Có hàng triệu cách để trở nên giàu có và rất nhiều sách viết về nó.

Nhưng chỉ có một cách để trở nên giàu có thực sự: sự kết hợp giữa tiết kiệm và đầu tư.

Và đó là một chủ đề mà chúng ta không thảo luận đủ.

Hãy bắt đầu với một câu chuyện ngắn về hai nhà đầu tư, không biết nhau, nhưng con đường của họ đã trùng hợp một cách thú vị gần một thế kỷ trước.

Jesse Livermore là nhà giao dịch chứng khoán vĩ đại nhất trong thời của ông. Sinh năm 1877, ông trở thành một nhà giao dịch chuyên nghiệp trước khi hầu hết mọi người biết có thể làm được điều đó. Đến năm 30 tuổi, ông có giá trị tài sản tương đương 100 triệu đô la đã điều chỉnh theo lạm phát.

Năm 1929, Jesse Livermore đã là một trong những nhà đầu tư nổi tiếng nhất trên thế giới. Sự sụp đổ của thị trường chứng khoán năm đó mở ra cuộc Đại suy thoái đã củng cố di sản của ông trong lịch sử.

Hơn một phần ba giá trị thị trường chứng khoán đã bị xóa sổ trong một tuần tháng 10 năm 1929 mà những ngày sau đó được đặt tên là Thứ Hai Đen, Thứ Ba Đen và Thứ Năm Đen.

Vợ của Livermore, Dorothy, lo sợ điều tồi tệ nhất khi chồng trở về nhà vào ngày 29 tháng 10. Các báo cáo về các nhà đầu cơ Phố Wall tự tử đang lan rộng khắp New York. Cô và các con chào đón Jesse ở cửa trong nước mắt, trong khi mẹ cô quá đau khổ nên trốn trong phòng khác, la hét.

Jesse, theo nhà viết tiểu sử Tom Rubython, đã bối rối trong giây lát trước khi nhận ra điều gì đang xảy ra.

Sau đó, ông báo tin cho gia đình: Trong một phút chói sáng của thiên tài và may mắn, ông đã đánh bại thị trường, ông tin cổ phiếu sẽ giảm giá (bán khống: vay cổ phiếu bán giá cao, mua lại giá thấp để trả).

“Ý anh là chúng ta không bị hủy hoại?” Dorothy hỏi.

Jesse nói: “Không em yêu, anh vừa có một ngày giao dịch tốt nhất từ trước đến nay — chúng ta giàu có một cách kỳ diệu và có thể làm bất cứ điều gì mình thích.”

Dorothy chạy đến chỗ mẹ và bảo bà hãy im lặng.

Trong một ngày, Jesse Livermore đã kiếm được số tiền tương đương hơn 3 tỷ đô la.

Trong tháng thuộc loại tồi tệ nhất lịch sử thị trường chứng khoán, ông đã trở thành một trong những người giàu nhất thế giới.

Khi gia đình Livermore ăn mừng thành công ngoài sức tưởng tượng, một người đàn ông khác đã lang thang trên đường phố New York trong tuyệt vọng.

Abraham Germansky là một nhà phát triển bất động sản triệu phú, người đã kiếm được nhiều tiền trong những năm 1920 ầm ĩ. Khi nền kinh tế bùng nổ, ông đã làm điều mà hầu như những người New York thành công khác đã làm vào cuối những năm 1920: đặt cược rất nhiều vào thị trường chứng khoán đang tăng mạnh.

Vào ngày 26 tháng 10 năm 1929, New York Times đã đăng một bài báo trong đó có hai đoạn miêu tả một kết thúc bi thảm:

Bernard H. Sandler, luật sư của 225 Broadway, đã được bà Abraham Germansky ở Mount Vernon yêu cầu vào sáng hôm qua để giúp tìm chồng bà, mất tích kể từ Sáng Thứ Năm. Germansky, 50 tuổi và là nhà điều hành bất động sản ở phía đông, được Sandler cho là đã đầu tư rất nhiều vào cổ phiếu.

Sandler cho biết ông được bà Germansky cho biết một người bạn đã nhìn thấy chồng bà vào cuối ngày thứ Năm trên Phố Wall gần sàn giao dịch chứng khoán. Theo người cung cấp thông tin, chồng bà đã xé một dải băng thành từng mảnh và ném rải rác trên vỉa hè khi đi về phía Broadway.

Và đó, theo như chúng ta biết, là sự kết thúc của Abraham Germansky.

Ở đây chúng ta có một sự tương phản.

Vụ sụp đổ xảy ra vào tháng 10 năm 1929 đã khiến Jesse Livermore trở thành một trong những người giàu nhất thế giới. Nó đã hủy hoại Abraham Germansky, có lẽ đã lấy đi mạng sống của ông.

Nhưng bốn năm trôi qua nhanh chóng.

Sau năm 1929, Livermore, tràn đầy tự tin, đã đặt cược ngày càng lớn. Với số nợ ngày càng tăng, và cuối cùng mất tất cả trên thị trường chứng khoán.

Tan vỡ và xấu hổ, ông biến mất hai ngày vào năm 1933. Vợ ông lên đường tìm ông. “Jesse L. Livermore, nhà đầu tư thị trường chứng khoán, ở 1100 Park Avenue đã mất tích và không thấy kể từ 3 giờ chiều ngày hôm qua,” New York Times viết vào năm 1933.

Ông ấy đã trở lại, nhưng con đường đã được định sẵn. Livermore cuối cùng đã tự kết liễu mạng sống của mình.

Thời điểm diễn ra khác nhau, nhưng Germansky và Livermore có chung một đặc điểm: Cả hai đều rất giỏi trong việc kiếm tiền và đều tệ trong việc giữ tiền.

Ngay cả khi ‘giàu có’ không phải là từ bạn có thể áp dụng cho bản thân, thì những bài học từ quan sát đó vẫn áp dụng cho tất cả mọi người, ở mọi mức thu nhập.

Kiếm được tiền là một chuyện.

Giữ nó là chuyện khác.

Nếu tôi phải tóm tắt thành công tiền bạc trong một từ thì đó sẽ là ‘sống sót’.

Warrant Buffet: Nguyên tắc đầu tiên là không để mất tiền; Nguyên tắc thứ hai là đừng quên nguyên tắc thứ nhất.

Như chúng ta sẽ thấy trong chương 6, 40% công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán đã mất giá trị theo thời gian.

Chủ nghĩa tư bản thật khó. Nhưng một phần lý do khiến điều này xảy ra là vì kiếm tiền và giữ tiền là hai kỹ năng khác nhau.

Kiếm tiền đòi hỏi phải chấp nhận rủi ro, lạc quan và làm khác số đông.

Nhưng giữ tiền thì ngược lại. Nó đòi hỏi sự khiêm tốn, và sợ những gì bạn đang có sẽ bị lấy đi nhanh chóng. Nó đòi hỏi sự tiết kiệm và chấp nhận ít nhất một số những gì bạn có là do may mắn, vì vậy thành công trong quá khứ không thể dựa vào để lặp lại vô thời hạn.

Michael Moritz, tỷ phú đứng đầu Sequoia Capital, được Charlie Rose hỏi tại sao Sequoia lại thành công như vậy. Moritz đề cập đến thời gian, lưu ý một số công ty VC (Venture capital – đầu tư mạo hiểm) thành công trong 5 hoặc 10 năm, nhưng Sequoia đã thịnh vượng trong 4 thập kỷ. Rose hỏi tại sao:

Moritz: Tôi nghĩ chúng tôi luôn sợ hãi về việc phải rời bỏ công việc.

Rose: Thật không? Nó là do sợ hãi? Chỉ có kẻ hoang tưởng sống sót?

Moritz: Có rất nhiều sự thật… Chúng tôi cho ngày mai sẽ không giống như ngày hôm qua. Chúng tôi không đủ khả năng để nghỉ ngơi trên vòng nguyệt quế. Chúng tôi không thể tự mãn. Chúng tôi không thể cho thành công của ngày hôm qua chuyển thành vận may của ngày mai.

Ở đây một lần nữa, lại là ‘sống sót’.

Không phải ‘sự phát triển’ hay ‘bộ não’ hay ‘sự hiểu biết sâu sắc’. Khả năng bám trụ lâu, không bị xóa sổ hay bó tay chính là điều tạo nên sự khác biệt lớn nhất. Đây phải là nền tảng trong chiến lược của bạn, cho dù đó là đầu tư hay sự nghiệp hay một công việc kinh doanh bạn sở hữu.

Có hai lý do tại sao tâm lý sinh tồn lại rất quan trọng với tiền bạc.

Một điều hiển nhiên là rất ít thành tựu lớn đến mức đáng để bạn phải xóa bỏ bản thân.

Cái khác, như ta đã thấy trong chương 4, là sự không trực quan của lãi kép.

Lãi kép chỉ hoạt động nếu bạn có thể tăng trưởng tài sản trong nhiều năm và hơn nữa. Giống như trồng cây sồi: Một năm phát triển sẽ không bao giờ cho thấy nhiều tiến bộ, 10 năm có thể tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa và 50 năm có thể tạo ra một điều gì đó hoàn toàn phi thường.

Nhưng để có được và duy trì sự phát triển phi thường đó đòi hỏi phải tồn tại qua tất cả những thăng trầm không thể đoán trước mà mọi người chắc chắn phải trải qua theo thời gian.

Chúng ta có thể dành nhiều năm để cố gắng tìm ra cách Buffett đạt được lợi nhuận đầu tư của mình: làm thế nào ông tìm thấy những công ty tốt nhất, cổ phiếu rẻ nhất, những nhà quản lý giỏi nhất. Khó đấy. Ít khó hơn nhưng không kém phần quan trọng là chỉ ra những gì ông ấy đã không làm.

Ông không bị nợ nần chồng chất.

Ông đã không hoảng sợ và bán cổ phiếu trong suốt 14 cuộc suy thoái mà ông đã trải qua.

Ông không làm mất uy tín kinh doanh của mình.

Ông không gắn mình vào một chiến lược, một thế giới quan hay một xu hướng đang trôi qua.

Ông không tiêu xài hoang phí, nghỉ việc hay nghỉ hưu.