Lễ Theckydaw[1] thường được tổ chức mỗi năm một lần, nhất là khi trong nước có nhiều người đột tử hoặc voi ngựa trong tàu của phủ Chúa hay trâu bò bị chết la liệt. Người Đàng Ngoài quan niệm rằng những thảm họa đó là do linh hồn của những kẻ bị xử trảm vì tội mưu phản Vua, Chúa, Thế tử... gây ra. Sau khi bị xử tử, những linh hồn này tìm cách trả thù bằng cách phá hủy mọi thứ và tạo ra những thảm họa kinh hoàng. Để trừ yêu ma này người ta nghĩ ra lễ Theckydaw, coi đó là phương thức hữu hiệu để loại trừ đám ma quỷ và làm yên vương quốc khỏi sự phá phách đó. Chúa chọn ra một ngày tốt, vốn thường rơi vào khoảng ngày 25 tháng Hai theo lịch của người Âu chúng ta [đầu năm âm lịch], khi một sức sống mới cường tráng lại bắt đầu. Khi mọi công việc chuẩn bị đã xong và sẵn sàng cho buổi lễ, khoảng 8 giờ sáng Chúa và các Hoàng tử cùng với văn võ bá quan đến khu kho quân khí. Chúa cưỡi ngựa hoặc cưỡi voi, cũng có thể ngồi xe kiệu do những binh sĩ lực lưỡng đẩy - những người được huấn luyện chỉ để làm mỗi việc đó - có lọng che kín trên đầu. Đội quân tháp tùng Chúa mới đông đảo làm sao, không dưới 16.000 hoặc 18.000 quân, chưa kể voi ngựa, tất thảy đều được chăm chút tốt. Đường phố được trang hoàng cờ hoa rực rỡ. Các nhà dân phải cửa đóng then cài và có quân lính giám hộ để đề phòng những mưu đồ ám hại Chúa. Người nước ngoài có thể đến xem nếu như họ xin phép từ trước.

Khi đến khu kho quân khí, các quan tản ra đứng ở vị trí của mình (vốn đã được quân sĩ chuẩn bị trước) ở trên bãi cát trên sông, rất gần với kho quân khí. Bãi cát mỗi năm lại được bồi lên cao thêm nhờ lượng phù sa của dòng chảy bắt nguồn từ Trung Quốc. Dòng sông chảy xiết không chỉ phá lở bờ phía nọ rồi đem bồi tụ cho bờ phía bên kia mà còn tàn phá bản thân dòng sông nữa. Tại đây người ta cho dựng những ngôi nhà tạm bằng tranh tre nứa lá để che chắn nắng mưa, sau đó quan lại bố trí quân sĩ của mình ở đó, từ bộ binh, kỵ binh đến tượng binh. Quân kỳ, biển hiệu sặc sỡ trông thật bắt mắt. Các chiến thuyền đậu dọc theo sông trong tư thế sẵn sàng xuất quân. Có thể nói mọi thứ ở đây phô diễn một lực lượng quân sự hùng hậu và quy củ, thể hiện sự hùng mạnh của vương quốc. Giá mà sự oai phong đó tương xứng với lòng dũng cảm của con người và đội ngũ chỉ huy không phải là những viên hoạn quan, số lượng quân sĩ hiện diện trong dịp này không dưới 80.000 người, kỷ luật cao, được huấn luyện tinh nhuệ về đao kiếm, giáo, súng... Đội kỵ binh vào khoảng 5.000 quân, binh khí phong phú với cung tên, kiếm và súng. Đội tượng binh gồm khoảng 250 chiến tượng được huấn luyện rất tốt, không biết sợ lửa và tiếng gầm của đại bác, bành trên lưng được sơn màu rất đẹp và có hai người ngồi điều khiển, mang theo súng hỏa mai và giáo, số lượng trọng pháo không dưới 300 khẩu được sắp đặt chỉnh tề. Các quan lại, tướng lĩnh và người trong hoàng tộc ăn mặc sang trọng, khoác những bộ cánh làm bằng vải mịn màu đỏ thắm, đeo bài ngà vàng trước ngực (như cách người Âu chúng ta mang vòng), đội mũ làm bằng loại vải nói ở trên... làm cho phần trình diễn này trong buổi lễ thật ấn tượng. Đội vệ quân của Chúa trông thật vạm vỡ, nhiều kẻ cao đặc biệt, mang trang phục mũ áo tề chỉnh có cùng chất liệu với lễ phục của các quan, chỉ khác là chúng không đeo thẻ ngà. Mười chú ngựa quý và sáu con voi to của Chúa được trang điểm thêm với vàng và vải màu đỏ thắm, nổi trội hẳn so với phần còn lại. Ngoài ra còn có nhiều loại cờ quạt biển hiệu đủ màu sắc sặc sỡ, kèn, chiêng, trống giục xung trận... trông thật bắt mắt. Buổi lễ Theckydaw còn có vô số người tham dự, làm cho nơi đây trở thành chốn đông vui và rực rỡ cờ hoa.

Khi mọi thứ đã sẵn sàng, ba tiếng trống lớn vang lên, khoảng cách giữa các nhịp trống thật đều đặn cứ như âm thanh của những khẩu thần công được khai hỏa. Sau hiệu lệnh, Chúa rời khỏi khu vực kho quân khí, đi giữa những đội lính xếp hàng ngay ngắn để vào khu vực chiếc lầu cất lên cho mình. Một lát sau lại có ba tiếng cồng vọng lên, đều đặn như ba tiếng trống trước đó. Chúa bắt đầu ban thịt cho những con quỷ và những linh hồn bị xử trảm (họ có tục lệ cho tội phạm ăn trước khi đem hành hình), mời chúng ăn uống, sau đó kể ra tội lỗi mà chúng đã phạm phải ví như làm cho vương quốc bất an, giết hại voi ngựa của Chúa... Vì lẽ đó chúng xứng đáng bị trừng phạt và bị đày ra khỏi vương quốc. Ngay đó ba tiếng thần công gầm vang như tín hiệu cuối cùng, để rồi toàn bộ đại bác và súng kíp đều nhả đạn, tạo nên một thứ âm thanh inh tai nhức óc để xua đuổi ma quỷ đi. Họ tin một cách mù quáng rằng bằng cách đó họ có thể khiến cho lũ tà ma bay ra khỏi vương quốc.

Buổi trưa, mọi người có thể tự chi tiền ra ăn, còn binh sĩ được thiết đãi cơm thịt.

Vào buổi tối Chúa trở về Phủ, vẫn theo cái cách long trọng và hào nhoáng như khi Chúa rời Phủ vào buổi sáng sớm, vui mừng và hãnh diện bởi lẽ Chúa đã dễ dàng đánh đuổi bọn kẻ thù ma quỷ đi rồi.

Nhà Vua không bao giờ xuất hiện trong nghi thức tế lễ quan trọng này. Có lẽ Chúa nghi ngại rằng binh sĩ - nếu không hài lòng với Chúa - có thể nhân cơ hội này nổi dậy và đưa đức Vua của họ trở lại ngôi vị quyền lực thực sự mà Chúa hiện đang nắm giữ, vì thế nên Chúa không để Vua tham dự, đề phòng bất trắc. Nhưng khi Chúa đi chinh chiến thì ông ta thường mang Vua theo, ngoài mục đích giương cao ngọn cờ chính thống của cuộc hành binh, một phần Chúa muốn đề phòng nguy cơ phản loạn khi mình vắng mặt, cũng như nguy cơ Vua có thể nhường vương quyền cho những người khác, để họ dùng quyền để mà khuếch trương thanh thế, tiến tới lật đổ và làm tiêu tan cả sự nghiệp lẫn bộ máy chính quyền Chúa.

Người Đàng Ngoài coi việc người Âu chúng ta bắn súng để chào mừng khách khứa là một hành động man di mọi rợ bởi theo phong tục của họ thì thứ âm thanh đó chỉ dùng để xua đuổi tà ma mà thôi.

❀ ❀ ❀

[1] Theckydaw hay Thecadaw: có thể là “Tế kỳ đảo, Tế kỳ đạo”. Tế kỳ đảo là cầu khấn với thần để cầu xin việc gì đó (từ điển Hán Việt của Đào Duy Anh). Còn Tế kỳ đạo theo Lịch triều hiến chương loại chí là một loại lễ tế cờ của tướng sĩ ở đàn Kỳ đạo. Vậy Theckydaw có thể là một nghi lễ tế đầu năm, mang tính chất tôn giáo kết hợp với chức năng quân sự, nhằm bày tỏ lòng trung thành, diệt trừ cái xấu, cầu mong cái tốt cho quân dân ở thời Lê - Trịnh.