Trở về quán trọ, trả lời qua loa vài câu với chủ quán, ngủ một giấc đến sáng, nàng dậy thay bộ quần áo dính đầy bùn hôm qua, giẫm lên nước mưa ngập đường để về nhà.

Thoắt cái đã qua tiết Cửu Cửu (chín chín tám mươi mốt ngày sau Đông chí). Sau ngày cửu cuối cùng, khí đất dần bốc lên, ngày một ấm dần lên. Lúa mì ngoài đồng vươn cao thân mình, cải dầu xung quanh nở hoa rộ vàng rực, bao bọc lấy cánh đồng lúa mì như một vũng nước hồ vàng óng giữa hòn đảo cô độc. Súc vật cũng vô cùng bồn chồn, bốn con heo con từ lớn bằng hai gang tay bỗng chốc vọt lên năm sáu gang, cứ rúc rỉa bên máng ăn mãi. Chồng nàng có vẻ khá hơn chút, chỉ vì vụ kiện chưa phân định rõ ràng, một cục tức nghẹn trong ngực nên lồng ngực vẫn thấy bức bối, đang chờ tòa án tống đạt giấy triệu tập mở phiên tòa. Hà Bích Thu vào thành, tiền trọ lại tăng vọt. Chủ quán thấy là khách quen, lại thương cảm cho hoàn cảnh của nàng nên chỉ tăng thêm năm hào mỗi đêm.

Chủ quán nói: "Năm ngoái nhà nước ban hành một bộ Luật Tố tụng Hành chính, chính là luật dân kiện quan. Cứ ngỡ chỉ là làm ra vẻ cho có mặt mũi, nào ngờ lại chơi thật. Nghe nói có một người phụ nữ nhà quê đi đầu phong tư, kiện cả Cục Công an thành phố, cục trưởng Nghiêm nổi danh lừng lẫy cũng phải ra tòa làm bị cáo để ứng phó đấy." Hà Bích Thu không tin, nói: "Chị ta sợ là ăn lắm mỡ hành nên làm mờ tâm trí rồi, kiện cáo thế này mà có kết quả tốt đẹp chắc?" Chủ quán bảo: "Sự việc này cả thành phố, bốn vùng ngoại ô và tám xã mười làng, trên dưới đều chấn động, ai nấy kéo đến xem náo nhiệt. Nghe nói trong nhà khách ở mấy vị phóng viên, đang đợi để làm phóng sự đấy." Hà Bích Thu nói: "Đến xem trò cười của người nhà quê chứ gì?" Chủ quán đáp: "Thế là chị lại không hiểu rồi. Hiện nay văn hóa chưa phát triển lắm, nhà nước ban hành luật mới, người bên dưới không tránh khỏi nghi ngờ; nhà nước lại thành tâm muốn bách tính thấu hiểu, thường hay chọn ra một hai vụ án gây chú ý để làm cho rùm beng một phen. Bách tính nhìn thấy tận mắt, hiểu được nông sâu trong lòng, từ đó sẽ lĩnh hội được bộ luật này." Hà Bích Thu nói: "Chiếu theo lời này, người phụ nữ nhà quê nắm chắc phần thắng rồi sao?" Chủ quán nói: "Nếu bà ta thua, cái luật dân kiện quan này coi như hỏng bét, sau này còn ai dám đụng đến nữa?"

Hà Bích Thu ví von rằng: "Thiên hạ vốn là một búi tơ vò. Nhỡ bách tính không đúng, chính quyền có lý, chẳng lẽ cũng phải trái lòng mà phán chính quyền sai ư?" Chủ quán nói: "Dĩ nhiên phải phán quyết theo lẽ phải. Chỉ có điều, đây là lần đầu tiên, không giống bình thường. Người ta đều đoán người phụ nữ nhà quê này là điển hình được chọn trước, bà ta nhất định đứng ở phe có lý, mà sự việc lại không quá lớn, phán dân thắng quan kiện, đối với thể diện của chính quyền không tổn hại gì lớn, ngược lại còn thấy được sự rộng lượng bao dung của họ." Hà Bích Thu cảm thấy mới mẻ, nghe một lúc rồi rửa ráy lên giường đi ngủ.

Hôm sau nắng rực rỡ, nhìn đi đâu cũng thấy tươi tắn sáng sủa. Mấy hôm trước trời mưa xuân, mặt đất sắp khô mà vẫn còn ẩm. Không khí ẩm ướt lại ấm áp, hít vào lồng ngực có cảm giác vô cùng sảng khoái. Người trên khắp phố phường cứ như người ngồi sòng bạc thức ròng bảy ngày đêm mệt mỏi rã rời rồi thả người ngủ say sưa bảy ngày đêm, lúc này mới tỉnh giấc cho thỏa thích, bước chân nện cẳng rộn rã, miệng hô vang những âm thanh lanh lảnh. Các hàng quán ăn uống, hàng quán đồ dùng, hàng quán phục vụ trên phố, chủ quán í ới gọi mời lao xao như chim rừng tụ hội. Toàn thành phố như vừa được tắm gội thỏa thuê, lại được cắt tỉa tóc tai, diện mạo thần thái hoàn toàn tươi mới.

Hà Bích Thu cầm giấy triệu tập mở phiên tòa đến tòa án, thấy dưới sân tòa người đứng đông nghịt, trên mặt ai nấy lộ vẻ bận rộn, miệng bàn tán xôn xao. Nàng bước đến nghe ngóng mấy câu, liếc thấy chủ quán đang chõ miệng bàn luận trong một nhóm người khác, bèn bước tới hỏi: "Ông đến đây, tiệm ai trông nom thế?" Chủ quán đáp: "Cái vụ kiện mà tôi kể hôm qua ấy, cảnh tượng ngàn năm có một, còn tâm trí đâu mà lo tiệm?" Hà Bích Thu không khỏi hoài nghi hỏi: "Tòa án một ngày xét xử mấy vụ kiện cơ à?" Chủ quán nói: "Nhiều ít không chừng. Có khi dăm ba ngày rỗi rãi, có khi một ngày mở mấy phiên, có khi một phiên kéo dài dăm ba ngày. Nhưng sáng nay chỉ mở duy nhất phiên tòa này." Hà Bích Thu định cất lời, chủ quán vừa xua tay vừa đi: "Tôi gửi gắm người quen giữ hộ chỗ trống bên trong, lát nữa cửa ngõ tắc nghẽn, có chen vào cũng không được."

Bên tai nghe có người gọi, hóa ra là một trong số các cảnh sát tư pháp đã gặp lần trước. Cảnh sát tư pháp nói: "Chúng tôi tìm cô khắp nơi, hóa ra cô đứng ở đây." Hà Bích Thu nói: "Bảo là đúng chín giờ khai mạc, vẫn còn hơn mười phút nữa mà." Cảnh sát tư pháp nói: "Ý đó là chỉ thời gian chính thức bắt đầu xét xử. Đương sự ít nhất phải có mặt trước mười phút." Hà Bích Thu nghe xong liền hiện vẻ sốt ruột. Cảnh sát tư pháp thấy vậy liền bảo: "Cô muốn đi vệ sinh chứ? Đầu cầu thang lầu hai rẽ trái là tới, cô đừng vội, tôi đứng dưới này đợi cô."

Giải quyết xong xuôi, rửa tay sạch sẽ, nàng theo cảnh sát tư pháp bước qua một cánh cửa nhỏ, đi xuyên qua căn phòng trống đặt bàn ghế, mở một cánh cửa khác ra là biết ngay đây là đại sảnh phiên tòa. Một luồng khí tức nghiêm nghị của con người ập thẳng vào mặt khiến Hà Bích Thu phải nheo mắt lại, cúi đầu đi theo cảnh sát tư pháp qua một đoạn sàn gỗ, xuống năm sáu bậc thềm, đi thêm mấy bước đến trước một chiếc bàn quầy hình bán nguyệt rồi ngồi xuống chiếc ghế ngay gần đó, cảnh sát tư pháp quay người đi chỗ khác. Nghe tiếng ồn ào bị kìm nén đang lan tỏa dần, Hà Bích Thu từ từ tĩnh tâm lại. Thấy tòa án này giống như một khu đất dốc, mặt bục chủ tọa cao hơn một lớp, chỗ nàng ngồi thấp hơn một chút. Nơi phát ra tiếng động râm ran là khu vực khán thính giả, có hình dáng như một đoạn dốc nghiêng, gần thì thấp, xa thì cao, rất nhiều băng ghế dài đặt ngang, ngồi kín nghịt người. Lối đi và ngoài cửa cũng đứng đầy người, không đoán nổi là rất nhiều người ngoài sân vừa mới đi vào, hay là những người bên trong đã đến từ lâu nên chèn ép số người còn lại ra ngoài cửa. Đang miên man suy nghĩ vẩn vơ, bỗng nghe trên trần nhà có tiếng đồ vật kêu "kít..." khô khốc một hồi, căn nhà lớn bỗng chốc im phăng phắc, mấy chục mấy trăm con người đều nín thở như đang đợi một cây kim thêu từ từ rơi xuống đất.

Vị pháp quan mặc đồng phục ngồi ở chính giữa bục chủ tọa ho một tiếng, cất lời: "Hôm nay chúng ta mở phiên tòa xét xử vụ án nguyên đơn Hà Bích Thu kiện quyết định phục hồi của Cục Công an thành phố." Nói đến đây, ông dừng lại, đổi sang đọc tên các thành viên trong hội đồng xét xử. Đầu tiên ông xướng tên mình, ông chính là thẩm phán chủ tọa phiên tòa đó. Tiếp theo đọc tên hai người ngồi cạnh không mặc đồng phục làm hội thẩm, rồi đọc tên hai người mặc đồng phục ở hai bên ngoài, lại đọc tên một người mặc đồng phục làm thư ký ghi chép. Xuống dưới đến phần nguyên đơn, khi gọi tên, Hà Bích Thu đứng dậy đáp lời rồi ngồi xuống. Tiếp theo gọi tên bị cáo, trong số mấy người ngồi trước chiếc bàn quầy đối diện, có một người đứng dậy đáp lời.

Hà Bích Thu ngẩng đầu lên nhìn thì thấy ánh nắng rọi qua cửa sổ làm sáng bừng phòng xử án, người đứng đối diện lại chính là cục trưởng Nghiêm của Cục Công an thành phố. Đang lúc ngạc nhiên hồ nghi, nàng nghe thẩm phán chủ tọa nói: "Bây giờ tiến hành đọc đơn kiện, do nguyên đơn đương sự không biết chữ nhiều, tòa án sẽ đọc thay." Thư ký vừa đọc xong phần mở đầu, Hà Bích Thu nghe xong liền vội vã kêu lên: "Không phải thế này!" Chỉ một câu đó, tiếng xôn xao từ khu khán thính giả bùng lên như hắt nước. Thẩm phán chủ tọa vỗ búa gỗ, lập tức không gian tĩnh lặng trở lại. Thẩm phán chủ tọa nói: "Đương sự nguyên đơn Hà Bích Thu, cô có lời gì thì cứ từ từ nói, không sao cả." Hà Bích Thu nói: "Các người nhầm rồi, người tôi kiện hoàn toàn không phải cục trưởng Nghiêm của Cục Công an thành phố, mà là thôn trưởng Vương Trường Trụ thôn Vương Kiều chúng tôi..." Nàng lược kể một chút. Thẩm phán chủ tọa nói: "Đúng vậy, đây là một vụ." Hà Bích Thu nói: "Sao lại là một vụ? Ổng ở trong thành, tôi ở tuốt dưới khu hồ nước ở nông thôn, tám đời cũng chẳng dính dáng gì với nhau, đời này kiếp này ổng và chồng tôi chưa từng giáp mặt lần nào, cớ sao tôi lại kiện ổng?" Thẩm phán chủ tọa nói mấy câu, Hà Bích Thu sốt ruột nói: "Tôi không phân biệt nổi mấy chuyện ngoằn ngoèo này, tôi chỉ muốn kiện thôn trưởng Vương Trường Trụ đã đánh chồng tôi, bắt ổng ngồi ra chiếc ghế bị cáo đối diện kìa." Khán thính giả lại ồ lên bàn tán xôn xao một hồi, lúc này cục trưởng Nghiêm ở ghế bị cáo xin phát biểu, tiếng ồn ào mới theo đó mà ngừng lại.

Cục trưởng Nghiêm nói xong, thẩm phán chủ tọa nghe xong liền thì thầm mấy câu với những người mặc đồng phục và không mặc đồng phục ngồi bên cạnh, rồi chấp nhận lời trình bày của ông ta. Ông hắng giọng tuyên bố: "Bây giờ tạm nghỉ phiên tòa." Mọi người cùng đứng dậy đi ra phía cánh cửa đằng sau bục. Cảnh sát tư pháp cũng bước tới dẫn đường cho Hà Bích Thu, ở khu khán thính giả có người cất giọng hỏi: "Buổi chiều còn mở phiên tòa nữa không vậy?" Thư ký mặc đồng phục từ trong cửa bước ra đáp: "Nghỉ phiên khoảng nửa tiếng là đủ rồi."

Hà Bích Thu bước vào cửa thì thấy thẩm phán chủ tọa và mọi người đều ngồi trên ghế, cục trưởng Nghiêm và mấy người cũng đang ngồi. Họ bảo nàng ngồi, nàng liền ngồi xuống. Cảnh sát tư pháp pha trà cho nàng, nhìn những người khác cúi người thấy trong tách của ai nấy đều có nước trà. Thẩm phán chủ tọa nói: "Đồng chí Hà Bích Thu, chúng tôi lường trước sự việc không chu đáo, công việc làm chưa tốt, xin lỗi cô nhé."

Hà Bích Thu trách móc: "Cái này tôi lại không hiểu rồi: Tôi đi kiện ở chỗ viên công an xã Lý, kiện lên đồn công an huyện, thành phố, bọn họ tuy có thiên vị nhưng ít ra cũng nói ra được cái lý. Các anh thì hay rồi, lại bảo tôi đi kiện cục trưởng Công an thành phố, chẳng khác nào nung hòn gạch đỏ lừ trong lửa rồi lừa tôi ra bốc lấy chắc?"

Thẩm phán nghe xong, giải thích không xuôi, đâm ra sốt ruột rồi bật cười. Cục trưởng Nghiêm và mấy người cũng cười theo. Hà Bích Thu ngạc nhiên hỏi: "Người khác xúi tôi kiện ông, liên lụy ông phải ra tòa làm bị cáo mà ông không giận lại còn cười à?" Một người trong số mấy người đó xen lời vào: "Cái từ bị cáo nghe thì khó nghe vậy thôi, thực ra nó chỉ là một danh xưng. Nhất là trong các vụ án dân sự và hành chính, bị cáo chưa chắc đã làm chuyện sai trái." Cục trưởng Nghiêm tiếp lời: "Thôn trưởng đánh chồng ông, chiếu theo hành vi đó thì do cơ quan công an xử lý. Công an huyện đã đưa ra phán quyết trừng phạt, chị cảm thấy thiên vị nên xin cục thành phố phục hồi giải quyết. Cục thành phố đã phục hồi rồi, chị vẫn cảm thấy thiên vị nên mới đến tòa án khởi kiện, đây là quyền lợi chính đáng của chị. Chị đại diện cho phía chị, tôi đại diện cho Cục Công an thành phố, tôi và chị lúc này là bình đẳng với nhau, ai đúng ai sai, tất cả đều nghe phán quyết của tòa án." Nói xong, ông bảo Hà Bích Thu uống trà.

Hà Bích Thu uống mấy ngụm trà rồi nói: "Chiếu theo lời này, nhỡ tòa án phán các ông sai thì sao?" Cục trưởng Nghiêm đáp: "Thì xử lý theo luật định, tái xử phạt Vương Trường Trụ." Những người có mặt đều gật đầu tán thành. Nói thêm mấy câu, uống hết nước trà, mọi người đã bàn thảo xong xuôi.

Lên lầu đi vệ sinh xong, Hà Bích Thu theo nhóm người này trở về chỗ ngồi cũ. Luồng khí tức ở khu khán thính giả ập vào mặt đã dịu hơn lúc nãy, không còn bức bối nữa. Chuông tòa lại reo, tiếng ồn ào im bặt, thẩm phán chủ tọa hắng giọng, đọc lại tên tuổi các thành phần, đọc xong thì giao cho thư ký đọc đơn kiện thay, nghe ông ta nhả chữ cũng khá rõ ràng, chi tiết liệt kê trên giấy cũng rất xác thực. Tiếp theo là phần bị cáo đáp án. Cục trưởng Nghiêm lên tiếng trước, mấy người bên cạnh lần lượt phát biểu, chẳng qua cũng chỉ là phán quyết ban đầu của công an huyện dựa vào điều khoản nào, quyết định phục hồi sau đó của cục thành phố dựa vào điều khoản nào. Nghe giọng điệu có vẻ ôn hòa. Khán thính giả ngồi ở chiếc ghế bên cạnh không biết là đã nhập tâm vào sự việc hay biết cách kiềm chế, có mấy chỗ nhịn không đành ngứa ngáy cổ họng, tự mình kìm nén lại, nếu thực sự không nhịn nổi thì chỉ hé mở một đường nhỏ để phát tiết chút ít, hễ nghe thấy có người ở tòa án cất lời là lại nín thừng ngậm miệng ngay.

Lúc này cả hai bên đều đã nói xong xuôi. Thẩm phán chủ tọa lại làm cầu nối, để hai bên đôi co qua lại, đối chất một hồi thì cạn lời. Thẩm phán chớp thời cơ tuyên bố: "Phiên tòa buổi sáng đến đây là kết thúc. Bốn giờ chiều nay tái thẩm." Nghe xong lời này, khán thính giả tản đi tứ phía. Thẩm phán từ trên bục bước xuống bảo Hà Bích Thu: "Cô vào thành rất không tiện, may là quan điểm hai bên tuy khác nhau, nhưng việc xác định sự thật thì không có sự khác biệt, chứng cứ cũng đầy đủ. Hội đồng xét xử chúng tôi làm thêm giờ buổi trưa, cố gắng chiều nay tuyên án ngay tại tòa." Hà Bích Thu nói cảm ơn rồi cáo từ ông.

Tiện đường ăn bữa cơm ở hàng quán ven đường rồi trở về quán trọ, chủ quán đã đợi sẵn ở ô cửa sổ, khen ngợi bàn tán một hồi. Nhắc đến phán quyết buổi chiều, chủ quán nói: "Chiếu theo những gì nói buổi sáng, tình tiết đánh người không có tranh chấp, việc xử lý của công an huyện và thành phố cũng có căn cứ." Hà Bích Thu nản lòng nói: "Ý ông là tôi thua rồi chứ gì?" Chủ quán đáp: "Chị tuyệt đối thắng. Vẫn là cái lý của tối qua, nhà nước thành tâm muốn bách tính lĩnh hội cái luật dân kiện quan này, nhất định phải chọn ra vài ví dụ sống động, để người ta tận mắt chứng kiến tận thịt tận xương thì mới có hiệu nghiệm. Chiếu theo cái lý này, nhất định sẽ phán vụ kiện này thắng về phía chị." Trong lòng Hà Bích Thu cảm thấy vững chãi hơn chút, chủ quán lại nói: "Chị cứ thả lỏng tâm trạng, tranh thủ đi dạo kỹ những nơi cần dạo trong thành đi."

Hà Bích Thu nghỉ ngơi một lúc rồi ra khỏi thành, đi đến bên cạnh vũng nước cạnh bức tường thành đổ nát. Rừng cây tạp từng thấy hồi bảy tám năm trước đã được tu chỉnh, bổ sung trồng thêm đủ loại cây lạ cây quen, cây cao cây thấp, cây tròn cây rậm, có thể đoán mùa xuân mùa hè sẽ rực rỡ sắc đỏ sắc xanh. Có một loại cây không rụng lá, màu lá cũng không phải màu xanh mà là sắc tím như máu heo đã nguội lạnh. Đi ra một đoạn xa quay đầu nhìn lại, lại ngờ đó là một khóm hoa hồng tỉ muội. Trong bụi cây ấy giấu rất nhiều tượng điêu khắc thú vật bằng đá với đủ hình thù khác nhau, đều là những con từng thấy: sư tử nhe nanh múa vuốt, voi quẫy vòi, đà điểu chạy cuồng, gấu đen lim dim ngủ. Có hai loài thú không thể đặt chung một chỗ thì nay lại đặt chung: một con hổ dữ vồ ngã một con ngựa xuống đất, miệng ngoạm một miếng thịt rất sâu khiến người ta không dám nhìn lâu. Thấy bên mép nước xây rất nhiều đình nghỉ mát và cầu đá, đình có một tầng, hai tầng, ba tầng, bốn tầng không chừng, được xây ở ngã rẽ và bên cầu. Cầu đá có cái cong cong, có cái uốn lượn bắc ngang mặt nước. Tất cả đều không có gì đặc sắc lắm. Thấy nước trong ao đã không còn trong sạch như hồi bảy tám năm trước nữa.

Bỗng nghe có tiếng người náo động. Quẹo qua khúc cua, thấy sườn dốc thụt vào một khoảng rộng chừng nửa sân phơi lúa, trải đầy những hòn đá lớn nhỏ. Trên mặt đất đứng một đám người ăn mặc đỏ vàng rực rỡ. Nắng xuân xiên chiếu xuống, hơi nóng bị khoảng đất lõm gom lại nên đứng gần thấy ấm áp vô cùng. Những người này đứng trên đám đá cởi quần áo, nam nữ lẫn lộn, chẳng thấy ai che đậy tránh né gì cả. Đàn ông cởi sạch trên dưới, độc duy nhất mảnh vải mỏng ở chỗ hiểm. Phụ nữ thì có người chỉ mặc bộ đồ liền thân che ngực kín đáo, có người đeo áo lót ngực và quần đùi che thân. Những người vừa cởi xong xuôi chạy vòng quanh tại chỗ vài vòng, đá đá chân, hít một hơi rồi "tỏm" một tiếng nhảy tùm vào làn nước lạnh, nhìn mặt nước lấm tấm bao nhiêu cái đầu ướt sũng. Phóng tầm mắt nhìn ra xa mấy cái lầu đình ở bờ đối diện, nam lẫn nữ trèo lên đó hết người này đến người khác rồi quay lưng nhảy ùm xuống nước. Chỉ cảm thấy cái lạnh thấu xương của làn nước ao ấy truyền sang người mình, khiến trên người nổi đầy da gà.

Thấy vậy, nàng không kìm được lùi người về sau, đứng vào trong rừng cây trên sườn dốc. Trong rừng cây cũng đứng vài người. Nhóm người này chẳng dính dáng gì đến đám người ở khoảng đất lõm kia, ai nấy ăn mặc chỉnh tề, người mặc áo len áo bông dày, người mặc áo bông mùa đông, người mặc áo khoác lông vũ ngỗng lông vịt, đút tay vào túi quần hoặc tay áo, cứ trừng mắt nhìn xuống dưới, thấy mấy người phụ nữ đang ngụp lặn ở mép nước đang ở độ tuổi trăng tròn đẹp đẽ mười sáu mười bảy. Mấy người phụ nữ này cởi chỉ còn đồ lót sát người, hoặc là màu đỏ, hoặc là màu vàng, hoặc là màu xanh, hoặc là màu tím. Có mấy người dưới nước đã chơi đùa thỏa thích bèn trèo lên bờ, nhưng không vội mặc quần áo ngay mà đứng đó để nước tự nhỏ giọt xuống. Gió thổi qua một khoảng đất nhô lên thổi thốc vào da thịt khiến họ run bắn lên vì lạnh, người ta bèn dùng khăn khô lau qua loa rồi đi nhặt quần áo. Đám người đứng xem cạnh Hà Bích Thu lúc này dồn dăm chăm chú vào một tiểu thư mặc áo đỏ. Cô gái đó không tìm chỗ khuất mà đứng ngay giữa khoảng đất trống cởi thay quần áo trước ánh mắt của đông đảo mọi người. Thấy cô ta lấy chiếc khăn khô vừa lau người quấn quanh eo, nhân đó làm vật che chắn, cúi gập người cởi bộ đồ ướt nửa thân dưới ra, nhân đà đó mặc chiếc quần dài vào, miệng vẫn không ngớt chọc ghẹo mấy gã đàn ông ở trần ngay trước mặt. Lại nhìn thấy cô ta tròng chiếc áo khoác từ cổ xuống, thò tay cởi bộ đồ ướt nửa thân trên ra nhưng mấy lần không cởi được, đoán là có chiếc khuy nào đó bị kẹt chặt, lại đoán là dây áo bị thắt nút chết. Động tác của cô ta mạnh bạo hơn chút, chợt thấy bầu vú trắng phau lóe lên một cái, thấy ánh mắt những kẻ đứng xem trên sườn dốc sáng rực lên, còn bản thân cô ta vẫn thản nhiên miệng nói không ngớt. Mấy người trên bờ đã mặc xong quần áo, đám người xem trên sườn dốc bèn dời ánh mắt đi, chuyển ra mặt nước ngắm nhìn những sắc đỏ vàng xanh tím.

Nhìn đến đây, vầng thái dương mùa xuân dần lặn về tây, Hà Bích Thu vội hỏi giờ một người đứng xem rồi xoay người quay vội về tòa án để dự phiên tòa.

Đúng bốn giờ, chuông tòa reo lên, thẩm phán chủ tọa cất lời, những lời nói ra cũng đều là những lời các bên đã nói buổi sáng, nói xong thì đứng dậy hắng giọng, bắt đầu tuyên án.

Thẩm phán chủ tọa nói: "Vụ án này sau khi được pháp tòa chúng ta tiến hành xét xử theo pháp luật, lại qua hội đồng xét xử thảo luận cẩn trọng, đặc biệt phán quyết như sau: Quyết định phục hồi của Cục Công an thành phố đối với phán quyết của công an huyện về vụ án thôn trưởng Vương Trường Trụ thôn Vương Kiều phía Tây Bắc đánh đập dân làng Vạn Thiện Khánh là chính xác không sai sót, pháp tòa này không có ý kiến gì khác."

Nghe ông ta nói xong, Hà Bích Thu hiểu rằng mình đã thua kiện, đờ người ra đấy. Nghe âm thanh từ phía khán thính giả có vài người bất bình thay cho nàng, những người này đều đứng lên tản đi hết. Thấy thẩm phán chủ tọa và cục trưởng Nghiêm cùng mấy người bước tới, ôn tồn nhỏ nhẹ trò chuyện, những lời nói ra vẫn là nếu nàng không phục phán quyết thì vẫn có thể kháng cáo lên Tòa án nhân dân trung cấp. Nghe được câu này, tâm trạng Hà Bích Thu khá hơn chút, ngồi đó nói: "Kháng cáo, đương nhiên phải kháng cáo chứ!"

Sau khi kháng cáo thì chờ đợi hai tháng, thời tiết ngày một ấm dần lên, ngày nào cũng ấm hơn hôm trước. Cành liễu từ xanh nhạt chuyển sang xanh đậm, toàn bộ mặt đất đều ngập một màu xanh, hoa cải dầu rụng hết đậu thành quả, lúa mì đã vươn thẳng thân mình trên đồng ruộng. Bốn con heo con mỗi con vươn dài ra như một cây cung, vỗ béo thêm mấy ngày nữa là có thể thúc thịt cho nạc được rồi.

Hôm nay Hà Bích Thu ra đồng bón phân thúc đợt trổ đòng, chưa đi hết hai luống đất thì có người chuyển tin bảo người ở trên đã xuống. Hà Bích Thu hỏi: "Bảo tôi đến nhà thôn trưởng à?" Người truyền tin đáp: "Không phải, là đến ủy ban thôn. Có ba người đến, trước tiên cho thôn trưởng vào trong, chẳng mấy chốc đã đi ra, trên mặt lấm tấm mồ hôi trông như vừa bị người ta đòi nợ vậy." Hà Bích Thu thu dọn đồ đạc trên tay rồi bước về phía đó.

Từ xa trông thấy một chiếc xe con trên khoảng đất trống, lớp sơn lót màu trắng, bên hông có hai đường sọc xanh đậm nhạt, trên nóc có một ngọn đèn đỏ. Nhìn qua là biết ngay xe cảnh sát chuyên bắt tội phạm. Thấy trong xe không có ai, nàng quay người đi về hướng đó, nghe thấy tiếng người trong nhà đang nói chuyện, đề tài lại liên quan đến mình nên bước chân chậm lại để nghe ngóng.

Nghe một giọng lạ nói rằng: "Người phụ nữ nhà quê này kiện lên xã, huyện, thành phố, rồi lại khởi kiện ra tòa án huyện, kháng cáo lên tòa trung cấp chúng ta, ban đầu cứ ngỡ cô ta là một kẻ chuyên nghề bám víu ăn vạ, bây giờ xuống đây mở tọa đàm và điều tra cá nhân mới không ngờ mọi người lại phản hồi về cô ta tốt đến thế." Một giọng khác già hơn nói: "Chiếu theo tình tiết đánh người và thương tích thì hình phạt trước đó là có căn cứ. Nhưng Hà Bích Thu này không phải là kẻ bám víu ăn vạ, đầu óc lại bình thường, cớ sao cô ta lại cứ kiện cáo mãi không buông tha như thế? Liệu có uẩn khúc gì khác không?" Lại nghe một người khác nói: "Các cậu đến một chuyến không dễ dàng gì, chi bằng nghe cho kỹ chính lời cô ta xem nói thế nào."

Nghe giọng nói này rất quen tai, ngẫm lại thì hóa ra là viên công an xã Lý. Lúc này đã chắn ngang ngoài cửa, không tiện lùi bước, Hà Bích Thu cố tình bước chân nặng nề hơn chút. Trong nhà nghe thấy tiếng bước chân nên im bặt không nói nữa. Chỉ thấy viên công an xã Lý ngồi cùng hai người mặc đồng phục. Viên công an xã Lý giới thiệu: "Hai vị này là người của Tòa án trung cấp phụ trách vụ án kháng cáo của cô, thẩm phán Chu, thẩm phán Dương." Trước mặt ba người đều có tách trà uống dở, công an xã Lý định pha trà hộ, Hà Bích Thu giành lấy tự mình pha rồi châm thêm nước cho ba người họ, ngồi xuống và nói mấy câu. Người có giọng già dặn là thẩm phán Chu, người trẻ tuổi còn lại là thẩm phán Dương. Cả hai muốn nàng kể lại tường tận sự việc từ đầu đến cuối.

Hà Bích Thu bắt đầu từ đầu câu chuyện: "Sau vụ gặt lúa mùa thu cày bừa xong xuôi, thôn trưởng chọn một khoảng đất rộng lớn trước thôn để tập trung trồng dầu, sự việc châm ngòi từ đây. Nói thật tình, việc tập trung trồng dầu là do cấp trên bố trí, ai cũng biết là việc tốt. Chỗ thôn trưởng chọn vốn là ngã rẽ lối đi lại, người qua kẻ lại dễ nhìn thấy, không chỉ là vẻ vang cho cái danh thôn trưởng của ổng mà còn là thể diện của cả thôn, mọi người đều đồng ý cả. Chỉ có điều mảnh ruộng ba sào ba thước kẹp ở giữa nhà tôi, vụ năm ngoái đã trồng một vụ dầu, theo lý phải đổi vụ khác. Thôn trưởng lại làm lơ qua loa cho xong chuyện, lời nói không dặn dò chu đáo nên nhà tôi đã trót gieo lúa mì. Mầm lúa mì nhô lên khỏi mặt đất, lá lúa rộng đến hai phân rồi mà chẳng ai nói năng gì. Cấp trên đến nghiệm thu bị trừ điểm, thôn trưởng nổi giận nên mới bắt đầu nói chuyện. Ổng hứa hẹn năm sau nhất định phải trồng dầu, nhà tôi không nghe theo, bắt phải phá hủy lúa mì vào lúc ngọ ba khắc để trồng bù cải dầu vào. Người làm ruộng nào nỡ nhẫn tâm ra tay phá hủy mầm lúa xanh non chứ? Lời qua tiếng lại vài câu, thôn trưởng liền động cước đánh ổng nhà tôi."

Hai vị thẩm phán Chu và Dương ghi chép sự việc vào sổ tay, nói: "Còn quá trình đánh nhau, cô kể lại nghe xem." Hà Bích Thu nói: "Ổng làm thôn trưởng quản lý cả một thôn, ví như một đại gia đình, gia trưởng quản lý người dưới, đánh hay mắng đều là chuyện có thể hiểu được. Nhưng còn ổng thì sao? Đá vào ngực ổng nhà tôi thì chớ, lại còn đá vào chỗ hiểm suýt chút nữa trúng yếu hại, chẳng phải là ép người ta đến đường sống sao!" Nói đến đây, vị thẩm phán họ Chu xen vào hỏi: "Trong hồ sơ chỉ nhắc đến việc chồng cô bị đá bị thương ở phần dưới, chẩn đoán cũng ghi như vậy, đâu có nhắc đến chuyện đá vào ngực đâu?" Hà Bích Thu nói: "Người ở hiện trường trăm thấy ngàn thấy, chẳng lẽ còn giả dối sao? Chỉ vì cú đá đó không quá nặng, không cản trở gì nên không cho bác sĩ chẩn đoán, cũng không nhắc nhiều." Vị thẩm phán họ Chu nói: "Cô bảo chồng cô chỉ làm việc hơi quá sức một chút là đã thấy tức ngực mệt mỏi rồi ư?" Hà Bích Thu đáp: "Đàn ông đích thực bị người ta đánh đập nhục nhã như thế, đời nào nuốt trôi cục tức? Vụ kiện này thưa kiện lên xã, huyện, thành phố, rồi lại kiện ra tòa án, rồi kháng cáo lên các ông, cho đến nay vẫn chưa đòi lại được công đạo, ổng uất nghẹn trong lòng, há lại không mệt mỏi tức ngực cho được?"

Hai vị thẩm phán nghe xong liền nhìn nhau, nói dăm ba câu rồi hỏi nàng: "Chồng cô có nhà không?" Hà Bích Thu đáp: "Đang đi bón phân cho lúa mì rồi." Hai người liền bảo: "Đi nào, chúng ta ra xem anh ấy thế nào."

Đi dưới ánh nắng mặt trời ra khỏi thôn, ngước nhìn bầu trời trong vắt không một bóng mây. Đâu đâu cũng là ruộng đồng, phóng tầm mắt nhìn không thấy điểm tận đầu cuối. Cỏ trên bờ ruộng lớn đến tầm này, bước chân giẫm lên nghe lục bục rộn rã. Hà Bích Thu dẫn ba người ra tới đồng, thấy chồng tranh thủ khoảng thời gian này bón thêm được hai luống đất, đang chống tay nghỉ ngơi. Đến nơi, nàng giới thiệu rồi hỏi han vài câu, bảo anh cởi áo khoác ra cho họ xem, hai vị thẩm phán dùng tay ấn nắn rồi bảo: "Đến bệnh viện chụp phim X-quang đi." Hà Bích Thu nói: "Cũng được, hai vị đợi đến chập tối hãy đi, chúng ta tranh thủ sang phần đất Giang Tô một chuyến, vẫn kịp mà." Viên công an xã Lý nói: "Đó là bệnh viện khu vực. Lần trước vì tình hình đặc biệt nên kết quả chẩn đoán mới được tính. Theo quy định phải có giấy chứng nhận của bệnh viện từ cấp huyện trở lên mới có hiệu lực pháp lý."

Hà Bích Thu ra vẻ khó xử: "Việc đồng áng đang bận rộn, chỗ này lại chẳng giống nơi khác, vào thành đâu phải chuyện dễ dàng." Hai vị thẩm phán suy nghĩ một lúc rồi bảo: "Để anh ấy đi chung xe với chúng tôi vào thành."

Hà Bích Thu định nhận lời, quay đầu nhìn thấy những người đang bận rộn làm việc ngoài đồng đều đang ngước nhìn về phía này, trong lòng lại sinh thêm một nỗi lo, liền thổ lộ: "Cảm ơn ý tốt của các ông. Người ta thường nói cách mười dặm đã mất đi sự thực thấu, huống chi Vương Kiều chúng ta lại bị hồ nước ngăn cách? Ai nấy đều biết xe cảnh sát là xe chuyên bắt tội phạm, nhỡ anh ấy ngồi chung xe với các ông đi mất, khó đảm bảo không có kẻ miệng lưỡi đồn đại xì xào!" Ba người nghe vậy đành thôi. Hà Bích Thu lại nói: "Hay là chúng tôi tự đi đò qua sông vào thành, rồi đến tìm các ông để dẫn đi chụp phim X-quang nhé." Ba người nghe xong đáp: "Cũng được." Thế rồi họ lái xe đi theo con đường đất mới sửa. Vào thành chụp phim xong xuôi, ở lại trọ, chủ quán sang hỏi thăm. Hà Bích Thu nói: "Thấy cú đá hôm đó không nặng lắm, ngờ đâu lại đạp gãy thật một cái xương sườn. Bác sĩ bảo tự lành không được đều đặn lắm nên ngực mới tức mệt." Chủ quán hỏi: "Đã làm giấy chẩn đoán chưa?" Hà Bích Thu đáp: "Làm rồi, gọi là thương tích nhẹ. So với thương tích nhẹ trước đó, bớt đi một chữ." Chủ quán gật đầu nói: "Ba năm trước người nhà tôi từng dính vào một vụ kiện án thương tích nên mảng này tôi rành lắm — bây giờ tính chất đã khác rồi." Hà Bích Thu hỏi: "Khác ở chỗ nào thế?"

Chủ quán đáp: "Thương tích nhẹ vừa, thương tích nhẹ, thương tích nặng, mỗi loại đều có điểm khác biệt. Loại đầu chẳng qua chỉ chịu chút đau đớn ngoài da. Loại giữa và loại sau đều là tổn hại gân cốt, mức độ lại khác nhau, ví dụ như đánh gãy ba bốn cái xương sườn, cổ tay cổ chân bị đánh gãy mà có thể nối liền lành lặn lại được thì là thương tích nhẹ. Làm gãy xương đùi tàn phế chân, hoặc tổn thương gan mật tim phổi lá lách, hoặc làm mù một hai con mắt, hoặc làm tàn tật cụt mất một hai cái tai, đều là thương tích nặng."

Hà Bích Thu khó hiểu hỏi: "Xương tay xương chân gãy rồi nối liền lại thì sẽ ảnh hưởng đến việc làm chứ. Còn cái tai vốn dĩ là thứ đồ trang trí vô tích sự, tàn tật cụt mất cũng chẳng cản trở gì, sao lại thành thương tích nặng cơ chứ?" Chủ quán đáp: "Là hủy hoại dung mạo người ta đấy chứ!" Hà Bích Thu lại hỏi: "Ba mức độ xử phạt có nặng nhẹ khác nhau không?" Chủ quán đáp: "Loại đầu chẳng qua chỉ phạt ít tiền. Loại sau nặng thì phán tù chung thân. Nhà nước đối với thương tích nhẹ mà chồng cô phải chịu, dư địa xử phạt lớn hơn: nhẹ thì giam giữ trị an, nặng thì ngồi tù dăm bảy năm." Hà Bích Thu bèn nói: "Chiếu theo lời ông, vụ kiện lần này của tôi thắng rồi chứ?" Chủ quán nói: "Khó nói lắm. Tối hôm qua tôi đã đoán sai một lần rồi mà!"

Bỗng thấy chủ quán cầm chiếc tách uống trà eo thon, Hà Bích Thu ngạc nhiên hỏi: "Ông cũng dùng loại này à?" Chủ quán ngạc nhiên hỏi: "Nó có vấn đề gì à?" Hà Bích Thu nói: "Tôi đi kiện cáo suốt dọc đường, từ viên công an xã Lý, người thụ lý của công an huyện, cục trưởng Nghiêm ở thành phố, thẩm phán chủ tọa phiên tòa, cho đến hai vị thẩm phán phụ trách kháng cáo, ai nấy đều dùng tách eo thon, tôi cứ ngỡ nó cũng giống như đồng phục, là đồ chuyên dụng của ngành tư pháp cơ đấy." Chủ quán nhịn cười đáp: "Đâu ra thế, vốn dĩ đây là lọ đựng cao lê thu, con người ta năm nào chẳng ho vài bận, uống hết thuốc thấy nó thuận mắt nên giữ lại để uống trà, dần dần thành mớ trào lưu trong thành đấy thôi. Có đám thanh niên vốn chẳng có bệnh gì, dùng chế độ y tế công cộng kê đơn lấy thuốc rồi đổ cao lê thu bên trong đi, chỉ giữ lại cái cốc này. Cái của tôi là người quen thừa ra cho đấy." Hà Bích Thu ngẩn ngơ cười, chồng nàng cũng cười theo. Chủ quán cười bảo: "Chồng của cô ít nói thật đấy."

Hà Bích Thu nói: "Ổng ấy hả, quả bầu muộn mùa, chẳng mọc nổi cái miệng."

Chủ quán nói: "Cái xương sườn này của chồng cô, theo lời bác sĩ thì nối hay không nối đều được cả. Câu này phải nghe cho cẩn trọng. Nếu không nối, đặt vào người làm việc trong thành, suốt ngày uống trà đọc báo thì được. Nhưng ở quê có việc đồng áng, nhỡ đâu tích tụ thành bệnh lớn; còn nếu nối lại thì nói cho cùng cũng là một cuộc phẫu thuật, rạch ngực mổ bụng rủi ro như nhau cả." Hà Bích Thu nói: "Cái đang lo chính là chỗ đó."

Chủ quán bèn bảo: "Tôi có một vị lão trung y đã nghỉ hưu là chỗ quen biết, chuyên trị các bệnh về ngực sườn là bài thuốc gia truyền mấy đời, chỉ dăm ba thang thuốc là bệnh nào cũng khỏi. Chỉ không biết công việc đồng áng nhà cô có dứt ra được không?"

Hà Bích Thu nói: "Ở nhà đã nhờ người thân trông nom hộ rồi. Còn việc đồng áng thì dạo này đang thời tiết nhàn hạ, bảo có thì làm cả ngày lẫn đêm cũng không hết. Bảo không có thì bỏ bê không quản cũng chẳng ảnh hưởng đại sự gì." Chủ quán nói: "Thế thì tốt, hai vợ chồng cô cứ ở lại quán trọ của tôi, uống trước hai thang thuốc, rồi mang theo một thang về nhà uống, đảm bảo có hiệu quả." Hà Bích Thu nói: "Chỉ là tòa án bảo ở nhà đợi kết quả kháng cáo, có cần phải báo tiếng nào không?" Chủ quán nói: "Họ việc nhiều người ít, trong nửa tháng khó mà giải quyết đến vụ án của cô đâu, không cần đâu." Hà Bích Thu gật gật đầu, chủ quán lại nói: "Tôi cũng chẳng phải vì tranh giành buôn bán gì, tiền trọ vừa mới tăng giá xong, chúng ta quen biết nhau chẳng phải một sớm một chiều, cứ tính theo giá ba đồng rưỡi một đêm mỗi giường nhé."