Vua hiếm khi ra khỏi cung cấm để du ngoạn. Chỉ mỗi lần một năm (tất nhiên không kể những dịp Chúa đưa Vua ra khỏi cung có việc liên quan) Vua xuất hiện trước công chúng trong ngày lễ long trọng vào một ngày đẹp trong dịp đầu năm mới. Người Đàng Ngoài quan niệm trong năm có những ngày tốt, những ngày tốt nhất, những ngày bình thường và những ngày xấu. Họ là những người mê tín hạng nặng và sẽ không làm việc gì quan trọng một khi chưa xem lịch Tàu cũng như tham khảo ý kiến của mấy ông thầy bói mù.

Vào dịp lễ Tịch điền, từ sáng sớm Vua, Chúa, Thái tử và các vị đại quan đi đến địa điểm làm lễ nằm ở phía nam thành phố - nơi được dựng lên cho mỗi một dịp lễ này, gồm ba cửa nhưng không giống như trong chùa, cũng không treo ảnh như ở trong nhà. Vua dừng lại ở bên ngoài và chờ cho đến khi trời sáng. Trong lúc chờ đợi, nhà Vua tắm rửa sạch sẽ và mặc lễ phục mới tinh.

Vua Lê trên đường đi cử hành lễ Tịch điền

Nguồn ảnh: A Description of the Kingdom of Tonqueen, Samuel Baron, 1685

Khoảng 8 giờ sáng, một phát súng thần công nổ vang. Chúa, Thái tử và đại quan tiến về phía Vua để dâng lên lời chúc tụng (Chúa và Thái tử chỉ làm lấy lệ cho có nghi thức). Nghi thức được cử hành trong im lặng nhưng khá long trọng và trang nghiêm từ cả hai phía. Ngay khi tiếng thần công thứ hai rền vang, nhà Vua được tháp tùng đến những cánh cửa còn đóng kín. Vua gõ cửa; tiếng người canh cửa hỏi “Ai?”. Vua đáp: “Trẫm”. Người ta để Vua tiến vào, không ai được đi theo tháp tùng, vì điều đó sẽ là trái với sự mê tín của họ. Vua làm như thế ba lần để qua ba cửa và bước vào trong nhà - nơi ông cử hành cầu nguyện thần linh với sự thành kính của mình theo lối riêng của người xứ Đàng Ngoài, sau khi đã chay tịnh để dâng lên thần linh. Sau khi đã khấn xong, Vua bước ra ngồi lên kiệu sơn son thếp vàng đặt ở ngoài sân. Sau một thoáng nghỉ ngơi, người ta dâng lên nhà Vua một chiếc cày đã đóng trâu vào để sẵn sàng cử hành - hệt như cách người dân vẫn cày hằng ngày. Nhà Vua nắm lấy tay cày, cầu phúc lành cho vương quốc và bắt đầu dạy cho dân chúng bằng hành động tượng trưng này rằng không một ai được xấu hổ khi mình là người cày ruộng, rằng sự lao động chuyên cần, biết lo liệu tính toán và chịu thương chịu khó làm ăn sẽ được đền đáp xứng đáng.

Tôi cũng được kể rằng cùng lúc với lễ Tịch điền còn cử hành cả lễ “Chén bát”[1]. Một số người phản đối, nói rằng lễ “Chén bát” chỉ diễn ra vào dịp nhà Vua đăng quang. Nghi thức đại khái thế này: Người ta bày lên trên chiếc bàn được phủ sơn một số bát đựng các loại thức ăn khác nhau như cơm màu trắng, cơm màu vàng, nước, rau hoặc dược thảo. Tất cả những chiếc bát này được bịt kín bằng giấy sạch, gắn hồ vào để không ai nhìn thấy được gì bên trong. Nhà Vua nhặt lên một chiếc bát và mở ra ngay. Nếu như Vua chọn được chiếc bát đựng cơm màu vàng thì người ta mừng vui tột độ, cho rằng (theo niềm tin của họ) năm nay vương quốc sẽ có mùa màng bội thu. Nếu Vua chọn được bát cơm trắng: mùa vụ tốt tươi. Nếu chọn phải bát nước: năm nay bình thường. Còn nếu chọn phải bát rau thì coi như đó là điềm gở: đói kém và chết chóc. Những chiếc bát còn lại mang những ý nghĩa và điềm báo khác nhau, tùy theo cái cách mà sự mê tín và sùng bái thần tượng của người dân nơi đây suy diễn.

Lễ Tịch điền sẽ chấm dứt sau đó. Phát súng thần công thứ ba gầm vang. Nhà Vua bước lên kiệu do tám lính khiêng, đi qua một vài con phố để về cung, các văn quan mặc áo thụng đi chân đất theo sau. Đội cận vệ của Chúa đi theo canh gác, gồm ngựa, voi, tiếng trống đánh, tiếng gõ thanh la, tiếng cồng vang dậy, cờ các màu bay phấp phới.

Nhà Vua tỏ lòng hào hiệp với đám dân chúng bằng cách ném tiền đồng xuống cho họ ở những nơi ngài đi qua. Chúa theo sau, cưỡi trên một con voi to, tiếp đến là nhiều Hoàng tử và hoàng gia cùng các quan đại thần văn võ của vương quốc, tất cả đều ăn mặc sang trọng. Đội lính gác với khoảng 3.000 hoặc 4.000 chiến mã, khoảng 100 hoặc 150 chiến tượng được trang hoàng lộng lẫy, kèm theo đó là không dưới 10.000 quân sĩ diện những bộ đồng phục (áo, mũ) rất đẹp làm từ loại vải tốt của châu Âu. Điều đó cho thấy Chúa vượt xa Vua về sự lộng lẫy và xa hoa. Chúa tháp tùng Vua phần lớn quãng đường nhưng đến con phố rẽ về Phủ thì ông tách đoàn. Thái tử đi sau đoàn người theo cùng lộ trình với một đội hình có quy mô bằng một nửa đội hình của Vua cha. Đến đường rẽ về tư dinh của mình, Thái tử cũng tách ra khỏi đoàn.

❀ ❀ ❀

[1] Bova-dee-yaw: tên gọi dân gian có thể là: Vua đi dạo.