúng ta thật hão huyền khi tự lừa dối rằng mình có thể chiến thắng cám dỗ bằng cách bỏ chạy; nếu chúng ta không đi kèm sự kiên nhẫn và khiêm nhường, chúng ta sẽ chỉ tự hành hạ bản thân trong vô vọng. Chúng ta sẽ đạt được mục đích của mình một cách chắc chắn hơn bằng cách khẩn cầu sự giúp đỡ của Thiên Chúa thay vì dùng bất kỳ phương kế nào xuất phát từ bản thân.
Hãy kiên định, hỡi Heloise; hãy đặt trọn niềm tin nơi Chúa, và em sẽ ít rơi vào cám dỗ hơn: bất cứ khi nào chúng xuất hiện, hãy bóp chết chúng từ trong trứng nước; đừng để chúng đâm chồi nảy lộc trong tim em. Một cổ nhân từng nói: Hãy chữa trị căn bệnh ngay từ khi nó mới manh nha; bởi vì khi nó đã mạnh lên rồi thì thuốc men sẽ vô tác dụng. Cám dỗ có những nấc thang của nó; ban đầu chúng chỉ là những ý nghĩ vẩn vơ và chẳng có vẻ gì là nguy hiểm; trí tưởng tượng đón nhận chúng mà không hề sợ hãi; một niềm khoái cảm dần được nhào nặn từ đó; chúng ta ngập ngừng đắm chìm trong đó, và cuối cùng thì đầu hàng trước nó.
Giờ đây, hỡi Heloise, có phải em đang ca tụng quyết định của anh khi hướng dẫn em bước theo dấu chân các thánh nhân? Những lời của anh có mang lại cho em chút cảm vị nào đối với việc đền tội không? Em có cảm thấy hối hận vì những lầm đường lạc lối của mình không? Và em có ước ao giá như mình có thể nhưết Ma-đai-na, dùng nước mắt rửa chân cho Cứu Chúa của chúng ta chăng? Nếu em chưa có được những cảm xúc nồng nhiệt ấy, hãy cầu xin Người ban ơn ấy cho em. Anh sẽ không bao giờ ngừng nhắc đến em trong những lời cầu nguyện, và sẽ luôn khẩn nài Người giúp đỡ em trong quyết định chết trong sự thánh thiện. Em đã từ bỏ thế gian, và thử hỏi còn vật gì trên đời xứng đáng để níu chân em lại nơi ấy? Hãy luôn ngước mắt lên nhìn Đấng mà em đã cung hiến phần đời còn lại của mình. Cuộc sống trên trái đất này chỉ là một nỗi khốn cùng. Ngay cả những nhu cầu mà thể xác chúng ta phải chịu đựng ở đây cũng là nguồn cơn đau khổ đối với một bậc thánh nhân. Lạy Chúa, vị Ngôn sứ hoàng gia từng thốt lên, xin giải thoát con khỏi những nhu cầu của xác thân! Thật khốn khổ thay cho những ai không nhận thức được sự khốn cùng của chính mình, nhưng còn khốn khổ hơn nữa là những kẻ thù hằn với sự khốn cùng ấy lại chẳng hề ghét bỏ sự đồi bại của thời đại này. Con người thật ngốc nghếch làm sao khi cứ dấn thân vào những thứ tầm thường nơi trần thế! Sẽ có ngày họ bừng tỉnh, và khi ấy họ sẽ nhận ra, dẫu có hơi muộn màng, rằng mình đã lầm lỗi biết bao khi yêu mến những thứ giả dối hư ảo ấy. Những người thực sự sùng đạo không bao giờ lầm tưởng như vậy, họ đã dứt bỏ mọi niềm vui khoái lạc xác thịt, và nâng những khát vọng của mình hướng về thiên đàng. Hãy bắt đầu đi, hỡi Heloise; hãy biến quyết định của em thành hành động mà không chần chừ gì nữa; em vẫn còn đủ thời gian để cứu lấy linh hồn mình. Hãy yêu mến Chúa Ki-tô, và vì Ngài mà xem nhẹ bản thân. Ngài muốn chiếm hữu trái tim em, và trở thành đối tượng duy nhất cho những tiếng thở dài cùng dòng lệ của em; đừng tìm kiếm sự an ủi nào khác ngoài Ngài. Nếu em không dứt bỏ anh, em sẽ cùng ngã quỳ với anh; nhưng nếu em từ bỏ anh, và phó thác trọn vẹn cho Ngài, em sẽ trở nên vững vàng và bất động. Nếu em ép Chúa phải ruồng bỏ em, em sẽ rơi vào cảnh khốn cùng; nhưng nếu em luôn trung thành với Ngài, em sẽ luôn chìm đắm trong niềm hoan hỉ. Ma-đai-na từng khóc lóc vì ngỡ rằng Chúa đã bỏ rơi mình, nhưng Ma-ta lại nói: Kìa, Chúa đang gọi chị đấy. Hãy chuyên chú vào bổn phận, và vâng phục trung thành những thúc đẩy từ ơn thánh của Ngài, khi ấy Chúa Giê-su sẽ mãi mãi ở lại cùng em.
Hãy lắng nghe, hỡi Heloise, một vài lời huấn đức mà anh muốn trao gửi cho em. Em đang đứng đầu một hội đoàn, và em biết rằng giữa những người sống đời tư độc thân với những kẻ gánh vác trọng trách lãnh đạo người khác có một điểm khác biệt thế này: những người đầu tiên chỉ cần nỗ lực cho sự thánh hóa của riêng họ, và khi hoàn thành các bổn phận của mình, họ không buộc phải thực hiện mọi nhân đức một cách quá rõ rệt; trong khi những ai được giao phó trách nhiệm dẫn dắt người khác lại phải dùng chính tấm gương của mình để lôi kéo họ làm tất cả những điều thiện hảo mà họ có thể thực hiện trong hoàn cảnh của mình. Anh nài xin em hãy chú tâm đến chân lý này, và hãy tuân thủ nó sao cho toàn bộ cuộc đời em phải trở thành một khuôn mẫu hoàn hảo cho nếp sống của một nữ tu ẩn tu.
Thiên Chúa, Đấng hằng tha thiết mong muốn sự cứu rỗi của chúng ta, đã dọn sẵn mọi con đường để đạt được điều đó một cách dễ dàng; Trong Cựu Ước, Người đã khắc ghi những điều Người đòi hỏi nơi các Bảng Đá của Luật Pháp, để chúng ta không bị lạc lối trong việc tìm kiếm thánh ý Người. Trong Tân Ước, Người đã khắc ghi luật ơn thánh ấy vào tận đáy lòng chúng ta, với dụng ý rằng nó sẽ luôn hiện diện cùng chúng ta; và thấu hiểu sự yếu đuối cùng bất lực của bản tính con người, Người đã ban cho chúng ta ơn thánh để thực thi thánh ý Người; và như thể chừng đó vẫn chưa đủ, Người đã luôn, trong mọi thời đại của giáo hội, củng cố những con người mà qua đời sống gương mẫu của họ, có thể khơi gợi tha nhân chu toàn bổn phận. Để thực hiện điều này, Người đã lựa chọn những con người thuộc mọi lứa tuổi, giới tính và hoàn cảnh. Giờ đây, hãy cố gắng dung hòa trong chính bản thân em tất cả những nhân đức đã từng được trải rộng ở những thân phận khác nhau ấy. Hãy mang lấy sự tinh tuyền của các trinh nữ, sự khắc khổ của các ẩn sĩ, lòng nhiệt thành của các mục tử lẫn giám mục, và sự kiên định của các thánh tử đạo. Hãy thật chu toàn trong suốt chặng đường đời để hoàn thành trọn vẹn bổn phận của một bề trên thánh thiện và thông tuệ, khi ấy cái chết, thứ vốn thường bị xem là đáng sợ, sẽ trở nên thật nhẹ nhàng đối với em.
Vị Ngôn sứ từng nói rằng, cái chết của các thánh nhân thật đáng quý trước nhan Chúa. Cũng chẳng khó khăn gì để hiểu được lý do tại sao cái chết của họ lại có được ưu điểm này so với cái chết của những kẻ tội lỗi. Anh đã đúc kết được ba điều có thể đã tạo cơ hội cho vị Ngôn sứ thốt lên những lời đó. Thứ nhất, Sự phó thác của họ vào thánh ý Thiên Chúa. Thứ hai, Sự duy trì những việc lành phúc đức. Và cuối cùng, Chiến thắng mà họ giành được trước ma quỷ.
Một vị thánh, kẻ đã quen với việc khuất phục trước thánh ý Chúa, sẽ xuôi tay nhắm mắt chào đời mà chẳng chút luyến tiếc. Ngược lại, vị ấy chờ đợi trong niềm hân hoan (như lời Thánh Gregory) Vị Thẩm Phán đến để ban thưởng cho mình; vị ấy chẳng mảy mai sợ hãi khi phải rời bỏ cõi đời trần thế khốn khổ này để bắt đầu một cuộc sống bất tử đầy hạnh phúc. Kẻ tội lỗi thì không như vậy, cùng vị Giáo phụ ấy khẳng định: hắn sợ hãi, và hoàn toàn có lý khi sợ hãi, hắn run rẩy trước sự bủa vây của dẫu chỉ một cơn bạo bệnh nhỏ nhất; cái chết là một điều kinh hoàng đối với hắn, bởi vì hắn không sao chịu đựng nổi sự hiện diện của một Vị Thẩm Phán đang giận dữ; và vì đã quá nhiều lần lạm dụng ơn thánh của Thiên Chúa, hắn chẳng thấy nổi một lối thoát nào để né tránh hình phạt xứng đáng cho những tội lỗi của mình.
Các thánh nhân còn có một ưu thế nữa so với tội lỗi, đó là việc họ đã biến những việc làm đạo đức trở thành thói quen quen thuộc trong suốt cuộc đời, họ thực hiện chúng một cách vô cùng tự nhiên; và nhờ đã tôi luyện thêm sức mạnh mới để chống lại ma quỷ mỗi lần chiến thắng nó, họ sẽ thấy mình ở vào vị thế có thể giành được chiến thắng quyết định trước ác ma ngay trong giờ phút lâm chung, điều mà toàn bộ cõi vĩnh hằng và sự kết hợp diễm phúc giữa linh hồn họ với Đấng Tạo Hóa đều phụ thuộc vào đó.
Hỡi Heloise, anh hy vọng rằng sau khi đã khóc than cho những sai lầm trong quá khứ, em sẽ ra đi (như lời cầu nguyện của vị Ngôn sứ) trong cái chết của người công chính. Ôi! Thật hiếm hoi biết bao những ai có thể kết thúc cuộc đời mình theo cách thức này! Và tại sao lại thế? Đó là bởi vì có quá ít kẻ chịu yêu mến Thập Giá của Chúa Ki-tô. Ai ai cũng muốn được cứu rỗi, nhưng lại ít ai chịu dùng đến những phương thế mà Tôn giáo đã vạch sẵn. Thế mà chúng ta lại chẳng thể được cứu rỗi bởi bất cứ điều gì ngoài Thập Giá, vậy tại sao chúng ta lại từ chối việc vác lấy nó? Chẳng phải Cứu Chúa của chúng ta đã vác nó trước chúng ta, và đã chịu chết vì chúng ta, với dụng ý rằng chúng ta cũng sẽ vác lấy nó và khao khát được chết đi sao? Tất cả các thánh nhân đều từng chịu muôn vàn khổ ải; và chính Cứu Chúa của chúng ta cũng chẳng hề trải qua lấy một giờ đồng hồ trong đời mà không vướng bận chút muộn phiền. Vì thế, đừng mong mỏi được miễn trừ khỏi những đau thương. Hỡi Heloise, Thập Giá luôn ở ngay bên cạnh, nhưng hãy cẩn thận đừng vác nó trong sự tiếc nuối; bởi vì nếu làm vậy, em sẽ chỉ khiến nó thêm nặng nề, và em sẽ bị nó đè bẹp trong vô ích mà thôi. Ngược lại, nếu em vác nó bằng tất cả tình cảm và sự can đảm, mọi đớn đau của em sẽ sinh ra một niềm cậy trông thánh thiện, nhờ đó em sẽ tìm thấy sự an ủi nơi Thiên Chúa. Hãy lắng nghe Cứu Chúa phán dạy: "Hỡi con, hãy từ bỏ chính mình, vác thập giá mình và theo Ta." Ồ, Heloise! Em còn đang hoài nghi điều gì nữa? Phải chăng linh hồn em không hề bị cuốn hút trước một mệnh lệnh cứu rỗi nhường ấy? Phải chăng em đang điếc đặc trước tiếng gọi của Ngài? Phải chăng em hoàn toàn trơ lỳ trước những lời lẽ ngập tràn ân sủng ấy? Hỡi Heloise, hãy cẩn thận chớ có từ chối một người phu quân đang ngỏ lời cầu hôn, và Đấng ấy, nếu em khinh miệt tình cảm của Ngài, sẽ là kẻ đáng sợ hơn bất kỳ tình nhân phàm tục nào. Nổi giận trước sự khinh miệt và vô ơn của em, Ngài sẽ biến tình yêu thành cơn thịnh nộ, và bắt em phải nếm trải sự báo thù của Ngài. Làm sao em có thể chịu đựng được sự hiện diện của Ngài khi em đứng trước tòa phán xét? Ngài sẽ qu trách em vì đã rẻ rúng ân sủng của Ngài; Ngài sẽ tái hiện lại trước mắt em những đớn đau mà Ngài từng gánh chịu vì em. Em sẽ lấy gì để đáp lại đây? Khi ấy, Ngài sẽ chẳng mảy mai nhân nhượng nữa đâu. Ngài sẽ phán với em rằng: Hỡi kẻ ngạo mạn, hãy cút xuống chìm đắm trong biển lửa đời đời đi. Ta từng tách rời ngươi khỏi thế gian để thanh tẩy ngươi nơi chốn ẩn dật, thế nhưng ngươi đã chẳng mảy mai hưởng ứng dụng ý của Ta; Ta đã nhọc công tìm cách cứu rỗi ngươi, trong khi ngươi lại tự tay hủy diệt chính mình; hãy cút đi, đồ khốn kiếp, và nhận lấy phần phần của những kẻ bị nguyền rủa.
Ôi Heloise, hãy ngăn chặn những lời phán quyết khủng khiếp ấy lại, và bằng một nếp sống thánh thiện, hãy né tránh hình phạt đã được dọn sẵn cho những kẻ tội lỗi. Anh chẳng dám miêu tả cho em nghe những sự cực hình hãi hùng vốn là hậu quả của một cuộc đời tội lỗi. Tâm can anh ngập tràn nỗi kinh hoàng khi chúng hiện lên trong tâm tưởng; thế nhưng hỡi Heloise, anh chẳng thể hình dung được thứ gì có thể sánh kịp với những cực hình nơi hoả ngục. Ngọn lửa mà chúng ta nhìn thấy trên mặt gian này chỉ là cái bóng của ngọn lửa đang thiêu đốt chúng; và chưa cần kể đến những nỗi đau đớn vô tận của họ, việc đánh mất Thiên Chúa mà họ đang cảm nhận cũng đủ làm gia tăng mọi cực hình lên gấp bội. Liệu có ai còn dám phạm tội khi đã thấu triệt điều này? Lạy Chúa tôi! Làm sao chúng ta có thể dám xúc phạm Ngài? Dù cho sự phong phú nơi lòng thương xót của Ngài không thể lay động chúng ta yêu mến Ngài, thì nỗi sợ hãi bị ném vào cái vực sâu khốn khổ ấy cũng đủ để kìm chân chúng ta lại, ngăn không cho làm bất cứ điều gì có thể làm Ngài phật ý rồi!
Hỡi Heloise, anh không mảy mai nghi ngờ việc từ nay về sau em sẽ dốc toàn tâm toàn lực vào công cuộc cứu rỗi linh hồn mình: đây phải là mối bận tâm duy nhất của em. Do đó, hãy mãi mãi trục xuất anh ra khỏi trái tim em; đó là lời khuyên tốt nhất mà anh có thể dành cho em: bởi vì ký ức về một con người mà chúng ta từng yêu thương đến mức tội lỗi sẽ chỉ mang lại tổn hại, cho dù chúng ta đã đạt được những tiến bộ đến đâu trên con đường nhân đức. Một khi em đã nhổ tận gốc khuynh hướng bất hạnh hướng về anh, việc thực hành mọi nhân đức sẽ trở nên vô cùng dễ dàng; và cuối cùng, khi cuộc đời em đã hòa quyện làm một với Chúa Ki-tô, cái chết sẽ trở thành điều em khao khát. Linh hồn em sẽ hân hoan rời bỏ thể xác này để cất cánh bay về cõi thiên đàng. Khi ấy, em sẽ xuất hiện với một niềm tự tin vững chãi trước mặt Cứu Chúa. Em sẽ chẳng phải đọc những dòng chữ ghi lại sự ruồng bỏ của mình được viết trong cuốn sách sự sống; nhưng em sẽ được nghe Cứu Chúa phán rằng: Hãy đến, hãy chia sẻ vinh quang của Ta, và tận hưởng phần thưởng đời đời mà Ta đã chuẩn bị sẵn cho những nhân đức mà em đã thực hành.
Vĩnh biệt Heloise. Đây là lời khuyên cuối cùng từ người Abelard thân thương của em; đây là lần cuối cùng, hãy để anh thuyết phục em tuân theo những luật lệ thánh thiện của Phúc Âm. Nguyện xin Thiên Chúa ban ơn để trái tim từng một thời nhạy cảm với tình yêu của anh nay có thể khuất phục trước sự dẫn dắt của lòng nhiệt thành nơi anh! Nguyện xin hình ảnh về một Abelard đầy tình yêu thương, luôn hiện diện trong tâm trí em, giờ đây hóa thân thành hình ảnh của một Abelard thực sự ăn năn sám hối! Và nguyện xin em tuôn rơi những giọt nước mắt vì sự cứu rỗi của mình nhiều tựa như những gì em từng trải qua trong suốt chuỗi ngày giông bão của chúng ta!
