Đó là một năm tháng sự lý trí u mê. Việc tìm kiếm trên cánh đồng văn hóa hoàn toàn bị đóng băng, việc cày cấy trên mảnh đất tinh thần bị coi là phi pháp. Tâm hồn vốn đa sắc màu của con người, chỉ có thể được tẩy rửa và thanh lọc thống nhất trong "biển đỏ" do "sách ngữ lục" hợp thành.

Khi đó tôi chưa đầy hai tuổi, đang làm công tác đưa tin tại một cơ quan bộ tư lệnh quân đoàn dã chiến ở Thanh Đảo. Thấy lượng lớn sách lưu trữ trong thư viện sắp sửa bị thiêu rụi, bản tính vốn yêu sách, tôi liền nảy sinh ý niệm "trộm sách". Hồi đó viết bài không có nhuận bút, nhưng lại được tặng rất nhiều huy hiệu. Tôi dùng hàng trăm huy hiệu để "hối lộ" thủ thư, đổi lấy hơn bốn trăm cuốn danh tác cổ kim đông tây. Dù tôi là một người lính, nhưng vì viết tin bài nên được phân cho một phòng kí túc xá đơn, điều này tạo nên điều kiện "nhà vàng giấu sách". Mặc dù lúc bấy giờ có tám vị anh hùng hoàn hảo thường ca vang thả cửa bên tai, mặc dù một ngọn đèn đỏ đã soi sáng chặng đường hành quân, nhưng mỗi khi đêm về khuya, tôi vẫn đóng chặt cửa phòng, ôm nỗiò tò mò để đọc những cuốn "sách đen" ấy. Ban đầu, tôi dẫu tự nhắc nhở bản thân chớ có "trúng độc", thế nhưng trong những trang sách tỏa hương mực ấy, tôi lại phát hiện ra biết bao nhiêu linh hồn đang tung hoành ngang dọc một cách khoáng đạt, biết bao nhiêu tinh linh mang đủ thất tình lục hỏa, họ hoặc cất tiếng ngâm dài, hoặc thì thầm khe khẽ, hoặc bi thương thiết tha, hoặc vương vấn tình tứ, hoặc vui sướng hân hoan, hoặc đau đớn buồn tủi, đều bằng sự sống động và mê hoặc khó mà chống lại, để rồi "tùy hãm" lấy tôi. Đại vũ trụ tinh thần đẹp đến ngạt thở, đang được mở rộng vô tận ngay trong những trang sách hữu hạn...

Tôi nhớ khi đọc "Hồng Lâu Mộng" đến hồi thứ ba mươi hai, có tình tiết thế này: Khi Bảo Ngọc đem cuốn "Tây Sái Ký" mà cậu đang lén đọc giới thiệu cho Lâm Đại Ngọc, cậu nói: "...Thật là văn hay tuyệt bút, cậu mà xem rồi, đến cơm cũng chẳng muốn ăn nữa!" Đại Ngọc: "...Đưa sách đây xem nào, xem từ đầu trở đi, càng xem càng thích, chưa hết một bữa cơm đã xem được mấy hồi, chỉ thấy lời lẽ kinh người, hương thơm ngào ngạt đầy miệng. Xem xong một mặt, cứ thẫn thờ xuất thần, trong lòng vẫn thầm ghi nhớ tụng đọc..." Thời thơ ấu, tôi chỉ từng xem một vài tranh Tết của "Tây Sái Ký", lúc học trung học cũng từng giở qua "Hội Trân Ký" với chưa đầy ba nghìn chữ trong "Thai Bình Quảng Ký", thế nhưng "Tây Sái Ký" khiến Lâm Đại Ngọc vương vấn đầu môi chót lưỡi thì tôi lại chưa từng đọc. Tôi vội vã tìm kiếm trong đống "scahc đen" ấy, không ngờ lại tìm thấy "Tây Sái Ký" của Vương Thực Phố với vô số phiên bản do nhà xuất bản Trung Hoa và nhà xuất bản Văn học Cổ điển ấn hành.

Từ xưa đến nay, sách vở miêu tả chuyện tình yêu nhiều như lông trâu, đếm sao trên trời. Thế nhưng qua sự sàng lọc của lịch sử, những tác phẩm có thể đặt lên giá sách lại chẳng được một phần vạn. Khi các chốt kiểm tra sản phẩm tinh thần bị dỡ bỏ, "Tây Sái Ký" của Vương Thực Phố lại tỏa sáng rực rỡ trên đời, "Chư Cung Điều" của Đổng Giải Nguyên người nhà Kim có thể đọc được cũng theo đó mà được xuất bản, ngay cả "Nam Tây Sái" do Lý Nhật Hoa người đời Minh biên soạn, vốn từng bị giới sĩ phu khinh bỉ năm xưa cũng được bán ké theo. Có so sánh mới có phân biệt, trong muôn vàn bản "Tây Sái", duy chỉ có "Vương Tây Sái" là một khúc ca tuyệt diệu có một không hai trên đời, "như Ngọc Hưởng tắm nước Hoa Thanh, Lạc Phù hái sen Châu Trù (Chu Quyền)", chính là mỹ nhân chốn hoa gian thực sự.

Người đời nay đi du lịch, thường hay bị dẫn dụ bởi ý thơ được điểm hóa bởi chiếc gậy thần cái đẹp của văn nhân thời cổ. Có lẽ việc từng đọc "Vương Tây Sái" đã tạo ra sự chấn động trong tâm hồn, nên Phổ Cứ Tự – nơi phát tích của "khúc ca tuyệt diệu" ấy, từ lâu đã trở thành một cội bồ đề trong quê hương tinh thần của tôi.

Điều gì khiến ngòi bút yếu ớt của Vương Thực Phố lại thần kỳ và thanh thoát đến thế?

Điều gì khiến tâm hồn cặp tình nhân trong ngôi chùa Phật lại trong trẻo tựa hổ phách như vậy?

Điều gì khiến tình cảm của đôi uyên ương trong Tây Sái nồng đượm như rượu mạnh thế kia?

Vào độ giữa xuân đầu tiên của thiên niên kỷ mới, chiếc xe ngựa tâm hồn tôi chở theo biết bao băn khoăn, biết bao sầu muộn, đặt chân đến Phổ Cứ Tự ở thành phố Vĩnh Tế, ôn lại câu chuyện hư ảo mà chân thực khiến người ta ngẫm nghĩ mãi, nhai đi nhai lại mãi không chán.

Hai

Vĩnh Tế, nằm ở trung lưu Hoàng Hà, tọa lạc ở cực Nam tỉnh Sơn Tây, đời vua Thuấn định đô ở đây gọi là Bồ Ban, sau đổi thành Bồ Châu.

Trên thế giới, đại phàm sự ra đời của một tác phẩm kinh điển nào cũng không thể tách rời sự soi chiếu của lịch sử, địa lý và đặc biệt là văn hóa. Khi tôi vừa đặt chân lên mảnh đất cổ kính Vĩnh Tế này, đã cảm nhận sâu sắc rằng, một khúc ca tuyệt diệu vang danh thiên cổ được sinh ra ở nơi đây chính là chuyện thiên kinh địa nghĩa.

Dòng Hoàng Hà chín khúc sóng gió, từ thảo nguyên Nội Mông quay đầu chảy về phía Nam, rẽ đôi cao nguyên Hoàng Thổ, đổ thẳng xuống vùng đất trung nguyên rốn của Trung Hoa, dòng sông cuồn cuộn vĩ đại này chia thắng cảnh này thành Hà Tây và Hà Đông, trở thành ranh giới tự nhiên giữa đất Tần và vùng Tấn. Hoàng Hà với dòng sữa vàng óng, làn nước xoáy như men rượu của mình, đã tưới tắm cho mảnh đất phì nhiêu cát tường Vĩnh Tế này.

Vĩnh Tế nằm ở phía Đông sông, phía Nam tựa vào Trung Triều Sơn. Trung Triều Sơn vào tháng Ba là một thế giới căng tràn sức sống được dệt nên bởi sắc xanh biếc, xanh cỏ, xanh mướt, xanh ngọc, xanh sẫm, xanh đá, xanh mực, xanh đồng. Hoa dại khắp núi lặng lẽ rộn ràng nở rộ: tùng long trắng bạc hé nhụy, hoa mai vàng rực rỡ, mai xuân đỏ rực tỏa hương, đỗ quyên tím thẫm chớm nụ... Hoa chính là ngọc bội, là trâm vàng của mùa xuân Trung Triều Sơn. Trong Trung Triều Sơn có rất nhiều khe suối trong vắt chảy róc rách, làn nước suối trong veo tựa ngọc bích kia chính là chiếc gương soi để đại ngàn chải chuốt; những gợn sóng mềm mại uốn lượn trong từng nhánh suối reo vang đinh đang chính là dây đàn trong vòng ôm của những đỉnh núi kỳ vĩ.

Núi nổi tiếng ẩn chứa cổ tự, thắng cảnh có rất nhiều đạo quan. Những am miếu cổ kính mọc lên như nấm khắp Trung Triều Sơn đang minh bạch nói với tôi rằng, Trung Triều Sơn thuở xưa và Ngũ Lão Phong – kiệt tác của tạo hóa trong núi, còn kiều diễm và hùng vĩ hơn nữa. Đời Thanh thời Khang Hy có văn bia ca ngợi rằng: "Sơn Trương đẹp nhất Tam Tấn, Ngũ Lão Phong gồ ghề hiểm trở, vẻ đẹp lại càng nhất vùng Trương." Trong "Thủy Kinh Chú" của Lịch Đạo Nguyên đời Tấn có lời khen ngợi hết lời dành cho Ngũ Lão Phong: "Đỉnh kỳ vĩ mây bay vút lên cô độc nổi bật, bao trùm lên muôn ngọn núi." Từ các điển tịch địa chí liên quan, tôi còn được biết, trong Trung Triều Sơn có rất nhiều trân cầm dị thú. Những loài chim quý bay lượn như mây từng phất cánh tung bay, cành hót rộn ràng quanh cành, từng bay vút qua không trung, lao vút lên đỉnh cao nhất, chúng chính là linh hồn của núi lớn; vô số loài dã thú từng lăn lộn đùa nghịch trên vách đá, trút đi năng lượng thừa thãi, cũng từng tung vó bứt phá, gầm thét cuồn cuộn cơn lốc sinh mệnh không biết mệt mỏi trong thung lũng, chúng chính là hồn phách của những đỉnh núi kỳ vĩ...

Phía Tây thành Vĩnh Tế có di tích Bồ Tân Độ. Mười năm trước, nhân viên công tác khảo cổ đã khai quật từ trong lớp đất sâu của lòng sông Hoàng Hà cũ bốn con trâu sắt to như quả núi nhỏ. Lúc này, những con trâu sắt dường như đang dùng đôi mắt thành thực ấy để báo cho tôi biết rằng: Độ khẩu Bồ Tân thời nhà Đường từng huyên náo và hưng thịnh biết nhường nào.

Từ thời Xuân Thu, độ khẩu Bồ Tân này đã bắc cây cầu phao đầu tiên trên sông Hoàng Hà được nối bằng thuyền bè và dây cáp tre. Đến thời Thịnh Đường, dây cáp tre của cầu phao được đổi thành dây xích sắt, hai bờ độ khẩu Bồ Tân mỗi bên đúc tại chỗ bốn con trâu sắt, trâu dùng để giữ cáp, làm mỏ neo cố định dưới lòng sông. Tám con trâu sắt nặng tới ba trăm tấn, sự vạm vỡ của trâu đủ để "giao long dưới sông mất đi cơn thịnh nộ, Dương Hầu (thần sóng nước trong truyền thuyết cổ đại) thu lại oai hùng". Trong "Vĩnh Tế huyện chí - Khai Nguyên thiết ngưu minh", từng có lời ca ngợi công dụng của trâu sắt như sau: "Cầu tựa dải cầu vồng dài, giềng tựa rồng lượn, cáp neo giữ nó, vững như đá mài, kiên cố như thành lũy." Chính cây cầu phao này đã khiến một con đường trạm cổ nối liền Trường An phía Tây, kết nối Tề Lỗ phía Đông, vươn tới U Yên phía Bắc...

Ngay bên cạnh di tích độ khẩu Bồ Tân này, còn từng chôn sâu tòa lầu danh tiếng mà đến đứa trẻ sáu tuổi ngày nay cũng biết – Côn Quán Lầu. Con cò rực rỡ tựa tiên nữ được mệnh danh là "quý tộc" trong loài chim, từng tung cánh bay múa đầy nghệ thuật trên mặt nước mênh mông của sông Hoàng Hà...

Hút lấy linh khí của Trung Triều, thu lấy mỡ màu của đại hà, nhờ ngọn gió từ độ khẩu thổi đến, dựa vào tình vận của lầu cao hoa mỹ, Vĩnh Tế thuở trước đương nhiên phải sinh ra thơ, sinh ra khúc, sinh ra mỹ nhân, sinh ra tài tử và cả tình yêu nữa.

Văn tông đời đời ngợi ca Hàn Vũ trèo lên Trung Triều Sơn, không kìm được cất tiếng ngâm: "Sơn Trương xanh ngắt, nước sông vàng rực, sóng cuồn cuộn trôi đi, tùng bách đứng trên đỉnh núi..."

Thi ông một thời Vương Chi Hoán lên Côn Quán Lầu, bài thơ cất giọng ngâm được tôn vinh là đứng đầu thể ngũ ngôn tuyệt cú ấy, đến nay vẫn khiến người đời nay mang theo khát vọng "muốn nhìn cho thọ vạn dặm" để tiến hành cuộc leo cao của tâm hồn.

Thành ngữ Trung Quốc có sức khái quát kinh ngạc cực độ. Đối với bốn đại mỹ nhân cổ đại Tây Thi, Triệu Phi Yên, Điêu Thuyền, Dương Ngọc Hán, các văn nhân mặc khách chỉ dùng tám chữ "trầm ngư lạc nhạn", "bế nguyệt tu hoa" là đã nói hết được vẻ đẹp mỹ miều của họ. Hai đại thi hào đỉnh cao thời Đường là Lý Bạch, Bạch Cư Dị với câu thơ "mây nghĩ áo hoa nghĩ sắc", "quay đầu mỉm cười trăm vẻ đẹp sinh" đều là những lời cực tả vẻ đẹp của Dương Ngọc Hán. Dương Ngọc Hán sinh ra tại thôn Độc Đầu, thành phố Vĩnh Tế ngày nay.

Cái đẹp là con người và vật chất tràn trề sức sống. Thế nhưng, phong cảnh dẫu đẹp đến đâu cũng không phải là thơ, thơ là sản phẩm đa tình của nhà thơ; thắng cảnh dẫu tuyệt vời đến đâu cũng chẳng phải là tranh, tranh là sự phóng bút cảm xúc của họa sĩ. Thế nên, chỉ có câu "giang sơn như tranh", chứ tuyệt đối không có lý nào gọi là "tranh như giang sơn". Tương tự như vậy, tình yêu đẹp đẽ lộng lẫy cũng cần có nhà thẩm mỹ để thưởng lãm, để khai thác, để thăng hoa. Tất cả những điều này đều không thể tách rời bầu không khí văn hóa nuôi dưỡng cái đẹp, ánh mắt văn hóa phát hiện ra cái đẹp.

Vùng Hà Đông vẫn luôn là nơi hội tụ nhân văn. Có huyện lỵ lân cận Vĩnh Tế là Văn Hỷ, có ngôi làng tên là Bùi Bách, Bùi Bách chỉ có hơn hai trăm hộ gia đình, trong lịch sử lại sản sinh ra tới sáu mươi tư vị tể tướng, trở thành "thôn Tể tướng" nức tiếng Tam Tấn. Vĩnh Tế tuy không có cảnh tượng một ngôi làng sản sinh ra nhiều tể tướng đến vậy, thế nhưng Vĩnh Tế thuở xưa, đời đời đều có anh hiền văn thánh, rạng rỡ sử sách, so với Văn Hỷ thì chẳng hề kém cạnh chút nào. Cho đến nay, người dân địa phương vẫn kiêu hãnh hát vang khúc ca dao thế này:

Một ngõ ba các lão, đối cửa chín thượng thư.

Đứng ở lầu cổ nhìn về phía trước, hai mươi tư nhà Hàn Lân Viện.

Tri phủ tri huyện lớn nhỏ, ba đấu sáu thưng quan hạt cải.

Chế độ khoa cử thời xưa chính là con đường cơ bản để văn nhân bước vào quan lộ. Trong số các quan to quan nhỏ nhiều như "hạt cải ba đấu sáu thưng" ấy, cho dù có sàng sảy đi hơn nửa số người leo lên vị trí quan lại nhờ mua quan bán tước, thế tập và quan hệ họ hàng đi chăng nữa, thì số còn lại nếu được xếp dọc theo hành lang lịch sử, cũng có thể gọi là xe chen vai, tay áo che râm mặt đường rồi. Điều khiến tôi cảm thán nhất chính là, chỉ riêng từ một cuốn "Đường thi tuyển", đã có thể liệt kê ra tên của tám người Vĩnh Tế gồm Trương Tuần, Vương Duy, Lô Luân, Lã Ôn, Liễu Tông Nguyên, Nhiếp Di Trung, Liễu Trung Dung, Tư Không Đồ.

Một ngôi chùa Phạn Vương sùng thượng "lục căn thanh tịnh", vì sao lại biến thành một cõi Đào Nguyên sóng tình cuồn cuộn? Chỉ cần bước đến Phổ Cứ Tự, lời giải cho ẩn số này không khó để hé mở.

Phổ Cứ Tự bất ngờ sừng sững trên một gò cao giữa vùng đồng bằng rộng lớn, gò rộng tới bảy vạn mét vuông, ba mặt Nam, Bắc, Tây giáp vực sâu, có lẽ vì thuở xưa Vĩnh Tế có nhiều tài tử nên gò này gọi là "Nga Mi", gò từ đó cũng mang ý thơ. Cách gò về phía Tây vài dặm chính là độ khẩu Bồ Tân, sông Hoàng Hà gió sóng đã thắt cho Phổ Cứ Tự một dải lụa vàng lấp lánh tung bay. Dưới chân gò dốc đứng phía Nam, chính là con đường trạm cổ từ độ khẩu Bồ Tân kéo dài hướng về phía Đông, điều này tạo ra con đường bằng phẳng cho các đời tài tử phong lưu Tần Tấn Tề Lương bước trên sóng tình lay động dòng nước của đại hà để đến Phổ Cứ Tự dạo chơi lưu lại. Đứng trên gò, cách đó mười dặm có thể nhìn rõ Trung Triều Sơn, đối diện với Ngũ Lão Phong khi thì giống hổ giống báo giống hạc giống cò, lúc lại như bơi như ngâm như bay như hú, các nhà từ khúc sao có thể không làm thơ cho được.

Phổ Cứ Tự được khởi dựng vào cuối thời Nam Bắc Triều. Sau khi Võ Tắc Thiên nhà Đường hạ chiếu sắc phong mở rộng, thường ngự giá đến chùa đốt hương, bấy giờ gọi là "Võ nương nương công đức viện". Mùa đông năm Ất Mão niên hiệu Gia Tĩnh đời Minh, ngôi chùa nhà Đường đã sụp đổ hoàn toàn trong một trận động đất lớn. Mười năm sau, một ngôi chùa Phổ Cứ thời Minh lại mọc lên sừng sững trên gò. Thời kỳ kháng chiến, trong chùa xảy ra hỏa hoạn, ngoại trừ tháp Phật đứng độc lập, ngôi chùa thời Minh lại biến thành phế tích. Cho đến những năm thập niên tám mươi của thế kỷ XX, ngành du lịch Sơn Tây để du khách khi đến gò Nga Mi thám hiểm tìm sâu, không còn phải thở dài thườn thượt "chỉ trơ tháp Phật bóng chiều tà", bèn chi khoản tiền lớn tái thiết lại Phổ Cứ Tự theo quy chế cũ thời Đường, lại còn "mang tâm tư riêng biệt" xây dựng nên "vườn tình nhân" với cấu trúc viện lồng trong viện ở phần trên cùng của khu vườn phía sau giáp vực sâu của chùa Đường thuở trước, nhằm để những đôi tình nhân đến đây du ngoạn, một lần nữa lật lại khúc ca Tây Sái, cùng đến Tây Sái ngâm vịnh Tây Sái.

Phổ Cứ Tự tôi đang đối mặt chính là "bản sao" của người đời nay.

Trong "bản sao" thường rất khó dung chứa được hương vị nguyên bản của lịch sử văn hóa.

Cũng may những tác phẩm điêu khắc đá hình Phật thời Tùy Đường được khai quật từ trên gò vẫn còn đó, cũng may phần lưu ly, ngói ống, đầu phượng, đầu thú trên các góc mái của điện thờ Phật và gác kinh thời nhà Dương, nhà Lý vẫn còn lưu lại rất nhiều, cũng may những viên gạch vuông khắc hoa văn hạt nhũ, hoa văn hoa sen dùng để lát nền của chùa Đường được khai quật số lượng lớn, lại được khảm trên lối đi của ngôi chùa hiện tại, và còn may hơn nữa là những bài văn hay chương đẹp của các văn nhân lịch sử ca ngâm Phổ Cứ Tự nhiều vô kể, tôi vẫn có thể bắt trọn nét cổ vận xa xôi từ trong bản sao này.

Sơn môn của Phổ Cứ Tự được xây dựng ở dưới vực phía Nam gò, cùng chung một trục chính với lầu chuông, điện Phật, tháp xá lợi, chúng xếp lớp cao dần lên, hòa quyện làm một. Đứng dưới gò ngước nhìn lên, tựa như cung điện chốn thiên đình. Tôi phỏng đoán, sở dĩ chùa Đường được cấu trúc như vậy là để khiến người ta kính ngưỡng sự trang nghiêm của Phật. Nhưng vì ngôi chùa này có sự kết hợp hoàn hảo cả về thể xác lẫn tâm hồn khiến người ta kính nhi viễn chi của Thôi Oanh Oanh và Trương Sinh, nên nó lại càng sinh ra thêm nhiều cảm giác sùng kính và thần bí.

Nếu ví Phổ Cứ Tự thời nhà Đường như một bộ đại tác phẩm, thì cấu trúc bố cục của nó có thể gọi là nét cọ phóng khoáng phác họa, đủ để thể hiện sự phóng khoáng cuồn cuộn của văn hóa Bồ Châu cổ đại. Còn cụ thể đến từng cấu trúc, từng chi tiết nhỏ trong chùa, chỗ nào cũng uyển chuyển dập dềnh, đặt bút ở những khúc quanh co, thể hiện sự tinh xảo đầy ý tứ của các nhà văn hóa Bồ Châu cổ đại.

Thời kỳ Thịnh Đường, từ kiến trúc lớn cho đến trang phục nhỏ, đều là những năm tháng bùng nổ sắc màu. Đại Đường hùng cường dường như muốn thu hái toàn bộ những sắc màu rực rỡ nhất, lộng lẫy nhất trên khắp thiên hạ để trang hoàng cho sự uy nghi quý phái của mình. Phổ Cứ Tự được mở rộng theo sắc lệnh của Võ Tắc Thiên, cho dù là sơn môn đinh vàng cửa đỏ, hay lầu chuông mái cong lưu ly, cho dù là gác kinh thiền phòng phú quý lộng lẫy, hay hành lang đình viện chạm trổ vàng ngọc, chỗ nào cũng đua sắc khoe tài, bảy sắc cạnh tranh. Chim muông thú dữ trong Trung Triều Sơn được chạm khắc sống động hòa quyện vào các tác phẩm điêu khắc trên góc mái điện vũ; hoa cỏ kỳ lạ dưới Ngũ Lão Phong tràn trề sinh lực hóa thành hoa văn trong hành lang. Trong ngôi chùa nhà Đường này, từng có hàng trăm cây tùng đại phu sừng sững khí phách Tần Tấn, lại có hàng ngàn khóm trúc quân tử đung đưa vẻ yểu điệu Ngô Việt...

Ngọn núi này, dòng sông này, chiếc cầu phao này, gò này, ngôi chùa này, tháp Phật này, lại thêm ý vị văn hóa thâm hậu của Bồ Châu cổ đại, tất cả đã cung cấp vô số cột kèo rui mè dồi dào cho Vương Thực Phố người đời Nguyên để vớt câu chuyện giai thoại diễn ra từ thời nhà Đường, được truyền tụng qua bao ngòi bút và đầu lưỡi từ cái giếng sâu lịch sử ấy lên, nhằm kiến trúc lại một lầu ngọc tình yêu kinh điển.

Ba

Mỹ nhân tuyệt sắc chính là một tác phẩm đại nghệ thuật từ bàn tay tạo hóa tinh xảo của đất trời.

Vẻ đẹp lớn lao phun trào từ tác phẩm đại nghệ thuật này, từng làm khuynh đảo biết bao triều đại, cũng từng làm mê muội biết bao nhà lầu cổng thêu, lều tranh nhà cỏ; vẻ đẹp lớn lao này, từng khiến bậc anh hùng cái thế thân năm thước hóa thành dải lụa mềm quấn ngón tay, cũng từng khiến kẻ áo vải đội mũ dây thần hồn điên đảo tình không kìm giữ nổi...

Kể từ khi A-đam và Eva trần trụi trần truồng va chạm ra tia cầu vồng rực rỡ đầu tiên của cái đẹp trên hành tinh mà chúng ta đang sinh sống này, nhân loại đã sục sôi một thứ khát vọng vĩ đại hàm chứa trong bản năng nguyên thủy. Trong tiến trình lịch sử nhân loại, đã từng có biết bao nhiêu người cưỡi trên con thuyền nhỏ của sự sống, xuôi về dòng sông tình biển ái đang cuồn cuộn giông bão lớn, không sợ hãi cái chết khi thuyền vỡ chèo gãy, ngóng về bến bờ đẹp như ảo ảnh lầu xanh để tiến hành cuộc thám hiểm tâm hồn.

Thôi Oanh Oanh và Trương Quân Thụy dưới ngòi bút của Vương Thực Phố chính là những nhà thám hiểm như thế.

Dường như đất trời từ lâu đã thiết kế vô cùng tỉ mỉ cho cuộc hẹn hò tâm hồn của cặp tình nhân này. Bất cứ ai đọc kỹ "Tây Sái Ký", đứng trước sơn môn Phổ Cứ Tự, nhắm hờ hai mắt, trong đầu không khó để tưởng tượng ra cảnh tượng trước khi nam thanh nữ tú ấy quen biết nhau vào tháng Hai âm lịch năm Trinh Nguyên thứ mười bảy nhà Đường.

Hai cỗ xe ngựa từ kinh sư đến, lộc cộc lăn bánh qua cầu phao Bồ Tân, lóc cóc kêu vang hướng về Phổ Cứ Tự mà chạy tới...

Một cỗ chở quan tài của cố Thướng thư Thôi triều trước, cỗ kia chở người vợ góa của Thướng thư là Trịnh phu nhân, cô con gái yêu Oanh Oanh, đứa con trai út Hoan Lang cùng cô hầu gái Hồng Nương. Oanh Oanh tuổi vừa mười chín, nữ công gia chánh, thơ ca sách toán, không gì là không tinh thông. Lúc này, Trịnh phu nhân cả nhà phò linh cữu người chồng quá cố, muốn đến quê cũ của Thướng thư ở Bác Lăng để an táng. Đúng lúc Bồ Châu xảy ra loạn quân, không thể đi về phía Đông, đành phải nương nhờ "viện hoa lê sâu thẳm" của Phổ Cứ Tự...

Một con ngựa gầy được tiểu đồng dắt, chở theo tài tử Lạc Dương Trương Quân Thụy đi thong thả dọc theo con đường cổ từ Đông sang Tây bước tới...

Thân phụ của Trương Sinh từng làm quan đến chức Lễ bộ thượng thư, không may qua đời đột ngột khi tuổi mới năm mươi, tiếp đó người mẹ hiền cũng về cõi tiên theo tiếng gọi lầu ngọc. Cha mẹ đều qua đời, Trương Sinh áo rét tơi tả vàng bạc cạn sạch, sách gươm phiêu bạt. Cậu từ nhỏ đã dùi mài kinh sử dưới ánh đèn đom đóm, mài giũa trau chuốt, trong lòng chứa đựng non sông, ngòi bút có giấu mũi nhọn. Thế nhưng đường đời trắc trở, đến năm 23 tuổi vẫn chưa đạt được công danh, chiếc chăn lạnh lẽo không người bầu bạn. Vừa đúng dịp mùa xuân năm ấy vua Đức Tông hạ chiếu, mở khoa thi tuyển sĩ tử, Trương Sinh tự cậy có tài năng như nước sông cuồn cuộn của Lục Tự và Phan Nhạc, coi việc đậu trạng nguyên đỗ đạt dễ như nhặt cọng cỏ. Trên đường đi thi, cậu không vướng bận điều gì, vô cùng thong thả tự tại. Sau khi trọ lại Bồ Châu, cậu trước tiên đi thưởng ngoạn độ khẩu Bồ Tân, với hoài bão lớn lao cất tiếng ngâm bài thơ "Cáp tre néo cầu phao, rồng xanh nằm trên nước", lại bị ngọn tháp xá lợi vươn thẳng tới tầng mây xanh thu hút, liền thong thả bước sang hướng Đông, đến trước sơn môn Phổ Cứ Tự, vừa đi dạo vừa bước lên từng bậc thềm, di chuyển bước chân vào ngôi chùa đang rực rỡ sắc màu hoa lệ thời Thịnh Đường...

Phía hành lang khúc khuỷu chín khúc gần cửa vầng trăng trong chùa, từng là nơi Trương Sinh "kinh diễm" (kinh ngạc trước vẻ đẹp).

Khi Oanh Oanh vừa thở dài "hoa rơi nước chảy đỏ, trăm ngàn mối sầu nhàn, không lời oán gió đông", vừa vâng lệnh mẹ cùng Hồng Nương bước ra khỏi viện hoa lê "cửa đóng then cài", đi xuyên qua cửa vầng trăng, thong thả bước vào trong chùa, "mang theo đôi vai gầy, chỉ cầm nhành hoa mỉm cười" thì đột ngột bị Trương Sinh đang hưng phấn du ngoạn lén nhìn thấy, nhan sắc tuyệt thế của Oanh Oanh lập tức chộp lấy ánh mắt của Trương Sinh, làm bừng sáng đôi tròng mắt cậu. Sau phút giây sững sờ, Trương Sinh thốt lên câu nói chấn động đất trời: "Ái chà! Chạm trán oan gia phong lưu năm trăm năm rồi!"

Trương Sinh tuy là một kẻ sĩ nghèo, nhưng dẫu sao cũng là con trai độc nhất của Lễ bộ thượng thư ngự trị quan tước nhất phẩm, lại đến từ Lạc Dương – kinh đô phụ thời Đường, quê hương của loài hoa mẫu đơn từng được ca tụng là "quốc sắc thiên hương", theo lời chính Trương Sinh nói, cậu từng gặp qua mỹ nhân ngọc ngà không dưới muôn ngàn, vì sao chỉ có Thôi Oanh Oanh mới khiến cậu "hoa mắt chóng mặt miệng không nói nên lời, hồn phách bay lên chín tầng mây" cơ chứ?

Đó là vì Oanh Oanh là một người phụ nữ tuyệt mỹ vượt lên trên muôn vàn cái đẹp.

Ngay lúc Trương Sinh đang ngẩn ngơ thưởng ngoạn phong thái yểu điệu của Oanh Oanh, đã bị Hồng Nương liếc thấy một cái, nàng vội kéo tay áo lụa trắng của Oanh Oanh, định quay người đi ngược lại. Được người khác thưởng ngoạn từ xưa đến nay vẫn là một niềm vui lớn của các giai nhân tuyệt sắc. Thực ra, cái vẻ ngốc nghếch đến mức ngây dại của Trương Sinh khi ngắm nhìn Oanh Oanh từ lâu đã bị Oanh Oanh lén nhìn thấy rồi. Lúc này, nàng vẫn không giận không vui, bước chân sen thong thả bước trên đường thơm, lúc sắp đi thì bỗng ngoảnh đầu lại, ném về phía Trương Sinh một ánh "thu ba chuyển" (ánh mắt liếc xéo)...

Ánh "thu ba chuyển" của người đẹp tuyệt trần, chính là làn sóng thánh thiện nơi tiên cảnh hồ Dao chớp nhoáng lóe lên giữa cõi trần gian, nó dường như có thể gom tụ tất cả mọi sự mỹ lệ và lộng lẫy của thế gian vào khoảnh khắc ngát hương thơm ấy. Vẻ đẹp tỏa ra từ ánh thu ba chuyển của người đẹp tuyệt trần, khác một trời một vực với thứ ánh mắt đưa tình lúng liếng của những cô nàng lẳng lơ. Cảm giác cái đẹp sinh ra từ ánh thu ba chuyển của người đẹp tuyệt trần là thứ gần gũi nhất với cảm giác cái đẹp trong lý thuyết của các nhà thẩm mỹ, nó không bao gồm cảm giác khoái lạc sinh lý và ham muốn kinh nghiệm, nó là một thứ cảm giác cái đẹp thánh thiện giống như lòng sủng bái Thánh Mẫu của con người.

Theo sau "ánh thu ba chuyển khi sắp đi" của Oanh Oanh, Trương Sinh đang đắm chìm trong bầu không khí "hương xạ vẫn còn lưu lại, tiếng ngọc bội xa dần" trong tâm hồn đã sinh ra một thứ khoái cảm không thể diễn tả bằng lời như được tắm gội trong cơn mưa thánh thiện, như được uống dòng rượu quý.

Những kẻ quá lý trí, quá thực tế, chỉ biết dùng ngòi bút công lợi để cẩn thận tô vẽ lên chiếc mặt nạ của chính mình, họ thường bọc những ham muốn sinh lý qua từng lớp trang sức, không cho phép nó lộ ra bộ mặt nguyên bản, để thích ứng với xã hội người người chen chúc, người chen chúc người. Những con người như thế, tuyệt đối không thể trở thành chủ nhân của tình yêu kinh điển. Đàn ông đa phần là ôm lấy công danh lợi lộc trước, rồi sau đó mới ôm lấy đàn bà.

Trương Sinh lại là một "kẻ dị loại" trong giai cấp sĩ đại phu phong kiến. Vị tài tử vốn có hoài bão "đường mây chim bằng chín vạn dặm" này, sau khi tiếp nhận tín hiệu tình yêu mờ ảo khôn lường từ "ánh thu ba chuyển" của giai nhân tuyệt sắc Oanh Oanh, đã quyết định dứt khoát không đi thi nữa, vứt bỏ "trong sách có nhà vàng" đang tầm tay với, mà đi theo đuổi "người đẹp như ngọc" ngay trước mắt. Trải qua bao nhiêu trắc trở, cuối cùng cậu cũng mượn được gian phòng phía Tây của Đại Hùng Bảo Điện ở Phổ Cứ Tự để ở nhờ, nhằm làm một nhà thám hiểm tâm hồn.

Tôi từ chỗ "kinh diễm" của Trương Sinh, bước vào Đại Hùng Bảo Điện. Nơi này từng là chốn Trương Sinh quậy phá đạo tràng, nơi này từng diễn ra một màn kịch náo loạn chốn Phật môn nảy sinh vì "cái đẹp". Khi trăng tròn ngày rằm tháng Ba, các nhà sư làm thủy lục đạo tràng cho Thôi Thướng thư. Trương Sinh nghe tin, cũng góp một phần trai tăng để cầu siêu cho cha mẹ, muốn được ngắm lại dung nhan của Oanh Oanh...

Trong sự mong mỏi khát khao của Trương Sinh, Oanh Oanh mặc chiếc váy trắng tang tóc bước đến dưới ánh trăng, tựa như "tiên nữ chốn ngọc rời khỏi chốn bích tiêu", khi Oanh Oanh uyển chuyển thướt tha bước vào trong đại điện, Trương Sinh trân trân nhìn chăm chú, chỉ thấy Oanh Oanh "môi đỏ điểm hoa anh đào, mũi phấn dựa ngọc quỳnh, mặt hoa lê trắng nhạt, eo liễu nhẹ nhàng", như hoa sen trỗi dậy khỏi mặt nước, tựa đóa ngọc lan trong đêm trăng. Oanh Oanh kiều diễm động lòng người không chỉ khiến Trương Sinh kinh hãi thêm lần nữa, mà còn khiến các tăng nhân trong ngôi điện Phật trang nghiêm thành kính rối loạn tâm trí, mất đi quy củ.

Vương Thực Phố chỉ dùng hai đoạn khúc điệu ngắn "Kiều Bài Nhi", "Điềm Thủy Lệnh", đã vẽ lại trạng thái hồn xiêu phách lạc khi ngắm nhìn cái đẹp của các nhà sư một cách sinh động: vị hòa thượng già ngồi trên pháp tòa, trợn trừng hai mắt nhìn Oanh Oanh, đến nỗi quên cả việc niệm kinh; chiếc búa đánh khánh lệch hướng, gõ cái đầu trọc lóc nhẵn nhụi của tiểu hòa thượng bên cạnh thành mõ gõ; còn tiểu hòa thượng bị gõ vì mải tập trung ngắm Oanh Oanh nên cũng chẳng hề cảm thấy đau đớn... Lúc này các tăng đồ trong đại điện, không phân biệt già trẻ, xấu đẹp, đần độn hay thông minh, ai nấy đều nín thở, thần sắc ngẩn ngơ, tâm hồn xao xuyến đảo điên, đến mức nến tàn không ai thắp, hương tàn không ai châm...

Cửa Phật vốn là nơi răn dạy con người thu nhiếp nội tâm cắt đứt ham muốn, nhằm đạt đến cảnh giới vật tôi đều quên bốn đại giai không. Nhưng con người mang thân xác sống động rốt cuộc không phải là la hán tạc bằng đá, đứng trước người đẹp tuyệt trần, cũng sẽ cởi bỏ lớp phòng ngự và trang sức trong tâm hồn, mở rộng và phơi bày bản tướng yêu cái đẹp trong bản tính con người, quay trở về làm phàm thai tục cốt.

Bản tính yêu cái đẹp xuyên suốt từ điểm khởi đầu cho đến tận cùng của nhân loại. "Kinh Thi" có lời ngâm "mắt đẹp nhìn đưa tình", còn "Mộ Thượng Tang" - thơ nhạc phủ đời Hán, thì miêu tả bản tính này của con người một cách sống động như thật:

Người đi đường thấy La Phu, đặt gánh vuốt râu cằm;

Thiếu niên thấy La Phu, cởi mũ quấn khăn đầu.

Người cày quên mất cày, người cuốc quên mất cuốc,

Trở về oán giận nhau, chỉ vì ngắm La Phu.

Những người đi đường, thiếu niên, người cày, người cuốc trong thơ, dù là người đến kẻ đi, người oán kẻ giận, đều vì tranh nhau ngắm dung mạo đẹp như hoa trăng của La Phu mà quên cả bản thân, trạng thái ấy so với cảnh tượng các vị pháp sư, ban thủ, đầu đà cũng như Trương Sinh mê mẩn trước vẻ kiều diễm xinh đẹp của Oanh Oanh trong "Tây Sái Ký", có thể nói là kỳ tài cùng điệu, tuyệt tác tương đồng.

Trong động Phật ở Phổ Cứ Tự ngày nay, cất giấu một viên gạch thời Đường có khắc dấu bàn tay của Oanh Oanh. Tương truyền rằng, khi Oanh Oanh đến Đại Hùng Bảo Điện cầu siêu cho vong linh người cha quá cố, bị các nhà sư nhìn chằm chằm đến mức ngượng ngùng không chịu nổi, làm xong đạo tràng, còn chưa đợi Hồng Nương đỡ, nàng đã vội vã muốn quay về khuê phòng, lúc nhấc chân bước qua bậc cửa đại điện, sơ ý trượt lưng suýt ngã. Oanh Oanh tay phải xách váy lụa, đành phải chống tay trái xuống đất, vì lực chống quá lớn, nên trên lớp bụi gạch trước cửa đã để lại dấu vết rõ nét của bàn tay ngọc ngà thon thả dính đầy phấn hương mỡ mịn. Bấy giờ bị thợ thủ công trẻ tuổi trong chùa phát hiện, bèn vẽ bóng khắc hình, nung gạch làm dấu. Dấu bàn tay của mỹ nhân tuyệt trần lưu tồn ngàn năm này, đã minh chứng cho việc khi tia chớp của cái đẹp lướt qua, tâm thái sùng bái cái đẹp của con người cuồng nhiệt biết nhường nào...

Yêu cái đẹp là bản tính của con người, còn thưởng thức cái đẹp lại cần đến văn hóa. Thưởng thức cái đẹp thiếu vắng văn hóa, chỉ là một thứ xung động ham muốn bề nổi và nguyên thủy, hoàn toàn không có sự thanh nhã lịch sự, thậm chí việc "thưởng thức cái đẹp" một cách thô lỗ còn đẩy "cái đẹp" vào vị trí của kỹ nữ.

Vương Thực Phố là một nhà thưởng lãm cái đẹp, kiểm tra kỹ "Tây Sái Ký", Thôi Oanh Oanh và Trương Sinh dưới ngòi bút của ông cũng là những nhà thưởng lãm cái đẹp. Oanh Oanh khinh bỉ ánh mắt tham lam tràn ngập dục vọng của các nhà sư, lựa chọn cách quay đầu bỏ chạy; mà đối với sự thưởng lãm của tài tử hào hoa Trương Sinh dành cho nàng, nàng lại tỏ ra không giận không vui, phong thái muôn vàn, lại còn ném lại một ánh "thu ba chuyển" khi sắp đi. Tôi phỏng đoán, lúc "kinh diễm", Trương Sinh nhất định đã đọc được từ "ánh thu ba chuyển" của tiểu thư danh gia vọng tộc Oanh Oanh một phong vận còn đẹp hơn cả Quốc Phong, Sở Từ, Hán Phú, Đường thi, đọc được phong nhã còn đẹp hơn cả hoa tùng long, hoa liên kiều đọng sương giọt trong Trung Triều Sơn, và cũng đọc được phong thái còn đẹp hơn cả loài cò bay múa trên mặt nước mênh mông của sông Hoàng Hà...

Tôi lang thang trong Phổ Cứ Tự, tâm tư man mác.

Dù cho pho tượng Phật tạc bằng đá từ thời Bắc Vô vẫn đối diện với thế giới ngày nay bằng nụ cười và ánh mắt không thay đổi qua ngàn đời, dù cho tòa tháp xá lợi sừng sững ấy từ lâu đã đổi tên thành tháp Oanh Oanh, dù cho lối đi lát những viên gạch vuông khắc hoa văn hạt nhũ, hoa văn hoa sen thời Đường với bóng trúc đung đưa từng lưu lại dấu chân của giai nhân tuyệt thế, dù cho cánh cửa vầng trăng lúc Trương Sinh "kinh diễm" vẫn tao nhã hệt như thời nhà Đường, thế nhưng, con người sẽ chẳng bao giờ còn có thể giống như Trương Sinh, được chiếu rọi, được tan chảy, được khuất phục, được chinh phục bởi "cái đẹp lớn lao" phun trào từ "tác phẩm đại nghệ thuật" do đất trời tạo ra nữa. Những chuyện tương tự như cảnh "kinh diễm" của Trương Sinh, trong thế giới ngày nay rất khó để xảy ra nữa. Cho dù có một nghìn giai nhân cùng ngã sấp xuống đất, dấu vết của hai nghìn bàn tay ngọc ngà khắc sâu vào trong bụi đất, thì tuyệt đối cũng chẳng còn ai vì họ mà vẽ bóng khắc hình nữa.

Cái đẹp từ lâu đã bước ra khỏi bóng hoa hải đường trong những dinh thự sâu thẳm, cái đẹp từ lâu đã vén lên lớp màn che thần bí bị bao phủ bởi rèm châu màn ngọc, để trình diễn trước thế giới với muôn vàn phong tình, ngàn vạn vẻ kiều diễm. Sự giải phóng nhân tính chính là ngọn gió lành, giai nhân chính là cây liễu, không có ngọn gió lành thổi qua thì cây liễu thế giới chúng ta sẽ tăng thêm bao nhiêu cô quạnh, giảm bớt bao nhiêu niềm vui!

Đây chắc chắn là một bước nhảy vọt về chất của văn minh xã hội nhân loại.

Thế nhưng, giống như mọi tạo hình nghệ thuật của cái đẹp đều có đường phân chia vàng của nó, sự giải phóng nhân tính và cá tính của nhân loại, cũng nên có điểm tới hạn của nó.

Điều càng khiến người ta trợn mắt há hốc mồm là, tại một số quán trọ suối nước nóng và khách sạn ở Nhật Bản ngày nay, lại xuất hiện một món ăn mang tên "Nữ thể thịnh" (tiệc thân thể phụ nữ), đẩy "văn hóa ẩm thực" của người Phù Tang lên đến "cực hạn". Trung Quốc có câu cổ ngữ "sắc đẹp có thể ăn được", thế nhưng nơi thực sự đưa nó vào "thực tiễn" lại chính là người hàng xóm phía Đông của chúng ta. "Nữ thể thịnh" là dùng thân thể của người con gái còn trinh làm mâm đựng thức ăn, "mâm đựng thức ăn" này phải qua ba lần tắm gội năm lần xông rửa, rồi lại dùng nước đá xối lên người, mới có thể ngửa mặt nằm trên bàn ăn. Thức ăn có thể được bày biện ở bất kỳ bộ phận nào trên thân thể người con gái còn trinh, thực khách vừa ăn vừa có thể bình phẩm vóc dáng dung mạo của trinh nữ, người say cũng có thể dùng đũa chọc vào da thịt cô ấy, cũng có thể tùy ý phun thức ăn rượu chè lên thân thể ấy, còn "cái mâm" thì buộc phải câm nín chịu đựng, bất động nhẫn chịu tất cả những điều này. Nhật Bản – quốc gia từng giày vò phụ nữ xứ người như loài dã thú trong thời kỳ "Chiến tranh thế giới thứ hai", trong thời kỳ hòa bình lại có thể "văn minh lịch sự" "thưởng thức" những người đồng bào nữ của chính mình như thế...

Khi mỹ nhân năm châu cùng tụ hội một thành, cùng lên một sân khấu để tiến hành cuộc thi tuyển sắc đẹp; khi các người mẫu thời trang trên toàn cầu cùng hội tụ một nơi, cùng ở trong một sảnh đường để thỏa sức trình diễn cái đẹp; khi các quán bar ở xứ người, khách hàng thảnh thơi nhâm nhi ly cà phê, chỉ trong vài tiếng đồng hồ là có thể thưởng lãm trọn vẹn thân thể của mỹ nhân các chủng tộc trong điệu múa thoát y, thì sức chấn động của "tác phẩm đại nghệ thuật" ấy đã suy giảm đi rất nhiều, tín hiệu tiếp nhận cái đẹp của nhân loại cũng theo đó mà trở nên trì độn.

Trong vương quốc của chúng ta ngày nay, khi một số đại gia ở những phòng khiêu vũ rực rỡ ánh đèn vỗ vào má các giai nhân tùy tiện như vỗ vào thạch lương phở; khi một số đại gia trong những căn phòng ca khúc tình yêu tự cất giấu khi sáng khi mờ, đối mặt với một hàng giai nhân tùy tiện như chọn một đĩa mồi nhậu; khi trong một số quán bar lung linh ánh nến, những cô gái ba kèm chớp chớp ánh mắt khêu gợi, cùng chén tạc chén thù với những gã đại gia Tây giắt lưng đầy tiền, thì cái đẹp trong lúc bịtiết độc (báng bổ) cũng đồng thời đánh mất đi sự trân trọng đối với chính mình...

Bốn

Khi trái tim của nam thanh nữ tú bị kén tằm của lễ giáo phong kiến quấn chặt lấy từng lớp từng lớp một, việc hai trái tim thấu hiểu nhau, hô ứng nhau, tìm kiếm nhau, yêu nhau cho đến tận khi trao thân gửi phận, thật có thể gọi là gian nan, là khó khăn, là cay đắng, là chát chúa, là hiếm hoi vô cùng! Trái tim sống động của những người hữu tình, chỉ có thể khuất phục dưới sự kìm kẹp của quan niệm môn đăng hộ đối, chỉ có thể bị giam cầm trong lồng giam luân lý cương thường, chỉ có thể rên rỉ dưới gông cùm xiềng xích của đạo đức phong kiến.

Hôn nhân phong kiến đến cả "duyên mắt" cũng tỏ ra keo kiệt đến thế, "duyên tim" lại càng không cần phải bàn tới. "Ăn uống nam nữ" chỉ có thể đành chịu đến đêm động phòng hoa quả khi vén tấm khăn trùm đầu màu đỏ lên mới nhận ra "mặt thật của núi Lư". Trương Sinh tuy vô tình có được duyên mắt "thu ba chuyển" của Oanh Oanh, thế nhưng muốn đạt được sự ấn chứng lẫn nhau về tâm hồn với Oanh Oanh, để rồi kết duyên trăm năm, thì nhất định phải đánh đổi bằng toàn bộ tâm can, ngẩng cao đầu dưới sức nặng đè ép của lễ giáo cổ xưa, ngẩng cao đầu dưới mái hiên cao của niệm tưởng môn phiệt, ngẩng cao đầu giữa những lời an ủi đầy tình tứ và những ánh mắt quét qua đầy ác ý, ngẩng cao đầu giữa ánh ban mai của hy vọng và màn đêm của tuyệt vọng.

Đại phàm những ai từng đọc "Tây Sái Ký", đều biết rằng trên con đường tình yêu của Thôi và Trương có ngáng "ba hòn núi lớn", mà hòn núi nào cũng khó vượt qua như thế.

Một là lễ giáo phong kiến.

Oanh Oanh với tư cách là thiên kim tiểu thư của cố Thướng thư họ Thôi, lại càng phải tuân thủ nghiêm ngặt đạo lý của Khổng Mạnh "phi lễ vật thị, phi lễ vật thính, phi lễ vật ngôn, phi lễ vật động". Thêm vào đó Trịnh mẫu lại vô cùng sùng bái lễ nghĩa của Chu Công, "quản trị gia đình nghiêm khắc, có nếp sống băng sương", bên trong không có nổi một đứa trẻ năm thước ra mở cửa, người nào đến mười hai tuổi nếu không gọi thì không được phép bước vào trung đường, điều này khiến Oanh Oanh trở thành một chú chim nhỏ bị giam cầm trong khuê phòng sâu thẳm không thể bay lượn, không dám nhảy nhót. Dù cho khu phòng phía Tây nơi Trương Sinh ở nhờ và viện hoa lê nơi Oanh Oanh nương náu chỉ cách nhau một bức tường, thế nhưng cổ huấn "nam nữ thụ thụ bất thân" đã biến bức tường hoa thấp thành "nóc nhà thế giới" ngăn cản tình yêu vừa chớm nở của Thôi và Trương.

Thứ hai là sự chênh lệch môn đăng hộ đối.

Cha của Oanh Oanh là tể tướng thống lĩnh sáu bộ chín khanh "dưới một người, trên vạn người", xe bốn ngựa cao sang, mặt nam lạy trăm thành, môn đíh hiển hách biết nhường nào; còn Trương Sinh tuy từng là con trai của Lễ bộ thượng thư, nhưng sau khi gia đạo sa sút, trơ trọi một mình, từ lâu đã biến thành kẻ ăn mày áo trắng phiêu bạt như cành liễu gãy. So sánh môn đỉnh của Thôi và Trương, khác biệt một trời một vực. Hôn nhân truyền thống coi trọng nhất là "môn đăng hộ đối", môn đíh thường là viên gạch nền tảng đầu tiên để nam nữ xây dựng tổ uyên ương. Oanh Oanh từ lâu đã không thuộc về riêng nàng, nàng thuộc về một gia tộc, đại diện cho một giai cấp, giả sử gả cho Trương Sinh, sẽ bị dòng tộc đội mão tước châm chọc là chim phượng theo quạ, sẽ làm tổn hại lớn đến danh giá môn miếu họ Thôi.

Thứ ba là danh hoa đã có chủ.

Lúc này Oanh Oanh đã hứa gả làm vợ cho Trịnh Hằng – con trai của Trịnh thượng thư, cháu trai của Thôi thướng thư phu nhân. "Ngựa tốt không mang hai yên, gái ngoan không lấy hai chồng" là kim chỉ nam của hôn nhân phong kiến, Oanh Oanh sống phải là người nhà họ Trịnh, chết phải là ma nhà họ Trịnh, sau khi về cõi tiên thì tấm biển trinh tiết của nàng cũng phải được dựng lên giữa chòm cây tùng cây mộ họ Trịnh. Nếu Oanh Oanh dám làm chuyện động trời, đứng núi này trông núi nọ, bỏ đàn sang ngang, thì chẳng khác nào tự đặt bản thân vào vị trí của một "kẻ lẳng lơ" bị văn hóa phong kiến phán xét.

Trong những sự vật có thể nhìn thấy mà không với tới được, ẩn chứa sự thần bí, sự thần bí chính là một thứ cái đẹp lớn lao. Tình yêu mờ ảo mịt mờ, ắt cũng thuộc phạm vi của sự thần bí. Kể từ khi loài người và loài vượn chia tay nhau, khát khao tình yêu đã trở thành sự ngưỡng vọng và kính lễ tựa như những vì sao và mặt trăng của những người nam nữ ăn uống ngủ nghỉ trên hành tinh mà chúng ta đang sinh sống này. Cứ thứ gì càng thần bí, con người ta lại càng muốn đến gần, thứ "quả cấm tình cảm" càng khó hái được, con người ta lại càng muốn hái để thưởng thức. Trong chữ Hán, chữ "hai người" là "trời", có thể thấy tình yêu đối với nhân loại, vốn là tối cao vô thượng và có thể bao trùm tất cả mọi thứ. Mặc dù gông cùm xiềng xích của lễ giáo phong kiến kiên cố và chặt chẽ đến thế, thế nhưng thần ái tình lãng mạn, chưa từng màng tới những đạo đức giả dối ấy, một khi đã có đầy đủ bầu không khí và môi trường sinh ra tình yêu, thì "con sư tử tình cảm" bị giam cầm ấy sẽ phá vỡ lồng giam, để diễn ra từng màn bi hài kịch về tình yêu làm rung động hồn phách.

Phổ Cứ Tự chính là nơi có môi trường và bầu không khí để Thôi và Trương nảy sinh tình yêu.

Phổ Cứ Tự từng là "công đức viện" của Võ Tắc Thiên, cho dù là viện hoa lê hay khu vườn phía sau chùa, đều mang không gian sinh mệnh mang đậm chất quý tộc. Trong vườn, có non bộ xếp đá, hồ nước trong khe suối thanh mát, có thể khiến người hữu tình lưu luyến trong khung cảnh sóng nước dập dờn gợn sóng lăn tăn, bóng mây mờ ảo; có hai đình Uyên Ương mái cong góc uốn, cầu nhỏ đường cong nối liền hai đình, có thể khiến cặp tình nhân "một người nấp mình bên lan can cong, một người đứng quay lưng dưới non nước" cùng ngâm thơ họa vận, phượng hoàng hòa ca; trong bóng hoa được che khuất bởi tùng già bạt lùn, trúc xanh rủ bóng liễu mềm, có Đài Bái Nguyệt nơi Võ Tắc Thiên từng đốt hương trong đêm sâu thuở xưa, lại càng có thể cung cấp cho tài tử giai nhân cùng vẽ nên một bức tranh hẹn hò đêm trăng thanh nhã dịu dàng, yên bình ấm áp...

Nương thân trong cung Phạn Vương cấm dục, Trịnh mẫu nhầm tưởng rằng mình đến một vùng đất tịnh thổ, thế nên đã lơi lỏng sự cảnh giác canh chừng Oanh Oanh, bà không những chuẩn y cho Oanh Oanh vốn "cửa không bước ra, cửa hai không bước tới" được đến ngôi chùa có phong cảnh như chốn Đào Nguyên để giải trí tiêu sầu, mà còn đặc biệt cho phép Oanh Oanh đến vườn sau bái nguyệt đốt hương vào lúc đêm khuya thanh vắng. Khi Trương Sinh sau vụ "kinh diễm" nghe được từ miệng nhà sư về tung tích ban đêm của Oanh Oanh, còn chưa đợi trăng lên đến bức tường phía Đông, vị "tình chủng này" đã đến góc tường vườn đứng chờ. Cậu "ghé tai nghe ngóng, rón rén bước đi; tĩnh mịch lặng thầm, lén lút chờ đợi", "đợi chờ nàng Oanh Oanh xinh xắn chỉnh tề, uyển chuyển thướt tha"...

Bầu không khí vô cùng kỳ diệu. Bầu không khí tuyệt đẹp, thường khiến mọi thứ cũng trở nên tuyệt đẹp. Những luận điểm về thơ như "Cảnh chính là mối duyên của thơ (Tạ Trăn)", "Gặp cảnh mà đắc ý, thấu vật mà đắc thần, ắt có câu linh thông", "Không thể làm lời cảnh, thì sao có thể làm lời tình (Vương Phu Chi)" của người xưa, không một câu nào là không nói lên rằng bầu không khí tuyệt đẹp cụ thể có thể nâng cao đáng kể nhận thức thẩm mỹ của con người.

Trăng sáng gió trong, trời cao không bụi, ngân hà đổ bóng, bóng hoa ngập sân... Trong bầu không khí thơ mộng tựa họa ấy, Oanh Oanh có Hồng Nương đi cùng, bước vào trong khu vườn.

Trong mắt người có tình, vật gì cũng có tình. Giờ phút này, trong mắt Trương Sinh, vầng trăng sáng giống như một mỹ nhân ngọc chất tự nhiên, nhìn thì thấy gần, chạm vào thì lại xa vời. Theo làn sương mỏng dâng lên, hương thơm lan tỏa khắp nơi, vị tài tử đa tình này sao có thể không dạt dào thi hứng:

Đêm trăng lồng lộng sáng, xuân bóng hoa tịch mịch;

Sao đối diện vầng trăng sáng, chẳng thấy người trong trăng?

Những câu thơ nảy sinh từ cảnh giới ấy, đi kèm với trăng sáng gió mát phát âm chuẩn xác truyền vào tai Oanh Oanh, sao có thể không khơi gợi lên biết bao giấc mộng thê lương, biết bao nỗi bi thương của người thiếu nữ mang tình xuân bị giam cầm trong khuê phòng sâu thẳm! Oanh Oanh cũng là một thục nữ "trong ngực chứa gấm vóc, ngòi bút nhả trân châu" có tài năng của Trác Văn Quân, rõ ràng là vô cùng bất mãn với cuộc hôn nhân môn đăng hộ đối do cha mẹ sắp đặt. Người biểu huynh Trịnh Hằng của nàng là kẻ tiểu nhân mang danh lớn, một công tử bột chỉ biết chìm đắm trong tửu sắc lạc thú. Đối mặt với Trương Sinh có tài hoa và tướng mạo của Tư Mã Phụ Như, nàng dường như lập tức tìm thấy tri âm để trút bỏ khối uất hận trong ngực, liền họa lại ngay:

Khuê phòng lạnh lẽo đã lâu, vô sự trải qua mùa xuân hoa nở;

Đoán rằng người đang ngâm vịnh cất bước kia, chắc hẳn thương xót người đang dài thở than.

Đây là màn xướng họa kỳ phùng địch thủ, đây là sự họa đáp "bảy bước" với "tám đấu"! Bài thơ họa của Oanh Oanh còn mang sức hút mãnh liệt hơn cả ánh sáng thánh thiện sinh ra từ "ánh thu ba chuyển" lúc trước, Trương Sinh lúc ấy chắc hẳn sẽ bất chợt dâng lên cảm giác được đốn ngộ gần như xa xỉ. Oanh Oanh dưới ánh trăng, lại càng giống như hóa thân của thiên thần!

Trong tình yêu kinh điển, thơ ca thường là phương tiện truyền tải và trao gửi tình yêu.

Thơ ca chính là sắc màu của cảm xúc. Sự thanh thoát và hài hòa, chính là sinh mệnh của thơ ca. Thơ ca không phải là sự hưởng lạc của một giác quan nào đó của con người, mà là tinh linh của toàn bộ các giác quan thậm chí là siêu giác quan. Chính thơ ca, đã mang lại cho Oanh Oanh niềm vui "tâm linh tương thông một điểm là hiểu"; cũng chính thơ ca, đã mang lại cho Trương Sinh sự khoái chí "ngàn đời khó tìm được một tri âm".

Trong những trang sách của tình yêu kinh điển, bản thân tình yêu chính là một bài thơ tuyệt đẹp và thuần khiết.

Các đôi tình nhân hiện đại, e rằng rất khó bước vào môi trường và bầu không khí lấy thơ làm mối mai như Thôi và Trương ngày trước.

Sự mất cân bằng sinh thái đã khiến tự nhiên không còn trọn vẹn, càng không còn mờ ảo linh khí. Không gian sinh tồn của nhân loại chật hẹp khiến không gian tâm hồn cũng ngày càng chật chội, đến cả động vật cũng ngày càng đần độn, thoái hóa mất đi linh khí. Luồng sóng văn hóa đại chúng thương mại, từ lâu đã cuốn phăng đi vị thần thơ lãng mạn trong ngực của con người, những đường ống thông tin tiêu dùng đã bơm đầy những dục vọng vật chất vào tâm hồn con người hiện đại, trái tim cũng không còn thanh thoát nữa.

Khi chúng ta bước đi trên bến Thượng Hải vào đêm hè, nhìn thấy một chiếc ghế dài có mấy đôi tình nhân chen chúc ôm hôn thắm thiết bất chấp người xung quanh; khi chúng ta đứng ở bãi tắm Thanh Đảo vào ngày hè oi ả, nhìn thấy đám người tắm biển chen chúc nhau như một nồi sủi cảo, bạn sẽ không khỏi thở dài ngao ngán: thời đại các đôi tình nhân thuở trước dưới trăng trước hoa, e ấp ngượng ngùng, nắm tay đối mặt đã trôi qua từ lâu rồi. Khi chúng ta ở dưới bóng râm của một công viên nào đó hay trên bãi cỏ, nhìn thấy từng đôi nam nữ thời trang nằm nghiêng ngả, bên cạnh còn vương vãi một đống rác sinh hoạt; khi chúng ta ở một con hẻm nào đó hay một cửa hàng nào đó, nhìn thấy từng cặp trai tài gái sắc vì một chuyện vụn vặt lông gà vỏ tỏi trong đời sống mà bất thình lình chỉ mũi mắng nhiếc lẫn nhau, bạn sẽ cảm thán không thôi: con người hiện đại bị các vấn đề thực tế lấp đầy tâm hồn, đã đánh mất đi tâm trạng và phông nền ấy, để bước đến với phong cảnh tình thơ ý họa trong tình yêu kinh điển.

Buổi tối Thôi và Trương cùng ngâm thơ dưới trăng, chỉ là một nhúm mây hồng mà thần ái tình ném vào đôi nam nữ u mê này. Đối với Thôi và Trương, nếu muốn mang đám mây lồng lộng lý tưởng giáng xuống Phổ Cứ Tự thực tế, thì vẫn vô cùng khó khăn gian khổ. Hay là trời xanh có mắt, cố ý dùng sợi chỉ đỏ buộc chặt Thôi và Trương lại với nhau, đến mức phái tên giặc cỏ Tôn Phi Hổ đến để "thêm dầu vào lửa".

Kẻ phản nghịch Tôn Phi Hổ vốn là viên quan phòng thủ cầu sông độ khẩu Bồ Tân, nghe tin Oanh Oanh "chân mày xanh liếc, má sen nở xuân, có dung mạo nghiêng nước nghiêng thành, nhan sắc như Tây Thi và Dương Thái Thân", liền thống lĩnh năm nghìn binh mã, vây kín Phổ Cứ Tự, muốn cướp Oanh Oanh về làm vợ... Căn cứ vững như bàn thạch của hôn nhân phong kiến bị một thế lực tàn ác khác làm cho rung chuyển, Trịnh mẫu trong thời khắc sinh tử quan trọng, cũng chẳng màng tới giáo điều phong kiến môn đăng hộ đối tam tòng tứ đức nữa, ngược lại hứa hẹn rằng ai đánh lui được giặc, bà sẵn sàng đem của hồi môn để gả Oanh Oanh cho người đó. Vừa hay bạn học thuở nhỏ của Trương Sinh là Đỗ Khược, sau khi bỏ văn theo võ đã lên chức Trịnh Tây Đại tướng quân, thống lĩnh mười vạn quân mã trấn thủ Bồ Quan, sau khi nhận được thư cầu cứu của Trương Sinh, lập tức tung ngựa chạy đến, "quét sạch nửa vạn giặc cỏ chỉ trong khoảnh khắc tựa mây bay"...

Thế nhưng, con người đôi khi lại là loài động vật vô tình nhất, sau khi biến cố qua đi, Trịnh mẫu lại vứt bỏ lời hứa ra sau đầu, sau khi cho Trương Sinh và Oanh Oanh nhận nhau làm anh em ruột xong, thì cái bộ mặt vệ đạo sĩ của hôn nhân phong kiến lại căng cứng hơn trước; bức tường hoa thấp, từ đó lại trở thành ranh giới Sở Hán ngăn cách tình yêu của Thôi và Trương; khiến cho Tây Sái dưới trăng, chốc lát hóa thành giấc mộng Nam Kha. Một người tương tư ngã bệnh nặng, một người nước mắt bi thương ướt đẫm khăn thơm...

Khi Trương Sinh muốn treo cổ tự vẫn để tuẫn tình, Hồng Nương lanh lợi nhanh nhẩu cởi mở đã mách nước cho Trương Sinh rằng, tiểu thư vô cùng ái mộ tiếng đàn, có thể dùng tiếng đàn để giãi bày tâm sự...

Lại là một đêm trăng thanh gió mát. Tiếng đàn vang lên. Oanh Oanh đang đốt hương bái nguyệt đã bị tiếng đàn thu hút. Chỉ nghe tiếng đàn lanh lảnh như đồ trang sức bằng ngọc trên búi tóc kêu lanh keng, tựa như ngọc bội trên chiếc váy dài kêu leng keng; vừa giống như chiếc chuông gió dưới mái hiên lung lay theo gió, lại vừa giống như chiếc móc vàng dưới rèm cửa gõ vào khung cửa sổ... "Tiếng đàn hào hùng, tựa như thiết kỵ đao giáo dập dìu; tiếng đàn u tịch, tựa như hoa rơi nước chảy lững lờ; tiếng đàn cao vút, tựa như gió thanh trăng sáng hạc kêu giữa trời; tiếng đàn thấp thoáng, tựa như lời nam thanh nữ tú, chốn ô cửa sổ nhỏ, thì thầm"...

Trong tiếng đàn, Oanh Oanh và Trương Sinh đang tiến hành sự va chạm giữa linh hồn với linh hồn, lời thì thầm giữa tâm hồn với tâm hồn, sự hòa quyện giữa tình cảm với tình cảm.

Tiếng đàn, giống như một khối nam châm khổng lồ, lôi kéo Oanh Oanh không kìm lòng được bước ra khỏi khu vườn, đi thẳng đến thư phòng của Trương Sinh. Trương Sinh đang gảy đàn phát hiện bóng người lấp ló trước cửa sổ, biết là Oanh Oanh đã đến, liền đổi phím đàn khác, vừa gảy vừa cất tiếng hát bài "Phượng Cầu Hoàng": "Có giai nhân kìa, gặp qua không quên. Một ngày không gặp kìa, nhớ nhung phát cuồng... Gảy đàn thay lời kìa, muốn giãi bày tâm sự... Nguyện cùng sánh đôi kìa, dắt tay cùng đi! Không được bay cùng nhau, khiến ta chết chìm." Tiếng đàn thê lương, từ khúc thắm thiết, lại càng mang một sức mạnh hút hồn đoạt phách, Oanh Oanh không kìm được tuôn dòng lệ... lúc này, âm nhạc lại trở thành men nở để Thôi và Trương phát triển tình yêu.

Âm nhạc, dùng âm thanh và thời gian để biểu đạt sự hài hòa trong cảm xúc của con người, nó có không gian tưởng tượng vô biên, có độ đàn hồi vô hạn, có thể biến hóa ra vô vàn chiêu trò, có thể dung chứa vô vàn nội dung. Niềm vui của nhân loại cần âm nhạc để biểu đạt, vết thương lòng cần âm nhạc để vỗ về. Âm nhạc tuyệt vời, có thể khiến linh hồn con người hít thở sâu, có thể khiến con người vượt qua cõi phàm tục, khiến người ta lĩnh hội được ý nghĩa cốt lõi của linh tính giữa chốn mịt mờ xa xăm.

Chính việc Trương Sinh đem hết tâm sự gửi gắm vào cây đàn ngọc, mới khiến cho mọi nỗi đau đớn được hóa giải dịu dàng trong tiếng đàn, dòng nước mắt bi thương cũng theo giai điệu tuyệt vời hóa thành khói nhạt.

Trái tim thuần khiết của Oanh Oanh cũng được gột rửa và thăng hoa trong âm nhạc trong suốt, người thiếu nữ yếu ớt này càng kiên định thêm lòng tin chống lại lễ giáo phong kiến, và dần dần chuyển từ sự phản kháng trong nội tâm thành hành động bên ngoài.

Oanh Oanh lấy Hồng Nương làm mối mai, trải qua chuỗi ngày giày vò chín khúc quanh co như "gấm thêu truyền tình", "soi gương thẹn thò", "vượt tường đêm", "Hồng Nương hỏi bệnh", cuối cùng đã dứt khoát không hối hận bước vào thư phòng của Trương Sinh, cùng đi đến "cuộc hẹn hò dưới trăng".

Năm

Tương truyền rằng, thời nhà Minh có một nhà nho tên là Khâu Quỳnh Sơn, bình thường vốn yêu thích các danh thắng, say đắm non nước. Một năm nọ vào mùa xuân, ông đi đến vùng trung tâm Thái Nhạc, bỗng thấy một ngôi cổ tự, sừng sững uy nghiêm giữa những cụm tùng bách uốn lượn. Bước vào điện Phật, Khâu sinh thầm giật mình: Bốn bức tường thiền đường, vẽ đầy những bức tranh "Tây Sái Ký", Oanh Oanh Hồng Nương, nét vẽ sống động như thật, đẹp đến cực điểm, hồn xiêu phách lạc. Một hàng tăng đồ thích tử, mắt dán chặt vào bức tranh, ngồi tĩnh tọa tu hành. Khâu sinh không vui, bước tới lớn tiếng chất vấn một vị lão nạp đang ngồi kiết già hướng về cửa: "Tăng nhân cửa Phật, nên sáu căn thanh tịnh, giữ mình trong sạch, sao lại dung túng cho những bức tranh tục tĩu dơ bẩn của nam thanh nữ tú bôi nhọ thiền đường, khiến đầu Phật dính phân thế này?" Vị lão nạp tay cầm tràng hạt, thong thả đáp rằng: "Thí sinh có điều không biết, tăng đồ chính là lĩnh hội chân lý Phật học từ những bức tranh này." Khâu sinh khó hiểu, càng thêm kinh ngạc: "Chân lý vì sao mà lĩnh hội được?" "A Di Đà Phật." Vị lão nạp khép hờ hai tay, bình tâm tĩnh khí nói: "Trong 'Tây Sái Ký' lúc Trương Sinh 'kinh diễm', chẳng phải từng ngâm câu 'Sao chịu nổi nàng lúc ra đi liếc mắt nhìn đưa tình' đó sao? Tăng đồ chính là ngộ thiền từ 'ánh thu ba' đó." Thấy Khâu sinh vẫn còn vô cùng hoang mang, lão nạp liền nói trúng trọng tâm: "Liễu Hạ Hôi dẫu là một kẻ phàm phu tục tử, còn có thể ngồi trong lòng ôm mỹ nhân mà không loạn, họ làm được thì tăng gia chúng ta càng làm được. Thôi Oanh Oanh mới gặp Trương Sinh lúc ra đi có 'ánh thu ba chuyển', làm mê muội Trương giải nguyên, nhưng lại không thể làm mê muội đám tăng nhân chúng ta tuân thủ giới luật cửa Phật."...

Phải thừa nhận rằng, con người là loài động vật duy nhất trên thế giới này có ý chí. Nhưng ý chí dẫu kiên định đến đâu thì con người cũng có yếu điểm, đều có sự không thể chống cự lại trước một số loại cám dỗ nào đó. Sắc đẹp, trong vô vàn cám dỗ chính là cám dỗ mê hoặc nhất cũng là khó chống cự nhất. Đám tăng đồ do lão nạp quản lý đối với "ánh thu ba" của Oanh Oanh trên thiền đường, liệu tâm hồn có thể tu luyện đến mức không một hạt bụi hay không, không ai có thể biết được. Nhưng lão nạp xuất phát từ sắc đẹp, dạy dỗ đám tăng đồ thu tâm nhiếp tính, lại chính là nắm bắt được gốc rễ trong dục vọng của con người.

Khao khát tình yêu là quy luật tự nhiên mà con người mãi mãi khó lòng thoát khỏi. Xét theo một ý nghĩa nào đó, tình yêu là trung tâm và tinh hoa của sinh mệnh con người, còn đối với giới trẻ, tình yêu lại càng là một thứ dưỡng chất không thể thiếu trong cuộc đời. Thế nhưng, mối tình vướng bận thì chẳng ai nói cho rõ, món nợ tương tư thì lấy gì mà trả nổi. Khoa học hiện đại tuyên bố: Đại não của con người được cấu thành từ mười lăm tỷ nơ-ron thần kinh, có thể lưu trữ một trăm tỷ đơn vị thông tin. Với chuẩn mực khoa học hiện tại, để chế tạo một cỗ máy vi tính có công suất tương đương với đại não con người, cần tiêu tốn ba trăm tỷ đô la Mỹ. Thế mà cỗ máy này khi chơi cờ vây với con người, vẫn thường xuyên chuốc lấy thất bại dưới tay con người. Thế mới thấy con người là loài động vật cao cấp phức tạp nhất trong muôn vàn sinh linh. Lãnh thổ tình cảm của con người là nơi phức tạp nhất trong tất cả mọi sự khác biệt trên thế giới. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, sáu căn khó tịnh, linh thức quấn quýt lấy nhau, mỗi thứ tự tìm cho mình những hướng đi và sự biến hóa khác nhau. Bản tính đứng núi này trông núi nọ, cả thèm chóng chán, ham muốn vô tận, "uống cạn sông tình vẫn thấy đói khát" của con người đã quyết định tình yêu là một đề tài có đáp án vô tận và luôn tồn tại những sự khác biệt.

Bức tranh về tình yêu kinh điển được cất giấu sâu trong kho báu của vương quốc nghệ thuật, muôn hình vạn trạng, rực rỡ như gấm thêu, nhưng những bức tranh ấy chỉ có thể cất giữ và phóng chiếu trong chiếc hộp tâm hồn hướng về cái đẹp của nhân loại, còn ở xã hội thực tại thì rất khó tìm thấy bóng dáng kiều diễm của nó. Nghệ thuật vốn dĩ là sản phẩm của sự đau khổ, tình yêu kinh điển không có cái nào là không phải do con người dệt nên bằng những sợi tơ lý tưởng, sau khi đã không ngừng đau đớn rồi ngẫm lại nỗi đau.

Tây sương ký của Vương Thực Phủ cũng vậy.

Những tác phẩm bất hủ thường bắt nguồn từ sự vỡ mộng. Mức độ lay động lòng người của các tác phẩm bất hủ thường tỷ lệ thuận với mức độ vỡ mộng của thời đại đó.

Sau khi người thống trị Mông Nguyên với câu nói "chỉ biết giương cung bắn đại bàng" thống nhất Trung Quốc, trên những trang sử Hoa Hạ từng xuất hiện những chương mục khó đọc nhất. Triều đại Mông Nguyên chia người trong nước thành mười bậc: một quan, hai lại, ba tăng, bốn đạo, năm y, sáu thợ, bảy thợ săn, tám dân, chín nho, mười ăn mày. Xem ra, việc xếp trí thức thành "giao lão cửu" (cục phân thứ chín) không phải là phát minh của thời "Văn hóa Đại cách mạng", mà "bản quyền" của nó phải thuộc về những kẻ thống trị Mông Nguyên. Vào thời Nguyên, địa vị của các nho sinh học trò vô cùng thấp kém, gần như đồng hạng với kẻ ăn mày. Thêm vào đó, triều Nguyên trong hơn tám mươi năm đã đình chỉ chế độ khoa cử, bịt kín con đường duy nhất dẫn đến quan lộ của trí thức, khiến phần lớn trí thức chỉ có thể rên rỉ giãy giụa ở tầng lớp đáy của xã hội. Những trí thức chính trực hầu như đều có lương tâm, mà lương tâm là trân châu quý giá nhất trong tâm hồn nhân loại. Hủy hoại trân châu vật chất thì chưa gọi là vỡ mộng, nghiền nát trân châu trong tim mới là bi thảm lớn nhất của một thời đại. Khi tri thức bị xem thường và lăng nhục thậm tệ, những trí thức chân chính thường mang nhiều âu lo và đau khổ hơn chúng sinh vạn loại. Khi ánh sáng lương tâm bị ác ma dập tắt, khi những vết thương của lương tâm ngay cả Thượng đế cũng không thể chữa lành, thì lương tâm bị kìm nén thường sẽ thôi thúc nhà thơ cất tiếng gọi, sai khiến từ nhân cất lời bộc bạch...

Rất nhiều di tích văn hóa ở vùng Vĩnh Tế đã chứng minh rằng câu chuyện tình yêu giữa Trương Sinh và Thôi Trân Trân diễn ra tại chùa Phổ Cứu là có nguyên mẫu trong đời thực. Người đầu tiên đưa câu chuyện này vào văn bản là Nguyên Chẩn - một đại thi hào nổi tiếng ngang hàng với Bạch Cát Dư vào thời Trung Đường - qua tác phẩm Hội chân ký. Không lâu sau, bạn văn của Nguyên Chẩn là Lý Thân lại viết câu chuyện truyền kỳ này thành bài thơ Oanh oanh ca. Dù là Hội chân ký hay Oanh oanh ca, đều miêu tả Trương Sinh là một văn nhân bạc tình "cả thèm chóng chán", còn tuyệt đại giai nhân Oanh oanh đều rơi vào kết cục bi thảm "vì chàng mà tụy tụy phờ phạc lại thẹn thùng với chàng". Các nhà thơ Bắc Tống là Tần Quan, Mao Bàng đều từng viết bài Điêu tiếu chuyển đạp - Oanh oanh, và nàng Oanh oanh si tình cũng rơi vào kết cục "bác tình niên thiếu như phi nhứ (bông liễu bay), mộng trục ngọc hoàn tây khứ" (giấc mộng đuổi theo ngọc hoàn về phương tây).

Bi thảm thê lương của tình yêu nam nữ càng làm nổi bật bản tính con người, khiến con người tỉnh táo nhìn thấy mặt "ác quỷ" trong nhân tính. Kỹ lưỡng kiểm tra lại các phiên bản tình yêu kinh điển, kết cục bi kịch chiếm phần lớn. Trong đó, có cả yếu tố xã hội tạo thành, và cũng có cả sự sai khiến từ nhược điểm con người. Nhớ lại Tư Mã Phàm - một bậc tuấn kiệt hào hoa, khi gảy đàn cất cao bài Phượng cầu hoàng, tình cảm yêu mến Trác Văn Quân của ông nồng nhiệt biết bao, bồng bột biết bao, cuồng nhiệt biết bao. Thế nhưng khi họ Tư Mã ngồi được chức quan cao, cưỡi được tuấn mã rồi, lại vạm phải lỗi lầm xưa cũ của nhân loại là cả thèm chóng chán, chỉ đành phó mặc cho Trác Văn Quân đối mặt khóc ca khúc Bạch đầu ngâm...

Khi Vương Thực Phủ viết Tây sương ký, ông không dừng lại trước những cột mốc do các bậc văn hào đời trước cắm sẵn. Trên cơ sở tác phẩm Tây sương ký chư cung điều của Đổng Giải Nguyên người Kim đã đổi kết cục bi kịch thành đại đoàn viên, ông lại một lần nữa nâng tầm cao mới cho câu chuyện tình yêu giữa Thôi và Trương. Trong việc đẩy mạnh hơn nữa sự miêu tả Thôi và Trương dùng nhân tính để quyết chiến đến cùng với lễ giáo phong kiến, ông đã phóng thẳng ngòi bút vào toàn bộ xã hội. Triều Nguyên là một hố đen lịch sử nuốt chửng mọi thứ ánh sáng thiên quang trong vũ trụ, trong bóng tối kinh hoàng ấy, yêu ma phấp phới, oán quỷ kêu sầu, quan, lại, tăng, đạo thì chìm đắm trong tửu sắc hoa lệ, còn công, nông, nho,ăn mày thì heo sinh chó sống, toàn bộ xã hội đều đang mơ những giấc mơ chết chóc. Đối mặt với hố đen này, Vương Thực Phủ đã hóa thân ánh sáng trong tim, dũng khí trong gan và ánh sáng linh hồn của mình thành ngọn lửa hy vọng, bay lượn trong bóng tối vô tận...

Văn có tiếng trống làm rung động lòng người, thơ có câu hay khiến mắt người sáng lên. Khi đọc Tây sương ký, tôi thường kinh ngạc: Khi những trân châu trong tâm hồn bị một xã hội nghiền nát thành bột mịn, sao Vương Thực Phủ có thể viết ra nhiều câu chữ viên mãn tròn trịa như "những hạt châu lớn nhỏ rơi xuống đĩa ngọc" đến thế?

Xã hội triều Nguyên tuy tăm tối, nhưng trạng thái nguyên sinh của đại tự nhiên do Thượng đế tạo ra lại không phải chịu sự tàn phá quá lớn. Trang Tử từng nói: "Thiên địa hữu đại mĩ nhi bất ngôn" (Trời đất có vẻ đẹp lớn mà không nói). Vương Thực Phủ, người am tường cảnh sắc non nước Phổ Châu cổ xưa, chắc hẳn đã hái lượm được tư vị tình cảm đẹp đẽ từ vẻ đẹp lớn lao không nói nên lời ấy. Con sông Hoàng Hồng chín khúc cuồn cuộn sóng gió, chiếc cầu phao vắt ngang không trung ở độ đò Phổ Tấn, đã ban cho Vương Thực Phủ sự phóng khoáng tựa biển dựng mây rủ; những sắc màu rực rỡ nhất của thời Thịnh Đường ngưng đọng trên các kiến trúc của chùa Phổ Cứu, màu xanh tươi của ngàn khóm trúc quân tử đung đưa yểu điệu trong chùa, đã ban cho Vương Thực Phủ sự tao nhã tựa vân chạm khắc vàng; dòng suối thanh mát và khe bích thủy tựa gấm lụa trong dãy Trung Trio, mây bay khói lượn tựa áo tiên trên Ngũ Lão Phong, đã ban cho Vương Thực Phủ vẻ đẹp thanh khiết tựa sen mọc từ nước; tiếng chim hót gõ ngọc khua vàng giữa núi rừng, loài cò đẹp như tiên trên mặt nước sông Hoàng Hà, đã ban cho Vương Thực Phủ sự khoáng đạt mờ ảo như chiêm bao... Tôi thậm chí còn cảm thấy, Tây sương ký được viết nên bằng cách chấm ngòi bút vào những giọt sương trên đóa hoa liên kiều vàng óng và hoa long bách trắng bạc của núi Trung Cửu Tự...

Ý nghĩa của tình yêu tuy khó giải thích, nhưng lại là "mật mã" thông dụng của toàn thế giới.

Trong hơn bốn trăm cuốn "sách cấm" mà tôi dùng huy hiệu để đổi lấy vào thời kỳ "Văn cách", có một bộ Toàn tập Shakespeare. Khi đọc Romeo và Juliet, tôi nhận thấy hoàn cảnh và tâm trạng của các nhân vật chính dưới ngòi bút của Shakespeare và họ Vương khi đấu tranh cho tự do yêu đương lại giống nhau đến thế. Tôi từng ngâm vịnh rất lâu dưới một đoạn độc thoại trong vở kịch của họ Vương và của Shakespeare, đồng thời gạch chân những điểm nhấn.

Trong vở kịch của họ Vương, khi Trương Sinh nhận được bức thư vô cùng nổi tiếng của Oanh Oanh: "Đãi nguyệt tây sương hạ, nghênh phong hộ bán khai, cách tường hoa ảnh động, nghi thị ngọc nhân lai" (Đợi trăng dưới hiên tây, đón gió nửa hé cửa, bóng hoa qua tường động, ngờ đâu người ngọc đến), lòng chàng vô cùng mong mỏi trời tối để vượt tường sang hội ngộ với Oanh Oanh, và đã cất lên tiếng gọi từ tận đáy lòng:

... Muốn đến ước hẹn dưới hoa hải đường, sao mặt trời lại mọc thêm rễ? (Nhìn mây trời) Cha chả! Mới chính ngọ thôi ư... Trời xanh vạn dặm không mây. Nhọc nhằn thân xác kẻ lữ khách mệt mỏi, hận chết Lỗ Dương ham chiến trận, không chịu để mặt trời đỏ lặn về tây... Sao vô cớ có chim ba chân, quay quần sáng chói lọi, làm sao có được cung của Hậu Nghệ, bắn rụng vầng nhật này đây? Cảm ơn trời nhé! Thế là mặt trời đã sớm lặn xuống rồi đấy! Cha chả! Thế là đã sớm đánh trống rồi đấy! Cha chả! Thế là đã sớm đánh chuông rồi đấy! Kéo cửa phòng lại, đến đó, tay vịn cành dương liễu nhảy tót qua tường.

Nữ chính Juliet trong kịch Shakespeare sinh ra ở thành Verona, là con gái độc nhất của gia tộc Capulet nổi tiếng thế giới. Viên ngọc trong tay cha mẹ này lại đem lòng yêu Romeo - đứa con trai duy nhất của gia tộc Montague, một dòng dõi vọng tộc khác trong thành phố có mối thù đời đời kiếp kiếp với gia tộc Capulet. Juliet sốt sắng mong mỏi mặt trời lặn, tha thiết chờ đợi giây phút hội ngộ cùng người tình Romeo, cũng có đoạn độc thoại nội tâm thế này:

Hãy chạy mau lên, hỡi những con tuấn mã đạp mây lửa, hãy kéo mặt trời trở về chốn an nghỉ của nó; ước gì Phaeton cầm cương quất roi cho các ngươi phi nhanh đến phương tây, để tấm màn đêm u ám buông xuống thật nhanh. Hãy giở tấm màn dày đặc của ngươi ra, hỡi đêm tối thành toàn cho tình yêu!... Hãy đến đi, đêm tối! Hãy đến đi, Romeo! Hãy đến đi, người là ánh sáng trong đêm tối của ta!

Họ Vương và Shakespeare, cách xa vạn dặm, cách nhau ba trăm năm. Màu da khác biệt, ngôn ngữ hoàn toàn khác nhau. Nhưng Trương Sinh và Juliet dưới ngòi bút của họ, đều vì muốn đến cuộc hẹn dưới hoa với người tình mà chê mặt trời lặn quá chậm. Khi độc thoại nội tâm, một người viện dẫn thần thoại truyền thuyết cổ xưa của Trung Quốc là "Hậu Nghệ bắn mặt trời", hận không thể dùng cung của Hậu Nghệ để bắn rơi mặt trời; một người viện dẫn thần thoại cổ điển phương Tây là "Phaeton con của thần mặt trời đánh xe", chỉ mong sao Phaeton dùng xe ngựa kéo mặt trời trở về chốn an nghỉ...

Trương Sinh và Oanh Oanh phải đối mặt với sự khác biệt về môn đăng hộ đối, Romeo và Juliet phải đối mặt với thù hận gia tộc. Cả hai cặp đôi uyên ương muốn bay lượn cùng nhau, đều phải phá vỡ những rào cản của thế tục. Chỉ là do sự khác biệt của thời đại, sự khác biệt của dân tộc, sự khác biệt của văn hóa, mà Oanh Oanh khi khao khát tình yêu thì thẹn thùng, rụt rè, kín đáo; còn Juliet đang sống trong thời kỳ Phục hưng của châu Âu, làn sóng tư tưởng hậu nhân văn chủ nghĩa lại tỏ ra táo bạo, nồng cháy và phóng khoáng mà thôi.

Tinh thần phản nghịch là nhân tố tích cực nhất trong sự tiến bộ của nhân loại, đồng thời cũng là bà đỡ cho mọi sự đổi mới nghệ thuật. Cả kịch của họ Vương và kịch của Shakespeare đều là những tượng đài mang nhân tính có sinh mệnh dám thách thức lễ giáo hoặc thách thức thần quyền. Nếu nói Shakespeare là "linh hồn của thế kỷ" châu Âu (Ben Jonson), thì chúng ta cũng có thể đường hoàng khẳng định rằng Vương Thực Phủ - người sớm hơn Shakespeare hơn ba trăm năm - cùng các nhà viết kịch đại tài đời Nguyên như Quan Hán Khanh, chính là những linh hồn kiêu ngạo trong thời kỳ Nguyên mund tăm tối.

Lục

Gác chuông lớn của chùa Phổ Cứu sừng sững sừng sững giữa lưng chừng núi Nga Mi, mái cong đấu cúng, nguy nga hùng vĩ mà thanh tú. Tiếng chuông sớm mõ chiều hôm chốn cửa Phật nhằm cảnh tỉnh thế nhân vạn duyên đều không. Nào ai ngờ rằng, thuở trước khi tướng phản tặc Tôn Phi Hổ dẫn nửa vạn binh lính vây hãm chốn cửa Phật, chiếc gác chuông hùng vĩ này lại có lúc biến thành "đài quan trận".

Trong lớp đất dày ở chốn đồng hoang ba mặt nam, bắc, tây dưới chân núi Nga Mi, tuy không còn lưu lại áo giáp bị bắn thủng của những tên phản tặc Tôn Phi Hổ, cũng chẳng lưu lại mũi tên chính nghĩa của tướng quân Bạch Mã Đỗ Khược và binh lính của ông, thế nhưng trong chiếc gác chuông nguy nga này, lại lưu giữ ký ức về cái đẹp và cái xấu, triết lý về thiện và ác mà năm tháng chẳng thể cuốn trôi.

Sự dã man khởi nguồn từ tính động vật. Bạo lực chốn nhân gian là từ đồng nghĩa với sự dã man. Việc động vật chiếm đoạt bạn đời phần lớn dựa vào "sự cạnh tranh công bằng của sức mạnh", còn bạo lực chốn nhân gian đôi khi cũng có thể khiến sắc đẹp phải khuất phục. Sự cưỡng chiếm sắc đẹp của bạo lực đi xa hơn sự dã man của loài vật rất nhiều, thế nhưng bạo lực và tình yêu thì mãi mãi không thể ở chung một phòng. Hành vi cướp đoạt sắc đẹp kiểu Tôn Phi Hổ, dù ở bất kỳ thời đại nào, bất kỳ quốc gia nào, cũng đều bị thế nhân phỉ nhổ, và cuối cùng đều chuốc lấy kết cục "thân và danh cùng hủy diệt".

Xã hội từ khi phân chia giai cấp đến nay, quyền lực liền trở thành thứ rượu mạnh nhất chốn nhân gian. Khi quyền lực phục vụ cho một giai cấp, một gia tộc hay thậm chí là tư dục của cá nhân, thì việc quyền lực chiếm đoạt sắc đẹp đằng sau vẻ đường hoàng chính đáng, đạo mạo nghiêm túc, thường tỏ ra vô cùng dễ dàng. Việc chiếm đoạt bằng quyền lực này so với việc bạo lực cưỡng chiếm sắc đẹp, lại càng trực diện hơn, tham lam hơn và vô liêm sỉ hơn.

Trong một xã hội môn đăng hộ đối phân định giai cấp nghiêm ngặt, quyền lực đối với hôn nhân vô cùng hào phóng, nó có thể để cho các bậc công khanh quý tộc hưởng trọn niềm vui chốn nhân gian; nhưng quyền lực đối với tình yêu lại cực kỳ keo kiệt, nó thường khiến những đôi lứa si tình rơi vào hoàn cảnh hiểm trở trắc trở. Khi Oanh Oanh và Trương Sinh lén lút thành công, yêu nhau đến mức chết đi sống lại đảo điên trời đất thì bị phu nhân họ Thôi phát hiện. Lão phu nhân thừa biết ái nữ và Trương Sinh đã ván đóng thuyền, không những không nương tay mở cho một con đường sống, mà ngược lại vẫn ôm khư khư cái xác chết cứng của quyền thế phong kiến. Lấy lý do cửa hàng tể tướng ba đời không tuyển rể áo trắng, bà uy hiếp Trương Sinh phải lên kinh ứng thí, đồng thời hùng hổ lớn tiếng tuyên bố: "Đỗ quan hử, hãy đến gặp ta; rớt hử, đừng có đến gặp ta." Cứ thế, một gậy vô tình của quyền thế lại đánh cho đôi uyên ương chim liền cánh phải mỗi người một ngả...

Trong xã hội phong kiến, quyền lực thường bóp méo tình yêu, quyền lực không chỉ yêu cầu sắc đẹp phải cúi đầu bái lạy, mà còn đùa bỡn sắc đẹp trong lòng bàn tay. Nhìn lại bốn đại mỹ nhân cổ đại Trung Quốc, không một ai không phải là con rối của quyền lực và vật hy sinh của chính trị. Tây Thi và Điêu Thuyền, trong cạm bẫy "mỹ nhân kế" do quyền lực giăng ra, đóng vai trò là quân cờ đánh canh bạc cuối cùng cho mưu đồ chính trị, thân giấu miệng cọp, chỉ đành tách rời linh hồn và thể xác, uốn mình chiều chuộng, coi tỉnh là mê, coi mê là tỉnh, gặm nhấm sự bất hạnh lớn nhất của tuổi thanh xuân trong cuộc sống tạm bợ qua ngày; Triệu Phi Yến và Dương Ngọc Hoàn là hai con họa mi bị hoàng quyền phong kiến giam cầm trong lồng son gác tía, là những tuyệt sắc giai nhân sinh ra để tiêu sầu giải muộn cho ông vua già. Dù họ được vây quanh bởi châu báu, dùng đũa ngọc chén ngà, hầu hạ ca múa yến tiệc, xuân đi xuân lại, tắm gội ơn vua, hưởng trọn mưa móc, thế nhưng giữa những lời châm chọc là hồ mị hoặc chủ, họa nước lầm dân của bá quan văn võ, cuối cùng vẫn không thoát khỏi vận mệnh "hồng nhan bạc mệnh"...

Kỹ lưỡng kiểm tra lại những tuyệt đại giai nhân từng để lại bóng dáng kiều diễm trong hành lang lịch sử Trung Quốc, hầu như không một ai không phải là vật hy sinh trên bàn thờ của quyền lực.

Vương Chiêu Quân - cung nữ lưu lạc chốn thâm cung nhà Hán, vì khinh thường không dùng bạc tiền đút lót cho họa sĩ cung đình Mã Diên Thọ, nên Mã Diên Thọ - kẻ nhìn tiền mà vẽ bút - đã vẽ Vương Chiêu Quân - một vị tiên giáng trần - thành một người phụ nữ tô son trát phấn bình thường. Khi Hán Nguyên Đế dựa vào tranh để tìm người đẹp, Vương Chiêu Quân tự nhiên không thể lọt vào tầm mắt của thiên tử. Vừa hay đại đế nhà Hán vì củng cố biên giới phía bắc, cần một người phụ nữ làm công chúa đi hòa thân với Hung Nô, Vương Chiêu Quân liền chịu thay đào đổi mận, vâng lệnh xuất tái. Khi cung điện tổ chức lễ tiễn biệt, Nguyên Đế thấy Chiêu Quân nhan sắc tuyệt thế, đẹp áp đảo hậu cung, không khỏi tâm thần dao động, chỉ tiếc việc liên quan đến ngoại giao, nước đổ khó hốt. Mã Diên Thọ vì tội khi quân nên phải bỏ mạng nơi pháp trường, Vương Chiêu Quân cũng "nhất khứ tử đài liên sóc mạc, độc lưu thanh chuẩn hướng hoàng hôn" (Một đi đài tía liền cõi mớn xa xôi, trơ trọi ngôi mộ xanh hướng về buổi hoàng hôn)... Là sứ giả của sự đoàn kết dân tộc, Vương Chiêu Quân đã lưu danh sử sách; nhưng là một sinh mệnh sống động, cô chắc chắn đã dưới sự đạo diễn của quyền lực mà diễn một màn trò chơi cao cấp bào mòn thanh xuân xé nát linh hồn.

Kỹ nữ nổi tiếng vùng Giang Nam cuối nhà Minh là Trần Viên Viên, xuất thân từ gia đình bán hàng rong, từ thuở thiếu nữ đã khiến cả làng trầm trồ vì nhan sắc. Do gia cảnh nghèo khó, cha mẹ gửi cô nuôi ở nhà người dượng làm nghề buôn bán. Viên Viên thông minh đĩnh ngộ, thơ ca phú hứng, chỉ bảo là hiểu ngay. Đúng lúc Giang Nam mất mùa đói kém, người dượng trọng lợi khinh nghĩa liền bán cô vào gánh hát Tô Châu. Viên Viên lần đầu bước lên sân khấu, đóng vai Hồng Nương trong Tây sương ký, người đẹp như hoa, tựa mây tuôn khỏi đỉnh núi, tiếng oanh ríu rít, sáu ngựa ngẩng đầu hít ngợi, khiến khách xem bên dưới nín thở tập trung, say mê đến độ ngẩn ngơ. Viên Viên từ đó nổi danh khắp vùng Giang Lăng bởi sắc nghệ song tuyệt. Thuở đầu, Trần Viên Viên từng có mối tình với Mạo Tịch Cương - một trong "Minh mạt tứ công tử" (Bốn công tử cuối nhà Minh). Xuất thân từ gia đình quan lại thi thư, công tử họ Mạo giỏi thơ thông văn, phong lưu phóng khoáng. Mạo Tịch Cương trong tác phẩm Ảnh mụ án ức ngữ từng hồi tưởng lại phong thái của Trần Viên Viên như sau: "... uyển uyển nhợt nhạt... quả thực như chim loan cô độc trong làn sương khói, khiến người ta muốn tiên muốn chết... tấm lòng thơm thảo chất vải lụa là, dịu dàng thanh tú tự nhiên, những người từng gặp trong đời, duy chỉ có một mình Viên Viên mà thôi." Chính một hồng tụ phương nam như thế, lại trở thành món ăn chính trên bàn tiệc quyền lực tựa như "nữ thể thịnh" (mâm cơm người mẫu nữ) tại các nhà hàng suối nước nóng Nhật Bản ngày nay. Các bậc quyền quý xem "nữ thể thịnh" này là chốn cấm địa, thậm chí còn chém giết lẫn nhau, châm ngòi cho đại biến cố "đau khóc sáu quân cùng mặc áo tang, giận dữ trói tóc vì hồng nhan".

Khi Mạo Tịch Cương và Trần Viên Viên đã đính ước trăm năm, chỉ đợi đêm tân hôn hoa chúc đề thơ trên lá, thì cha của Mạo bỗng nhận sắc lệnh triều đình, lệnh cho ông đến Tương Dương nhậm chức Giám quân. Lúc bấy giờ, hai chủ lực của Lý Tự Thành đã tạo thành thế gọng kìm nam bắc vâyhãm Tương Dương, Tương Dương nguy hiểm như trứng để đầu ngói, chức Giám quân không nghi ngờ gì nữa chính là chiếc quan tài đi chịu chết. Mạo Tịch Cương từ biệt Trần Viên Viên vội vã chạy về kinh đô, chạy chọt cửa quyền, xoay xở với quyền quý, mất tròn nửa năm mới giúp cha đổi được nơi nhậm chức khác. Trong khoảng thời gian này, Viên Viên vì không có ai che chở, trước tiên bị em rể của Điền Quý phi là Uông Khởi Quang bắt đi làm thiếp, sau đó lại bị cha vợ của Uông là Quốc trượng Điền Huyền Ngộ cướp đi làm tỳ thiếp. Tướng nhà Minh là Ngô Tam Quái vốn thèm thuồng "sắc đẹp nhất thiên hạ, tiếng ca hay nhất thiên hạ" của Viên Viên đã lâu, hắn cậy công lao át cả vua, lại cứng rắn cướp người đẹp từ tay quốc trượng về làm ái thiếp của mình. Sau khi Lý Tự Thành công chiếm Bắc Kinh, Tể tướng Lưu Tông Mẫn sau khi được chia 30 cung nữ nhưng tâm dâm vẫn chưa dứt, lại tiếp tục bá chiếm Viên Viên làm nội sủng. Ngô Tam Quái - kẻ nắm trong tay trọng binh, trấn thủ Sơn Hải Quý - vốn dĩ có ý định quy thuận dưới điện của Lý Tự Thành xưng thần. Hành vi cướp sắc của Lưu Tông Mẫn lại bất ngờ viết lại lịch sử của triều Đại Thuận yểu mệnh do Súm Vương lập nên. Các sử liệu liên quan cuối nhà Minh đầu nhà Thanh ghi lại đoạn đối thoại khi cha của Ngô Tam Quái phái gia đinh đến khuyên con trai quy thuận, dù chỉ vài câu ngắn ngủi, nhưng lại vạch trần mong muốn khó cưỡng của quyền lực đối với việc chiếm đoạt sắc đẹp. Khi Ngô Tam Quái biết cha mình bị giam giữ, hắn hoàn toàn không bận tâm, bởi vì gã chính trị gia này hiểu rõ, sau khi quy thuận thì cha sẽ bình an vô sự; khi Ngô Tam Quái biết gia sản bị tịch thu, hắn mỉm cười nhẹ nhàng, bởi vì gã quân phiệt này biết rằng, chỉ cần nắm giữ đại quyền ba lần, gia sản cũ không những được trả lại nguyên vẹn mà nguồn tài nguyên mới cũng sẽ cuồn cuộn kéo đến. Khi Ngô Tam Quái biết ái thiếp Trần Viên Viên bị Lưu Tông Mẫn bá chiếm, hắn lại nổi giận đùng đùng. Thế là, hắn bất chấp việc mang tiếng hán gian, quyết định dẫn quân Thanh tiến vào quan ải... Cứ thế, ngai vàng của những tên Lý Súm Vương đã sụp đổ ầm ầm trong nụ cười tươi tắn của một mỹ nhân phương nam có tỷ lệ "đổi tay" cực kỳ cao...

Trong xã hội phụ quyền, lịch sử nhân loại chỉ là sự vinh quang của nam giới. Sắc đẹp hoặc là món đồ xa xỉ của quyền lực, hoặc là chất kích thích của quyền lực, hoặc là kẻ ăn người ở trong nhà của quyền lực, đôi khi thậm chí còn rơi xuống địa vị của "gia súc", chỉ đóng vai trò nối dõi tông đường.

Nhà thơ Pháp thế kỷ 16 Hérault từng viết một bài thơ dài mang tên Người phụ nữ hoàn hảo. Người đẹp trong thơ có thể hội tụ đủ mọi đặc điểm và thủ đoạn khiến nam nữ say đắm, bất cứ lúc nào bất cứ nơi đâu cũng có thể khiến người tình ngoan ngoãn quỳ rạp dưới chân váy của mình. Thế nhưng, đây chỉ là một ảo tưởng nấu nước thành băng, trên đời tuyệt đối không thể có loại tuyệt sắc giai nhân như thế.

Chính vì thế, trong xã hội nam quyền, việc quyền lực chiếm đoạt sắc đẹp luôn tỏ ra tham lam không đáy, được voi đòi tiên. Thế nên mới có tam cung lục viện bảy mươi hai phi tần của hoàng đế, ba ngàn giai nhân trong thâm cung; thế nên mới có tam thê tứ thiếp, phòng nhì phòng ba, nữ tỳ hầu hạ của các quan lại quyền quý. Pháp điển phong kiến, một mặt xem việc quyền lực thu nạp rộng rãi sắc đẹp là điều thiên kinh địa nghĩa, mặt khác lại huấn luyện lê dân thiên hạ "tồn thiên lý, diệt nhân dục", nước yếu ba ngàn, chỉ múc một gáo.

Sự tiêu vong dần dần của xã hội phụ quyền khiến nhiều quốc gia văn minh thực thi "chế độ một vợ một chồng". Thế nhưng, sự không hoàn hảo vĩnh viễn của nhân tính đã quyết định sự không hoàn thiện vĩnh viễn của hôn nhân. Tại các quốc gia tư bản chủ nghĩa, việc quyền lực gặm nhấm và nuốt chửng sắc đẹp, sự ngoan ngoãn và phụ thuộc của sắc đẹp đối với quyền lực, đôi khi so với xã hội thần quyền, thời đại phong kiến lại càng có xu hướng gia tăng.

Khi nhà độc tài Mussolini quyền lực ngút trời, sự săn đuổi của sắc đẹp đối với hắn có thể nói là ruồi bâu hôi thối, kiến bu mỡ thừa. Mỗi năm Mussolini đều nhận được hàng vạn bức thư tình, trong tháng nhiều nhất, số thư tình nhận được thậm chí lên tới 42.000 bức. Các nhà xuất bản hiện nay đã trích lục những bức thư tình này, đóng thành sách phát hành với tựa đề Carlo D'Este. Thư tình đến từ mọi ngóc ngách, mọi ngành nghề và đủ mọi thân phận phụ nữ khác nhau, trong đó có ngôi sao cũng có vũ nữ, có ni cô cũng có ca kỹ, có phu nhân quyền quý cũng có thôn nữ. Hầu hết thư tình đều được viết vô cùng dịu dàng tình tứ, hương sắc ngập tràn. Việc bóc thư tình mỗi ngày trở thành một niềm vui lớn của vị đại độc tài này. Mussolini thường chọn ra những bức có hình thẻ đính kèm xinh đẹp và hiểu ý trong số đó, hẹn họ đến cung điện Venice để thỏa sức dâm dồ hưởng lạc. Theo hồi ức của những người gác cổng chuyên đón tiếp những ả lẳng lơ đó, trong hơn hai mươi năm Mussolini nắm quyền, ngày nào bên cạnh hắn cũng có những ả đàn bà yêu diễm, cùng nhau làm vợ chồng bèo nước.

Nhà Trắng - biểu tượng cho quyền lực cao nhất nước Mỹ, từ xưa đến nay luôn là nơi sản sinh ra các vụ bê bối, và tổng thống đương nhiệm Clinton không phải là người khơi màu đầu tiên.

Roosevelt ngồi xe lăn là một trong những vị tổng thống xuất sắc nhất trong các đời tổng thống Mỹ, đồng thời cũng là anh hùng chống phát xít được thế giới công nhận trong Thế chiến II. Thế nhưng, núi non ở gần thì không thấy cao, trong mắt người hầu thì không có vĩ nhân. Roosevelt đặc biệt thích hẹn hò riêng tư với người đẹp ngay trong Phòng Bầu Dục của tổng thống. Những màn tình tứ quấn quýt của ông với cô thư ký trẻ đẹp xinh xắn Miss Laydy, những phút giây mặn nồng tình tứ của ông với phu nhân quý phái Radcliff, từ lâu đã không còn là cơ mật bị khóa trong tủ bảo mật. Tổng thống Kennedy trong nhiệm kỳ của mình lại thích nhất là cùng tụ tập khỏa thân bơi lội với những cô gái tóc vàng. Trong hồ bơi được xây dựng dành cho tổng thống rèn luyện sức khỏe tại Nhà Trắng, Kennedy cùng những "nàng tiên cá" trong hồ đùa sóng quậy nước, nghe tiếng oanh tiếng yến bên tai, cảm thấy vui sướng khôn cùng... Đời tổng thống kế nhiệm Kennedy là Johnson, đời sống riêng tư sau khi vào Nhà Trắng lại càng "rực rỡ đa sắc màu" hơn. Ông đặc biệt yêu thích những nữ phóng viên xinh xắn, đối với hai nữ phóng viên mà Kennedy để lại không những "chiếm ổ chim cu", mà còn vô cùng sủng ái, gọi yêu họ là "những con chồn vàng xinh đẹp". Johnson còn đưa những người đẹp lọt vào vòng trong và giành giải trong các cuộc thi hoa hậu trở về Nhà Trắng, biến họ thành ứng viên cho chức vụ thư ký trợ lý tổng thống. Johnson lại càng thích ngồi du thuyền lướt sóng trên biển, dưới sự chứng kiến của đông đảo mọi người mà nhiệt tình hôn hợp những người đẹp đi du ngoạn cùng...

Còn vị tướng quân nổi tiếng nước Mỹ - MacArthur lại càng là một tay chơi sành sỏi tìm hoa ghẹo nguyệt, ông vì uống quá chén "sông tình" mà nhiễm bệnh giang mai, người Mỹ châm biếm gọi ông là "tư lệnh giang mai".

Trung Quốc từng là một quốc gia tôn sùng nhân trị. Sau khi lập quốc, quyền lực thuộc về nhân dân, người nắm quyền cũng được gọi là đầy tớ của nhân dân. Thế nhưng, con đường dân chủ và pháp chế, tự do và bình đẳng luôn tỏ ra quá đỗi dài đằng đẵng. Trong thời kỳ "Văn cách", vừa có câu nói "có quyền lực là có tất cả", vừa có bàn luận về "đại tiết và tiểu tiết" đối với vấn đề "quan hệ nam nữ". Đối với hành vi lén lút ăn trộm ngọc đánh cắp hương của đủ loại người trong giai đoạn lịch sử đặc biệt đó, người nay từng đưa ra những lời giải thích khiến người ta cười phun cơm: "Cán bộ cấp cao phạm sai lầm nam nữ là du long hý phượng; cán bộ trung cấp có vấn đề nam nữ là cảm xúc bộc phát; nhân viên tép riu và bách tính bình thường có chút không cẩn thận trong chuyện nam nữ chính là bản tính lưu manh"...

Gió xuân cải cách mở cửa vừa đánh thức trí tuệ và sự sáng tạo đang ngủ quên trên đại trung hoa, vừa khiến tư trào giải phóng tình dục phương Tây bay từ ngoài trời tới, cập bến trên biển. Những hạt lép trong kho tàng lịch sử cổ xưa của Trung Quốc cũng bay lả tả trong cơn gió sa hoa đồi trụy.

Sắc đẹp là tinh linh khiến giác quan con người vui sướng vô cùng, đồng thời cũng là con quỷ xúi giục cuộc đời con người sa ngã. Một số "đầy tớ" hòa lẫn trong đội ngũ cán bộ của chúng ta, tâm can dao động giữa những âm thanh hỗn tạp làm điếc tai và bảy sắc màu làm hoa mắt. Thế nên, câu chuyện sắc đẹp hiến mình nịnh bợ quyền lực, quyền lực cúi đầu vì sắc đẹp, bất kỳ người Trung Quốc nào cũng có thể kể ra tám chín mười câu chuyện; thế nên, những vụ án sắc đẹp giăng cạm bẫy cho "đầy tớ", "đầy tớ" vì sắc đẹp mà thân bại danh liệt, cũng xuất hiện đầy rẫy trên các trang báo. Chế độ hôn nhân "tam thê tứ thiếp" tuy từ lâu đã bị ném vào phòng lưu trữ lịch sử, thế nhưng những vở kịch hề và bi kịch "bao tiểu tam", "bao tiểu tứ" vẫn tiếp tục luân phiên trình diễn trên nhân gian...

Trước cổng chùa Phổ Cứu có bức tượng điêu khắc bằng đá cẩm thạch trắng mới dựng lên của Thôi Oanh Oanh và Trương Sinh. Cặp đôi tình nhân này là nhờ trốn tránh được hành vi cướp đoạt sắc đẹp bằng bạo lực của Tôn Phi Hổ, chiến thắng sự chiếm đoạt sắc đẹp của quyền thế phong kiến đại diện bởi Trịnh Hằng, để rồi cuối cùng nhờ Trương Sinh đỗ đạt làm quan, quay trở lại với tầng lớp quyền quý, mới có thể hoàn thành mối lương duyên ngọc vàng. Tôi đứng trước bức tượng ngọc trắng tinh khôi vẫn còn tỏa ra sự tươi mới của năm tháng, đối mặt với thế giới mà người người lướt qua nhau, người người lộn xộn này, tôi dường như cảm thấy Oanh Trương ngàn năm vẫn cùng lịch sử hô hấp, cùng giao lưu, cùng suy ngẫm:

Việc bạo lực bá chiếm sắc đẹp vẫn chưa hề kết thúc;

Sự xâm chiếm sắc đẹp của quyền lực vẫn vô cùng tham lam.

Ngôi sao chổi xẹt qua bầu trời tuy kéo theo một chiếc đuôi dài nhưng chỉ lướt qua trong chớp mắt; thế nhưng chiếc đuôi của lịch sử nhân loại, tại sao lại luôn kéo dài đến thế, dài đến thế...

Thất

Hồng Nương trong Tây sương ký là hiện thân của sự tốt đẹp, lương thiện, thuần chân và thông minh, là hình tượng bất hủ ngàn đời mà Vương Thực Phủ để lại cho hành lang nghệ thuật Trung Quốc cũng như thế giới.

Vở kịch Một người hầu hai người chủ do đại sư kịch nghệ người Ý thế kỷ 18 Goldoni sáng tác đến nay vẫn vang danh trên làng kịch thế giới. Nam chính Truffaldino sinh ra trong gia đình nghèo rớt mồng tơi trong kịch, vì muốn kiếm thêm chút tiền lẻ mà khi hầu hạ hai người chủ đã thể hiện ra bản lĩnh cao siêu biết nhìn sắc mặt đoán ý, tùy cơ ứng biến, khiến khán giả cười đến sảng khoái. Hồng Nương - người bước lên sân khấu sớm hơn Truffaldino bốn trăm năm - lại là "một người hầu ba người chủ". Đối mặt với lão phu nhân uy nghiêm, nàng luồn kim luồn chỉ, khéo léo bắc cầu ô thước, là nhân vật then chốt để thành toàn mối lương duyên của Thôi và Trương. Nàng có phẩm hạnh thơm ngát chí hướng trong sạch, thẳng thắn bộc bạch, khi Thôi và Trương "ân ái mặn nồng" "trăm việc đều thành" trong trướng thêu, nàng tình nguyện đứng ngoài cửa sổ trên lớp rêu lạnh "làm cho đôi giày thêu lạnh thấm thấu"; nàng có gan dạ của kiếm tâm, khí phách ngất trời, khi lão phu nhân phát hiện ra sơ hở của Thôi và Trương mà ra tay trừng phạt nàng bằng gậy gộc, nàng không hề khuất phục, vạch rõ phải trái lợi hại, lay động tình cốt nhục với người mẹ họ Thôi "lật lọng" hôn ước, làm nhụt đi uy phong của "kẻ địch mạnh" cản trở mối lương duyên của Thôi và Trương - chính là lão phu nhân, đẩy lão phu nhân từ vị trí "nguyên đơn" hoặc "thẩm phán chính" ngã lăn xuống "ghế bị cáo"...

Văn nhân đời Minh là Trần Mi Công từng ca ngợi Hồng Nương là "lưỡi Tô Tần, mưu Tôn Tử". Ví von một "tiểu tiện nhân" bị giai cấp phong kiến coi thường với nhà tung hoành gia có chiếc lưỡi nở hoa như hoa sen thời Chiến Quốc là Tô Tần, Tương Trương; coi một "nha đầu" đáng thương như thế với nhà quân sự mưu tính nơi màn chướng thời Chiến Quốc là Tôn Vũ, Ngô Khởi đặt lên bàn cân, đủ thấy họ Trần coi trọng Hồng Nương trong Tây sương ký biết nhường nào. Từ khi Hồng Nương xuất hiện, các học giả khen ngợi, bách tính yêu mến, tiếng lành đồn xa, được thế giới ca tụng. Đồng thời cũng khiến cho từ điển từ thời nhà Nguyên trở đi có thêm một mục từ, và "Hồng Nương" từ đó trở thành từ đồng nghĩa của "bà mối", "mai mối", "ông tơ", "bà nguyệt", "người mai mối", "người dắt mối", "người se duyên".

Xưa nay, mỹ nhân và tình yêu luôn đi theo thế kỷ, đuổi theo thời đại, đến cũng thần bí, đi cũng thần bí, ca hát cũng vội vã, khóc lóc cũng vội vã. Thời đại thay đổi, quan niệm tình yêu và quan niệm hôn nhân luôn là những thứ thay đổi đầu tiên. Tình yêu kinh điển sắc bén như Tây sương ký, phần lớn đều lấy thơ làm mối, đàn làm mối, Hồng Nương làm mối. Khi xã hội bước vào thời đại kinh tế hàng hóa, thông tin không chỉ là một công cụ mà còn biến thành một lối sống thời thượng, thì việc kết hôn qua chữ viết, hẹn hò qua màn hình hiển thị, kết duyên qua truyền hình, tình yêu qua mạng liền tràn ngập trong các phương tiện truyền thông hiện đại, khiến vai trò của Hồng Nương suy yếu đi rất nhiều. Đây là sự tiến bộ của xã hội, chứ không phải bi ai của thời đại.

Khi một số người từ sự sùng bái thần tượng biến thành chủ nghĩa sùng bái tiền bạc, xem tất cả mọi thứ trên đời như hàng hóa, thậm chí đem cả lương tâm, nhân cách lẫn trinh tiết ra bán đấu giá rẻ mạt giữa thanh thiên bạch nhật; khi một số người biến triết lý nhân sinh uyên thâm thành tiêu dùng vật chất đơn thuần, biến tất cả ngọn lửa ham muốn trong lòng thành sự thiêu đốt của cuộc sống, thì "ông thần tài Triệu Công Minh" tất nhiên sẽ chiếm lấy trung tâm sân khấu trong cơn gió lốc, còn "Hồng Nương" thì bị ép vào một góc của xã hội.

Xã hội hiện đại lấy tiền tài làm mối, dùng tiền mặt trải giường cưới, bắt nguồn từ các quốc gia phát triển phương Tây.

Ông vua tàu thủy Hy Lạp là một tỷ phú nổi tiếng khắp thiên hạ, trong cuộc hôn nhân cuối cùng của mình, vì để nhỏ vào dòng máu của gia tộc mình vài giọt máu quý tộc, ông đã không ngần ngại tiêu tốn một nửa tổng tài sản để cưới người vợ góa của vị tổng thống quá cố nước Mỹ Kennedy. Thế nhưng, khi họ vừa dùng tiền bạc để xây xong tổ ấm tình yêu, lại phát hiện ra tổ ấm này chỉ là một pháo đài vật chất, chứ tuyệt đối không phải là ngôi nhà tinh thần. Người vợ góa của tổng thống ngửi không quen mùi đồng tiền của vua tàu thủy, thế là cãi vã lật tung cả mái nhà, đứt gánh giữa đường, mỗi người một ngả, sống cô độc ở hai nơi cho đến khi vua tàu thủy qua đời...

Rita Hayworth tại kinh đô điện ảnh Hollywood, tận hưởng danh tiếng "nữ thần tình yêu", chính những áng mây rực rỡ của tiền bạc đã khoác lên "nữ thần tình yêu" này chiếc hào quang siêu sao cấp thế giới. Thời thiếu nữ, Rita tay trắng không một xu dính túi, một thân một mình bước chân vào Hollywood, vẫn chỉ là một nhân vật bị nhục mạ và tổn thương. Khi một đoàn làm phim tuyển chọn bốn cung nữ Ai Cập cổ đại giữa rừng mỹ nhân, Rita đã đắc cử nhờ nhan sắc tuyệt trần vô song. Trước khi phim bấm máy, để tăng thêm sự gợi cảm cho các cung nữ, phó đạo diễn muốn tự mình bôi một lớp dầu vaseline lên người bốn mỹ nhân từ mặt đến chân. Rita kiên quyết không chịu, từ chối cởi quần áo, liền bị phó đạo diễn vứt bỏ không dùng, đuổi khỏi Hollywood. Chẳng bao lâu sau, Rita tình cờ gặp tỷ phú Edward. Đôi mắt sáng long lanh mê hoặc của Rita, hàm răng trắng ngọc ngà như vỏ sò, vóc dáng cao ráo thanh mảnh, bộ ngực chỉ nhìn lướt qua cũng đủ khiến người ta say đắm, đặc biệt là bờ môi đỏ mọng đầy nhục cảm tựa đóa lựu, ngay lập tức khiến Edward mê mẩn tâm thần. Ông cầu hôn Rita - người có tuổi có thể làm con mình, và Rita - người đang khao khát thành danh - đã đưa ra điều kiện yêu cầu Edward giúp cô trở thành ngôi sao Hollywood. Trong xã hội tiền có thể thông thần, Edward với gia tài giàu sáu tỉnh đã xem "điều kiện" này chỉ là chuyện vặt vãnh. Thế là, Edward không tiếc tiền của, mời mọc các chuyên gia từ mọi nơi, huấn luyện chuyên nghiệp cho Rita, thuê biên đạo, nhà thiết kế trang phục, chuyên viên trang điểm chuyên phục vụ riêng cho Rita, ông thậm chí còn thuê chuyên gia dạy Rita cưỡi ngựa, đấu kiếm, lái mô-tô, lái máy bay... Tiền bạc vung ra như lá mùa thu, cuối cùng đã dọn đường cho con đường thành danh của Rita. Từ bộ phim Thiên thần có cánh cho đến Kẻ quyến rũ Giselle, Rita liên tục quay tám bộ phim khiến người hâm mộ phát cuồng, cuối cùng giá trị bản thân tăng vọt, trở thành siêu sao nổi tiếng khắp thế giới...

Tuổi trẻ và xinh đẹp là khối tài sản độc nhất vô nhị giấu trong túi áo hai bên mà Thượng đế ban tặng cho người đẹp, là "name card" tự nhiên để mỹ nhân tự láng xê bản thân trong xã hội hiện đại. Sau khi trào lưu phương Tây tràn sang phương Đông, Trung Quốc nhanh chóng xuất hiện một loạt phụ nữ có nghề nghiệp như nữ quan hệ công chúng, nữ người mẫu, nữ thư ký, nữ tiếp viên, tiểu thư lễ nghi, ca nữ, vũ nữ..., mọi người gọi họ là "tầng lớp cổ cồn hồng". Những người phụ nữ này bước ra từ sự an phận, hiền thục của "truyền thống", đi theo đuổi sự "tiêu sái" và "lãng mạn" mang tính "phản truyền thống". Mỹ nhân đáng lẽ phải là phong cảnh chung của thế giới, sự giải phóng của cái đẹp cũng khiến cho hình thái hướng lên của xã hội loài người trở nên uyển chuyển đa dạng hơn. Thế nhưng, trong xã hội vẫn do ý chí, năng lực, mưu trí của đàn ông làm chủ này, "tầng lớp cổ cồn hồng" được kết thành từ các "đội ngũ mỹ nhân" tứ phương thường trở thành mục tiêu "săn lùng sắc đẹp" trực tiếp nhất của các thương nhân ngoại quốc, đại gia cự phái. Theo đuổi hư vinh, khao khát xa hoa, là điểm chung của một số cô nàng xinh đẹp trong "tầng lớp cổ cồn hồng". Hư vinh cần tiền bạc để đóng gói, xa hoa cần tiền bạc để trang hoàng. Những cô nàng xinh đẹp quần quoanh trong chốn thương trường và vòng tròn giao tế thường dùng chiếc khuôn mặt xinh đẹp ấy làm "mai mối" để tự giới thiệu bản thân. Giữa những chén rượu chát qua lại, trong những bước nhảy du dương, sắc đẹp và tiền bạc thường sẽ "tiếng sét ái tình", tâm ý tương thông. Cứ thế, sắc đẹp ngoan ngoãn vâng lời, nép mình như chim non nép vào lòng tiền bạc, trở thành tù binh của tiền bạc.

Một số cô nàng xinh đẹp trong "tầng lớp cổ cồn hồng" bất chấp khoảng cách tuổi tác, rào cản ngôn ngữ, sự khác biệt văn hóa, gả cho người nước ngoài. Trong vô số những cuộc hôn nhân xuyên quốc gia thất bại, người ta không chỉ có thể đọc được sự chua xót tựa "Chiêu Quân xuất tái", mà những trải nghiệm tình cảm kỳ lạ thoát ra từ cái bẫy và cạm bẫy ấy còn vượt xa cả những cuốn tiểu thuyết thông thường dựng lên bằng cách quay mặt vào tường...

Một số mỹ nhân trong "tầng lớp cổ cồn hồng" chỉ cần tiền bạc chứ không cần danh phận, tâm nguyện tình nguyện dâng thân cho khách Hồng Kông, Đài Loan, đại gia cự phái, không tự trân trọng bản thân mà đóng vai trò "vợ tư", "vợ năm" của họ. Những người phụ nữ "được bao nuôi dài hạn" và "khách bao nuôi" hầu hết đều ký kết "hợp đồng cung cầu", thời hạn bao nuôi và các khoản tiền phải thanh toán được định đoạt rõ mồn một. Mối tình ngoài giá trị dị hình này thường khiến cho vợ lớn vợ bé ghen tuông nổi sóng, ngỗng gà cắn xé lẫn nhau... Còn trong số các thí sinh tham gia thi hoa hậu, việc có đại gia đứng sau chống lưng từ lâu đã là sự thật không thể chối cãi; những bước chân "mèo" uyển chuyển của người mẫu khi lên sàn diễn, đằng sau hậu trường có ma trượng của tiền bạc thao túng cũng không phải là chuyện hiếm gặp...

Khi một số cô nàng xinh đẹp coi nhan sắc của mình như một bữa tiệc lớn để thực khách là tiền bạc mặc sức đắm chìm thưởng thức, thì sự giàu có về tuổi trẻ mà Thượng đế ban tặng cho họ lại rơi xuống mức nghèo đói về tinh thần. Họ dùng tiền bạc để tạo ra chiếc tổ cho chính mình, thực chất đã trở thành ngôi mộ chôn vùi linh hồn của bản thân. Trong ngôi mộ này, không có hương thơm của đất đai, không có mùi thơm của cỏ xanh, sự ngây thơ, một niềm hy vọng, một sợi tình tư, một lời chúc tụng thuở thiếu nữ của họ, tất cả đều được chôn vùi sâu thẳm ở nơi này. Vỏ bọc của họ dù có "ký sinh" sống sung túc trong "ngôi mộ" này, thế nhưng bông hoa tâm hồn đã héo úa từ sớm.

Tình yêu chân chính chưa bao giờ là sản phẩm của tiền bạc, mà là sự hóa hợp tình cảm giữa nam và nữ.

Đoạn "Trường đình tống biệt" trong Tây sương ký đã đẩy tâm sự biệt ly của nhân gian lên đến cực điểm. Trương Sinh bị mẹ Thôi ép đi thi, ngắm nhìn cảnh thu tiêu điều, đối mặt với Oanh Oanh mắt ngấn lệ, nghẹn ngào cất tiếng ca: Trời xanh biếc, đất hoa vàng, gió tây thổi mạnh, nhạn bắc bay về. Sương sớm vì ai mà nhuộm đỏ rừng cây? Tông toàn là nước mắt kẻ ly biệt.

Oanh Oanh đối mặt với Trương Sinh sắp sửa lên đường đi thi, cũng thê lương ngâm rằng: "Chỉ được một nhành sen liền cội, còn hơn cả đỗ Trạng nguyên." Sắp phải chia tay người tình, Oanh Oanh "nước mắt đong đầy làm sông Hoàng Hà chín khúc tràn bờ, hận đè đỉnh Hoa Sơn ba ngọn thấp hơn"...

Thứ tình cảm nồng nàn không thể hòa tan của tình yêu kinh điển ấy từ lâu đã bị dòng triều kinh tế hàng hóa pha loãng đi rất nhiều. Những nam nữ thanh niên ngày nay coi tình yêu như trò trẻ con, e rằng rất khó hiểu được thứ tâm trạng tình cảm này; những kẻ hưởng lạc thời nay coi tình yêu nam nữ như "hamburger" và "hotdog", sợ là sẽ cười khẩy đối với nó.

Những câu chuyện đại gia trong chốn tình trường ôm ấp tả hữu, đêm đêm làm tân lang, tai của thế nhân sớm đã nghe đến mọc chai; những cô tiếp viên ba kèm xuất hiện ở các thành phố xông hơi, hộp đêm, phòng massage, phòng KTV, một đêm tiếp nhận ba năm "cậu ấm", người ta từ lâu cũng đã thấy thành quen. Thế nhưng, một vụ án lớn "giấu kiều trong nhà" xảy ra vào mùa xuân năm 1999 lại gây chấn động và phẫn nộ trong cả nước:

Đặng mưu - chủ nhiệm một hợp tác xã tín dụng ở Bảo An, Thâm Quyến - tham ô công quỹ lên tới con số khổng lồ 230 triệu nhân dân tệ, số tiền nuốt chửng khổng lồ này phần lớn được dùng để nuôi tình nhân và đánh bạc lớn. "Tiểu tình nhân" thứ năm mà Đặng nuôi tên Tiểu Thanh, là một mỹ nhân Giang Chiết. Trong hơn ba năm Đặng nuôi Tiểu Thanh, để giúp Tiểu Thanh răng hoa xuân sắc, hắn thậm chí đã vung tay tiêu tốn số tiền khổng lồ lên tới 18,4 triệu nhân dân tệ để sắm biệt thự sang trọng, mua xe hơi nổi tiếng, mua kim cương nổi tiếng cho cô... Người ta thường nói "tấm lòng si tình" phần lớn xuất thân từ gia đình giàu sang phú quý, thế nhưng Đặng mưu xuất thân từ gia đình nông dân, lại vung vẩy mồ hôi nước mắt của nhân dân...

Sau khi Oanh Oanh thất thân với Trương Sinh, vì sợ Trương Sinh cưới vợ khác nên từng mấy lần mở lời bảo Trương Sinh đừng bỏ rơi nàng. Vào lúc "Trường đình tống biệt", để nhắc nhở Trương Sinh một lần nữa, nàng lại ngẫu hứng đọc một bài tuyệt cú: "Vứt bỏ nay ở đâu, thuở trước từng thân thiết. Đem theo ý muốn quay về, hãy thương xót người trước mắt."

Thời gian đổi dời, vật đổi sao dời. "Phu vi thê cương" trong tông pháp phong kiến, vào những năm năm mươi của thế kỷ 20 đã dần chuyển hóa và lan rộng thành một loại bệnh lưu hành thời đại mang tên "sợ vợ". Nếu như trong việc "quản và nghiêm" của vợ đối với chồng còn hàm chứa tình yêu ích kỷ, thì hiện tượng vợ bỏ chồng rộ lên những năm gần đây lại vô cùng đáng suy ngẫm. Cuộc điều tra của các cơ quan hữu quan tại một số thành phố cởi mở miền Nam cho thấy, trong một trăm vụ ly hôn, tỷ lệ vợ "bỏ" chồng lên tới tận bảy mươi phần trăm. Những người phụ nữ nhất quyết ly hôn phần lớn đều có nhan sắc tuyệt trần, giỏi giang khéo léo. Mùa hè năm 1995, một thôn nữ có nhan sắc kinh ngạc vì dùng sắc đẹp mưu tài mà sa chân vào vòng lao lý, từng có thời điểm trở thành đề tài bàn tán sau bữa cơm của mọi người. Thanh xuân đi ra từ nếp nhăn của núi non này, thoạt đầu làm bảo mẫu cho một gia đình giàu có trong thành phố. Cuộc sống đô thị hoa mắt đã mở rộng tầm mắt của cô; manh mối của giao dịch tiền sắc lại càng khiến cô nhìn thấu sự ảo tưởng và hoang đường trong một số cuộc hôn nhân. Thế là, cô ta "Đông Thi học đòi", trong vòng mười năm, từ Hợp Phì đến Bắc Kinh, rồi Thiên Tân, Nội Mông, sau đó là Vũ Hán, từ việc dâng thân cho chủ doanh nghiệp tư nhân đến việc gả cho giám đốc công ty nhà nước, mười lần kết hôn mười lần bỏ chồng. Khi trong tay cô ta có hàng triệu bạc thì sự việc bại lộ, cuối cùng đành phải ngậm ngùi vào tù vì tội trùng hôn và lừa đảo...

Nếu Oanh Oanh còn sống lại, dựa vào tài mạo song tuyệt của mình, cô hoàn toàn không phải vô duyên vô cớ sinh ra sự bơ vơ vì bị bỏ rơi; giả sử cô sẵn sàng dẫn đầu "trào lưu" hôn nhân, cô không những có thể khiến các "Trương Sinh" phải tâm phục khẩu phục, mà còn luôn có thể tìm ra đủ mọi cái cớ để liên tiếp đá văng mười tên "Trương Sinh"; chỉ cần cô sẵn sàng dùng sắc đẹp để nịnh bợ thói đời, cô có lẽ đã có thể trở thành ảnh hậu như Rita, có lẽ đã có thể trở thành nữ tỷ phú đô la, giống như Võ Tắc Thiên năm xưa mở rộng chùa Phổ Cứu thành "Công đức viện", nuôi dưỡng nam sủng, thỏa sức vượt rào...

Nếu tất cả những ham muốn tham lam trong bản tính con người đều được giải phóng, sự sa hoa chắc chắn sẽ trở thành chiếc xiềng xích của cuộc đời. Ngôi sao điện ảnh Mỹ Anthony Perkins khi còn sống từng khoe khoang rằng mình từng có quan hệ với hơn hai vạn người phụ nữ, nhưng cuối cùng lại tự tròng gông vào cổ, chết vì bệnh AIDS; mấy năm trước, có một nhân viên thu mua nhỏ ở Thâm Quyến nhất quyết đòi trong vòng một năm phải ăn cho bằng hết "tiệc trăm gà". Khi "mục tiêu" mua dâm của hắn đạt được, không những người mang đầy bệnh tình dục mà còn phải nuốt trớ trối cay đắng do gan góc làm liều mang lại ngay trong những bức tường cao...

Không cần phải né tránh mà nói rằng, cuộc sống của con người hiện đại ngày càng phong phú đa dạng, phương thức giải trí của cuộc đời cũng vượt xa quá khứ rất nhiều. Thế nhưng sự cô đơn và tịch mịch, sự hoang mang và mệt mỏi của con người hiện đại lại ngày càng gia tăng so với trước kia. Con người hiện đại khi lạc lối tinh thần và cô đơn tâm hồn, thường cần đến sự kích thích của các giác quan. Sau khi sự tê dại đi qua thì lại cần những sự kích thích mạnh mẽ hơn. Khi sự kích thích này không đến đúng hẹn, thì tâm hồn cô đơn và tịch mịch ấy sẽ không biết đặt để vào đâu giữa thế giới ồn ào náo động này.

Con người ơi con người, mày đúng là một loài động vật kỳ lạ và khó dò biết bao...

Bát

Thời gian là chiếc kéo lớn vô tình, nó không chỉ có thể cắt gọt mùa xuân thu lịch sử, mà còn có thể cắt gọt dòng mây trôi tình cảm của nhân loại.

Sau khi Tây sương ký hoành hành thiên hạ, ánh sáng tình yêu tỏa ra từ việc phá vỡ màn sương mù hôn nhân phong kiến từng khiến không ít nam thanh nữ nữ si tình phải ngóng trông mòn mỏi nơi đồng hoang tình cảm, cũng từng khiến bao nhiêu văn nhân tao khách có tài mà không gặp may phải ngậm ngùi thơm miệng dưới ngọn đèn dầu đơn côi. Nhà bình luận sách cuối nhà Minh đầu nhà Thanh là Kim Thánh Thán, trong tác phẩm Quán hoa đường đệ lục tài tử thư, đối mặt với tác phẩm vĩ đại tựa bút lớn như rường nhà là Tây sương ký, thậm chí còn đập vỡ cả chậu nhổ nước bọt: "... Tây sương ký, bắt buộc phải quét sạch đất rồi mới đọc. Đọc mà quét sạch đất là không được vương lại một chút bụi trần nào trong lồng ngực. Tây sương ký, bắt buộc phải đốt hương rồi mới đọc. Đọc mà đốt hương là để tỏ lòng cung kính, nhằm mong quỷ thần thông hiểu. Tây sương ký, bắt buộc phải đối diện với tuyết rồi mới đọc. Đối diện với tuyết mà đọc là để mượn sự thanh khiết của nó. Tây sương ký, bắt buộc phải đối diện với hoa rồi mới đọc. Đối diện với hoa mà đọc là để mượn sự kiều diễm của nó... Tây sương ký, bắt buộc phải ngồi cạnh mỹ nhân rồi mới đọc. Ngồi cạnh đạo sĩ mà đọc là để than thở cho việc không có phương pháp giải thoát..." Trong mắt họ Tên, tình yêu kinh điển quyến rũ và thánh thiện biết bao, nó bao hàm sự thành kính trong vẻ trang nghiêm, tuyệt đối không được phép vẩn đục dù chỉ một chút trò chơi cuộc đời.

Nhà thơ Đức Heinrich Heine từng nói: "Đổi một thời đại, đổi một bầy chim; đổi một bầy chim, đổi một khúc ca."

Tôi lang thang trong dãy Trung Triều, tôi dạo bước bên bờ sông Hoàng Hà, cảm nhận một cách sâu sắc và mãnh liệt rằng, dẫu cho dòng sông Hoàng Hà chín khúc đã mất đi những ngọn sóng cuồn cuộn tráng lệ như xưa, thế nhưng nó vẫn là dải lụa mềm mại bay lượn trong vòng tay của núi Nga Mi; dẫu cho những loài chim quý thú hiếm trong dãy Trung Triều hầu như đã tuyệt tích, thế nhưng những khóm long bách trắng bạc, liên kiều vàng óng vẫn đang khoe sắc tỏa hương; dẫu cho chùa Phổ Cứu dưới bầu trời vợi xa chỉ là "bản sao" của người hiện đại, thế nhưng nó vẫn không mất đi vẻ phú quý nguy nga của thời Đường; dẫu cho chiếc cầu phao cổ xưa ở đò Phổ Tấn từ lâu đã được thay thế bằng những cây cầu hiện đại, thế nhưng bốn con trâu sắt thời nhà Đường mới được khai quật vẫn đang kể lại lịch sử bằng ánh mắt chân thành. Thế nhưng, Tây sương ký - với tư cách là khúc ca tuyệt đỉnh từng thịnh hành qua bao triều bao đại - lại bị dòng sông năm tháng cuốn trôi đi cái tình điệu mê hồn của nó. Thế gian ngày nay, khi người ta đọc hiểu Tây sương ký, e rằng khó mà sinh ra được thứ tình cảm thánh thiện kiểu Kim Thánh Thán. Chùa Phổ Cứu với tư cách là di tích văn hóa lịch sử, tuy có thể thu hút khách du lịch nườm nượp, thế nhưng nó mãi mãi không thể trở thành "nhà giáo hóa" của tình yêu nữa.

Trên núi Parnassus ở Hy Lạp cổ đại có một tấm bia đá khổng lồ, bảy chữ khắc trên bia đá trải qua hàng ngàn năm mưa gió, nét chữ tuy đã mờ nhạt nhưng ý nghĩa sâu xa bên trong vẫn như sấm rền bên tai: Ngươi hãy tự nhận thức lấy chính mình!

Các nhà triết học thuở xưa từng nói, sự khác biệt giữa con người và động vật nằm ở chỗ có thể chế tạo ra công cụ, thế nhưng nhân loại ngày nay đã có thể nhân bản thể sinh học. Cùng với việc cừu nhân bản, bò nhân bản lần lượt xuất hiện, việc nhân loại có thể tạo ra Adam và Eva mới cũng không còn là thần thoại. Thế nhưng, con người trong khi đã thuần hóa tất cả muông thú chim bay, lại mãi mãi không thể thuần hóa nổi chính mình; con người dù cho có thể nhân bản tất cả sự sống, cũng mãi mãi không thể nhân bản được tình yêu.

Trong một xã hội mà nhục dục và vật dục hoành hành, từng đôi mắt tràn ngập ham muốn và từng cái miệng đói khát ấy, không ai là không khóc lóc đòi hỏi sự thỏa mãn. Thế nhưng con người vừa là con người tự nhiên, lại vừa là con người lịch sử, con người văn hóa, con người pháp luật. Một xã hội có trật tự, trong khi cố gắng hết sức thỏa mãn ham muốn của từng cá nhân đơn lẻ, cũng cấu thành sự mâu thuẫn vĩnh cửu với sự bành trướng vô hạn của ham muốn thuộc về con người tự nhiên.

Tình yêu mãi mãi là "lời sáo rỗng" được nhân loại đọc hoài không chán.

Khi thứ tình cảm Lương Chúc hóa bướm từ lâu đã bay đi mất, khi khúc ca tuyệt đỉnh Thôi Trương kết duyên từ lâu đã tàn tiệc mỗi người một ngả, khi linh hồn trung trinh của Romeo và Juliet cũng từ lâu đã được chôn vùi sâu thẳm dưới nấm mồ, thì trong lúc dục vọng buông thả đã khiến căn bệnh AIDS trở thành "nỗi đau của thế kỷ" như ngày nay, tất cả những con người lương thiện trên thế giới này, đều buộc phải tựa vào nữ thần tự do ở New York để suy ngẫm, tựa vào nhà thờ Đức Bà Paris để suy ngẫm, tựa vào kim tự tháp Ai Cập để suy ngẫm, và cũng buộc phải tựa vào Vạn Lý Trường Thành cổ kính cùng ngọn Côn Lôn nguy nga của chúng ta để suy ngẫm —

Đâu mới là "giới hạn" cuối cùng của sự giải phóng nhân tính!