Đêm hôm ấy, tôi định trước lúc trời sáng sẽ đi kiểm tra các vọng cảnh giới cho nên mới hơn tám giờ đã đi ngủ, dặn trước trực ban đánh thức vào đúng bốn giờ sáng.

Nhưng người ta đã đánh thức tôi sớm hơn - vào lúc kim đồng hồ dạ quang mới chỉ một giờ kém năm.

- Báo cáo đồng chí thượng úy… Báo cáo đồng chí thượng úy… - có ai đó lay mạnh vai tôi. Dưới ánh sáng của cây đèn đĩa chiến lợi phẩm cháy leo lét trên bàn, tôi nhận ra binh nhất Vaxiliev ở trung đội cảnh giới. - Bắt giữ được một kẻ lạ… Đồng chí thiếu úy bảo giải đến đồng chí…

- Châm đèn lên! - Tôi vừa ra lệnh vừa rủa thầm: lẽ ra chẳng cần đến mình họ cũng tự giải quyết được.

Vaxiliev châm lửa vào chiếc vỏ đạn bị móp đầu, đoạn quay lại phía tôi báo cáo.

- Nó ngâm mình dưới nước, bò ven bờ. Hỏi bò thế làm gì thì nó không nói, đòi đưa lên ban tham mưu. Hỏi gì cũng không trả lời, cứ một mực: chỉ nói với thủ trưởng đơn vị thôi… Trông yếu lắm, cũng có thể là làm ra vẻ như vậy. Đồng chí thiếu úy lệnh cho tôi…

Tôi trở mình, thò chân ra khỏi chăn, dụi mắt và ngồi hẳn dậy. Vaxiliev, anh chiến sĩ cao lớn, đứng sừng sững trước mặt tôi, nước rỏ ròng ròng từ chiếc áo khoác vải bạt màu sẫm ướt sũng.

Chiếc đèn vỏ đạn khơi to chiếu sáng căn hầm rộng rãi và tôi lập tức trông thấy ở ngay cạnh cửa hầm một đứa bé trạc mười một tuổi, mặt mày thâm tím và toàn thân run lẩy bẩy vì lạnh; áo sơ mi và quần nó ướt sũng, dính chặt vào người, đôi chân khẳng khiu đi đất, bùn bám đến tận mắt cá. Chỉ nhìn nó tôi cũng thấy run cả người lên. Tôi bảo nó:

- Đến đứng cạnh lò lửa đây. Cháu là ai?

Đứa bé bước lại gần, ngước đôi mắt to, cách xa nhau một cách khác thường, nhìn tôi chăm chú, vẻ cảnh giác. Khuôn mặt nó, gò má cao, nước da sạm đen vì cáu bẩn lâu ngày. Mái tóc ướt, chẳng biết là màu gì nữa, bết lại từng mảng. Trong ánh mắt đứa bé, trên gương mặt mệt mỏi với cặp môi tím bầm mím chặt, lộ ra một sự căng thẳng nội tâm và tôi cảm thấy có cả vẻ ngờ vực và bực dọc.

- Cháu là ai? - Tôi nhắc lại câu hỏi.

- Chú bảo chú kia đi ra ngoài đã, - đứa bé đưa mắt về phía Vaxiliev, nói giọng yếu ớt, hai hàm răng va nhau lập cập.

Tôi ra lệnh cho Vaxiliev:

- Đồng chí chất thêm củi vào lò rồi lên đợi ở trên kia.

Vaxiliev thở dài và ý chừng muốn kéo dài thời gian được ở trong căn hầm ấm áp, thong thả khều gạt từng đầu củi cháy đỏ, chất vào đầy một lò những thanh củi mới, đoạn cũng vẫn một dáng điệu thong thả như vậy bước ra khỏi hầm. Trong khi ấy tôi đã đi xong đôi ủng và ngồi nhìn đứa bé, chờ nó mở miệng.

- Thế nào, sao im lặng mãi thế? Cháu ở đâu tới?

- Cháu là Bondarev, - nó nói nhỏ nhưng với một giọng làm như cái tên đó có thể gợi mở cho tôi điều gì, hoặc thậm chí đủ cho tôi rõ tất cả. - Chú báo ngay về Bộ tham mưu, cho năm mốt, là cháu ở đây.

- Một nhân vật quan trọng ghê… - Tôi bất giác mỉm cười. - Thế rồi sao nữa?

- Rồi sao nữa thì không liên quan gì đến chú. Họ sẽ tự làm lấy hết.

- “Họ” là những ai vậy? Báo về Bộ tham mưu nào và năm mốt là ai?

Thằng bé lặng thinh.

- Cháu cần bộ tham mưu của tập đoàn quân nào?

- Hòm thư dã chiến VS bốn chín năm trăm năm mươi…

Nó đọc đúng số hiệu hòm thư dã chiến của bộ tham mưu tập đoàn quân chúng tôi. Tôi không cười nữa mà sửng sốt nhìn đứa bé và cố hiểu ra tình huống.

Chiếc áo sơ mi lấm bê bết và chiếc quần ngắn cũn cỡn đã cũ, bằng vải thô, theo nhận xét của tôi, may ở thôn quê, rất có thể là vải tự dệt lấy ở nhà; nhưng nói năng lại rất chỉnh, giọng nặng về “a” như giọng người Moxcva và người Bạch Nga; cứ theo giọng nói thì rõ ràng là dân thành thị.

Đứa bé đứng im trước mặt tôi, thỉnh thoảng lại gườm gườm nhìn tôi, vẻ cảnh giác và xa lạ, mũi nó sụt sịt và toàn thân run cầm cập. Tôi đưa cho nó chiếc khăn bông kẻ sọc không còn sạch lắm và nói như ra lệnh:

- Cởi hết quần áo ra và lau xát khắp người đi. Mau!

Nó cởi áo, để lộ ra thân hình nhỏ bé gầy gò giơ đủ bộ xương sườn, đen đủi vì cáu bẩn, và đưa mắt nhìn chiếc khăn bông, lưỡng lự.

- Cứ lau đi! Khăn bẩn đấy mà.

- Nó bắt đầu lau, xát mạnh ngực, lưng, tay.

- Cởi cả quần ra! - Tôi hạ lệnh. - Ngượng à?

Nó, vẫn lại lặng lẽ, loay hoay với dải rút ướt sũng mãi mới cởi được cái dây buộc thay thắt lưng và tụt quần ra. Nó, còn hoàn toàn là một đứa trẻ con, vai hẹp, chân tay khẳng khiu, trông chỉ không hơn mười - mười một tuổi, mặc dù nếu chỉ nhìn khuôn mặt cau có, đầy suy tư chẳng chút thơ ngây, với những nếp nhăn trên vầng trán dô, thì có lẽ phải bảo nó đến mười ba tuổi. Vơ cả áo lẫn quần, nó quẳng vào góc hầm cạnh cửa vào.

- Ai sẽ hong cho đây? Chú chắc? - Tôi hỏi.

- Người ta sẽ mang quần áo mới đến cho cháu.

- Thế à? - Tôi tỏ ý nghi ngờ. - Thế quần áo của cháu đâu?

Nó lại lặng thinh. Tôi đã định hỏi giấy tờ của nó đâu, nhưng kịp nghĩ ra là nó còn quá nhỏ nên không thể có giấy tờ gì.

Tôi lôi dưới phản ra chiếc áo bông của chiến sĩ cần vụ hiện nằm ở trạm xá tiểu đoàn. Thằng bé đứng cạnh lò, lưng quay về phía tôi: giữa hai xương bả vai nhô lên tôi thấy một mảng bị chàm, to phải bằng đồng năm xu. Ở phía trên xương bả vai nổi lên một vết sẹo đỏ sẫm mà tôi xác định được ngay là do đạn bắn.

- Sao cháu lại bị cái sẹo ấy?

Nó ngoái cổ lại nhìn tôi, nhưng không nói gì.

- Chú hỏi tại sao cháu lại bị cái sẹo ở lưng? - Tôi vừa xẵng giọng hỏi vừa đưa cho nó chiếc áo bông.

- Cái đó không liên quan đến chú. Với lại chú không được quát lên như thế! - Nó bực tức trả lời, cặp mắt xanh như mắt mèo long lên như mắt một con thú dữ, tuy nhiên nó vẫn cầm lấy chiếc áo bông. - Chú chỉ có nhiệm vụ báo cáo là cháu ở đây. Còn thì chẳng can gì đến chú.

- Mày đừng có dạy tao! - Cáu tiết, tôi quát nó. - Mày còn chưa rõ mày hiện giờ ở đâu và phải cư xử ra sao. Chừng nào mày chưa nói cho rõ ngọn ngành mày là ai, ở đâu đến, ra bến sông làm gì thì tao còn chưa làm gì hết.

- Chú sẽ phải chịu trách nhiệm đấy! - Thằng bé rõ ràng muốn dọa tôi.

- Mày đừng hòng dọa tao, thằng nhóc con! Mày chơi cái trò giả câm giả điếc với tao không xong đâu! Nói cho rõ: mày ở đâu đến đây?

Nó khép chặt hai vạt chiếc áo bông dài đến tận mắt cá chân và lặng thinh quay mặt đi.

- Mày sẽ ngồi ở đây một ngày, ba ngày, đến năm ngày đi nữa, nhưng chừng nào chưa nói rõ ràng là ai và ở đâu đến thì tao sẽ chẳng báo đi đâu về mày sất! - Toi kiên quyết tuyên bố.

Nó ngước mắt nhìn tôi, vẻ lãnh đạm và xa lạ, rồi lại lặng thinh quay mặt đi.

- Mày có định nói không?

- Chú có nhiệm vụ báo cáo ngay lập tức về bộ tham mưu cho năm mốt là cháu hiện giờ ở đây, - thằng bé khăng khăn một mực.

Tôi bực tức đáp:

- Tao không có nhiệm vụ gì với mày cả. Chừng nào mày chưa nói rõ mày là ai và ở đâu đến, tao sẽ chẳng làm gì sất. Nghe cho thủng điều đó. Năm mốt là ai?

Nó lặng thinh, mặt cau có, trầm mặc. Khó khăn lắm tôi mới kìm nổi mình, hỏi:

- Cháu ở đâu đến? Nói đi, nếu muốn chú báo cáo về cháu!

Sau một hồi im lặng, vẻ suy nghĩ căng thẳng, nó nói qua kẽ răng:

- Ở bờ bên kia sang.

- Ở bờ bên kia sang à? - Tôi không tin. - Thế cháu sang đây bằng cách nào? Cháu lấy gì để chứng minh là cháu ở bờ bên kia sang?

- Cháu không chứng minh gì sất. Cháu sẽ không nói gì thêm nữa đâu. Chú không được phép hỏi vặn vẹo cháu: chú sẽ phải chịu trách nhiệm đấy! Khi gọi điện chú đừng có nói gì đấy! Chuyện cháu ở bên kia sang chỉ có năm mốt là biết thôi. Chú phải báo ngay cho năm mốt: Bondarev hiện giờ ở chỗ tôi. Có vậy thôi! Họ sẽ đến đón cháu! - Nó nói to với một giọng đầy tự tin.

- Có lẽ rút cục cháu cũng sẽ nói rõ cháu là ai mà họ phải đến đón cháu, chứ?

Nó lặng thinh.

Tôi nhìn nó một lúc từ đầu đến chân và suy nghĩ. Tên họ nó không mảy may cho tôi rõ điều gì, nhưng rất có thể ở bộ chỉ huy tập đoàn quân người ta biết nó thì sao? -Chiến tranh đã làm tôi không còn ngạc nhiên với bất kỳ điều gì.

Bộ dạng thằng bé trông mệt mỏi đến thảm thương, nhưng nó cư xử rất tự chủ, nói chuyện với tôi bằng một giọng tự tin, thậm chí có vẻ ra lệnh nữa: nó không cầu xin mà đòi hỏi. Với cái vẻ cau có, trầm mặc không chút thơ ngây và luôn cảnh giác, nó gây một ấn tượng rất kỳ lạ; điều nó khẳng định là ở bờ bên kia sang tôi có cảm giác là một điều nói dối trắng trợn.

Tất nhiên là tôi không hề có ý định báo cáo về nó lên bộ tham mưu tập đoàn quân, nhưng báo cáo lên trung đoàn là trách nhiệm của tôi. Tôi nghĩ rằng họ sẽ lôi nó lên trung đoàn và tự tìm hiểu lấy đâu ra đấy; còn tôi, tôi sẽ lại ngủ chừng hai tiếng nữa rồi dậy đi kiểm tra các vọng cảnh giới.

Tôi quay máy điện thoại, cắm ống nói gọi ban tham mưu trung đoàn.

- Ba nghe đây. - Tôi nhận ra giọng tham mưu trưởng, đại úy Maxlov.

- Tám báo cáo đồng chí đại úy! Bondarev hiện đang ở chỗ tôi. Bon-da-rev! Bondarev yêu cầu báo cáo cho “Volga” biết…

- Bondarev à? - Maxlov hỏi lại, giọng ngạc nhiên. - Bondarev nào? Có phải thiếu tá ở phòng tác chiến, sĩ quan ủy nhiệm không? Ông ta ở đâu rơi xuống đầu cậu thế? - Maxlov hỏi dồn dập, và tôi cảm thấy giọng anh ta có vẻ lo lắng.

- Không, không phải đâu! Tôi cũng không rõ Bondarev là ai. Chẳng nói chẳng rằng gì cả. Chỉ yêu cầu tôi báo cáo về “Volga” cho năm mốt là Bondarev hiện đang ở chỗ tôi.

- Năm mốt là ai vậy?

- Tôi tưởng đồng chí biết rõ.

- Chúng tôi không có các mật danh của “Volga”. Chỉ có của sư đoàn thôi. Thế Bondarev chức vụ, cấp bậc gì?

- Bondarev không có cấp bậc, - tôi bất giác mỉm cười, nói. - Báo cáo đại úy, đây là một đứa bé, vâng, một đứa bé khoảng mười hai tuổi…

- Cậu đùa đấy hả? Cậu đùa với ai thế? - Maxlov quát vào ống nói. - Định làm trò xiếc à? Tôi sẽ cho cậu biết tay! Tôi sẽ báo cáo với thiếu tá! Cậu làm sao thế, quá chén à? Hay hết việc làm rồi? Tôi sẽ…

- Báo cáo đồng chí đại úy! - Tôi kêu lên vì không ngờ câu chuyện lại xoay ra như vậy. - Báo cáo đồng chí đại úy, quả là một thằng bé thật đấy ạ! Tôi tưởng đồng chí có biết về nó…

- Tôi không biết và cũng không cần biết! - Maxlov nóng nảy quát lên. - Cậu đừng có mà quấy rầy tôi với những chuyện vớ vẩn như vậy! Tôi không phải trẻ con! Việc người ta đã ngập đến tận cổ, thế mà cậu lại còn…

- Thì tôi tưởng…!

- Cậu đừng có tơ với tưởng!

- Rõ! Nhưng… báo cáo đồng chí đại úy, làm gì với thằng bé ấy bây giờ ạ?

- Làm gì à? Thế sao nó lại ở chỗ cậu?

- Vọng cảnh giới bắt được nó ở bờ sông.

- Nó ở đâu ra bờ sông?

- Theo tôi nghĩ… - Tôi ngập ngừng một giây. - Nó nói là ở bờ kia sang.

- “Nó nói”, - Maxlov nhại. - Ngồi chiếc thảm thần bay sang à? Nó nói hươu nó vượn còn cậu thì dỏng tai lên mà nghe. Cắt người canh gác nó! - Đại úy ra lệnh. - Và nếu cậu không giải quyết nổi thì chuyển giao cho Dotov. Việc này thuộc chức năng của họ, để họ làm…

Bỗng thằng bé nói to, giọng cả quyết:

- Chú bảo hộ cháu là nếu ông ấy cứ quát tháo mà không lập tức báo cáo cho năm mốt thì ông ấy sẽ phải chịu trách nhiệm đấy!

Nhưng Maxlov đã bỏ ống nói. Tôi cũng ném ống nói xuống máy, vừa bực với thằng bé lại vừa tức Maxlov.

Số là tôi chỉ tạm quyền tiểu đoàn trưởng và mọi người đều biết là tôi “tạm”. Hơn nữa tôi mới hai mươi mốt tuổi nên dĩ nhiên là mọi người đối xử với tôi có khác so với những tiểu đoàn trưởng khác. Nếu như trung đoàn trưởng và các phó của ông đều cố gắng không để lộ ra điều đó thì Maxlov, người trẻ nhất trong các thủ trưởng trung đoàn của tôi, không giấu giếm việc anh ta cho tôi là trẻ con, cư xử với tôi một cách kẻ cả mặc dù tôi tham gia chiến đấu từ những ngày đầu chiến tranh, đã từng bị thương và được khen thưởng.

Lẽ đương nhiên là Maxlov không bao giờ dám nói chuyện bằng một giọng như vậy với các thủ trưởng tiểu đoàn một hoặc ba. Còn với tôi… không nghe đến nơi đến chốn, chưa hiểu rõ đầu đuôi mà đã quát tháo ầm ĩ… Tôi tin chắc rằng Maxlov trái lè lè. Tuy nhiên tôi vẫn nói lại với thằng bé bằng một giọng khoái trá:

- Cháu yêu cầu chú báo cáo về cháu thì chú đã báo cáo rồi đấy! Có lệnh nhốt cháu xuống hầm và cắt người canh giữ. Hài lòng chứ?

- Cháu bảo chú báo cáo lên bộ tham mưu tập đoàn cho năm mốt thế mà chú lại gọi điện đi đâu vậy?

- “Cháu bảo”!… Chú không thể tự tiện gọi điện lên bộ tham mưu tập đoàn được.

- Để cháu gọi cho. - Nhanh như chớp, nó thò tay ra khỏi áo bông chộp lấy ống nói.

- Không được! Cháu sẽ gọi cho ai? Cháu quen ai ở bộ tham mưu tập đoàn quân?

Nó lặng thinh một lát, tay vẫn không buông ống nói, đoạn cau có đáp:

- Trung tá Griadnov.

Trung tá Griadnov là trưởng phòng trinh sát tập đoàn quân. Tôi chẳng những đã được nghe nói nhiều về ông mà còn quen biết.

- Sao cháu lại biết ông ấy?

Im lặng.

- Cháu còn quen những ai nữa ở bộ tham mưu tập đoàn quân?

Lại im lặng, một cái nhìn gườm gườm, đoạn câu trả lời qua kẽ răng:

- Đại úy Kholin.

Kholin là sĩ quan phòng trinh sát thuộc bộ tham mưu tập đoàn quân, tôi cũng có biết.

- Sao cháu lại quen biết hai chú ấy?

Không đáp lại câu hỏi, thằng bé yêu cầu:

- Chú báo ngay cho Griadnov biết là cháu ở đây, nếu không cháu sẽ gọi lấy.

Tôi giằng lấy ống nói, suy nghĩ nửa phút rồi quyết định quay điện thoại và người ta lại cho tôi nói chuyện với Maxlov.

- Xin lỗi, vẫn Tám đây. Báo cáo đại úy, xin đồng chí nghe tôi trình bày hết, - tôi nói, giọng kiên quyết, cố kìm xúc động. - Tôi lại báo cáo về việc Bondarev. Thằng bé quen biết trung tá Griadnov và đại úy Kholin.

- Sao nó lại biết hai ông ấy? - Maxlov hỏi, giọng hơi uể oải.

- Nó không chịu nói! Tôi cho rằng cần phải báo cáo với trung tá Griadnov về nó.

- Nếu cậu cho là cần thì cứ việc báo cáo, - Maxlov nói, giọng thờ ơ một cách lạ lùng. - Nói chung cậu hay cho là cần thiết phải quấy rầy cấp trên với mọi chuyện vớ vẩn. Riêng tôi thấy không có cơ sở để quấy rầy bộ tư lệnh, hơn nữa lại giữa đêm hôm. Chẳng nghiêm túc tí nào!

- Vậy là đồng chí cho phép tôi gọi điện chứ?

- Tôi chẳng cho phép cho tắc gì cả, cậu đừng có mà dây tôi vào. Tuy nhiên, cậu có thể gọi điện cho Dunaev. Tôi vừa mới nói chuyện với ông ta xong, còn thức đấy.

Tôi gọi điện cho thiếu tá Dunaev, thủ trưởng trinh sát sư đoàn, báo cáo rằng Bondarev đang ở chỗ tôi và nó yêu cầu báo cáo ngay về nó với trung tá Griadnov…

- Rõ, - Dunaev cắt ngang lời tôi. - Cậu chờ nhé. Tôi báo cáo ngay đây.

Hai phút sau điện thoại réo vang, có vẻ khẩn cấp.

- Tám đấy phải không? Nói chuyện với “Volga” nhé, - điện thoại viên báo.

- Ganxev đấy à? Khỏe chứ? - Tôi nhận ra cái giọng trầm hơi khàn của trung tá Griadnov; tôi không thể không nhận ra vì hồi trước mùa hè này Griadnov là thủ trưởng trinh sát sư đoàn chúng tôi, còn tôi lúc ấy là sĩ quan liên lạc nên thường xuyên chạm trán với ông. - Bondarev đang ở chỗ cậu à?

- Báo cáo đồng chí trung tá, đang ở đây?

- Giỏi! - Tôi không hiểu ngay ra được lời khen ấy là về ai: về tôi hay về thằng bé? - Chú ý nghe nhé: Đuổi tất cả ra khỏi hầm, không để một ai được thấy mặt thằng bé và quấy rầy nó. Không được hỏi han gì và cũng không được bàn tán gì về nó! Nghe thủng chưa? Chuyển lời tôi thăm nó. Kholin sẽ đem xe đến đón nó, có lẽ độ ba tiếng nữa sẽ có mặt ở chỗ cậu. Trong khi chờ đợi cậu hãy tạo mọi điều kiện thuận lợi! Đối xử cho tế nhị một chút, nên lưu ý là thằng bé vào loại có cá tính đấy. Trước hết cậu cung cấp cho nó giấy, bút, mực hoặc bút chì. Những thứ nó viết ra cho ngay vào phong bì và cử người tin cẩn đem lên ban tham mưu trung đoàn. Tôi sẽ lệnh cho họ chuyển lên cho tôi. Cậu tạo cho thằng bé mọi điều kiện và đừng có hỏi han gì cả. Kiếm nước nóng cho nó tắm, cho nó ăn và để nó ngủ yên. Người của ta đấy. Nghe thủng chưa?

- Rõ! - Tôi trả lời, mặc dù nhiều điều đối với tôi còn mơ hồ.

❀ ❀ ❀

- Cháu có đói không? - Đó là câu đầu tiên tôi hỏi Bondarev.

- Sau hẵng hay, - nó không ngẩng lên, đáp.

Tôi bèn đặt lên bàn trước mặt nó giấy, phong bì, bút, mực, sau đó bước ra khỏi hầm, ra lệnh cho Vaxiliev trở lại vị trí cảnh giới, đoạn quay vào cài chốt cửa hầm.

Thằng bé ngồi ở mép ghế băng, lưng quay về phía lò lửa đỏ hồng; chiếc quần ướt sũng mà lúc trước nó quăng vào góc hầm, giờ đây để dưới chân nó. Nó rút trong túi quần cài kim băng ra một chiếc khăn tay bẩn thỉu, mở ra, đổ lên bàn xếp thành từng cụm nhỏ những hạt tiểu mạch và đại mạch, hạt hướng dương và lá thông, lá tùng. Sau đó chăm chú đếm xem mỗi cụm có bao nhiêu và ghi ra giấy.

Khi tôi bước lại gần bàn, nó lập tức úp mặt giấy đang viết xuống bàn và nhìn tôi, vẻ khó chịu. Tôi vội phân trần:

- Chú không xem, không xem đâu.

Tôi gọi điện về ban tham mưu tiểu đoàn, ra lệnh đun ngay lập tức hai xô nước và đem ra hầm cùng với cái thùng lớn. Tôi nhận ra vẻ ngạc nhiên trong giọng nói của cậu hạ sĩ, khi cậu ta nhắc lại mệnh lệnh của tôi. Tôi giải thích rằng tôi muốn tắm một cái, vậy mà lúc ấy là một rưỡi đêm, cho nên chắc hẳn cậu ta, cũng như Maxlov, đã nghĩ là tôi quá chén hoặc hết việc thì sinh sự.

Tôi cũng lệnh chuẩn bị cử Txaripnư, một chiến sĩ nhanh nhẹn nhất trong đại đội một, chạy liên lạc ban tham mưu trung đoàn.

Trong khi gọi điện tôi đứng quay sườn về phía bàn và liếc thấy thằng bé kẻ ngang kẻ dọc chia tờ giấy thành từng ô. Ở ô sát lề trái nó viết thành cột bằng nét chữ còn non nớt: “… 2… 4, 5…”. Tôi không hiểu rõ, cả sau này cũng không bao giờ được biết rõ những con số ấy có ý nghĩa gì, và sau đó nó còn viết những gì nữa.

Nó viết khá lâu, gần một tiếng đồng hồ, ngòi bút chọc rách cả giấy, mũi luôn sụt sịt, tay áo đè lên trang giấy; những móng tay của nó bị cắn cụt nham nhở, ngón tay sây sát, cổ và tai cáu bẩn vì lâu ngày không tắm rửa. Thỉnh thoảng nó dừng bút, bực dọc cắn môi, suy nghĩ hoặc cố nhớ lại điều gì đó, sụt sịt mũi rồi lại viết. Các chiến sĩ đã đem nước nóng nước lạnh đến (không muốn cho ai vào hầm, tôi tự tay xách cái xô nước và bê thùng vào) vậy mà nó vẫn mải miết đưa bút cạo giấy. Để nước khỏi nguội, tôi đặt xô lên lò.

Viết xong, nó gấp đôi những tờ giấy vào phong bì đoạn liếm mép phong bì dán kín lại cẩn thận. Sau đó lấy một chiếc phong bì to hơn, nhét cái phong bì kia vào rồi cũng dán lại cẩn thận như vậy.

Tôi đem phong bì đó ra ngoài đưa cho chiến sĩ liên lạc đã đứng đợi sẵn cạnh hầm, ra lệnh:

- Chuyển ngay lập tức lên ban tham mưu trung đoàn, cấp tốc, theo hiệu lệnh báo động! Báo cáo cho Craev về kết quả thi hành…

Đoạn, tôi trở lại hầm, pha nước cho đỡ quá nóng. Thằng bé trút bỏ chiếc áo bông, leo vào thùng và bắt đầu tắm.

Tôi cảm thấy mình có lỗi với nó. Nó đã không trả lời các câu hỏi của tôi tất nhiên vì hành động theo đúng quy định, vậy mà tôi lại quát tháo, đe dọa nó, đòi biết những điều tôi không được phép biết: ai chả biết là các chiến sĩ trinh sát thường có những bí mật mà ngay cả những sĩ quan cấp cao cũng không được phép biết đến.

Giờ đây tôi sẵn sàng săn sóc nó như một bảo mẫu, thậm chí tôi muốn tự tay tắm cho nó, nhưng không dám nói: nó không hề liếc nhìn về phía tôi và dường như không trông thấy tôi, cư xử hình như trong hầm ngoài nó ra không còn ai khác. Cuối cùng không kìm nổi nữa, tôi rụt rè đề nghị:

- Để chú kỳ lưng cho cháu nhé?

- Kỳ lấy được. - Nó đáp cộc lốc.

Tôi chỉ còn mỗi việc đứng cạnh lò cầm sẵn chiếc khăn bông sạch và chiếc áo vải thô (nó sẽ mặc chiếc áo ấy) và lấy thìa quấy đều trong gamen món cháo tiểu mạch nấu thịt - bữa ăn tối mà thật vừa may, tôi chưa động đến.

Tắm rửa sạch sẽ, nó hóa ra là một đứa bé tóc màu sáng, da dẻ trắng trẻo, chỉ có mặt và tay là rám hơn vì nắng gió. Tai nó nhỏ, hồng hồng mịn màng và tôi thấy không cân đối: tai phải hơi hẹp, tai trái lại vểnh ra. Trên khuôn mặt có đôi lưỡng quyền cao, nổi bật lên cặp mắt to, hơi xanh, và hai đầu mắt cách nhau xa một cách kỳ lạ, có lẽ tôi chưa bao giờ thấy hai con mắt cách xa nhau đến như vậy.

Nó lau khô người, đoạn cầm chiếc áo tôi đưa mặc vào, cẩn thận xắn bớt tay áo lên và ngồi vào bàn. Trên gương mặt nó không còn có vẻ cảnh giác và xa lạ nữa, trông nó có vẻ mệt mỏi, trang nghiêm và trầm ngâm.

Tôi tưởng nó sẽ vồ lấy bát cháo thịt, nhưng không: nó xúc vài thìa, nhai có vẻ không ngon miệng rồi gạt gamen sang một bên. Sau đó nó lặng lẽ uống hết một ca nước chè đường rất ngọt (tôi đã không hà tiện đường) nhấp nháp mấy chiếc bánh quy thuộc khẩu phần bồi dưỡng của tôi, đoạn đứng dậy, nói nhỏ:

- Cám ơn chú!

Trong thời gian này tôi đã kịp bê ra ngoài thùng nước đục ngầu, chỉ trên mặt mới hơi ngả xám do bọt xà phòng, sau đó đánh bông chiếc gối trên phản. Thằng bé chui vào chăn tôi, quay mặt vào tường, gối má lên bàn tay. Mọi việc tôi làm nó coi như đương nhiên tôi phải làm. Tôi hiểu ra rằng không phải là lần đầu tiên nó từ “bên kia” trở về và đã biết rõ: chỉ cần bộ tham mưu tập đoàn nhận được báo cáo là nó đã về, lập tức sẽ có ngay lệnh “tạo mọi điều kiện…”. Tôi đắp hai cái chăn lên người nó, giắt kỹ khắp tứ phía như cách thuở xưa mẹ tôi từng đắp cho tôi.