Ba ngày sau, chuẩn úy Cataxonov - trung đội trưởng thuộc đại đội trinh sát của sư đoàn - xuất hiện ở chỗ tôi.

Anh đã ba mươi tuổi, người tầm thước và xương xương. Miệng nhỏ, môi trên ngắn, mũi nhỏ, hơi tẹt, hai lỗ mũi bé xíu, mắt xám pha lẫn màu xanh, rất linh lợi. Với gương mặt dễ gây cảm tình, luôn lộ vẻ hiền lành, Cataxonov trông giống một chú thỏ. Anh khiêm tốn, lặng lẽ, không có gì nổi bật. Nói to là giọng hơi rin rít, có lẽ vì vậy mà hay ngượng nghịu và ở chỗ đông người thường ít nói. Không biết trước thì không thể ngờ được đó là một trong những tay săn “lưỡi” cừ khôi nhất ở tập đoàn quân chúng tôi. Trong sư đoàn mọi người gọi anh một cách trìu mến “Cataxonưs”.

Gặp Cataxonưs tôi lại sực nhớ đến Bondarev: suốt mấy ngày qua tôi luôn nghĩ về nó. Tôi định bụng lúc nào tiện sẽ hỏi han Cataxonov về thằng bé: anh ta chắc phải biết rõ, vì chính Cataxonov là người đêm ấy đã cắm thuyền đợi Bondarev gần thôn Dicovca, nơi “đầy bọn Đức, không tài nào mon men tới bờ sông được”.

Bước vào hầm tham mưu, anh ta đưa bàn tay lên chạm nhẹ vào mép chiếc mũ ca lô bằng nỉ có đường viền màu tím, khẽ cất tiếng chào, đoạn đứng ở cạnh cửa hầm không hạ ba lô, nhẫn nại chờ tôi “chỉnh” xong mấy cậu văn thư.

Họ hí hoáy suốt mà chẳng được tích sự gì, tôi thì đang cáu và bực: vừa mới phải nghe qua điện thoại một bài lên lớp chán ngắt của Maxlov. Hầu như sáng nào ông ta cũng gọi điện cho tôi, vẫn chỉ về một việc ấy: phải kịp thời, và thường phải trước hạn nữa, trình nộp vô số những báo cáo tin tức, những biểu, những sơ đồ. Thậm chí tôi còn ngờ rằng một phần những loại báo cáo ấy là do ông ta tự đặt ra: Maxlov là một người yêu thích sự viết lách một cách hiếm có.

Cứ nghe ông ta thuyết có thể tưởng rằng nếu tôi kịp thời nộp mọi thứ giấy tờ ấy lên ban tham mưu trung đoàn thì chiến tranh sẽ kết thúc thắng lợi vào thời gian tới. Trăm sự hóa ra là ở tôi. Maxlov đòi hỏi tôi phải “đích thân toàn tâm toàn ý” với các báo cáo. Tôi cũng cố gắng, và theo tôi cũng “toàn tâm toàn ý” nhưng tiểu đoàn không có sĩ quan tùy tùng, cũng chẳng có một anh văn thư có kinh nghiệm, thế là chúng tôi thường nộp chậm và hầu như bao giờ cũng hóa ra là chúng tôi nhầm lẫn gì đó. Tôi đã nhiều lần tự nhủ đánh nhau nhiều khi dễ hơn viết báo cáo, và nóng lòng chờ: biết bao giờ người ta mới cử xuống một tiểu đoàn trưởng chính thức - cho anh ta xoay xở!

Tôi mắng mấy cậu văn thư, còn Cataxonov thì đứng lặng lẽ đợi cạnh cửa, tay vò cái mũ ca lô.

- Đồng chí cần gì? Gặp tôi à? - Cuối cùng, quay lại phía anh hỏi mặc dù không hỏi cũng được: Maxlov đã báo cho tôi biết là Cataxonov sẽ đến, ra lệnh cho phép anh ta ra hầm quan sát và hỗ trợ trong mọi việc.

- Vâng, gặp đồng chí, - Cataxonov nói, mỉm cười ngượng nghịu. - Tôi muốn nhòm bọn Đức một chút.

- Được thôi… tha hồ nhòm, - ngập ngừng một lát cho quan trọng, tôi lấy giọng bao dung cho phép và ra lệnh cho liên lạc dẫn Cataxonov ra hầm quan sát của tiểu đoàn.

Hai tiếng sau, sau khi đã gửi các báo cáo lên Ban tham mưu trung đoàn, tôi đi nếm các món ăn ở bếp tiểu đoàn rồi luồn các bụi cây ra hầm quan sát.

Cataxonov đang dùng kính viễn vọng “nhòm bọn Đức”. Tôi cũng nhòm, mặc dù đã thuộc làu bờ địch.

Ở bên kia dòng sông Dnepr to rộng, ảm đạm và gợn sóng vì trời lộng gió, là bờ địch. Dọc mép nước có một dải cát hẹp; tiếp giáp dải cát là bờ bậc thang cao ít ra cũng một mét, sau đó là bờ đất sét thoai thoải, lác đác bụi cây. Ban đêm các đội tuần tiễu cảnh giới của địch thường qua lại ở đó. Xa hơn nữa là một vách bờ gần như dựng đứng, cao đến tám mét. Trên mặt bờ dốc ấy là những dãy chiến hào tiền duyên phòng thủ của địch. Hiện giờ trong các chiến hào ấy chỉ còn bọn quan sát viên trực chiến, bọn còn lại đang nghỉ ngơi, nấp kín trong hầm. Đến đêm bọn Đức kia sẽ bò đến các hào, nổ súng vào đêm đen và bắn pháo sáng cho đến tận thanh thiên bạch nhật.

Cạnh mép nước, ở dải cát bờ bên đó có năm cái xác chết. Ba xác trong số đó, nằm rải rác với những tư thế khác nhau, hẳn đã bắt đầu thối rữa: tôi quan sát chúng đã hai tuần nay. Còn hai cái nữa thì mới, đặt ngồi cạnh nhau, lưng quay về phía bờ dốc, ngay đối diện với hầm quan sát nơi tôi đang đứng. Cả hai cái xác đều bị lột quần áo và giày, một cái còn mang áo lót kẻ sọc của lính thủy, trông rất rõ qua kính viễn vọng.

- Liakhov và Morod, - Cataxonov nói, mắt vẫn không rời ống kính.

Té ra đó là đồng đội của anh, hai trung sĩ trong đại đội trinh sát của sư đoàn. Vừa tiếp tục quan sát, anh vừa kể lại bằng cái giọng rin rít, nhỏ nhẹ cho tôi nghe chuyện đã xảy ra.

… Bốn hôm trước đây tốp trinh sát gồm năm người sang bờ bên kia để tóm một tên địch làm nguồn khai thác kiểm tra. Họ vượt sông ở mé dưới. Họ đã tóm gọn “lưỡi” không một tiếng động, nhưng khi trở về thì bị bọn Đức phát hiện. Khi ấy ba chiến sĩ kéo theo tên Đức rút xuống thuyền (tuy nhiên, trên đường rút, một chiến sĩ lại vấp mìn hy sinh, tên Đức xuống thuyền rồi cũng bị thương bởi một tràng liên thanh). Hai người kia - Liakhov (mặc áo lót lính thủy) và Morod - đã nằm lại bắn chặn địch bảo vệ cho đồng đội rút.

Họ hy sinh ở sâu trong phòng tuyến địch, nhưng bọn Đức đã lột quần áo họ, kéo xác ra bờ sông và đặt ngồi ở chỗ lộ liễu để cảnh cáo bờ bên chúng tôi.

- Muốn mang họ về quá… - Cataxonov thở dài, kết thúc câu chuyện ngắn ngủi như vậy.

Khi cùng bước ra khỏi hầm, tôi hỏi Cataxonov về Bondarev.

- Vaniusa ấy à? - Cataxonov nhìn tôi, gương mặt anh rạng rỡ lên bởi một nụ cười trìu mến, ấm áp lạ thường. - Thằng nhỏ cừ lắm! Phải cái ương ngạnh, đến khổ với nó. Hôm qua lại vừa một trận om sòm.

- Sao thế?

- Chiến tranh đâu có phải việc của nó!… Người ta định đưa nó về trường thiếu sinh quân Xuvorov. Có lệnh của tư lệnh trưởng. Thế nhưng nó dứt khoát không đi, nói thế nào cũng mặc. Cứ một mực: sau chiến tranh. Còn giờ thì, nó bảo, cháu sẽ làm trinh sát, đi đánh nhau.

- Nếu như đã có lệnh của tư lệnh thì còn đánh với chác gì?

- Ồ… giữ thế nào được nó! Căm thù đang bốc lửa trong tim nó! Không cho nó cũng tự đi. Một lần nó đã tự đi rồi đấy chứ. - Cataxonov thở dài nhìn đồng hồ và như sực nhớ ra. - Thôi chết, tôi mải tán gẫu mãi. Đến hầm quan sát của bọn pháo, tôi đi đằng này được chứ nhỉ? - Anh chỉ tay, hỏi.

Một giây sau anh đã lướt đi giữa các bụi cây, tay khéo léo gạt cành lá, chân bước không một tiếng động.

★ ★ ★

Từ những hầm quan sát của tiểu đoàn chúng tôi, tiểu đoàn ba ở cánh phải, và cả từ đài quan sát của pháo binh sư đoàn, Cataxonov “nhòm bọn Đức” suốt hai ngày liền, đánh dấu thập, dấu hỏi trong sổ tay. Các chiến sĩ báo cáo với tôi là anh suốt đêm ngồi cạnh kính viễn vọng trong hầm quan sát, sáng, trưa, chiều, tối anh cũng có mặt ở đó. Tôi bất giác tự hỏi: vậy thì anh ngủ vào lúc nào?

Sáng ngày thứ ba, Kholin đến. Anh ta xộc vào hầm tham mưu, ầm ĩ chào hỏi tất cả mọi người. Vừa bô bô: “Chịu khó nhé! Và đừng có kêu là ít đấy!” anh ta vừa bóp tay tôi đến nỗi các đốt ngón tay kêu răng rắc khiến tôi phải giãy nảy người lên vì đau.

- Tớ sẽ còn cần đến cậu đấy! - Anh cho tôi biết, đoạn cầm ống nói gọi điện sang tiểu đoàn ba nói chuyện với tiểu đoàn trưởng là đại úy Riavxev.

- … Cataxonov sẽ đến chỗ cậu, cậu có nhiệm vụ giúp đỡ hắn ta đấy! Hắn sẽ nói cậu rõ… Bữa trưa nhớ cho hắn ăn nóng. Nghe tiếp đây: nếu cánh pháo hoặc ai khác hỏi tớ thì cậu bảo tớ sẽ có mặt ở ban tham mưu của cậu sau 13 giờ không - không, - Kholin tiếp tục căn dặn. - Cả cậu tớ cũng sẽ cần đến! Cậu chuẩn bị sẵn sơ đồ phòng ngự và luôn có mặt ở vị trí…

Anh ta gọi Riavxev là “cậu” mặc dù Riavxev hơn anh ta đến chục tuổi. Anh ta cư xử với tôi như với những người dưới quyền, mặc dù không phải là thủ trưởng của chúng tôi. Anh ta có cái phong cách như vậy, anh ta ăn nói y như vậy với tất cả các sĩ quan trong ban tham mưu trung đoàn và cả với trung đoàn trưởng của chúng tôi. Đương nhiên, đối với tất cả chúng tôi, anh ta là đại diện của bộ tư lệnh cao cấp. Nhưng không phải chỉ vì như vậy. Cũng như nhiều chiến sĩ trinh sát, rõ ràng anh ta tin chắc rằng trinh sát là khâu quan trọng nhất trong các hoạt động chiến đấu của bộ đội, vì vậy tất cả chúng tôi có nhiệm vụ giúp đỡ anh ta.

Ngay giờ đây, vừa mới đặt ống nói, thậm chí chưa hỏi xem tôi định làm gì, có công việc của mình ở hầm tham mưu hay không, anh ta đã lên giọng mệnh lệnh:

- Lấy sơ đồ phòng ngự, chúng ta đi xem cách bố trí bộ đội của cậu…

Tôi không ưa cái giọng mệnh lệnh của anh ta, nhưng tôi đã được nghe các chiến sĩ trinh sát nói nhiều về sự gan dạ và mưu trí của anh ta, nên tôi im lặng, tha thứ cho anh ta những điều có lẽ không bao giờ bỏ qua cho một ai khác. Tôi chẳng có việc gì cấp bách, nhưng đã cố tình trả lời là có việc phải ở lại ban tham mưu một lát. Kholin dặn là sẽ đợi tôi ở xe, đoạn rời hầm.

Mười lăm phút sau, xem xong công văn chỉ thị trong ngày cùng các biểu xạ kích, tôi ra khỏi hầm. Chiếc “Dotz” của phòng trinh sát, thùng xe căng bạt kín mít, đỗ cách đó không xa, nấp dưới những cây tùng. Chiến sĩ lái cầm tiểu liên đi đi lại lại ngay cạnh. Kholin ngồi sau tay lái, trải tấm bản đồ tỷ lệ lớn trên tay lái, ngồi bên cạnh là Cataxonov, tay cầm bản sơ đồ tuyến phòng ngự. Họ đang trao đổi gì đó, thấy tôi tiến lại gần, liền im bặt, cùng quay đầu về phía tôi. Cataxonov vội nhảy ra khỏi xe chào tôi, cũng vẫn lại với nụ cười ngượng nghịu trên môi.

- Thôi được, tớ nhất trí! - Kholin bảo anh, cuộn tấm bản đồ lại và cũng chui ra khỏi xe. - Cậu cứ nghiên cứu mọi khía cạnh cho kỹ rồi thì đi nghỉ! Độ hai ba tiếng nữa tớ sẽ quay lại…

Tôi dẫn Kholin theo một con đường mòn ra tuyến trước. Chiếc “Dotz” rời về phía tiểu đoàn ba. Kholin đang trong một tâm trạng phấn chấn, anh vừa đi vừa huýt sáo. Một ngày giá lạnh và yên tĩnh; xung quanh yên tĩnh đến nỗi có thể quên cả chiến tranh. Nhưng nó ở đây kia, ngay trước mặt đó thôi: dọc theo bìa rừng là những dãy chiến hào mới đào, bên trái là lối xuống đường địa đạo, được ngụy trang kỹ lưỡng bằng cỏ và các bụi cây nhỏ, chạy suốt ra tận bờ sông, dài hơn một trăm mét.

Trong tình hình quân số thiếu hụt ở tiểu đoàn mà đào nổi đoạn địa đạo như vậy (chỉ với nhân lực của một đại đội!) không phải chuyện đơn giản. Tôi kể cho Kholin nghe chuyện đào địa đạo đó, tưởng rằng anh sẽ đánh giá cao kỳ công của chúng tôi, nhưng anh chỉ nhìn nó qua loa, quan tâm trước hết đến chuyện các điểm quan sát - chính và phụ - của tiểu đoàn bố trí ở những chỗ nào. Tôi chỉ cho anh ta biết.

- Yên tĩnh lạ! - Kholin nhận xét, giọng ngạc nhiên, đoạn nấp sau những bụi cây ở bìa rừng, đưa chiếc ống nhòm Feix lên quan sát Dnepr và hai bờ sông: từ trên gò đất nhỏ này cảnh vật rõ như trên lòng bàn tay. “Bộ đội” của tôi có lẽ anh ta ít quan tâm đến.

Anh ta tiếp tục quan sát, còn tôi thì đứng đó, chẳng có việc gì làm, cho nên sực nhớ ra, tôi hỏi:

- Thằng bé ở chỗ tôi hôm nọ, nó là ai thế? Ở đâu đến?

- Thằng bé à? - Kholin lơ đãng hỏi lại vì đang mải nghĩ điều khác. - À, Ivan! Biết lắm mau già đấy! - Anh ta nói đùa, đánh trống lảng, đoạn đề nghị: - Nào thì đi thử cái đường xe điện ngầm của cậu một cái xem sao!

Trong địa đạo tối mò. Ở một đôi chỗ có để khe hở cho ánh sáng lọt xuống, nhưng chúng bị cành lá che khuất. Chúng tôi lom khom bước đi trong bóng tối nhập nhoạng và có cảm giác con đường hầm tối tăm, ướt át này kéo dài vô tận. Nhưng kia rồi, ở phía trước đã thấy sáng lên, một đoạn nữa và thế là chúng tôi đã đứng trong đường hào cảnh giới, cách Dnepr chừng năm chục mét.

Cậu trung sĩ trẻ măng, tiểu đội trưởng, vừa báo cáo với tôi vừa liếc nhìn anh chàng Kholin cao to bệ vệ.

Chỗ này là bờ cát, nhưng dưới hào vẫn lầy lội đến mắt cá chân, có lẽ vì đáy hào này thấp hơn mực nước sông.

Tôi biết Kholin khi vui vẻ rất thích tán chuyện và cười đùa. Giờ đây cũng vậy, anh ta rút bao “Bạch hải” ra, mời tôi và các chiến sĩ, bản thân cũng châm một điếu, đoạn vui vẻ nhận xét:

- Các cậu sướng thật! Đang chiến tranh mà như thể chiến tranh không có mặt ở đây. Yên tĩnh, thanh bình tựa nơi đất thánh vậy!

- Nhà nghỉ mát đây! - Chiến sĩ bắn súng máy Trupakhin, người cao lênh khênh, lưng hơi gù, mặc quần áo bông, xác nhận lời Kholin bằng một giọng cằn rằn. Cậu ta lột chiếc mũ sắt ra, úp nó lên cán chiếc xẻng, đoạn giơ lên khỏi mặt hầm. Chỉ vài giây sau, ở bờ bên kia mấy phát súng nổ vang, đạn bay chíu chíu ngay trên đầu.

- Chắc bọn bắn tỉa? - Kholin hỏi.

- Nhà nghỉ mát mà! - Trupakhin cau có nhắc lại. - Tha hồ tắm suối nước bùn dưới sự trông nom của bà con họ hàng quý hóa!

Chúng tôi lại luồn đoạn địa đạo trở về hầm quan sát. Kholin tỏ ra không hài lòng về việc bọn Đức cảnh giác theo dõi dải tiền duyên của chúng tôi, mặc dù đó là chuyện tất nhiên: địch cũng ngày đêm thường xuyên tiến hành quan sát. Kholin bỗng trở nên cau có và ít nói.

Ở hầm quan sát anh ta ghé mắt vào kính viễn vọng theo dõi động tĩnh bên bờ phải chừng mươi phút, hỏi các chiến sĩ quan sát mấy câu, lật giở cuốn nhật ký quan sát và trách mắng họ chẳng biết gì cả, ghi chép sơ sài, không cho thấy rõ về chế độ canh gác và hành động của địch. Tôi không đồng ý với những nhận xét của anh ta, nhưng im lặng.

- Cậu có biết ai nằm kia không? Mặc áo lót lính thủy ấy? - Anh ta hỏi tôi, dáng chừng nói về hai chiến sĩ trinh sát hy sinh ở bờ bên kia.

- Biết.

- Thế mà không lấy nổi xác họ về à? - Giọng anh lộ vẻ bực bội và khinh miệt. - Mất một tiếng đồng hồ chứ mấy! Cứ phải đợi chỉ thị của trên à?

Khi ra khỏi hầm tôi hỏi:

- Cậu với Cataxonov quan sát gì thế? Hay là chuẩn bị một cuộc trinh sát mới?

- Mọi chi tiết xin mời xem quảng cáo! - Kholin không nhìn tôi, cau có đáp, đoạn men theo các bụi cây đi về phía tiểu đoàn ba. Tôi bước theo anh ta như cái máy, không suy nghĩ gì.

- Cậu hết nhiệm vụ, - bỗng anh ta đột ngột tuyên bố, không thèm ngoái cổ lại. Tôi đứng lại, bối rối nhìn lưng anh ta một lát đoạn trở về hầm tham mưu.

“Được lắm, để xem!…” - Thái độ suồng sã của Kholin làm tôi phát cáu. Tôi bực bội rủa thầm. Một chiến sĩ đi ngang qua giơ tay chào, thấy vậy anh ngoái lại nhìn tôi, vẻ ngạc nhiên.

Về đến hầm tham mưu, tôi được văn thư cho biết:

- Đồng chí thiếu tá gọi điện hai lần, dặn là thủ trưởng về phải gọi điện báo cáo ngay…

Tôi gọi điện báo cáo trung đoàn trưởng.

- Tình hình chỗ cậu thế nào? - Trước hết ông hỏi tôi, vẫn cái giọng chậm rãi và bình tĩnh mọi ngày.

- Báo cáo đồng chí thiếu tá, bình thường.

- Kholin sẽ xuống chỗ cậu đấy. Cậu có nhiệm vụ làm tất cả những gì anh ta yêu cầu, hỗ trợ anh ta trong mọi việc…

“Quỷ tha ma bắt cái lão Kholin ấy đi…”. Trong khi đó thiếu tá im lặng một lát rồi nói thêm:

- Đây là lệnh của “Volga”. Trăm lẻ một vừa gọi điện cho tôi…

“Volga” là bộ tham mưu tập đoàn quân; trăm lẻ một là sư đoàn trưởng sư chúng tôi, đại tá Voronov. “Mặc xác! - Tôi nghĩ thầm. - Chả tội gì tôi phải chạy theo gót cái thằng cha Kholin ấy! Hắn yêu cầu gì thì tôi làm, chứ còn bám đuôi hắn để xin việc thì xin đủ!”

Và tôi tiếp tục làm các phận sự của mình, cố xua đuổi mọi ý nghĩ về Kholin.

Ăn bữa trưa xong tôi ghé vào trạm xá tiểu đoàn, bố trí dưới hai căn hầm rộng rãi ở cánh phải, tiếp giáp với tiểu đoàn ba. Sự bố trí như vậy rất bất tiện, nhưng khốn nỗi mọi thứ hầm nổi hầm chìm chúng tôi đang sử dụng đều là do bọn Đức đào và thiết bị - lẽ đương nhiên là chúng không hề nghĩ đến yêu cầu của chúng tôi.

Người thầy thuốc quân y - một cô gái xinh đẹp trạc hai mươi tuổi, tóc vàng, thân hình cân đối, đôi mắt xanh, sáng long lanh, vừa mới được cử về tiểu đoàn mười hôm nay - bối rối đưa tay lên mép… chiếc khăn trắng bó mái tóc dày, báo cáo với tôi. Báo cáo của cô ta chẳng ra báo cáo mà là những lời lí nhí rụt rè, nghe không rõ, nhưng tôi không nói gì cả. Người phụ trách trạm xá trước cô là thượng úy Voxtricov - một bác sĩ quân y đã luống tuổi, bị bệnh hen - đã hy sinh tại trận địa hai tuần trước đây. Ông tỏ ra thạo việc, dũng cảm và tháo vát. Còn cô này sẽ ra sao? Hiện giờ thì tôi không hài lòng về cô.

Bộ quân phục: từ chiếc áo sơ mi quân nhân là thẳng tắp bó gọn ngang người bằng một chiếc thắt lưng to bản, chiếc váy bó sát bộ đùi tròn khỏe, đến đôi ủng da vừa khít cặp chân thon dài, tất cả đều rất hợp với dáng người. Trông cô bác sĩ quân y đẹp đến nỗi tôi không dám nhìn thẳng vào cô.

Phải nói rằng cô ta là người đồng hương với tôi, cũng ở Moxcva. Nếu như không có chiến tranh, có lẽ gặp cô, tôi đã yêu và nếu cô đáp lại tình cảm ấy, tôi sẽ vô cùng hạnh phúc, chiều chiều chạy tới nơi hẹn hò, dắt nhau đi khiêu vũ ở công viên Gorki và hôn nhau ở một ngõ Không Tẻ Nhạt nào đó… Nhưng rất tiếc là đang chiến tranh! Tôi đang thi hành trách nhiệm của thủ trưởng tiểu đoàn, đối với tôi cô ta chỉ là một bác sĩ quân y trưởng trạm xá, lại không hoàn thành nổi nhiệm vụ.

Bằng một giọng khó chịu, tôi nói với cô rằng ở các đại đội lại có hiện tượng thuộc “quy định hai mươi” (kiểm tra tình hình chấy rận), vậy mà quần áo không được hấp hơi nóng cẩn thận, việc tắm rửa của các chiến sĩ cho đến nay chưa được tổ chức chu đáo. Tôi khiển trách cô về một số việc nữa và yêu cầu cô không được quên cô là người chỉ huy, không được tự mó tay vào mọi việc mà phải phân công trách nhiệm cho các vệ sinh viên đại đội và các chiến sĩ cứu thương.

Cô ta đứng trước mặt tôi, cúi đầu, tay buông thẳng theo tư thế nghiêm, lặp đi lặp lại bằng cái giọng lí nhí, tưởng đứt hơi: “Rõ… rõ… rõ”, hứa là sẽ cố gắng, mọi việc “sẽ hoàn thành tốt”.

Trông cô buồn rười rượi, tôi đâm thương hại. Nhưng tôi không được phép buông thả theo tình cảm đó, tôi không có quyền thương hại cô ta. Trong phòng ngự còn có thể tha thứ cho cô ta được, nhưng sắp tới là vượt sông Dnepr, là những trận đánh tiến công gay go, tiểu đoàn sẽ có hàng chục thương binh và việc cứu sống sinh mạng họ sẽ tùy thuộc rất nhiều vào cô gái đeo quân hàm trung úy quân y này.

Tôi ra khỏi hầm trạm xá, trong đầu đầy những ý nghĩ không vui. Cô bác sĩ quân y bước theo sau.

Phía bên phải, cách chúng tôi độ một trăm mét, có một gò đất được lấy làm đài quan sát cho pháo sư đoàn. Phía sau gò, dưới chân, tôi thấy một tốp sĩ quan: Kholin, Riavxev, mấy sĩ quan chỉ huy các cụm pháo thuộc trung đoàn pháo, đại đội trưởng đại đội súng cối thuộc tiểu đoàn ba và hai sĩ quan mà tôi chưa quen biết, Kholin và hai sĩ quan nữa cầm bản đồ hoặc sơ đồ trong tay. Rõ ràng, đúng như tôi đã phỏng đoán, đang có cuộc chuẩn bị chuyến đi trinh sát mới, và theo nhiều dấu hiệu cho biết nó sẽ được tiến hành ở khu vực của tiểu đoàn ba.

Trông thấy chúng tôi, họ quay lại nhìn cả về phía tôi và cô bác sĩ quân y. Riavxev, mấy sĩ quan pháo binh và đại đội trưởng súng cối vẫy tay chào; tôi vẫy tay đáp lại. Tôi tưởng thế nào Kholin cũng gọi tôi lại, vì tôi có nhiệm vụ “hỗ trợ anh trong mọi vấn đề”, nhưng anh đứng quay sườn về phía tôi đang chỉ trỏ gì đó cho các sĩ quan xem xét trên tấm bản đồ.

Tôi quay lại cô bác sĩ quân y:

- Tôi hạn cho đồng chí hai ngày: chấn chỉnh công việc y tế trong đơn vị; xong, báo cáo cho tôi biết.

Cô ta lí nhí gì đó trong mồm. Tôi giơ tay chào lạnh nhạt, rồi bỏ đi, trong đầu đã quyết định có điều kiện là sẽ đòi chuyển cô ta đi và yêu cầu cử một bác sĩ quân y khác. Nhất thiết phải là nam.

Tôi đi kiểm tra các đại đội cho đến chiều tối: xem xét hầm hào, kiểm tra vũ khí, nói chuyện với các chiến sĩ vừa mới nằm điều trị ở bệnh xá của tiểu đoàn quân y về, chơi tú lơ khơ với họ.

Trời đã nhập nhoạng tối tôi mới trở về hầm của mình thì thấy Kholin đã nằm ở đấy. Anh ta mặc nguyên cả bộ quân phục lăn ra ngủ trên chăn nệm của tôi. Trên bàn để một mẩu giấy: “Đánh thức vào 18.30. Kholin”.

Tôi về đúng lúc, nên lập tức lay anh ta dậy. Anh ta mở mắt ra, ngồi dậy, ngáp, vươn vai rồi nói:

- Còn đầu xanh tuổi trẻ, mà cậu tinh quái đấy!

- Cái gì cơ? - Tôi không hiểu anh ta nói gì nên hỏi lại.

- Tớ bảo cậu tinh quái cái khoản đàn bà ấy mà. Cô bác sĩ quân y khá đấy! - Anh ta bước lại chỗ treo cái chậu rửa, giội nước rửa mặt. - Đeo thêm đôi hoa tai vào là có thể… Nhưng cơ mà ban ngày ban mặt cậu đừng lởn vởn với cô ta - Kholin góp ý kiến. - Mẻ uy tín như bỡn!

- Anh cút đi! - Bực mình, tôi gắt lên.

- Cậu lỗ mãng thật, Ganxev ạ, - Kholin nhận xét bằng một giọng khoan dung. Anh ta vẫn đang rửa ráy, thở phì phì và giội nước tung tóe khắp một góc hầm. - Chỗ bạn bè, đùa một tí mà cũng chấp… Đây này, cái khăn của cậu bẩn kinh, cô ta giặt cho có phải tốt không. Chẳng có kỷ luật gì cả!

Anh ta lau mặt bằng cái khăn “bẩn kinh”, đoạn hỏi:

- Không ai hỏi tớ chứ?

- Không biết, tôi không có mặt ở đây.

- Cũng không ai gọi điện cho cậu à?

- Quãng mười hai giờ trung đoàn trưởng có gọi điện xuống.

- Bảo sao?

- Đề nghị hỗ trợ cậu.

- Ông ta “đề nghị” cậu à? Ra thế đấy! - Kholin cười khẩy. - Cung cách làm ăn của chư vị hay thật! - Anh ta nhìn tôi từ đầu đến chân vẻ chế giễu khinh miệt. - Ôi, đầu với óc! Cậu thì hỗ trợ được cái tích sự gì!

Anh ta châm thuốc hút, rồi bước ra khỏi hầm, nhưng chỉ một lát sau đã quay vào xoa xoa tay vẻ hài lòng, báo:

- Chà! Đêm sẽ tuyệt. Cứ như đặt cọc trước ấy!… Dẫu sao Thượng đế không đến nỗi thiếu lòng nhân từ. Này, cậu có tin vào Thượng đế không? Cậu định đi đâu thế? - Anh ta nghiêm giọng hỏi. - Cậu đừng có đi rất có thể, sẽ còn cần đến cậu đấy…

Anh ta ngồi xuống phản, cất giọng tư lự hát, lặp đi lặp lại vẫn mấy câu:

Ôi, đêm tối đen

Anh sợ lắm

Hãy tiễn chân anh

Em Mariuxia yêu quý.

Tôi quay điện nói chuyện với đại đội trưởng đại đội bốn. Khi bỏ máy xuống, tôi nghe có tiếng động cơ xe tiến lại gần. Có tiếng gõ cửa:

- Mời vào!

Cataxonov bước vào, khép cửa lại, đoạn giơ tay chào, báo cáo:

- Báo cáo đồng chí đại úy, họ đã đến!

- Bảo tay gác đi chỗ khác! - Kholin nói với tôi; anh ta thôi hát, nhanh nhẹn đứng dậy.

Chúng tôi theo Cataxonov bước ra ngoài. Mưa lất phất. Cạnh hầm là chiếc xe quen thuộc phủ bạt kín mít. Chờ cho chiến sĩ gác đi khuất, Kholin mở miệng bạt phía sau, thì thào gọi:

- Ivan.

- Cháu đây, - từ trong tấm mui bạt vọng ra một giọng trẻ con nhỏ nhẹ, và một giây sau, một thân hình bé nhỏ ló ra khỏi mui bạt, nhảy xuống đất.