Giờ đây, ta sẽ kể cho các em nghe về những điều kỳ diệu nhất mà một chú lạc đà có thể làm được.

Đầu tiên, ta phải nói cho các em biết rằng không có loài động vật nào khác có thể băng qua sa mạc nổi. Trước hết, nếu một loài vật như ngựa thử bước đi trên cát, móng của nó sẽ lún sâu vào cát đến tận cổ chân, và nó sẽ phải vất vả lắm mới đi được dù chỉ một dặm. Nhưng bàn chân của lạc đà thì khác. Dưới chân nó có một lớp đệm thịt mềm mại, tựa như một chiếc gối êm; và khi lạc đà đi hay chạy trên cát, lớp đệm đó sẽ bành ra dưới bàn chân, giúp nó bám thật chắc vào cát dù là đang đi hay đang chạy. Thế nên, các em hãy nhớ là lạc đà có đôi bàn chân đệm thịt.

Ta cũng phải nói thêm rằng bàn chân của mọi loài động vật đều được cấu tạo theo cách phù hợp nhất với nơi chốn mà chúng sinh sống. Những loài vật phải đi trên mặt đất cứng thì có móng guốc, còn những loài phải đi trên nền đất mềm thì có bàn chân đệm thịt. Voi là loài động vật duy nhất phải đi trên mặt đất cứng, ít nhất là rất thường xuyên, vậy mà lại có bàn chân đệm thịt. Các em có biết tại sao không? Chính vì trọng lượng khổng lồ của nó! Nó nặng đến mức nếu những khúc xương dưới chân không được bao bọc bởi một lớp đệm dày, chúng sẽ bị xóc mạnh mỗi khi nó đặt chân xuống, dù mặt đất có không cứng lắm đi chăng nữa.

Cũng với cách đó, bàn chân đệm thịt của lạc đà rất hữu dụng đối với nó ngay cả khi nó không ở trên sa mạc, mà ở trên mặt đất cứng; vì bản thân nó cũng khá nặng, dĩ nhiên là không nặng bằng voi.

Bão cát trên sa mạc

Có những lý do khác giải thích vì sao không loài vật nào khác có thể vượt qua sa mạc dễ dàng như lạc đà. Trên sa mạc đôi khi có những trận cuồng phong dữ dội; và vì toàn là cát, gió lớn thổi cát bay tung tóe về mọi hướng. Do chẳng có nơi nào ở đó để tránh cát, bất kỳ con vật nào khác cũng sẽ sớm bị cát thốc đầy vào mũi; rồi nó sẽ bị ngạt thở. Nhưng lỗ mũi của lạc đà được cấu tạo khác đi, để bất cứ khi nào muốn, nó có thể khép chặt lỗ mũi lại dễ dàng như các em mím môi vậy, và điều đó giúp ngăn không cho cát bay vào. Lạc đà đủ khôn ngoan để nằm rạp xuống đất khi bão nổi lên, rồi áp cổ và cằm sát xuống mặt đất; khi ấy, chiếc mũi của nó nằm sát tịt xuống đất, nơi mà cơn bão không còn dữ dội như ở trên không trung.

Dĩ nhiên, khi muốn thở, nó hé mở lỗ mũi một xíu để hít chút không khí; rồi nó lại khép lỗ mũi ngay và nín thở trong chốc lát. Nó cứ phải làm thế suốt chừng nào cơn bão còn hoành hành.

Nhưng còn người chủ cưỡi trên lưng nó thì sao? Ông ta không thể khép lỗ mũi lại được; thế nên cách duy nhất ông ta có thể làm là xuống khỏi lưng lạc đà, nép sát vào thân nó ở phía khuất gió; rồi áp sát mặt xuống đất và dùng tay bịp mũi lại. Khi muốn thở, ông ta chỉ hé các ngón tay đủ để tạo thành một khe hở cho không khí lọt vào, nhưng không đủ để cát len vào được.

Lại có một lý do nữa khiến không loài vật nào khác có thể vượt qua sa mạc: mắt chúng sẽ bị lóa đi bởi ánh nắng chói chang gay gắt. Nhưng lạc đà có hàng lông mày rất dày rủ xuống che ngang mắt, giúp cản bớt những tia nắng dữ dội. Lông mi của nó cũng rất rậm, giúp che chắn ánh nắng theo cách tương tự.

Nhưng vẫn còn một lý do kỳ diệu hơn nữa khiến không loài động vật nào, trừ lạc đà, có thể băng qua sa mạc. Nơi sa mạc, nước vô cùng khan hiếm, và một lữ khách cưỡi lạc đà vượt sa mạc có thể suốt cả tuần chẳng tìm thấy giọt nước nào. Đương nhiên, ông ta mang trên yên nửa tá bình nước để uống; nhưng sau khi uống một ít nước mỗi ngày, ông ta chẳng còn dư dả bao nhiêu cho chú lạc đà tội nghiệp. Vậy chú lạc đà tội nghiệp phải làm sao đây?

Chắc các em sẽ bảo rằng người chủ nên mang theo nhiều nước hơn cho lạc đà uống. Nhưng gánh hàng hóa mà lạc đà phải mang vốn dĩ đã nặng lắm rồi nên chẳng còn nhiều chỗ để chứa thêm nước nữa. Vậy chú lạc đà tội nghiệp có thể làm gì nào?

Chính là, nó mang theo nước uống của chính mình, không phải trong đống hàng trên lưng, mà là ngay trong dạ dày của nó! Đó chẳng phải là một điều kỳ diệu sao? Dạ dày của nó được cấu tạo khác hẳn mọi loài động vật khác. Dạ dày của bất kỳ con vật nào khác, hay thậm chí của con người, được tạo ra sao cho lượng nước uống vào bất cứ lúc nào cũng sẽ dùng hết veo trong vài tiếng đồng hồ sau đó; đó là lý do vì sao mọi loài vật khác, hoặc cả con người, cứ sau vài tiếng ấy lại phải uống nước tiếp.

Nhưng dạ dày của lạc đà lại được cấu tạo sao cho nó vừa có một ngăn lớn chứa thức ăn và nước uống giống như dạ dày của các loài vật khác, lại vừa có nhiều ngăn nhỏ hơn nằm bố trí xung quanh dạ dày; những ngăn nhỏ này y hệt như những chiếc lọ, và được gọi là các ngăn chứa (tế bào).

Thế nên, khi lạc đà uống một hơi thật dài, ngăn lớn ở chính giữa dạ dày sẽ tiếp nhận nước trước; rồi khi nó uống ngày một nhiều hơn, các cái lọ hay ngăn nhỏ xung quanh cũng bắt đầu được lấp đầy. Và điều kỳ diệu là ngay khi mỗi ngăn đầy ắp, miệng của nó sẽ tự động khép lại! Bằng cách đó, nếu lạc đà uống đủ lâu, tất cả các ngăn đều đầy nước, lần lượt từng cái một, rồi đều tự khép miệng lại.

Khi lạc đà chuẩn bị lên đường cho một chuyến hành trình dài băng qua sa mạc, nó uống một ngụm thật dài, cho đến khi cảm thấy không thể nuốt thêm được nữa; khi ấy nó biết rằng tất cả các bình hay ngăn chứa bên trong đã đầy ắp, cùng với ngăn lớn ở giữa dạ dày. Giờ đây, nó đã sẵn sàng vượt sa mạc.

Sau nhiều giờ liền, toàn bộ lượng nước trong ngăn lớn ở giữa dạ dày đã cạn sạch. Vậy điều gì sẽ xảy ra? À, một trong các chiếc lọ bên trong sẽ tự động hé miệng và tuôn nước vào dạ dày! Và sau nhiều giờ nữa, khi lượng nước đó cũng đã dùng hết, chiếc lọ thứ hai lại hé miệng và trút nước vào dạ dày. Cứ thế, tất cả các bình hay ngăn chứa bên trong lạc đà lần lượt từng cái một trút nước vào dạ dày từ ngày này qua ngày khác, bất cứ khi nào chú lạc đà cảm thấy khát. Nào phải điều đó là kỳ diệu lắm sao?

Và vẫn còn một điều vô cùng kỳ diệu nữa ở loài lạc đà. Cái bướu của nó! Dù là một bướu hay hai bướu thì nó vẫn kỳ diệu như nhau cả. Ta sẽ kể cho các em nghe.

Cái bướu của lạc đà chính là kho dự trữ thức ăn của nó! Vâng, cũng giống như việc nó mang theo nước uống bên trong dạ dày, nó cũng mang theo kho thức ăn của mình ngay trong cái bướu.

Nó làm điều đó thế này:

Khi lạc đà hoàn toàn khỏe mạnh và sung sức, nếu nó ăn một lượng thức ăn nhiều hơn một chút so với nhu cầu thực sự để đỡ đói, thì sau một thời gian, phần thức ăn đó sẽ dồn về bướu và giúp bướu to lên. Bằng cách này, chiếc bướu trở thành nơi dự trữ toàn bộ thức ăn thừa mà nó đã ăn. Sau đó, trong chuyến hành trình dài vượt sa mạc, nếu lạc đà chẳng có gì để ăn và bắt đầu thấy đói cuốc cào cùng mệt lả, một chút mỡ trong bướu sẽ được tiêu thụ để đem lại sức lực cho nó, hệt như thể nó vừa được ăn một bữa ăn vậy. Nhờ thế, nó có thể nhịn ăn suốt nhiều ngày trời, nhưng dĩ nhiên cái bướu của nó sẽ ngày một nhỏ lại.

Vượt sa mạc cùng loài lạc đà

Nhưng người chủ thực ra không hề bắt nó băng qua sa mạc mà chẳng cho ăn hay uống gì cả; trên thực tế, ông luôn chia cho lạc đà ít quả vả và chà là mà ông mang theo làm bữa ăn của mình, cùng với một ít nước uống mang trên yên. Tuy nhiên, nếu lỡ có lúc người chủ không còn dư chút thức ăn hay nước uống nào, chú lạc đà vẫn có thể sống sót suốt mấy ngày liền nhờ dùng bướu làm thức ăn và lượng nước trong các ngăn dạ dày làm nước uống.

Lạc đà còn có thể làm một điều kỳ diệu nữa. Nó có thể đánh hơi biết từ rất xa khi nào mình sắp tiến đến một nơi có nguồn nước. Giữa sa mạc, sau khi đi qua hết lớp cát này đến lớp cát khác suốt nhiều ngày, có lúc lữ khách sẽ tìm thấy một chốn tuyệt đẹp gọi là ốc đảo. Nó y như một khu vườn nhỏ xinh tươi nằm ngay giữa lòng sa mạc, với một mạch nước phun, vài cây vả, cây chà là cùng những hàng cây cọ mọc quanh vũng nước.

Khi một lữ khách đang băng qua sa mạc và chẳng thấy gì ngoài cát suốt mấy ngày trời, đôi khi chú lạc đà của ông bỗng khựng lại, đứng im phăng phắc trong một phút, ngẩng đầu lên và hít hít không khí. Rồi nó rẽ sang phải hoặc sang trái một chút và bắt đầu cắm cổ chạy thẳng về hướng đó. Người chủ có căng mắt nhìn đằng trước thế nào đi nữa thì cũng chẳng thấy gì ngoài cát với cát như trước mà thôi.

Nhưng chỉ bằng cách đánh hơi bầu không khí, chú lạc đà đã nhận ra có một ốc đảo đang nằm trong tầm tới, dù nó hãy còn ở quá xa để có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Thế rồi nó mừng vui khôn tả chạy bay đi, và chỉ một tiếng đồng hồ sau là tới ốc đảo, để cả nó lẫn người chủ có thể nghỉ ngơi ở đó một lúc, uống nước từ vũng và ăn những quả vả, chà là mọc trên cây.

Dĩ nhiên, lạc đà cũng có thể ăn cả lá cây; trên thực tế, khi không ở sa mạc mà ở những vùng đất thông thường, nó thường ăn lá từ các bụi cây lùn, còn vả với chà là thì chỉ được ăn như món quà vặt, giống như cách thỉnh thoảng các em được ăn kem vậy. Chú lạc đà hai bướu sẽ vui vẻ ăn nhiều thứ hơn thế nữa so với chú lạc đà một bướu. Thật vậy, khi đói, nó chẳng những ăn bất kỳ loại thực vật nào mà còn ăn cả thịt. Người ta thậm chí từng biết đến chuyện chúng nhai ngấu nghiến cả xương, chăn mền và đồ da nữa đấy! Và nó có lẽ là loài động vật duy nhất chịu uống nước mặn; vì vùng đất mà loài lạc đà hai bướu sinh sống có vài hồ nước mà nguồn nước vừa đắng vừa mặn.

Thế nên các em thấy đấy, lạc đà là một loài vật hữu ích biết bao, dù nó có một bướu hay hai bướu. Nó hữu ích đến mức từ lâu người ta vẫn bàn tán rằng nên đưa lạc đà đến nước Mỹ, nơi có một vài sa mạc ở các bang miền Tây. Quả thực, một chuyện kỳ lạ đã từng xảy ra. Chính phủ Hoa Kỳ đã thực sự đem một số lượng lớn lạc đà sang để sử dụng ở các bang miền Tây từ nhiều năm trước, vào khoảng thời gian khi ông nội của các em hãy còn là một cậu bé.

Nhưng những kẻ giỏi giang nhất trong việc điều khiển những loài vật to lớn như voi và lạc đà lại chính là những người sinh ra ở cùng quê hương với các loài vật ấy và thấu hiểu tập tính của chúng. Và ngẫu nhiên thay, khi lạc đà được đưa sang Mỹ, chẳng ai nghĩ đến việc đưa cả những người từ các xứ sở đó sang để chăn dắt chúng. Thế là chẳng ai biết cách sử dụng những con vật này ra sao, và sau một thời gian, chúng được thả rổng ở Arizona. Lạc đà đi vào các sa mạc và khu rừng ở đó, trở nên hoang dã thực sự, và cho đến tận ngày nay vẫn còn vài con sống ở Arizona.

Giờ thì các em có nghĩ rằng sẽ là một ý hay nếu mời một vài người từ những xứ sở kia đến và học hỏi họ cách điều khiển lạc đà không? Khi đó, những chú lạc đà ở Arizona cũng có thể được dùng để băng qua các sa mạc ở tận nơi ấy, nơi chẳng có lấy một con đường xe lửa nào.

Bên cạnh việc là loài động vật duy nhất có thể vượt qua sa mạc, lạc đà còn khác biệt với bất kỳ loài thú bốn chân nào khác ngay cả ở dáng đi của nó.

Các em đã từng thấy ngựa đi thế nào chưa? Khi cẳng chân trước bên trái của nó nhấc lên khỏi mặt đất, chân sau bên phải của nó cũng đồng thời nhấc lên; rồi ở bước tiếp theo, khi cẳng chân trước bên phải nhấc lên, chân sau bên trái cũng nhấc lên theo. Điều đó có nghĩa là hai chiếc chân di chuyển cùng một lúc chính là hai chiếc nằm ở hai góc chéo nhau trên cơ thể nó. Nhưng khi lạc đà đi, nó lại nhấc hai chân ở cùng một bên cơ thể lên cùng một lúc. Và khi bước bước tiếp theo, nó nhấc hai chân ở phía bên kia cơ thể lên.

Đến đây, hỡi các em yêu quý, ta đã kể cho các em nghe rất nhiều điều về lạc đà vốn khác biệt với bất kỳ loài vật nào khác. Thế nên, trước khi khép lại chương này, ta muốn các em ghi nhớ những điểm sau đây về loài lạc đà:

1. Bàn chân của nó có đệm thịt để có thể đi hoặc chạy trên cát.

2. Nó có thể khép chặt lỗ mũi để ngăn cát trong những trận bão.

3. Hàng lông mày dày rậm cùng hàng lông mi dài giúp che chắn ánh nắng chói chang khỏi đôi mắt.

4. Dạ dày của nó có nhiều ngăn tựa như những chiếc lọ, nơi nó có thể tích trữ nước.

5. Nó có thể dự trữ thức ăn trong cái bướu của mình.

6. Nó bước đi bằng cách di chuyển cả hai chân ở cùng một bên cơ thể cùng một lúc.

Ở chương sau, ta sẽ kể cho các em nghe về một loài động vật cũng có thể làm được một trong những điều này: nó có thể dự trữ thức ăn trong cơ thể, dù là theo một cách khác. Loài vật đó chính là gấu. Nó ngủ suốt cả mùa đông, và buộc phải có một kho dự trữ thức ăn đâu đó trong cơ thể để duy trì suốt khoảng thời gian dài ấy.