CHIẾC xe con đỗ trước cửa khách sạn «Albtourist»[1]. Ngoài đường phố ướt sũng, trước tủ kính các quầy hàng đèn neon sáng trưng, chỉ thấy vài người qua lại thưa thớt. Gió lạnh ban đêm quất vào mặt buốt như cắt, khách du lịch vội vã vào cả trong phòng công cộng của khách sạn. Mùa nghỉ đã vãn nên không thiếu gì phòng.
- Các ngài muốn lấy những phòng nhìn ra sông phải không? Người quản lý khách sạn hỏi bằng một thứ tiếng Anh tồi.
- Vâng, nếu có thể được, ông linh mục đáp lại. Cảm ơn ông.
Một nhân viên phục vụ khách sạn giúp họ đưa vali lên gác.
Khi hai người đã nhận phòng xong, ông linh mục nói:
- Từ đây nhìn ra, phong cảnh rất đẹp.
- Trước kia ông đã từng đến thành phố này rồi à?
- Vâng
- Ông đã đến Albania mấy lần?
- Năm ba tám, ba chín thì nhiều, lần cuối cùng tôi đến vào giữa năm bốn mươi hai. Nhưng mỗi lần tôi đến đây, tình hình lại khác hẳn.
Viên tướng lại gần cửa sổ, kéo rèm sang một bên. Xa xa, trên cánh đồng, vẫn cái ánh trăng làm xao xuyến lòng người ấy. Ông buông rèm xuống và châm một điếu thuốc lá.
- Ta đi xuống quán ăn đi, ông linh mục nói.
- Vâng.
Trong hành lang, hai người gặp anh cán bộ chuyên môn lúc ấy ở trong phòng của anh ta đi ra, chiếc khăn tắm vắt trên tay.
- Ông có xuống ăn tối không? Ông linh mục hỏi.
- Tôi sẽ xuống ngay bây giờ, anh cán bộ trả lời.
- Ông trung tướng mà chúng ta gặp cách đây mười lăm hôm trên núi cũng đang ở dưới quán ăn đấy.
- Thế à?
- Hình như họ cũng đang bốc mộ ở trong thành phố này thì phải, anh cán bộ nói.
Cách đây nửa tháng, trong lúc xe của họ đang chạy trên con đường cái ven một cao nguyên rộng thì viên tướng, vốn vẫn ngồi yên lặng trong góc xe những lúc không thiu thiu ngủ, thốt nhiên nhìn thấy một cảnh tượng kỳ quặc.
Trên sườn núi, những người thợ đấu của sở Thị chính mặc quần áo lao động bằng chéo go xanh, đang đào xới ở bốn năm chỗ. Đằng xa, trên đường cái là một chiếc xe con và quá đó một chút là một chiếc xe tải của bọn họ. Một người mặc quân phục có áo mưa trùm kín đang đứng bên cạnh chiếc xe con sơn màu xanh lá cây. Trên vệ đường, một người khác mặc đồ đen đứng quay lưng ra mặt đường.
«Ma quỷ gì hiện hình kia vậy? Viên tướng nghĩ thầm, đầu óc còn đang ngái ngủ. Ta mê chăng?» Ông có cảm giác những người ông trông thấy đằng xa kia chính là ông và ông linh mục và những người công nhân của họ. Ông trố mắt nhìn và lấy tay lau chỗ hơi nước làm mờ kính xe. Không phải ma quỷ gì hết, mà là người thực.
- Ông thử nhìn đằng kia một chút mà xem, ông khẽ bảo ông linh mục.
Ông này quay lại nhìn về phía viên tướng trỏ và giật mình sửng sốt.
- Anh làm ơn đỗ lại, viên tướng nói với người lái xe.
Anh tài xế hãm xe dừng lại. Viên tướng hạ tấm kính cửa phía ông ngồi xuống và giơ cánh tay trỏ về phía bên phải.
- Ông nhìn những người trên kia xem, ông bảo anh cán bộ chuyên môn. Họ làm gì vậy?
- Họ đang bốc mộ những quân nhân.
- Sao lại thế được? Họ không có quyền được khai quật mà không báo trước cho chúng tôi biết.
- Đây là họ tìm người của họ, anh cán bộ nói.
- Ồ, thế à?
- Cách đây một năm, chính phủ chúng tôi đã ký hiệp định với chính phủ họ, nhưng vì họ chuẩn bị chậm quá, do đó mãi đến mùa hè vừa qua họ mới bắt tay vào việc.
- À, tôi hiểu. Vậy ông ta cũng là cấp tướng?
- Vâng, một trung tướng. Còn người kia là thị trưởng một thành phố bên họ.
Viên tướng mỉm cười nói:
- Thế ra ở đây chỉ còn thiếu một ông tướng đi với một hodja[2] nữa thôi.
- Nếu có thế thì cũng chẳng lấy gì làm lạ. Người Thổ Nhĩ Kì cũng rất có thể một ngày nào đó, sẽ đến đây tìm người của họ.
Trong lúc viên tướng đang nói chuyện với anh cán bộ như vậy, thì hai người lạ đứng bên vệ đường cái đằng kia cũng quay lại tò mò nhìn họ.
- Ta xuống đi, viên tướng vừa mở cửa xe vừa nói. Đây là những bạn đồng nghiệp của chúng ta. Ta đến làm quen với họ cũng chẳng hại gì.
- Để làm gì mới được chứ? Ông linh mục hỏi.
- Hai bên có thể trao đổi với nhau những kinh nghiệm đã thu lượm được trong công việc này, viên tướng vừa cười vừa nói.
Lúc lại gần, ông nhận thấy viên tướng kia cụt tay phải. Với bàn tay duy nhất còn lại, bàn tay trái, ông ta cầm một cái tẩu to đen nhánh. Người mặc quần áo dân thường là một người to béo, đầu hói.
Tự giới thiệu xong, họ nói chuyện với nhau một lúc lâu bằng thứ tiếng Anh sai văn phạm, trong khi hai người lái xe tải nhờ nhau vài việc vặt. Họ mở nắp máy xe ra rồi đóng lại, rồi lại mở ra đóng lại đến mấy lần, và cuối cùng có vẻ đã thỏa thuận với nhau ổn thỏa.
Mười lăm phút sau, sau khi chào mấy người bạn mới, viên tướng và ông linh mục lại lên đường.
Từ hôm đó đến nay, đây là lần đầu tiên họ gặp lại những người ấy.
- Họ kia kìa, viên tướng nói, lúc cùng ông linh mục bước vào quán ăn của khách sạn. Hai bên gật đầu chào nhau. Hai người kia đã ăn xong và đang thanh toán tiền.
Đến lượt ông linh mục, viên tướng và anh cán bộ yên lặng ngồi ăn. Anh cán bộ chỉ thỉnh thoảng mới trao đổi với ông linh mục một vài câu, còn viên tướng thì cau có như có điều gì phật ý. Ăn xong, anh cán bộ lên ngay phòng mình.
Viên tướng và ông linh mục đứng dậy ra ngoài phòng công cộng yên tĩnh của khách sạn để tìm viên tướng kia và ông thị trưởng; hai người nọ đang ngồi hút thuốc.
- Tối nào, chúng tôi cũng ngồi đây, viên thị trưởng nói. Chúng tôi đến thành phố này đã hơn một tuần rồi, và tối nào chúng tôi cũng ngồi như thế này. Biết đi đâu? Người ta bảo với chúng tôi là mùa hè ở đây vui lắm, có mở vài tiệm giải trí, nhưng về mùa này, ngay đến khách du lịch nước ngoài cũng không có, lại thêm gió lạnh từ ngoài sông thổi vào suốt ngày suốt đêm.
- Đáng lẽ chúng tôi có thể đến đây trước nữa, viên tướng cụt tay nói, nhưng vì cuộc đấu tranh giải vô địch bóng đá chưa kết thúc, nên người ta chưa cho phép chúng tôi đào trong khu vực sân vận động, phải đợi khi xong giải vô địch này.
Ông thử tưởng tượng lại xem, còn có trở ngại nào kỳ khôi hơn nữa không? Viên thị trưởng nói.
- Kể ra thì cái đó cũng phải thôi, viên tướng cụt tay lại nói. Tôi cũng biết rõ là lẽ ra, chúng tôi có thể bắt đầu công việc bằng cách đào ở chỗ ven lề, không đụng đến bãi vội, nhưng dù sao, trong lúc tôi đang tìm hài cốt mà lại nghe thấy khán giả vỗ tay hoan hô một bàn thắng thì quả là không thú vị chút nào.
- Tôi nghĩ khán giả họ cũng chẳng thích ngồi xem đá bóng mà lại phải nhìn người ta bốc mộ, viên tướng nói.
- Tôi thì không nghĩ như vậy, mà trái lại, tôi thấy họ sẽ rất thích, viên thị trưởng nói.
- Cũng có thể thế, viên tướng cụt tay nói, song tôi cũng không nhúng tay vào lửa[3] mà đoán chắc như vậy.
Viên tướng đưa mắt nhìn bàn tay độc nhất của ông ta dùng để cầm tẩu, rồi lại nhìn ống tay rỗng của chiếc áo ca pốt, đầu ống tay nhét vào trong túi bên phải.
«Cánh tay chắc bị cưa đến ngang khuỷu», ông nghĩ bụng.
- Tôi không hiểu tại sao người ta lại có thể xây dựng sân vận động ngay trên khu vực chôn người như vậy được, ông linh mục nói. Cái đó là trái với quy phạm của luật quốc tế. Các ông lẽ ra phải phản kháng chứ.
- Chúng tôi đã phản kháng rồi, viên trung tướng nói, nhưng về sau, té ra là xác binh sĩ của chúng tôi không phải do dân ở đây chôn cất, mà là do chính quân đội của chúng tôi chôn; tệ hơn nữa là lại chôn vào ban đêm, nên chẳng ai biết gì hết về việc này.
- Tôi không tin lắm vào cái lối giải thích như vậy, viên thị trưởng nói.
- Nó cũng không thuyết phục được tôi, nhưng tôi cũng không nhúng tay vào lửa, viên trung tướng nói.
Viên tướng lại nhìn vào cánh tay cụt.
- Về phần chúng tôi, chúng tôi chưa bao giờ gặp một trường hợp nào như vậy, ông nói.
- Thế hiện giờ các ông đang tìm kiếm ở đâu? Viên thị trưởng hỏi.
Viên tướng nói nơi mình đang tìm kiếm.
- Chúng tôi còn phải làm việc ở đây nhiều ngày, ông linh mục nói. Chúng tôi đang đào tìm ở hai nghĩa trang, một cái rộng, một cái thì nhỏ hơn.
- Hình như các ông có những bản danh sách ghi chính xác thì phải.
- Vâng, có thể.
- Còn danh sách của bọn tôi dựa trên những bằng chứng nói miệng thôi.
- Có thể là chúng tôi mò mẫm như xẩm, viên thị trưởng nhấn mạnh thêm.
- Thế thì công việc của các ông sẽ khó khăn đấy.
- Vâng, rất khó khăn, viên trung tướng nói. Có lẽ chúng tôi sẽ chỉ tìm ra được vài trăm bộ hài cốt thôi, mà phần lớn lại không tài nào phân biệt được đích xác từng người một.
- Việc nhận dạng không phải chuyện dễ dàng nếu không có những bản danh sách thật chính xác.
- Chắc các ông có những chỉ dẫn về tầm vóc và đặc điểm hàm răng của từng người chứ?
- Vâng, ông linh mục trả lời.
- Và người của ông ai cũng đeo một hình trái tim, phải không?
- Ồ vâng, cái vật nhỏ bé ấy rất được việc cho chúng tôi đấy, vì nó không bị rữa nát.
- Trong khi đó thì trên các bản danh sách của chúng tôi, thậm chí chiều cao những người chúng tôi tìm cũng không ghi rõ, thực chẳng giúp được cho công việc của chúng tôi dễ dàng thêm chút nào.
- Cũng may là còn cái khóa sắt ở thắt lưng, cái đó giúp chúng tôi rất nhiều, viên thị trưởng nói.
Có hai anh thanh niên bước vào phòng, đến ngồi gần chiếc cửa ra vào có lắp kính trông ra vườn, có lẽ là về phía sông.
- Về thuốc sát trùng hài cốt, các ông dùng nhãn hiệu nào? Viên thị trưởng hỏi.
- Loại «Universal 62».
- Cái thứ đó công hiệu lắm.
- Chẳng có gì công hiệu bằng đất!
- Đúng. Nhưng, có những trường hợp ngay đến đất cũng không có khả năng làm tròn được một nhiệm vụ như vậy.
- Có trường hợp nào các ông tìm thấy những xác còn nguyên vẹn không?
- Có quá đi ấy chứ!
- Chúng tôi cũng vậy.
- Cái đó rất nguy hiểm.
- Vâng, luôn luôn có nguy cơ nhiễm trùng. Có những trường hợp vi trùng sống dai dẳng hàng bao nhiêu năm không bị tiêu diệt, đến lúc bốc mộ, nó lại hoạt động rất mạnh ngay.
- Các ông đã gặp tai nạn đáng tiếc bao giờ chưa?
- Cho đến bây giờ thì chưa.
- Chúng tôi cũng vậy.
- Dù sao ta cũng phải cẩn thận, không nên coi nhẹ một biện pháp đề phòng nào hết.
- Theo tôi nghĩ thì những người thợ đấu này làm giỏi lắm.
- Tôi cũng nghĩ như vậy.
- Các ông uống cà phê nhé? Viên trung tướng hỏi.
- Không, xin cảm ơn ông. Tôi sắp lên đi ngủ rồi.
- Tôi cũng xin phép lên buồng thôi, viên thị trưởng nói. Tôi còn phải viết một bức thư.
Hai người chúc hai viên tướng ngủ ngon rồi theo cầu thang trải thảm bằng nhung đỏ lên gác. Phòng công cộng yên tĩnh. Chỉ còn hai anh thanh niên vẫn ngồi nói chuyện với nhau ở góc đối diện, thỉnh thoảng lại thoáng nghe thấy lời họ nói.
Viên tướng đưa mắt nhìn cái cửa kính lớn, bên ngoài là đêm tối mênh mông.
- Chúng ta đã mệt lử cả rồi, chẳng biết rồi đây còn mệt đến thế nào nữa.
- Địa thế ở đây hiểm trở lắm.
- Vâng, rất hiểm trở. Nhân chuyến đi này, tôi có để tâm nghiên cứu vài điểm về chiến thuật trong chiến tranh hiện đại ở vùng núi, nhưng vấp phải những trở ngại không tài nào vượt được. Ông tính, với một địa thế như thế này!
Viên tướng cụt tay không tỏ ra có vẻ gì là quan tâm đến vấn đề đó, khiến viên tướng nọ có phần nào ngạc nhiên.
- Kể cũng lạ, viên trung tướng nói, trong cái sân vận động mà hiện nay chúng tôi đang làm công việc tìm kiếm, tôi thấy hầu như ngày nào cũng có một cô con gái đến đợi người yêu trong lúc anh này luyện tập. Gặp hôm trời mưa, cô ta mặc một chiếc áo đi mưa màu lam và cứ lặng lẽ đứng trong một xó, giữa mấy cái cột ở khán đài, nhìn các cầu thủ chạy trên sân cỏ. Sân vận động trống không với những bậc ngồi bằng xi măng bóng loáng dưới trời mưa và những cái hố xẻ nát xung quanh bãi, nom thật ảm đạm, thê lương là đằng khác. Chỉ có cô bé với cái áo đi mưa màu lam của cô ta là đẹp thôi. Chừng nào cô ta còn đứng đấy là tôi chỉ ngắm cô ta để giết thì giờ, trong lúc những người thợ đấu của tôi làm việc cách xa đó một chút, và đấy là cách giải trí duy nhất tôi có được ở thành phố này.
- Nhưng thấy người ta bốc mộ như thế, cô bé đó có sợ không?
- Cô ta chẳng sợ tí nào, viên tướng kia trả lời. Cô ta chỉ ngoảnh mặt về phía bãi để theo dõi người yêu đang chạy theo quả bóng.
- Kỳ quặc thật!
Hai người ngồi sâu trong những chiếc ghế bành rộng, yên lặng hút thuốc lá một lúc lâu, không trao đổi với nhau một lời.
Cuối cùng, viên tướng gần như vừa cười vừa nói:
- Chúng ta quả là những tên phu đào mồ khéo nhất thế giới. Những người chết kia, chôn vùi ở đâu chúng ta cũng tìm ra được. Họ không thể nào thoát khỏi tay bọn chúng ta.
Viên trung tướng vừa nhìn ông bạn vừa nói:
- Ông có biết không, bao nhiêu đêm nay, có một cơn ác mộng mà đêm nào tôi cũng nằm mơ thấy.
- Tôi cũng vẫn thường mơ thấy ác mộng.
- Tôi mơ thấy mình ở trong sân vận động, chính nơi chúng tôi đang tìm kiếm, viên trung tướng nói. Duy có điều cái sân này hình như rộng hơn, và các bậc khán đài đều chật ních người trong lúc chúng tôi đào trên bãi. Trong đám đông có cả cô gái mặc áo mưa màu lam nọ. Cứ mỗi lần mở một ngôi mộ là cái đám khán giả đông nghịt ấy lại vỗ tay hoan nghênh rầm trời, và tất cả đều đứng dậy cùng hô to tên người lính. Tôi giỏng tai nghe với hy vọng nhận ra được người chết là ai, nhưng tiếng hò hét của đám đông nghe như bị cái gì bóp nghẹt, và tiếng ồn ào khiến tôi không còn nghe rõ ra là tên người nào nữa. Và ông thử tưởng tượng xem, hầu như đêm nào tôi cũng mơ thấy như vậy.
- Cái đó dễ hiểu thôi, ông bị cái việc nhận dạng người chết của ông nó ám ảnh đấy.
- Vâng, chắc thế. Một công việc thực hết sức nghiêm trọng.
Viên tướng nhớ lại một giấc mơ tương tự mà chính ông vẫn thường thấy. Ông mơ thấy mình đã già, làm chân gác một nghĩa địa quân nhân ở nước ông, đúng cái nghĩa địa chôn những hài cốt do ông mang từ Albania về. Nghĩa địa ấy rộng mênh mông, trên những lối đi giữa các ngôi mộ, hàng nghìn hàng vạn người tay cầm những bức điện, đi đi lại lại, tìm người nhà của họ. Nhưng hẳn không tìm thấy, nên tất cả, đông lắm, hàng ngàn hàng vạn con người, đều lắc đầu, vẻ mặt hầm hầm, khiến ông hoảng sợ lạnh toát cả người. Nhưng vừa lúc đó thì ông linh mục rung chuông, mọi người bèn giải tán. Và ông sực tỉnh dậy.
Ông đã định kể lại giấc mơ của mình, nhưng sau lại thôi.
- Công việc đang chờ chúng ta không dễ dàng gì, ông nói.
- Vâng, có thể, viên trung tướng đáp lại. Đây đúng như là một thứ sao lục lại cuộc chiến tranh.
- Có thể còn kinh khủng hơn cả bản chính.
Hai người nín lặng một lúc.
- Các ông có bị khiêu khích bao giờ không? Viên tướng hỏi.
- Không, trừ có một lần.
- Câu chuyện xảy ra thế nào?
- Có mấy đứa trẻ con ném đá vào chúng tôi.
- Ném đá!
- Vâng.
- Chuyện lăng nhục như thế mà các ông chịu nhịn à?
- Ai bảo các ông là chúng tôi nhịn?
- Tôi rất ngạc nhiên, viên tướng nói, đây là một hành động man rợ.
- Việc đó cũng phức tạp, viên trung tướng nói. Chúng tôi đào nhầm mất mấy ngôi mộ của người Albania, chúng tôi cứ tưởng là mộ của người mình.
- Ồ, thế à?
- Vâng, một chuyện rất phiền. Tôi không muốn nghĩ đến nữa. Ta làm cốc cà phê sữa chứ?
- Uống nữa thì đêm nay đến không chợp mắt được mất.
- Thì đã sao! Càng đỡ phải thấy những giấc mơ như thế. Vì thực ra, cũng như tất cả những cái gì nhắc đi nhắc lại nhiều lần, cứ mơ thế mãi cũng chán ngấy.
- Vâng, đúng thế.
Hai người gọi lấy hai cốc cà phê.
❀ ❀ ❀
[1] Công ty du lịch Albania
[2] Giáo sư giảng kinh Coran ở Thổ Nhĩ Kì.
[3] Ý nói không đoán chắc là đúng thế. Sở dĩ dịch thế này để giải thích tại sao tiếp đó, viên tướng lại nhìn vào bàn tay viên tướng cụt.
.jpg)
