"Nghe đây, Quốc vương!" Bê-ta-lơ lại bắt đầu câu chuyện.
Hê-lan-a-đáp-ti là một thương nhân buôn cây đa Ấn Độ, ông có một cô con gái tên là Ma-đan-hi-na. San-đáp-ruy. Nàng vô cùng xinh đẹp: khuôn mặt tựa vầng trăng tròn trên bầu trời; mái tóc như những tầng mây; đôi mắt sáng ngời như mắt chồn sương; lông mày uốn cong như cánh cung; chiếc mũi thanh tú như mỏ vẹt; chiếc cổ mảnh mai như cổ chim bồ câu; hàm răng đều đặn tựa hạt lựu; đôi môi đỏ mọng như ruột bầu, rực rỡ quyến rũ; vòng eo thanh mảnh mềm mại dáng vẻ kiêu sa; bàn tay bàn chân mềm mại như đóa hoa non; làn da mịn màng tựa hoa nhài. Tóm lại, vẻ đẹp của nàng theo thời gian trôi qua chỉ có tăng chứ không giảm.
Khi nàng đến tuổi cập kê, cha mẹ bắt đầu lo lắng chuyện hôn nhân của nàng. Lúc bấy giờ, đất nước Ma-đan-pô do Quốc vương Bê-bá cai trị. Khắp nơi trong nước đồn đại rằng nhà Hê-lan-a-đáp-ti sinh được một cô con gái đẹp như tiên giáng trần, khiến bao chàng trai độc thân, thậm chí cả các bậc thánh nhân cũng phải mê mẩn.
Rất nhiều nam nhân đã tự họa chân dung của mình rồi gửi đến tay Hê-lan-a-đáp-ti, đương nhiên, tất cả bọn họ đều vì con gái ông mà đến. Thế nhưng, nàng lại là một thiếu nữ bướng bỉnh, tất nhiên, những cô gái đẹp thường là vậy. Cha nàng bảo nàng: "Hãy chọn một người làm chồng con." Nàng nói không có ai lọt vào mắt xanh của mình, lại còn nài nỉ cha giúp cô tìm một người chồng tiêu sái xinh đẹp, phẩm hạnh đoan trang, khiến nàng có cảm giác tuyệt vời.
Cuối cùng, qua nhiều ngày, có bốn vị cầu hôn đến từ các vương quốc khác nhau đã thân chinh đến phủ đệ của Hê-lan-a-đáp-ti. Vị cha già bảo bốn người họ rằng, ông buộc phải chọn ra một người có phẩm chất xuất chúng để làm con rể; ông rất hài lòng với ngoại hình của họ, nhưng vẫn phải xem họ có học thức uyên bác hay không.
Người thứ nhất nói: "Tôi có. Tôi thông thạo kinh thư, còn về khoa học tự nhiên, không ai là đối thủ của tôi. Khí chất phong độ ngời ngời của tôi, tin rằng ngài đã thấy rồi."
Người thứ hai không chịu kém cạnh, lên tiếng: "Tạo nghệ về cung tên của tôi là độc nhất vô nhị. Tôi am hiểu tường tận về cung tên, có thể nghe tiếng động mà tiêu diệt bất cứ thứ gì, khí chất tiêu sái của tôi chắc ngài cũng đã thấy."
Người thứ ba tiếp lời: "Tôi có thể hiểu được ngôn ngữ của muôn loài, từ con người, động vật dưới nước, chim chóc cho đến dã thú. Ngoại hình của tôi, ngài chắc chắn cũng thấy rồi chứ."
"Tôi có học thức," người thứ tư nói, "Tôi biết cách bán năm viên hồng ngọc, sau đó may ra những bộ trang phục đặc biệt: bán viên hồng ngọc thứ nhất, tôi may từng bộ quần áo cho một vị đại thần Bà-la-môn; bán viên thứ hai, tôi dâng những bộ quần áo đã may xong lên một vị thần linh; bán viên thứ ba, bộ trang phục làm ra tôi tự mặc; viên thứ tư để dành cho vợ tôi; viên hồng ngọc thứ sáu đem bán, tôi dùng để mua quà tặng. Đây chính là học thức của tôi, không ai có thể suy nghĩ được như vậy. Tôi cũng là người tướng mạo đường đường, anh khí ngời ngời đây!"
Sau khi nghe xong lời ba hoa của các chàng trai, vị cha già bắt đầu trầm ngâm suy nghĩ: Người ta nói, chuyện gì quá giới hạn thì đều không phải là chuyện tốt. Xi-ta (chú thích: con gái của Quốc vương Giê-ca, gả cho Rô-ma-giêm-đô-la. Rô-ma-giêm-đô-la giao vợ mình cho em trai là La-cức-xi-ma-na trông nom, còn mình thì vào rừng cúng bái, ma quỷ La-va-na giả dạng thành một tên ăn mày, cướp đi người vợ của chàng.) từng là một thiếu nữ đáng yêu biết bao, nhưng cuối cùng vẫn gặp phải ác quỷ La-va-na và bị bắt đi; Quốc vương Ba-lích của Ma-ha-bap từng ban phát cứu tế cho biết bao người, nhưng cuối cùng, ngài lại trở thành một kẻ nghèo mòn kiết xác (chú thích: vị đại vương này bị thần Tì-sắt-nụ lừa gạt nên không thể cai trị trời và đất, nhưng vì lòng thành kính của mình, ngài được chỉ định cai trị Pa-tơ-la hoặc Diêm vương.). Con gái ta quá xinh đẹp, vậy trong bốn chàng trai này, ta nên chọn ai cho nó đây?
Nghĩ đoạn, Hê-lan-a-đáp-ti đến tìm con gái, kể cho nàng nghe về phẩm hạnh của bốn vị theo đuổi này, rồi hỏi nàng: "Ta nên chọn ai cho con đây?" Nghe cha nói vậy, nàng cũng có chút bối rối, cúi gằm đầu không biết phải trả lời thế nào.
Hê-lan-a-đáp-ti lại lẩm bẩm một mình: "Cái tên thanh niên thông thạo kinh thư kia thuộc tầng lớp Bà-la-môn; cái tên có thể bắn cung bằng tiếng động kia thuộc giai cấp võ sĩ Sát-đế-lợi; người có thể may vá kia chỉ có thể tính là tầng lớp nô bộc; thế nhưng thanh niên có thể nghe hiểu ngôn ngữ của mọi loài chim chóc kia lại chính là người cùng giai cấp với chúng ta. Hừm, ta sẽ gả con bé cho cậu ta vậy." Thế là, ông bắt đầu lo liệu chuyện cưới xin cho con gái.
Một hôm, Ma-đan-hi-na ra ngoài dạo chơi, sau khi tản bộ trong khu vườn tràn ngập sắc xuân và chuẩn bị quay về nhà, con trai của thương nhân Đi-ha-ma-đáp-tơ là Sam-đáp-tơ cũng từ trong rừng bước ra, chàng đang đi xuyên qua khu vườn để trở về nhà.
Vừa nhìn thấy thiếu nữ xinh đẹp này, chàng đã bị vẻ đẹp của nàng làm cho hồn siêu phách lạc, liền quay đầu nói với bạn mình: "Huynh đệ à, nếu ta có thể cưới nàng làm vợ, thì đời này ta thực sự sống không uổng phí; nếu không thể cưới được nàng, thì cuộc sống của ta sẽ mất đi ý nghĩa."
Nghĩ đến cảnh có lẽ sắp phải chia ly, trái tim bất an của chàng cách nào cũng không thể bình yên lại được, vô duyên vô cớ thế nào mà chàng lại bước đến trước mặt nàng, nắm lấy tay nàng và nói: "Nếu nàng không yêu ta, ta sẽ vì nàng mà tự tử."
"Xin chàng đừng làm vậy," nàng thấp thỏm lo âu đáp, "Chàng làm thế chỉ khiến ta vướng phải tội lỗi nặng nề, đẩy ta vào vũng bùn vạn kiếp bất phục, từ nay về sau, ta sẽ phải sống trong cảnh đau khổ khôn cùng."
"Nàng lừa ta," chàng nói, "Nàng đã đâm sâu vào trái tim ta một nhát đau đớn, nghĩ đến cảnh sắp phải rời xa nàng, ngọn lửa cháy bỏng trong lòng ta khiến ta phải chịu đựng sự hành hạ khôn xiết, ta đã bị nỗi đau này làm cho mất đi ký ức và khả năng nhận thức, tình cảm chân thành và thiết tha của ta dành cho nàng đã khiến đầu óc ta trở nên hỗn loạn. Thế nhưng, nếu nàng cho ta một lời hứa, ta sẽ không chết nữa."
Nàng đáp: "Thời đại nói lời thật lẽ ra phải bắt đầu từ kỷ nguyên Ca-li-dục (thời đại đồ sắt), nhưng kể từ đó về sau, trên đời này chỉ toàn những lời dối trá, lời thật đã tuyệt tích nhân gian. Người ta dễ dàng mở miệng nói lời hay ý đẹp nhưng trong lòng lại nuôi dưỡng sự lừa lọc; tín ngưỡng tôn giáo bị tàn phá, các vụ án phạm tội chỉ tăng chứ không giảm; hoa màu trên đồng ruộng năm nào cũng mất mùa, quốc vương liên tục thu thuế; người dân tầng lớp Bà-la-môn tham ô nhũng lũng, bề tôi không tuân theo ý chỉ của bệ hạ; anh em hoài nghi lẫn nhau, bạn bè châm ngòi ly gián; bề tôi trung thành rời xa chủ nhân, tôi tớ cũng chẳng mặn mà phục vụ chủ; đàn ông mất đi khí chất của nam nhi, phụ nữ cũng vứt bỏ sự khiêm nhường vốn có của phái đẹp. Năm ngày nữa, ta sắp kết hôn rồi, thế nhưng, nếu chàng không tự tử, ta sẽ đến gặp chàng, gặp chàng xong xuôi, ta sẽ ở bên cạnh chồng ta."
Để tuân theo lời hứa này, hai người đã thề non hẹn biển bên bờ sông Hằng. Sau đó, nàng quay về nhà. Con trai thương nhân cũng bước chân lên con đường về nhà.
Chẳng mấy chốc, hôn lễ đã đến hẹn lại lên, Hê-lan-a-đáp-ti đã tốn một trăm nghìn Ru-pi để chuẩn bị yến tiệc và quà cáp cho chú rể. Trên người cặp đôi mới cưới được bôi đầy dầu nghệ, cô dâu tay cầm hộp sắt đựng phấn vẽ mắt, chú rể cầm kéo tỉa lá trầu. Vào buổi tối trước ngày diễn ra hôn lễ, tiếng ca tiếng múa rộn ràng khắp nơi, vô cùng náo nhiệt, khuôn mặt và đôi chân của đôi tân lang tân nương được bôi dầu thuốc mỡ, khuôn mặt chú rể được cạo sạch sẽ nhẵn nhụi. Đoàn rước dâu vô cùng hoành tráng. Đường phố sáng rực ánh đèn, người người tay cầm đuốc; voi, lạc đà và ngựa đều được khoác lên mình những tấm vải trang hoàng lộng lẫy. Khi đoàn rước tiến đến phòng của cô dâu, những nam nhân trong đoàn đón dâu người thì bị giết, kẻ thì bị thương (chú thích: Ở Ấn Độ, đoàn đón dâu thường là mục tiêu bị tấn công, hay bị tấn công bởi gậy gộc hoặc đá trong bóng tối, dẫn đến những cuộc tranh chấp dữ dội.). Sau hôn lễ, những lời chúc phúc vẫn liên tiếp vang lên, Hê-lan-a-đáp-ti chuẩn bị một bữa tối thịnh soạn, các món ăn trên bàn đều là sơn hào hải vị, không thiếu thứ gì, mọi người yên lặng ngồi quây quần bên bàn ăn, không một ai phát ra tiếng than phiền, không ai nói trong phòng cô dâu có điều gì không may mắn, hay nói những lời cay đắng về hàng xóm láng giềng.
Hôn lễ cứ thế kết thúc, người chồng đưa Ma-đan-hi-na về nhà. Chị dâu và em dâu kéo nàng vào phòng tân hôn, để nàng ngồi trên chiếc giường rải đầy hoa tươi. Khi chồng nàng nắm lấy tay nàng, nàng liền rụt tay lại, lập tức thành thật kể cho chồng nghe về lời hứa mà nàng đã hứa với Sam-đáp-tơ để khuyên chàng ta không tự tử.
Lắng nghe xong câu chuyện của nàng, tân lang đáp: "Nghe những gì nàng nói thì hai người đã xác định tình cảm dành cho nhau; hai người đã quen biết, hơn nữa mối quan hệ còn tiến triển thêm một bước. Nếu chuyện này là bịa đặt, thì tất cả mọi thứ đều là giả dối. Nếu những gì nàng nói là thật, chắc chắn nàng rất khao khát được gặp lại cậu ta, nếu đã vậy, nàng cứ đi đi!"
Được sự đồng ý của chồng, nàng liền diện lên mình bộ trang phục chỉnh tề xinh đẹp, điểm trang lộng lẫy rồi đứng dậy rời khỏi nhà của vị thương nhân trẻ tuổi. Trên đường đi, nàng đụng độ một tên trộm, tên trộm với vẻ mặt đầy hài hước tiến lên hỏi:
— Vào giữa đêm hôm khuya khoắt thế này, nàng ăn mặc đẹp đẽ thế này, lại đeo trên người bao nhiêu trang sức vàng bạc, vội vã đi đâu thế?
Nàng đáp rằng mình đi gặp người sâu sắc yêu thương nàng.
Tên trộm hỏi: "Thế có ai bảo vệ không?"
— Thần Ca-ma-Đai-va, nàng đáp, - Một vị thần trẻ tuổi xinh đẹp, ngài có thể dùng mũi tên lửa của mình bắn trúng hai người đang yêu nhau trên thế gian này. Tiếp đó, nàng kể toàn bộ sự việc cho tên trộm nghe, rồi nói thêm:
— Đừng cướp những món trang sức này của ta, ta hứa với ngươi, khi ta quay về, ta sẽ đem tất cả số trang sức này cho ngươi.
Nghe nàng nói vậy, tên trộm thầm nghĩ, bây giờ cướp trang sức của nàng cũng chẳng ích gì, nàng đã hứa sẽ đưa trang sức cho ta, chắc chắn nàng sẽ giữ đúng lời hứa. Thế là hắn ta thả nàng đi, một mình ngồi lẩm bẩm:
— Ngươi nói xem, chao ôi! Thật là kỳ lạ, ông ấy (ý chỉ bố ruột của hắn) vậy mà lại có thể khiến ta ở trong bụng mẹ lâu đến thế, hơn nữa, trong điều kiện chẳng có sự chăm sóc nào, ta vậy mà vẫn có thể chào đời, lại còn được hưởng những điều tốt đẹp trên thế gian này. Không biết bây giờ ông ấy đang ngủ hay đã chết. Khi ta mở miệng đi xin tiền hoặc đồ vật có giá trị của người khác, ta thật nên uống thuốc độc chết đi cho rồi. Trên đời này, có sáu việc có thể làm giảm giá trị của một người đàn ông, đó chính là: bội bạc tình nghĩa bạn bè, vô duyên vô cớ chế nhạo người khác, cãi nhau với phụ nữ, hầu hạ một kẻ chủ nhân hèn hạ, cưỡi lừa, biết bất kỳ ngôn ngữ nào nhưng lại không biết tiếng Phạn. Lại có năm việc, thần linh đã viết sẵn vào vận mệnh của chúng ta ngay từ khoảnh khắc chúng ta cất tiếng khóc chào đời: thứ nhất, tuổi tác; thứ hai, lời nói và hành vi cử ứng xử của ngươi; thứ ba, nghèo hay giàu; thứ tư, kiến thức khoa học tự nhiên; thứ hai, danh tiếng. Chỉ cần phẩm đức của một người cao thượng, tất cả mọi người sẽ đều là tôi tớ của hắn, tuân theo sai bảo của hắn. Nhưng khi mỹ đức này ngày càng phai nhạt, thì ngay cả bạn bè của hắn cũng sẽ trở thành kẻ thù."
Trong lúc tên trộm đang tự lẩm bẩm một mình, Ma-đan-hi-na đã đến địa điểm hẹn trước, tên thanh niên Sam-đáp-tơ kia đã ngủ thiếp đi từ lúc nào.
Nàng bất ngờ đánh thức hắn dậy, hắn giật mình run lẩy bẩy hai cái, đoạn cuống cuồng hỏi dồn: "Nàng là con gái của một vị thần nào đó ư? Hay là một vị thánh nhân? Hay là một con độc xà? Nói cho ta biết sự thật đi, nàng rốt cuộc là ai? Nàng từ đâu tới?"
Nàng đáp: "Ta là con người, ta tên là Ma-đan-hi-na, là con gái của thương nhân cây đa Hê-lan-a-đáp-ti. Chẳng lẽ chàng đã quên bàn tay này của ta từng bị chàng nắm lấy, và chàng đã thề rằng nếu ta không đến gặp chàng, chàng sẽ tự tử; còn nếu ta đến gặp chàng, thì sau đó ta sẽ ở bên chồng mình hay sao?"
— Nàng đến thật ư? - Hắn truy vấn, - Nàng đã kể hết những chuyện này cho chồng nàng nghe rồi sao?
Nàng đáp: "Ta đã kể hết mọi chuyện cho chàng ấy rồi, và chàng ấy cũng rất thấu hiểu chuyện này, đã đồng ý cho ta đến."
"Chuyện này," Sam-đáp-tơ trầm ngâm thốt lên đầy kinh ngạc, "giống như một chuỗi hạt ngọc trai thượng hạng lại không có bộ trang phục nào xứng đôi, hoặc một món ăn ngon tuyệt cú mèo lại thiếu đi bơ trong (chú thích: Đây là một loại dầu bơ nổi tiếng, loại gia vị này ở Ấn Độ cũng cực kỳ khan hiếm hệt như ở nước Anh.), hoặc một bài hát hay lại thiếu đi giai điệu du dương, tựa như vạn vật đều chẳng còn hợp lẽ thường. Tương tự như vậy, mỹ nhân mặc trang phục dơ bẩn cũng sẽ lu mờ đi sắc đẹp; ăn thức ăn ẩm mốc sẽ không khiến cơ thể nàng khỏe mạnh cường tráng; một người vợ độc ác có thể đẩy chồng mình đến bước đường cùng; một đứa con trai tiếng tăm nhơ nhuốc có thể khiến cả gia đình ô danh muôn thuở; một con ác quỷ nổi giận có thể tàn sát bừa bãi những kẻ vô tội. Phụ nữ, dù là vì yêu hay vì hận, họ đều là cội nguồn của đau khổ. Bởi vì chẳng có mấy việc mà phụ nữ không làm được. Nàng ta từ trước đến nay chưa bao giờ thổ lộ suy nghĩ thực sự trong lòng mình, chưa bao giờ nói sự thật, chưa bao giờ cho chàng biết nàng đang làm gì. Thượng đế đã tạo ra cái giống loài kỳ lạ là phụ nữ này, ta biết làm sao đây?" Cuối cùng, hắn dùng câu nói này để tổng kết lại: "Đem vợ của người đàn ông khác về nhà, ta không làm nổi."
Sau đó, Ma-đan-hi-na đứng dậy từ biệt hắn. Trên đường đi, nàng lại gặp lại tên trộm nọ, tên trộm nghe xong câu chuyện của nàng liền hết lời khích lệ, chẳng cướp bóc gì mà để nàng rời đi (chú thích: Đọc giả phương Tây đánh giá rằng, chính nhờ sự thuần khiết của nữ chính mà nàng mới vượt qua được tất cả mọi hiểm nguy.).
Nàng quay trở về bên chồng, đem toàn bộ đầu đuôi câu chuyện kể lại cho chàng nghe. Thế nhưng, chàng đã chẳng còn yêu nàng nữa, chàng nói: "Dù là quốc vương hay đại thần, dù là người vợ hay sợi tóc, móng tay của một người, hễ đã vượt quá giới hạn thì sẽ không còn xinh đẹp như trước nữa. Vẻ đẹp của chim cu-cư nằm ở tiếng ca lảnh lót của nó, vẻ đẹp của một gã đàn ông xấu xí nằm ở học thức uyên bác của hắn, vẻ đẹp của một tín đồ sùng đạo nằm ở một trái tim bao dung nhân hậu, cũng tương tự như vậy, vẻ đẹp của một người phụ nữ nằm ở trinh tiết của nàng."
Kể đến đây, con quỷ hút máu liền quay sang hỏi nhà vua:
— Trong số những người này, phẩm hạnh của ai là cao nhất?
Vê-cra-mu đã bị câu chuyện này làm cho lay động sâu sắc, hắn có cảm giác như mình đang nhúng thân vào trong câu chuyện ấy, liền thốt lên ba chữ:
— Tên trộm đó.
— Xin hãy nói cho ta biết, tại sao? - Bê-ta-lơ nói.
— Bởi vì, - vị anh hùng giải thích, - Khi chồng nàng nhìn thấy nàng yêu một người đàn ông khác, dù nàng vẫn còn trong trắng, cũng đã chẳng buồn yêu nàng nữa; còn Sam-đáp-tơ để cho người thiếu nữ mình yêu ra về là vì hắn sợ sự trừng phạt của nhà vua; thế nhưng, tên trộm này chẳng vì một lý do thực tế nào cả, mà chỉ vì sợ sự trừng phạt của trời cao dành cho mình nên mới để nàng đi, thế nên hắn là người tuyệt vời nhất.
— Hè! Hè! Hè! - Con ác quỷ mang theo ác ý cười lớn nói, - Đến đây thì câu chuyện của ta đã kết thúc rồi.
Nói dứt lời, con quỷ hút máu lại giống như trước, thoát ra khỏi cái túi trên lưng Gia-gia, biến mất vào trong màn đêm tối mịt, chỉ để lại nhà vua và hoàng tử ngẩn ngơ đứng đó, ngươi nhìn ta, ta nhìn ngươi.
— Đi-ha-va-i, con trai của ta, - Vị quốc vương vĩ đại cất lời, - Lần tới, khi tên quỷ hút máu đáng ghét này hỏi trẫm câu hỏi, trước khi trẫm trả lời nó, trẫm cho phép con véo trẫm một cái. Nếu cứ tiếp tục thế này, chúng ta chắc chắn sẽ không thể hoàn thành nhiệm vụ được đâu.
— Con sẽ ghi nhớ lời phụ vương dạy, thưa phụ vương bệ hạ, - Tiểu vương tử đáp. Thế nhưng trong lòng tiểu vương tử vẫn cho rằng phương sách mới của phụ vương nhà mình sẽ chẳng có tác dụng gì, bởi vì khi họ đi đến dưới gốc cây si, hắn đã nghe thấy tiếng cười lớn cợt nhả của Bê-ta-lơ.
— Chắc chắn hắn đang cười bộ râu của ta rồi, thưa phụ vương bệ hạ, - Tiểu vương tử chưa mọc râu nói, hắn rất ghét người khác cười nhạo mình như cười một đứa trẻ chưa lớn.
— Cứ để hắn đắc ý thêm lát nữa đi. - Quốc vương Vê-cra-mu gầm lên lanh lảnh, ngài vốn rất ghét người khác cười nhạo mình như cười một ông già vô tích sự.
Con quỷ hút máu lại nhanh chóng bắt đầu kể một câu chuyện kỳ lạ mới.