Năm

Lão đầu này ngoại hiệu là Kim Nhị Bảng Nhãn, là một chấp sự trông coi văn miếu Thông Châu. Nhiều năm qua dập đầu ba cái vào buổi sáng, thắp một nén hương vào buổi tối ngay dưới chân Khổng Thánh nhân, tâm trí đã bị ma quỷ ám ảnh.

Con gái là Ngọc Cô, năm sáu tuổi đã hứa hôn với con trai út của đại tư vụ thuộc Khổng giáo hội Thông Châu. Vị đại tư vụ này rất có tiếng tăm ở đất Thông Châu, nhà giàu có đám tang lớn đều bỏ trọng kim mời ông ta làm chủ tế. Người này bụng đầy đạo Khổng Mạnh, lễ Chu công, giống như cháo đổ thêm nước, múc ra một bát lại châm thêm một gáo, lấy mãi không hết, dùng mãi không vơi. Chấp sự văn miếu kết thông gia với tư vụ Khổng giáo hội, có thể coi là môn đăng hộ đối, châu liên bích hợp. Nào ngờ, trời có gió mây bất trắc, người có họa phúc sớm chiều, con trai út của đại tư vụ vừa tròn hai mươi tuổi thì mắc bệnh trướng nước, uống một trận thuốc hoàn da trống liền một mệnh ô hô. Kim Nhị Bảng Nhãn làm một vố cực kỳ nổi bật, bắt con gái Ngọc Cô đội tang đeo khăn, quỳ lạy hầu linh cữu, cầm cờ ôm bình, tiễn con trai út của đại tư vụ thẳng ra đến nghĩa địa. Lão tuyên bố trước đám đông, ngựa tốt không lắp hai yên, gái trinh không lấy hai chồng, Ngọc Cô phải thủ tiết thờ chồng, để chính lại phong hóa suy đồi thời nay. Lúc đó Ngọc Cô còn rất nhỏ, chỉ thấy vui chứ không cảm thấy đáng sợ.

Mấy năm nay, Ngọc Cô đã lớn, mới biết việc thủ tiết cả đời không phải trò đùa, bèn nài nỉ cha tìm cho mình nhà khác. Kim Nhị Bảng Nhãn sao chịu đập bỏ tấm biển vàng môn miếu huy hoàng này của mình, thế là ngày ngày nghiêm khắc dạy dỗ con gái, Ngọc Cô suốt ngày mặt đẫm nước mắt. Múa vá ngày nào cũng va vào mép nồi, sớm muộn gì cũng có ngày vỡ nồi. Cố tình hạ lưu sông có một thôn trấn, mới mở một am ni cô, Kim Nhị Bảng Nhãn liền ép con gái xuất gia. Nào ngờ trên đường đưa con gái quy y cửa Phật, biến cố xảy ra, tâm huyết vun vén của Kim Nhị Bảng Nhãn hóa thành mây khói. Lão bỏ mặc Ngọc Cô, quay về Thông Châu, chỉ nói con gái bị thủy quỷ bắt làm thế thân, để che đậy thể diện của mình, mà đành đoạn cắt đứt cốt nhục ruột thịt.

Ngọc Cô tuy không phải tiểu thư khuê nữ, nhưng cũng coi như xuất thân từ gia đình thi thư, lấy hạ giá Diệp Tam Xa, trú thân trong túp lều tranh, cảm thấy trăm bề ủy khuất, thường tự than thân trách phận hồng nhan bạc mệnh. Nàng vốn sinh ra đôi tay cầm kim thêu, không gánh nổi củi, không xắt nổi rau, lại thêm đôi chân bó nhỏ xíu ba tấc sen, đẩy không nổi cối xay, gánh không nổi nước, suốt ngày ngồi thẫn thờ trong nhà, ủ rũ buồn rầu. Đợi Diệp Tam Xa đi làm về, liền trút giận lên chồng. Châm chọc, mỉa mai, liếc xéo, quát mắng... mặc sức, đủ mọi cách, giày vò Diệp Tam Xa không ra gì.

Trong mắt Diệp Tam Xa, Ngọc Cô là một vị quý nhân cành vàng lá ngọc, gả cho một tên nhà quê đúng là phượng hoàng không đậu cây ngô đồng. Hắn vốn tính tình ôn hòa, trong lòng cảm thấy có lỗi với Ngọc Cô, nợ Ngọc Cô ân tình vô cùng, lại càng không nỡ khiến nàng đau lòng, mặc cho nàng nhào nặn như cục đất, vo tròn như sợi chỉ, cũng chưa từng dám lớn tiếng cãi lại một câu.

Có chồng, tuy không phải là cây ngô đồng, nhưng rốt cuộc vẫn hơn nhiều so với việc trơ trọi một mình trong phòng trống thủ tiết thờ chồng, cho nên chưa đầy mấy tháng, Ngọc Cô đã mang thai, qua mấy tháng nữa thì sinh hạ được một đứa con trai khóc oe oe. Thím Thoa đỡ đẻ, sinh vào mùa hạ, tên nhũ danh liền gọi là Phục Thiên.

Ngọc Cô từng được cha truyền dạy cho chân truyền, dở hay chữ nghĩa, hơn nữa lại thích khoe chữ nghĩa trước mặt chồng, Diệp Tam Xa chỉ có thể bội phục sát đất. Phục Thiên còn đang ẵm ngửa bú sữa, Ngọc Cô đã chỉ dạy nó nhận mặt chữ. Đứa nhỏ này giống như chiếc chiêng đồng, gõ một cái vang mười hai tiếng, nhận mặt chữ giống như mưa xuân thấm đượm vào đất, học không bao giờ thấy đủ, không bao giờ thấy chán.

Thế là, Diệp Tam Xa mỗi ngày đi làm về, đều có thể nhìn thấy vẻ mặt mỉm cười của Ngọc Cô.

Dưới ánh đèn, Ngọc Cô thêu yếm hoa cho Phục Thiên, Diệp Tam Xa ngồi đối mặt với nàng, Phục Thiên lăn lộn trong lòng hắn, cưỡi trên cổ hắn, giống như một chú chim sẻ non, nhảy nhót trên cành cây lớn, ríu rít kêu vui.

- Sớm muộn anh cũng chiều hư con bé... à nhôm, chiều hư thằng bé mất! - Ngọc Cô chợt lườm chồng một cái. - Nuôi mà không dạy, là lỗi của cha. Mau kêu nó ngồi yên học chữ đi.

Diệp Tam Xa vội vàng ôm chặt Phục Thiên vào lòng, cười nói:

- Phục Thiên, ngựa con đeo rọ mõm, nghe mẹ con giảng bài đây.

Ngọc Cô dừng tay kim chỉ, từ bên người lấy ra một chiếc túi thơm bằng vải, rút ra một mảnh giấy viết chữ "nhân", hỏi:

- Phục Thiên, chữ này đọc là gì?

- Chẳng phải đã học từ lâu rồi sao? - Diệp Tam Xa cảm thấy đem chữ nhân này ra khảo thí con trai mình là đánh giá thấp văn tài của con, tổn hại đến thân phận của con. - Ngay cả một kẻ ăn cắp nghề như anh còn nhận không sai, lại có thể làm khó Phục Thiên nhà chúng ta sao?

- Anh biết cái gì? - Ngọc Cô sầm mặt xuống. - Học mà ôn tập lại luôn, ôn cũ biết mới.

Diệp Tam Xa không có học vấn lớn bằng vợ, chỉ đành ngoan ngoãn vâng lời.

Phục Thiên liếc mắt cũng không thèm nhìn mảnh giấy viết chữ đó, liền ngọng nghịu đọc lên:

- Nhìn (nhân).

- Ai là người chứ? - Ngọc Cô lại hỏi.

Phục Thiên vươn bàn tay nhỏ bé, chọc nhẹ lên mũi mẹ, rồi quay người ôm lấy cổ cha, nói:

- Cha xi (là) nhìn (người), nương xi (là) nhìn (người).

- Cha là người gì, nương là người gì? - Ngọc Cô lại gặng hỏi.

- Cha xi (là) thủ mộng (số mệnh) nhìn (người), nương xi (là) khổ mộng (số mệnh) nhìn (người).

Bộ này, đều là lời giảng giải chữ nghĩa của Ngọc Cô, Phục Thiên từ lâu đã học thuộc lòng làu làu.

- Con là người gì nào? - Ngọc Cô sinh chuyện ngoài lề, tiến hành khảo thí sâu hơn.

Phục Thiên chớp chớp đôi mắt tròn xoe đen láy, cái đầu nhỏ lóe lên một cái, trong lòng quay một vòng, đáp:

- Con xi (là) thủ mộng (số mệnh) nhìn (người), diệp xi (cũng) xi (là) khổ mộng (số mệnh) nhìn (người).

- Quân đê tiện! - Ngọc Cô đột nhiên quát lớn. - Tay của mày sinh ra là để cầm bút, là người mệnh vàng phú quý.

Hơn nữa, còn ép Phục Thiên từng chữ từng câu học lại lời mình nói, Phục Thiên vừa đọc từng chữ từng câu vừa rơi giọt lệ.

- Em dọa sợ con rồi! - Diệp Tam Xa xót xa áp Phục Thiên vào ngực. - Bảy tuổi nhìn thấu lúc lớn, tám tuổi nhìn thấu lúc già, nó mới mấy ngày không bú sữa, sao có thể hiểu được những điều cao siêu đó chứ?

- Là anh không hiểu đạo lý! - Ngọc Cô giận. - Ngọc không mài, không thành đồ vật; nhỏ không học, già để làm gì?

Diệp Tam Xa thấy vợ nổi giận, sợ hãi như ve sầu mùa đông.

Ngọc Cô hận không thể con trai một đêm thành trạng nguyên. Phục Thiên sáu tuổi đi học đường, việc này ở Hoa Nhai tuyệt đối là chuyện xưa nay chưa từng có, động trời đất. Các bậc trưởng bối đầu rồng đuôi phượng, mỗi nhà đóng góp một phần, trang hoàng cho học sinh tiểu học năm nhất Phục Thiên giống như đi thi Đình ở kinh thành, thần thái vô cùng.

Diệp Tam Xa ngày ngày cõng con trai đi học, cõng con trai về nhà, con trai năm nào cũng đứng đầu hạng nhất. Tiếc là Ngọc Cô không tận mắt nhìn thấy con trai bảng vàng đề tên, cài hoa đỏ cưỡi ngựa diễu phố, thì vào lúc Phục Thiên đọc đến cuốn sách thứ sáu, nàng mắc bệnh lao phổi. Sương giá đơn độc đánh gục ngọn cỏ con, bệnh tình của Ngọc Cô ngày một nặng thêm, nhìn thấy qua được mùng một, không qua được rằm.

Trước ngày tắt thở một ngày, Ngọc Cô hồi quang phản chiếu, trên mặt phảng phất sắc hoa đào tháng ba, ánh mắt lay động ánh xuân tươi đẹp, chưa bao giờ nàng xinh đẹp đến thế. Hơn nữa, một sợi dịu dàng vướng vít trong tim, nàng giống như tân nương trong đêm động phòng hoa chúc, tựa nghiêng vào vai Diệp Tam Xa, nói năng dịu ngọt, chưa bao giờ có tính khí tốt thế này, chưa bao giờ nói với Diệp Tam Xa nhiều lời như vậy.

Từ khi bệnh đến mức không dậy nổi chiếc giường khang, nàng đã sai Phục Thiên sang nhà thím Thoa ngủ nhờ, vì sợ con trai nhiễm phải vận đen trên người mình. Túp lều tranh, chỉ còn lại hai vợ chồng họ.

- Người tốt ơi, ôm chặt em vào... - Ngọc Cô lúc lạnh lúc nóng, sắc đỏ trên mặt phai màu, ánh xuân trong mắt tối sầm lại.

Diệp Tam Xa vội vàng vạch vạt áo, áp sát nàng vàoồng ngực đang nóng rực của mình, nói:

- Mẹ Phục Thiên à, hai ta mà hóa thành một người thì tốt biết mấy, anh nguyện bệnh thay em một trận.

- Người tốt ơi, người tốt của em ơi! - Ngọc Cô nghẹn ngào khóc nức nở. - Nhiều năm như vậy... em... đã đối xử tệ với anh...

- Sao có thể trách em, là anh khiến em phiền muộn cả đời... - Diệp Tam Xa xót xa đến mức nước mắt tuôn rơi như mưa.

Ngọc Cô lắc lắc đầu, lẩm bẩm nói:

- Người... tốt của em... ân nhân của em, nếu anh... không ghê tởm em, kiếp sau... em lại đến nhà anh, đền bù những năm tháng này... nợ ân tình của anh, đời đời kiếp kiếp... làm vợ chồng với anh.

- Mẹ Phục Thiên ơi! - Diệp Tam Xa đau đớn tận đáy lòng, khóc lớn thành tiếng.

Ngọc Cô đã cảm thấy ngọn đèn dầu đời mình sắp cạn, giục giã Diệp Tam Xa mau chóng bế Phục Thiên tới.

Phục Thiên đứng dưới mép giường phía đầu giường Ngọc Cô, liên tiếng gọi mẹ.

Ánh mắt Ngọc Cô tản mạn, bóng nước mờ mịt, đã không còn sức nâng tay lên vuốt ve khuôn mặt đứa con cưng, thở hổn hển nói:

- Phục Thiên... quỳ xuống, thay mẹ... dập đầu tạ tội với cha con...

Phục Thiên nghe lời, quỳ sụp xuống dưới đầu gối cha, non nớt cất tiếng khóc mếu máo:

- Cha ơi, con lớn rồi, để con thay mẹ báo đáp đại ân đại đức của người nhé!

- Mẹ Phục Thiên ơi, anh có lỗi với em mà! - Diệp Tam Xa ôm con khóc lớn. - Con ơi, cha là tội nhân của mẹ con cơ mà!

Thân thể Ngọc Cô hết đợt này đến đợt khác lạnh ngắt, hơi thở lúc đứt lúc nối, cực kỳ phí sức mím động hai phiến môi, khó khăn thốt ra từng chữ:

- Phục... thiên... lại... dập... đầu... cho... cha... con... một... cái,... cầu... xin... người... đừng... lấy... mẹ... kế... cho... con...

- Sao anh dám, sao anh lại dám chứ! - Diệp Tam Xa khóc thét trời đất. - Nhật nguyệt tinh thần đều có mắt, Diệp Tam Xa ta mà dám vong ân bội nghĩa thay lòng đổi dạ, sẽ chết dưới gậy gộc của con ruột.

Ngọc Cô mỉm cười nhắm mắt lại, giống như một đóa hoa sen ngủ đã héo tàn, yên lặng chìm vào giấc ngủ ngàn thu.

Diệp Tam Xa không nỡ dùng một chiếu cót cuộn tròn chôn nàng dưới cây liễu mép sông, bèn dùng một chiếc quan tài bằng gỗ liễu sông vỏ trắng khâm liệm cho Ngọc Cô, tiếng tiêu, ống sáo, kèn bóp, cồng chiêng hợp tấu một khúc khóc hoàng thiên, Diệp Tam Xa chôn nàng ngay trong tiểu viện của nhà mình, hơn nữa, trên mộ còn dựng lên một giàn đậu, che chở cho âm trạch của Ngọc Cô khỏi chịu cảnh mưa lạnh gió thê lương.

Điều này trong lịch sử của Hoa Nhai, cũng là phá lệ.