[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: NONE

Cuộc tiếp đãi Odysseus vào ngày hôm sau, nơi chàng chứng kiến họ tranh tài đô vật cùng các môn thể thao khác, rồi nhân lúc bị khiêu khích đã nhấc một hòn đá còn lớn hơn khối đá họ vừa ném và đánh bại tất cả. Alcinous cùng các vị trưởng tộc trao tặng quà biếu cho chàng. Và chuyện nhà vua hỏi tên họ, quê hương cùng những cuộc phiêu lưu của chàng.

Khi ánh ban mai vừa hé lộ, nàng Rạng Đông tay ngọc ngà, vị minh quân Alcinous liền rời khỏi giường giấc; và Odysseus, người con nối dõi của Zeus, kẻ tàn phá các thành trì, cũng đứng dậy. Vị quốc vương quyền uy Alcinous dẫn đường đến nơi hội họp của người Phaeacian, nơi họ đã dựng lên sát bên những con tàu. Khi họ đã tề tựu ở đó và ngồi xuống những phiến đá nhẵn thín sát cạnh nhau, Pallas Athene rảo bước qua thị trấn trong hình hài vị sứ giả của thông thái Alcinous, mưu tính đường về cho Odysseus lòng dạ sắt son. Rồi dừng lại bên từng người, nàng cất lời:

“Hỡi các thủ lĩnh và bồi thần của người Phaeacian, hãy mau đến nơi hội họp để hay biết về người lữ khách mới đây đã đặt chân đến cung điện của thông thái Alcinous trong chuyến phiêu lưu dọc trùng dương, người mang dáng vóc tựa các vị thần bất tử.”

Lời nàng khơi gợi tâm trí và khao khát trong lòng mỗi người, chẳng mấy chốc mà các chốn hội tụ và hàng ghế đã chật kín những kẻ đến họp; quả nhiên, rất nhiều người ngỡ ngàng khi nhìn thấy người con trai thông thái của Laertes, bởi Athene đã đổ lên đầu và đôi vai chàng một vẻ ân huệ kỳ diệu, khiến chàng trông cao lớn và uy nghi hơn bội phần để có thể chiếm được tình cảm, sự kính ngưỡng cùng tôn sùng của toàn thể dân Phaeacian, đồng thời hoàn thành xuất sắc nhiều thử thách mà người Phaeacian dùng để dò xét Odysseus. Khi mọi người đã tề tựu đông đủ, Alcinous liền cất lời điều trần trước tụi họ:

“Lắng nghe đây, hỡi các thủ lĩnh và bồi thần của người Phaeacian, ta sẽ giãi bày những điều lòng dạ ta thúc giục. Vị lữ khách này, ta chẳng rõ danh tính là ai, trong cuộc lãng du đã ghé vào dinh thự của ta, dù từ miền đất mặt trời mọc hay phương tây sâu thẳm, chàng đang khẩn khoản đòi hỏi và cầu xin một chuyến hải trình đưa đón. Vậy chúng ta hãy tiếp tục hỗ trợ chuyến đi như những lần trước. Bởi chưa từng có, chưa từng có bất kỳ kẻ nào ghé qua nhà ta lại phải lưu lại đây lâu ngày trong nỗi buồn tủi vì thiếu sự giúp đỡ trên đường đi. Nào, hãy hạ một con thuyền đen xuống vùng biển mặn trong lành cho chuyến hải trình đầu tiên của nó, và để họ chọn ra năm mươi mươi hai thiếu niên ưu tú nhất trong khắp chốn thị dân, những kẻ xưa nay vẫn nổi danh tài giỏi. Khi các ngươi đã buộc chặt mái chèo vào băng ghế, hãy bước lên bờ rồi mau chóng trở về dinh thự của ta để cùng dự tiệc linh đình; ta sẽ lo liệu tươm tất mọi thứ cho tất cả. Ta ban lệnh này cho các chàng trai tuấn tú; còn các ngươi, những vị vua ban gậy quyền, hãy đến điện ngọc của ta để chúng ta tiếp đón người lữ khách trong sảnh đường, không ai được phép cáo lui. Hơn thế nữa, hãy vời đến đây thi sĩ thiên tài Demodocus, bởi thần linh đã ban cho chàng nghệ thuật ca hát hơn bất cứ ai để mang lại niềm vui cho con người bằng bất cứ khúc ca nào lòng chàng xui khiến.”

Nói đoạn, nhà vua bước đi dẫn đầu, các vị vua mang gậy quyền theo sau, trong khi các thị vệ đi tìm vị thi sĩ thiên tài. Năm mươi hai chàng trai ưu tú tuân lệnh lên đường ra bờ biển hoang vu. Khi đã đến bên con thuyền và mép nước, trước hết họ kéo thuyền xuống vùng nước sâu, dựng cột buồm cùng buồm giương trên chiếc thuyền đen, đặt những mái chèo vào các vòng da thật ngăn nắp rồi căng lên những cánh buồm trắng. Họ neo đậu thuyền ngoài khơi xa rồi tiếp tục hành trình trở về cung điện nguy nga của thông thái Alcinous. Lúc bấy giờ, các hành lang, sân trong và phòng ốc đông nghẹt người đến dự hội, gồm đủ cả già lẫn trẻ. Alcinous liền tế mười hai con cừu, tám con lợn rừng nanh nhọn cùng hai con bò chân khuỳnh. Họ lột da, chuẩn bị đâu vào đấy và dọn một bữa tiệc thịnh soạn.

Bấy giờ vị thị vệ tiến lại gần, dẫn theo vị thi sĩ được các Nữ thần Thơ ca hết mực sủng ái; nàng ban cho chàng cả điều lành lẫn điều dữ: lấy đi ánh mắt của chàng nhưng lại ban tặng tiếng hát ngọt ngào. Rồi Pontonous, vị thị vệ, kê cho chàng một chiếc ghế bành cao khảm bạc đặt giữa những vị khách, tựa lưng vào cây cột lớn, treo chiếc đàn lyre vang dội lên chiếc đinh ngay sát đỉnh đầu chàng, rồi chỉ cho chàng cách đặt tay lên đó. Ngay bên cạnh, ông đặt một giỏ mâm cỗ, một chiếc bàn trang nhã cùng vò rượu để chàng uống khi tâm hồn thúc giục. Thế là họ vươn tay thưởng thức tiệc ngon bày trước mặt. Khi đã thỏa mãn cơn thèm thịt và rượu, Nữ thần Thơ ca liền thúc giục thi sĩ cất giọng hát về những anh hùng lừng danh, chính là khúc ca mà tiếng tăm khi ấy đã bay thấu tận vòm trời xanh, kể về cuộc cãi vã giữa Odysseus và Achilles con trai của Peleus; chuyện thuở nọ họ từng tranh chấp bằng những lời lẽ gay gắt trong một bữa tiệc linh đình của các vị thần, nhưng Agamemnon, vua của muôn loài, lại thầm vui mừng khi những tráng sĩ ưu tú nhất của xứ Achaeans bất hòa. Bởi Phoebus Apollo qua lời sấm truyền từng tiên đoán sự việc phải diễn ra như thế tại miền Pytho xinh đẹp, khi chàng bước qua thềm đá để thỉnh cầu thần dụ. Vì vào những ngày ấy, làn sóng đau thương đầu tiên đang cuồn cuộn đổ xuống người Troia và Danaans theo mưu kế của đại thần Zeus.

Đó là khúc ca mà vị thi sĩ lừng danh cất lên; nhưng Odysseus đã dùng đôi tay vạm vỡ túm lấy chiếc áo choàng tía rộng, kéo trùm xuống đầu và che đi gương mặt tuấn tú, bởi chàng hổ thẹn khi phải rơi lệ dưới hàng chân mày trước mặt người Phaeacian. Quả thật, mỗi khi vị thi sĩ thiên tài ngừng tiếng hát, Odysseus lại lau sạch nước mắt, kéo chiếc áo choàng ra khỏi đầu, cầm chiếc vò hai quai rót lễ tế các vị thần. Nhưng hễ thi sĩ cất giọng trở lại và các thủ lĩnh người Phaeacian khích lệ chàng hát vì quá say mê khúc ca, Odysseus lại trùm đầu và rên rỉ. Không một ai trong đám đông nhận ra chàng đang khóc, ngoại trừ một mình Alcinous để ý và nhận biết khi ngồi ngay bên cạnh và nghe tiếng thở dài não nuột của chàng. Chẳng mấy chốc, nhà vua cất lời trước những người Phaeacian sành sỏi nghề chèo:

“Lắng nghe đây, hỡi các thủ lĩnh và bồi thần của người Phaeacian, giờ đây tâm hồn chúng ta đã được thỏa mãn bên bữa tiệc thịnh soạn và tiếng đàn lyre, người bạn tri kỷ của yến tiệc sang trọng. Hãy mau ra ngoài để thử sức với các trò thi đấu đa dạng, hầu khi trở về nhà, lữ khách có thể kể cho bằng hữu nghe chúng ta vượt trội hơn tất cả mọi người đến nhường nào trong môn quyền anh, đô vật, nhảy xa và tốc độ chạy.”

Nói đoạn, nhà vua bước đi dẫn đầu, và họ cùng tề tựu theo sau. Thị vệ treo chiếc đàn lyre vang dội lên đinh, nắm tay Demodocus dẫn chàng ra khỏi sảnh đường, đưa lối theo con đường mà các thủ lĩnh Phaeacian vừa đi để thưởng ngoạn các trò chơi. Thế là họ tiến bước về nơi hội tụ, theo sau là một đoàn người đông đảo vô kể; và rất nhiều tráng sĩ tuấn tú bước ra tranh tài. Nơi ấy có Acroneus, Ocyalus, Elatreus, Nauteus, Prymneus, Anchialus, Eretmeus, Ponteus, Proreus, Thoon, Anabesineus, Amphialus con trai của Polyneus, cháu nội Tekton, cùng với Euryalus, kẻ sánh ngang thần chiến sát nhân Ares, con trai của Naubolus, người có gương mặt và vóc dáng khôi ngô nhất trong số dân Phaeacian chỉ sau quý tử Laodamas. Ba người con của minh quân Alcinous cũng bước lên: Laodamas, Halius và Clytoneus tựa thần linh. Và kìa, tất cả bọn họ trước hết đọ tài trong cuộc đua nước rút. Ngay từ vạch xuất phát, họ dốc kiệt tốc độ: và tất cả cùng lao vút về trước một cách nhanh nhẹn, cuốn lên những đám bụi dọc theo đồng bằng. Quý tử Clytoneus chạy nhanh hơn hẳn tất cả mọi người, vượt lên trước một khoảng cách bằng đúng đường cày mà loài la rạch trên cánh đồng hoang,[15] rồi băng về đích nơi đám đông đang đứng trong khi những kẻ khác bị bỏ lại phía sau. Tiếp đến, họ đọ sức trong môn đô vật đầy cam go, và lần này Euryalus vượt lên trên tất cả những kẻ xuất sắc nhất. Ở môn nhảy xa, Amphialus đứng đầu, Elatreus chiến thắng môn ném tạ, còn Laodamas, người con trai tuấn tú của Alcinous, vô địch môn quyền anh. Khi tất cả đã thỏa thuê vui đùa với các trò chơi, Laodamas, con trai Alcinous, liền cất lời trước mọi người:

[15] Khoảng cách được nêu ở đây dường như là quãng đường con la đi được khi cày ruộng mà không dừng lại lấy hơi.

“Nào các bạn, hãy đến hỏi xem vị lữ khách có thông thạo hay luyện tập môn thể thao nào không. Xét về bắp đùi, đôi chân gân guốc, bàn tay, chiếc cổ vạm vỡ cùng sức mạnh phi thường, trông chàng chẳng hề kém cõi chút nào: hơn nữa chàng hãy còn trẻ trung, chỉ là đang bị quật ngã bởi muôn vàn gian truân. Vì ta nói cho các ngươi hay, chẳng có gì tồi tệ hơn biển cả có thể làm con người suy sụp, dẫu kẻ đó có gan góc đến đâu.”

Euryalus liền đáp lời: “Laodamas, quả thật ngươi đã nói lời rất phải thời. Giờ hãy tự mình đến thách đấu chàng và tuyên bố ý định đi.”

Khi người con trai tuấn tú của Alcinous nghe vậy, chàng bước ra giữa đám đông và lên tiếng với Odysseus: “Nào, hỡi cha và lữ khách, ngài cũng hãy thử tài trong các môn thể thao xem mình có thông thạo môn nào không; chắc hẳn ngài phải rành rẽ các trò chơi, bởi trên đời này chẳng có vinh quang nào lớn lao hơn cho một người khi còn sống bằng chiến tích do chính đôi tay và đôi chân mình lập nên. Nào, hãy thử đi, và gạt bỏ muộn phiền khỏi tâm can: cuộc hành trình của ngài sẽ không bị trì hoãn lâu đâu; kìa, thuyền của ngài đã được hạ thủy, và các đồng đội của ngài đang sẵn sàng rồi đấy.”

Odysseus mưu trí đáp lời chàng rằng: “Laodamas, cớ sao các ngươi lại nhạo báng ta, đòi hỏi ta điều này? Nỗi buồn ở gần trái tim ta hơn các trò chơi thể thao rất nhiều, bởi ta từng chịu đựng vô vàn cay đắng và nhọc nhằn trong quá khứ, và giờ đây ta đang ngồi giữa chốn hội tụ này, khao khát được trở về quê hương, cất lời khẩn cầu lên nhà vua cùng toàn thể dân chúng.”

Euryalus liền đáp lại, sỉ nhục chàng ngay trước mặt: “Quả thực, hỡi lữ khách, ta không hề nghĩ ngươi là kẻ rành rẽ các trò chơi vốn phổ biến giữa chốn nhân gian; đúng hơn, ngươi giống loại người chuyên bề buôn bán trên những con thuyền có băng ghế, một chủ tàu nắm rõ hàng hóa, kẻ chuyên tâm lo chuyện hàng cωa chuyên chở khi xuôi chiều về bến cùng những mối lợi tham lam; trông ngươi chẳng ra dáng một người thượng võ chút nào.”

Bấy giờ Odysseus mưu trí trừng mắt nhìn hắn và nói: “Hỡi lữ khách, ngươi ăn nói thật chẳng ra gì; ngươi tựa như một kẻ ngạo mạn. Sự thật là các vị thần không ban mọi ân huệ trọn vẹn cho tất cả mọi người, chẳng hạn như sắc đẹp, trí tuệ hay tài ăn nói. Có kẻ ngoại hình kém cỏi, nhưng thần linh lại ban cho lời nói đẹp đẽ khiến người đời ngắm nhìn và vui mừng, lời lẽ chàng thốt ra trôi chảy với vẻ khiêm nhường ngọt ngào, nổi bật giữa chốn hội tụ của dân chúng, và khi đi qua thị trấn, mọi người chiêm ngưỡng chàng như một vị thần. Lại có kẻ đẹp tựa các vị thần bất tử, nhưng lời nói lại chẳng có chút ân huệ nào điểm tô; cũng như ngươi, vẻ bề ngoài nổi trội, đến thần linh cũng chẳng thể nhào nặn ngươi khôi ngô hơn được nữa, nhưng trí tuệ thì lại kém cỏi vô cùng. Thật vậy, ngươi đã làm ta nổi giận bằng cách ăn nói sai quấy như thế. Ta không phải hoàn toàn mù tịt về thể thao như lời ngươi lươn lẹo, mà ngẫm lại, ta từng đứng đầu trong số những kẻ tự tin vào tuổi trẻ và đôi tay mình, nhưng giờ đây ta đang bị xiềng xích trong khốn khổ và đớn đau: bởi ta đã chịu đựng quá nhiều qua những cuộc chiến tranh của loài người và những con sóng dữ dội của đại dương. Dẫu vậy, dẫu cho đau khổ bủa vây, ta vẫn sẽ thử sức với các trò chơi, vì lời ngươi đã chạm đến gan ruột, và ngươi đã chọc giận ta bằng câu nói ấy.”

Nói đoạn, giữ nguyên chiếc áo choàng trên người, chàng tung mình đứng dậy, vớ lấy một khối tạ lớn hơn hẳn những cái khác, một khối đá khổng lồ nặng hơn rất nhiều so với những hòn đá mà người Phaeacian dùng để thi ném. Chỉ với một cú vung, chàng ném nó đi bằng cánh tay vạm vỡ, hòn đá xé gió bay vù vù; và những người Phaeacian chèo thuyền giỏi, những thủy thủ lừng danh ấy, đều cúi rạp xuống đất trước tiếng gió rít của hòn đá. Nó bay vượt qua tất cả các vạch mốc nhẹ nhàng biết bao rời khỏi tay chàng, và Athene trong hình hài một người đàn ông đã đánh dấu vị trí, cất tiếng hô vang:

“Thật vậy, hỡi lữ khách, dẫu là kẻ mù lòa sờ soạng cũng có thể nhận ra dấu tích ấy, vì nó chẳng hề lẫn lộn giữa đám đông kia mà vượt lên dẫn đầu khoảng cách xa; thế nên hãy vững tâm trong hiệp đấu này: không một kẻ nào trong người Phaeacian có thể với tới hay ném vượt qua nó đâu.”

Nàng nói vậy; và Odysseus kiên cường tuấn tú vô cùng hoan hỉ và vui mừng vì nhìn thấy một người bạn chân chính nơi đấu trường. Rồi với tâm trạng nhẹ nhõm hơn, chàng cất tiếng giữa người Phaeacian:

“Nào các chàng trai, hãy ném vượt qua cú ném này xem nào; chẳng mấy chốc ta sẽ ném thêm một quả nữa, xa bằng hoặc thậm chí xa hơn thế. Và bất kỳ ai trong số các ngươi bị trái tim và tâm hồn thúc giục, hãy bước ra đây đọ tài với ta, đấu quyền anh, đô vật hay chạy đua, ta đều không màng, bởi các ngươi đã chọc giận ta quá mức: bất kỳ kẻ nào trong dân Phaeacian cứ bước lên ngoại trừ một mình Laodamas, vì chàng là gia chủ của ta: ai lại đi tranh tài với kẻ tiếp đãi mình ân cần chứ? Kẻ nào thách thức vị gia chủ đã cưu mang mình ở xứ người là kẻ dại dột và đốn mạt, hắn chỉ tự hủy hoại gia thế của chính mình mà thôi. Còn với những kẻ khác, ta chẳng từ chối ai và cũng chẳng xem thường ai, mà rất đỗi mong muốn được diện kiến và thử tài trực diện. Bởi ta chẳng phải kẻ yếu đuối trong mọi môn thể thao, kể cả những thử thách của tráng sĩ. Ta rành rẽ việc cầm cây cung nhẵn bóng, và ta luôn là kẻ tiên phong bắn trúng kẻ thù giữa trận mạc đầy rẫy quân địch, dẫu cho nhiều đồng đội đứng bên cạnh ta cùng nhắm vào đối phương. Chỉ có Philoctetes trên đất Troia là vượt qua ta với cây cung trong các cuộc thi bắn của người Achaeans. Nhưng ta tự nhận mình xuất sắc hơn tất cả những kẻ phàm trần còn đang sống trên mặt đất và ăn bánh mì này. Dẫu vậy, ta sẽ không so bì với những bậc tiền bối thuở xưa, chẳng hạn như Heracles hay Eurytus xứ Oechalia, kẻ từng đọ tài bắn cung với cả các vị thần bất tử. Thế nên vĩ nhân Eurytus đã phải chết quá sớm, tuổi già chẳng kịp ghé qua chốn dinh thự của ông, bởi Apollo trong cơn thịnh nộ đã giáng sát thần xuống vì ông dám thách đấu thần bắn cung. Còn với ngọn giáo, ta có thể phóng xa hơn bất cứ ai bắn tên. Chỉ có điều ta hoài nghi rằng trong cuộc đua tốc độ, một vài người Phaeacian có thể vượt qua ta, vì thân thể ta đã bị tàn phá ê chề trên nhiều vùng biển do không có nguồn lương thực liên tục trên tàu; ấy thế nên đôi đầu gối ta mới rệu rã.”

Chàng dứt lời và tất cả đều chìm trong im lặng; chỉ có một mình Alcinous đáp lời chàng rằng:

“Hỡi lữ khách, vì những lời này của ngài không bị coi là ngạo mạn chốn hội tụ của chúng tôi, mà ngài chỉ muốn bày tỏ lòng dũng cảm đang sục sôi trong ngực, tức giận vì kẻ kia đã đứng cạnh sỉ nhục ngài bằng những lời lẽ mà không một người am hiểu lẽ phải nào lại dám xem thường sự xuất sắc của ngài; vậy thì giờ đây, hãy lắng nghe lời ta; để ngài có điều mà kể lại cho một anh hùng khác nghe khi cùng vợ con dùng bữa trong sảnh đường, nhắc nhở về chiến tích của chúng tôi, những việc mà thần Zeus ban cho từ thuở ông cha cho đến tận ngày nay. Bởi chúng tôi không phải là những võ sĩ quyền anh hay đô vật hoàn hảo, mà là những vận động viên chạy nhanh và những thủy thủ cừ khôi; và điều chúng tôi luôn yêu thích là yến tiệc, tiếng đàn harp, vũ điệu, sự thay đổi xiêm y, bồn tắm ấm áp, tình yêu và giấc ngủ. Nào, hãy đứng lên đi, hỡi những vũ công xuất sắc nhất xứ Phaeacian, hãy trổ tài để lữ khách khi trở về nhà có thể kể cho bạn bè nghe chúng ta vượt trội hơn tất cả mọi người đến nhường nào trong nghệ thuật hàng hải, tốc độ, vũ điệu và ca hát. Và hãy có ai đó mau chóng đi lấy chiếc đàn lyre vang dội đang để đâu đó trong sảnh đường của chúng ta mang đến cho Demodocus.”

Alcinous tựa thần linh vừa dứt lời, vị thị vệ liền đứng dậy mang chiếc đàn lyre rỗng từ cung điện nhà vua tới. Khi ấy có chín người được chọn đứng lên, những vị trọng tài của nhân dân, những kẻ quen sắp xếp mọi việc trong các cuộc thi đấu cho đâu ra đấy. Họ san phẳng khoảng không gian dành cho vũ điệu, vẽ nên một vòng tròn đẹp đẽ và rộng lớn. Thị vệ tiến lại mang theo chiếc đàn lyre vang dội trao cho Demodocus, người đã bước ra giữa vòng vây, xung quanh chàng là những thiếu niên đang độ tuổi trăng tròn, sành sỏi múa may, họ dậm đôi chân mạnh mẽ xuống sàn nhà phẳng lì. Odysseus dán mắt theo nhịp chân uyển chuyển và vô cùng kinh ngạc.

Khi vị thi sĩ chạm tay vào đàn lyre, chàng cất tiếng hát ngọt ngào về mối tình giữa Ares và nàng Aphrodite đội vương miện xinh đẹp, kể về thuở ban đầu họ lén lút nằm bên nhau trong ngôi nhà của Hephaestus; và Ares đã tặng nàng vô vàn sính lễ, phỉ báng chiếc giường tân hôn của vị chúa tể Hephaestus. Chẳng mấy chốc có kẻ đến bẩm báo sự việc cho chàng, không ai khác chính là Helios, người đã chứng kiến cuộc vui chơi của họ. Khi Hephaestus nghe được tin sét đánh ngang tai ấy, hắn bước thẳng xuống lò rèn, ấp ủ mưu ác trong sâu thẳm tâm can, đặt chiếc đe lớn lên bệ, rèn những chiếc xiềng xích chẳng thể bẻ gãy hay tháo rời, khiến đôi uyên ương phải bất động tại chỗ. Khi đã rèn xong tấm lưới tinh vi trong cơn giận dữ nhắm vào Ares, hắn tiến về căn phòng đặt chiếc giường tân hôn, giăng rải cạm bẫy khắp các cột giường, nhiều chiếc khác được treo lơ lửng từ xà nhà chính, tinh vi chẳng khác gì mạng nhện khiến chẳng ai nhìn thấy được, thậm chí ngay cả các vị thần ban phát hồng phúc cũng không nhận ra; tài tình làm sao những mối xiềng xích được rèn nên. Khi đã giăng xong bẫy quanh giường, hắn vờ như chuẩn bị lên đường đến Lemnos, thành trì kiên cố, vùng đất mà hắn yêu quý nhất trên đời. Nhưng Ares tay cương vàng nào có lơ là quan sát, lúc hắn thấy Hephaestus, người thợ thủ công lừng danh, cất bước đi xa. Thế nên gã liền bước đến dinh thự của Hephaestus danh tiếng, hừng hực khao khát tình ái của nàng Cytherea đội vương miện. Khi ấy nàng vừa từ chỗ người cha, đại thần Cronion, trở về và tình cờ vừa ngồi xuống; Ares bước vào nhà, nắm lấy tay nàng, cất tiếng chào mừng:

“Nào cưng ơi, chúng ta hãy lên giường và tận hưởng niềm vui ái ân, bởi Hephaestus không còn ở bên người nhà nữa; ta đoán hắn đã đi đến xứ Lemnos gặp tộc người Sintian nói tiếng man rợ rồi.”

Gã nói vậy, và với nàng việc được nằm cạnh gã tựa như một niềm hạnh phúc lớn lao. Thế là cả hai tiến đến chiếc giường, ngả mình chìm vào giấc ngủ, và ngay lập tức những sợi dây xích tinh vi của người thợ tài hoa Hephaestus quấn chặt lấy họ, khiến họ chẳng thể cử động hay nhấc nổi một chi. Cuối cùng thì họ cũng nhận ra khi chẳng còn đường trốn chạy. Bấy giờ vị thần tay sắt danh tiếng tiến đến gần sau khi quay đầu trở lại trước khi đặt chân đến vùng đất Lemnos. Bởi Helios đã canh chừng và kể cho hắn nghe tất cả. Với tâm trạng nặng trĩu u sầu, hắn quay về nhà, đứng sững ngay ngưỡng cửa, cơn cuồng nộ bùng cháy tột độ, hắn gào thét kinh hoàng, tru lên với tất cả các vị thần:

“Cha Zeus cùng các vị thần ban phước sống đời đời kiên cố, hãy mau đến đây để chứng kiến cảnh tượng khôi hài mà cay đắng này, vì Aphrodite, đứa con gái của Zeus, luôn phỉ báng ta chỉ vì cái chân thọt của ta, lại đem lòng say mê Ares kẻ hủy diệt, chỉ vì hắn khôi ngô thẳng thớm, còn ta sinh ra đã tàn phế. Dù vậy, chẳng thể trách ai ngoài cha mẹ ta—giá như họ đừng sinh ra ta! Nhưng giờ đây các người hãy tận mắt chứng kiến nơi chúng đã leo lên giường ta, nằm cạnh nhau trong tình ái; và ta đau đớn xiết bao khi mục kích cảnh này. Tuy nhiên, ta đoán chúng sẽ chẳng thiết tha nằm thế này lâu đâu, dẫu tình yêu có lớn lao đến nhường nào. Chẳng mấy chốc chúng sẽ chẳng còn chút ham muốn ngủ cùng nhau nữa, mà chiếc bẫy cùng xiềng xích này sẽ giam cầm chúng cho đến khi cha nàng ta hoàn trả lại cho ta toàn bộ sính lễ, từng món một, những thứ ta đã dâng hiến để đổi lấy bàn tay của đứa con gái trơ trẽn ấy; bởi con bé tuy xinh đẹp nhưng lại chẳng có chút khôn ngoan.”

Hắn vừa dứt lời, kìa, các vị thần tề tựu đông đủ tại ngôi nhà có nền bằng đồng. Poseidon, đấng bao bọc đại dương, bước đến; Hermes, vị thần ban vận may, bước đến; và hoàng tử Apollo, thần bắn cung, cũng đến. Còn các nữ thần vì hổ thẹn nên đều ở lại trong phòng riêng. Thế là các vị thần, những đấng ban ân phược, đứng ngay hiên cửa; tiếng cười không dứt bùng lên giữa các vị thần ban phước khi họ chiêm ngưỡng mưu mẹo của Hephaestus tài hoa. Và thế là có kẻ cất lời, nhìn sang người bên cạnh:

“Việc chẳng lành, quẻ chẳng khôn! Kẻ chậm chạp lại tóm được tên nhanh nhẹn! Kìa, hãy nhìn Hephaestus, dẫu chậm chạp là thế mà đã bắt kịp Ares, kẻ nhanh nhẹn nhất trong các vị thần ngự trị trên đỉnh Olympus; bằng mưu mẹo hắn đã tóm được gã dẫu chân tay thọt lết; thế nên chắc chắn Ares phải nộp tiền phạt của kẻ ngoại tình thôi.” Họ cứ thế râm ran bàn tán. Nhưng vị chúa tể Apollo, con trai của Zeus, lại cất lời với Hermes:

“Hermes, con trai của Zeus, sứ giả ban ơn lành, ngươi có thiết tha, dẫu phải vướng vào xiềng xích kiên cố đi chăng nữa, được nằm trên chiếc giường cạnh nàng Aphrodite tóc vàng không?”

Vị sứ giả, kẻ hạ sát Argos, liền đáp lời: “Ta ước gì chuyện đó xảy ra, hỡi Apollo, hoàng tử bắn cung của ta! Cho dù có gấp ba lần số xiềng xích vô số ấy vây quanh ta, và tất cả các vị thần cùng nữ thần đều đang chứng kiến đi nữa, ta vẫn nguyện nằm bên Aphrodite tóc vàng.”

Gã vừa dứt lời, tiếng cười lại vang lên giữa các vị thần bất tử. Tuy nhiên, Poseidon không hề cười, mà khẩn khoản nài nỉ Hephaestus, người thợ thủ công lừng danh, hãy tháo xiềng cho Ares; ông cất tiếng nói, thốt ra những lời bay bổng:

“Xin hãy tháo xích cho hắn, ta hứa với ngươi đúng như những gì ngươi đòi hỏi, rằng chính hắn sẽ đền bù mọi tổn thất một cách sòng phẳng trước mặt các vị thần bất tử.”

Vị thần tay sắt danh tiếng liền đáp lời ông: “Xin chớ đòi hỏi điều này ở ta, hỡi Poseidon, đấng bao bọc trái đất. Lời hứa của kẻ tiểu nhân chẳng đáng tin chút nào. Làm sao ta có thể bắt ngươi chịu xiềng xích giữa các vị thần bất tử nếu Ares bỏ trốn, tìm cách chối bỏ món nợ và gông cùm chứ?”

Poseidon, đấng làm rung chuyển mặt đất, đáp: “Hephaestus, dẫu Ares có trốn nợ và cao bay xa chạy, chính ta sẽ trả thay cho ngươi tất cả.”

Vị thần tay sắt danh tiếng liền đáp: “Ta không thể từ chối ngươi được, mà làm thế cũng chẳng phải phép.”

Nói đoạn, dũng sĩ Hephaestus liền tháo xiềng, và khi được giải thoát khỏi gông cùm kiên cố ấy, cả hai lập tức tung mình bật dậy, người thì bay về Thrace, còn Aphrodite ham thích tiếng cười thì đi đến Paphos xứ Cyprus, nơi có đền thờ và bệ tế ngát hương của nàng. Nơi đó, các Nữ thần Ân huệ đã tắm rửa và xức cho nàng thứ dầu thơm bất tử, loại dầu thoa cho các vị thần trường tồn. Họ khoác lên người nàng bộ xiềng y kiều diễm, một kỳ quan để ngắm nhìn.

Đó là khúc ca mà vị thi sĩ lừng danh cất lên; và Odysseus lắng nghe với tâm hồn hoan hỉ, những người Phaeacian sành bơi chèo, những thủy thủ lừng danh ấy, cũng vô cùng thích thú.

Bấy giờ Alcinous bảo Halius và Laodamas bước ra nhảy múa một mình, bởi chẳng ai dám đọ tài với họ. Khi hai chàng cầm trên tay quả bóng màu tía tuyệt đẹp mà nghệ nhân tài hoa Polybus đã làm cho họ, người này sẽ ngón người ngả ra sau, ném nó về phía những đám mây u ám; người kia sẽ tung mình bật lên từ mặt đất, nhẹ nhàng đón lấy nó đúng lúc trước khi bàn chân chạm đất. Sau khi thử ném bóng thẳng lên cao, cả hai bắt đầu nhảy múa trên mặt đất trù phú, chuyền tay nhau quả bóng trong khi các chàng trai khác đứng dọc theo bãi đấu dậm chân theo nhịp, một âm thanh rền vang nổi lên.

Chính lúc đó, Odysseus tuấn tú mới cất lời với Alcinous: “Hỡi chúa tể Alcinous, người lừng lẫy nhất trong tất cả dân chúng, ngài từng khoe các vũ công của mình là giỏi nhất trên đời, và kìa, lời ngài đã ứng nghiệm; ta vô cùng kinh ngạc khi ngắm nhìn họ.”

Chàng vừa dứt lời, vị minh quân Alcinous vô cùng hoan hỉ và liền cất tiếng trước những người Phaeacian sành sỏi nghề chèo:

“Lắng nghe đây, hỡi các thủ lĩnh và bồi thần của người Phaeacian, vị lữ khách này trông có vẻ là một người khôn ngoan. Nào, chúng ta hãy tặng chàng món quà của lữ khách như phải lẽ. Kìa, có mười hai vị vương công vinh quang cai trị và nắm quyền giữa dân tộc này, và chính ta là người thứ mười ba. Giờ đây mỗi người trong các ngươi hãy mang đến một chiếc áo choàng mới, một chiếc áo dài cùng một nén vàng ròng, và hãy mau chóng gom tất cả những món quà ấy lại để lữ khách có thể cầm lấy trong tay và bước vào bữa tiệc với tâm hồn hoan hỉ. Riêng Euryalus, hãy để hắn đền bù cho vị khách bằng những lời lẽ ngọt ngào cùng một món quà, vì lời nói vừa rồi của hắn chẳng hề dịu dàng chút nào.”

Nhà vua vừa dứt lời, tất cả đều đồng tình và nhất trí như thế. Mỗi người đều sai thị vệ đi lấy quà của mình, và Euryalus đáp lời nhà vua:

“Hỡi chúa tể Alcinous, người lừng lẫy nhất trong tất cả dân chúng, ta sẽ tạ lỗi với vị khách của ngài đúng như lời ngài dạy. Ta sẽ tặng chàng một thanh đoản kiếm bằng đồng hoàn toàn, với chuôi nạm bạc, vỏ bọc bằng ngà voi mới cưa tinh xảo, đây sẽ là một vật có giá trị lớn đối với chàng.”

Nói đoạn, hắn trao thanh đoản kiếm khảm bạc vào tay Odysseus, cất tiếng thốt ra những lời bay bổng: “Xin chào mừng, hỡi lữ khách và bậc cha chú; nếu có điều gì lỡ lời gây tổn thương, mong những cơn gió bão hãy mau cuốn đi và mang nó đi mất. Chúc các vị thần ban cho ngài được đoàn tụ với vợ và đặt chân về quê hương, bởi ngài đã phải chịu đựng khổ đau quá lâu ngày xa cách những người thân hữu.”

Odysseus mưu trí đáp lời hắn rằng: “Bạn tôi ơi, chúc bạn cũng vạn sự bình an; cầu mong các vị thần ban cho bạn hạnh phúc, và mong rằng bạn sẽ không bao giờ phải tiếc nuối thanh gươm mà bạn đã trao tặng này, hỡi con người đã dùng lời lẽ ngọt ngào để tạ lỗi cùng ta.”

Nói đoạn, chàng vắt thanh gươm nạm bạc lên vai. Mặt trời lặn xuống, và những món quà quý giá được mang đến. Các thị vệ kiêu hãnh liền mang chúng vào cung điện của Alcinous, các hoàng tử con của Alcinous cao quý nhận những món quà đẹp đẽ đó đặt bên cạnh người mẹ đáng kính của họ. Vị minh quân Alcinous bước đi dẫn đầu, họ tiến vào và ngồi lên những chiếc ghế cao. Vị minh quân Alcinous cất lời với Arete:

“Nàng hãy mang ra đây một chiếc tráp thượng hạng, loại đẹp nhất nàng có, và chính tay nàng hãy đặt vào đó một chiếc áo choàng mới cùng áo dài, đồng thời bắc sẵn một cái vạc trên lửa, nấu nước ấm để sau khi tắm, lữ khách có thể chiêm ngưỡng toàn bộ những món quà được bày biện tề chỉnh mà những người Phaeacian tuấn tú đã mang đến đây, để chàng có thể vui hưởng bữa tiệc và lắng nghe tiếng hát của thi sĩ. Thêm vào đó, ta sẽ tặng chàng một chiếc chén vàng tuyệt đẹp của chính ta, để chàng luôn ghi nhớ về ta suốt những ngày tháng cuộc đời khi dâng chén rót lễ lên thần Zeus cùng các vị thần khác.”

Nhà vua vừa dứt lời, Arete liền bảo các nữ tì nhanh chóng bắc một cái vạc lớn lên bếp lửa. Họ đặt cái vạc chứa nước tắm lên ngọn lửa bùng cháy, đổ nước vào, rồi gom củi đốt ở bên dưới. Ngọn lửa bắt đầu liếm quanh phần bụng vạc, và nước nóng dần lên. Trong khi đó, Arete mang chiếc tráp xinh đẹp từ phòng kho ra cho vị khách, trân trọng đặt vào đó những món quà trang nhã gồm xiêm y và vàng bạc do người Phaeacian dâng tặng. Bằng chính đôi tay mình, nàng đặt vào đó một chiếc áo choàng cùng chiếc áo dài tinh tế, cất tiếng thốt ra những lời bay bổng:

“Giờ thì ngài hãy kiểm tra phần nắp và thắt chặt nút thắt lại, kẻo có kẻ nào đánh cắp tài sản của ngài dọc đường, khi chốc nữa ngài chìm vào giấc ngủ ngọt ngào trên con thuyền đen.”

Khi Odysseus kiên cường tuấn tú nghe những lời ấy, chàng liền đậy nắp lại ngay và nhanh chóng thắt nút thắt kỳ lạ mà nữ thần Circe từng dạy cho chàng thuở nào. Ngay sau đó, người quản gia bảo chàng đi tắm rửa; ngài nhìn thấy làn nước ấm và vô cùng hoan hỉ, bởi đã lâu lắm rồi kể từ ngày rời khỏi dinh thự của nàng Calypso tóc đẹp, ngài chưa từng được chăm sóc chu đáo nhường ấy, suốt thời gian qua ngài luôn được phục vụ tận tình tựa một vị thần.

Khi các nữ tì đã tắm rửa, xức dầu ô-liu cho chàng và khoác lên người chàng chiếc áo choàng cùng áo dài tinh tươm, chàng bước ra khỏi phòng tắm để nhập hội cùng các thủ lĩnh bên vò rượu. Nàng Nausicaa, người được các vị thần ban cho vẻ đẹp tuyệt trần, đứng tựa vào cây cột của mái nhà xây cất vững chãi, ngỡ ngàng ngắm nhìn Odysseus ngay trước mắt, nàng cất tiếng thốt ra những lời bay bổng:

“Tạm biệt lữ khách, dẫu ở quê nhà ngài cũng hãy nhớ đến ta đôi lần, bởi ngài chính là người đầu tiên mang ơn cứu mạng từ ta.”

Odysseus mưu trí đáp lời nàng rằng: “Nausicaa, con gái của minh quân Alcinous, vâng, cầu mong thần Zeus uy dũng, chúa tể xứ Here, ban cho ta được về đến quê nhà và nhìn thấy ngày hội ngộ; có như vậy, dẫu ở nơi đó, ta cũng sẽ tôn sùng nàng như một vị thần suốt những ngày tháng vĩnh hằng, bởi thưa tiểu thư, nàng chính là người đã ban cho ta sự sống.”

Nói đoạn, chàng ngồi lên chiếc ghế cao cạnh vua Alcinous. Lúc này họ đang chia phần thức ăn và pha rượu. Các thị vệ tiến lại gần dẫn theo vị thi sĩ ngọt ngào Demodocus, kẻ được nhân dân vô cùng kính trọng. Họ đặt chàng vào giữa những thực khách, cho tựa lưng vào cây cột cao. Bấy giờ Odysseus mưu trí bảo thị vệ cắt một phần thịt lưng lợn rừng răng trắng, chỗ vẫn còn nhiều mỡ béo ngậy ở hai bên, rồi bảo rằng:

“Này thị vệ, hãy mang phần ăn này trao cho Demodocus để chàng dùng bữa, và ta sẽ gửi lời chào mừng đến chàng, dẫu trong lòng ta đang trĩu nặng buồn đau. Bởi các thi sĩ trên khắp mặt gian luôn nhận được sự tôn vinh và kính trọng xứng đáng; vì Nữ thần Thơ ca đã dạy họ những bước đường ca hát và yêu mến dòng dõi các thi sĩ.”

Chàng vừa dứt lời, thị vệ liền mang phần ăn đặt lên đùi chúa tể Demodocus, chàng đón lấy và lòng vô cùng hoan hỉ. Rồi họ vươn tay thưởng thức tiệc ngon bày trước mặt. Khi đã thỏa mãn cơn thèm thịt và rượu, Odysseus mưu trí liền cất lời với Demodocus:

“Demodocus, ta ca ngợi ngươi vượt trên tất cả mọi người phàm trần, dù là Nữ thần Thơ ca, con gái của Zeus, hay chính thần Apollo đã dạy ngươi, bởi ngươi hát rất đúng mực về cuộc hành trình của người Achaeans, kể lại mọi việc họ đã làm, đã chịu đựng cùng vô vàn nhọc nhằn, cứ như thể chính ngươi từng hiện diện hoặc nghe kể lại từ người khác vậy. Nào, hãy đổi giọng ca và hát về việc chế tác con ngựa gỗ mà Epeius đã làm với sự trợ giúp của Athene, cỗ xe lừa bịp mà Odysseus tuấn tú từng đưa lên thành trì khi giấu bên trong những tráng sĩ từng tàn phá Ilios. Nếu ngươi thực sự thuật lại chính xác cho ta câu chuyện này, ta sẽ làm chứng cho tất cả mọi người thấy rằng vị thần đã ban cho ngươi ân huệ ca hát kỳ diệu nhường nào.”

Chàng vừa dứt lời, vị thi sĩ được thần linh thúc giục liền cất tiếng ca hát. Chàng bắt đầu câu chuyện từ khúc đoạn người Argives châm lửa đốt lều bạt của họ, bước lên những con chiến thuyền có sàn che và nhổ neo ra khơi, trong khi những chiến hữu của Odysseus lừng danh lúc bấy giờ đang ngồi tại nơi hội họp của người Troia, ẩn mình cả trong con ngựa gỗ, bởi chính người Troia đã kéo nó lên thành trì. Con ngựa cứ thế đứng đó, xung quanh là dân chúng bàn tán xôn xao với ba luồng ý kiến khác nhau: hoặc dùng ngọn giáo vô tình chém đứt thân gỗ rỗng, hoặc kéo nó lên mỏm đồi rồi quăng xuống vách đá, hoặc để nó lại như một vật tế thần vĩ đại để xoa dịu các vị thần. Và kết cục đã được định đoạt như thế. Bởi tai họa diệt vong đã giáng xuống đầu họ khi thành trì khép lại quanh con ngựa gỗ khổng lồ, nơi ẩn giấu những tráng sĩ dũng cảm nhất của người Argives, mang đến cái chết và định mệnh cho người Troia. Và chàng hát về cảnh con chiến binh Achaeans tuôn ra từ bụng ngựa, rời khỏi chiếc ổ rỗng và cướp phá thành trì. Chàng hát về cách thức và địa điểm mỗi người tàn phá thị trấn, và về Odysseus, cách chàng bước đi tựa như Ares đến dinh thự của Deiphobus cùng dũng sĩ Menelaus. Chính tại nơi đó, chàng kể rằng Odysseus đã dấn thân vào trận chiến khốc liệt nhất và cuối cùng đã giành chiến thắng nhờ ân huệ của Athene lòng dạ sắt son.

Đó là khúc ca mà vị thi sĩ lừng danh cất lên. Nhưng trái tim Odysseus tan chảy, và giọt lệ làm ướt đôi gò má dưới hàng mi. Tựa như người phụ nữ ôm chầm lấy người chồng thân yêu đang gục ngã trước thành trì và đoàn quân của mình, che chở cho thị trấn và con em nàng khỏi ngày tàn tàn nhẫn; nàng nhìn thấy chàng đang hấp hối trút từng hơi thở khó nhọc, ôm lấy thi thể chàng mà gào khóc thảm thiết trong khi kẻ thù phía sau dùng giáo đâm vào lưng lẫn vai nàng, kéo nàng đi làm nô lệ để chịu đựng nhọc nhằn lao khổ, và gò má nàng hóp lại trong nỗi buồn đau xé ruột xé gan; những giọt lệ dưới hàng chân mày của Odysseus cũng rơi xuống thê thiết nhường ấy. Không một ai trong đám đông nhận ra chàng đang khóc; chỉ có một mình Alcinous để ý và nhận biết khi ngồi ngay bên cạnh và nghe tiếng thở dài não nuột của chàng. Chẳng mấy chốc, nhà vua cất lời trước những người Phaeacian sành sỏi nghề chèo:

“Lắng nghe đây, hỡi các thủ lĩnh và bồi thần của người Phaeacian, giờ đây hãy để Demodocus ngừng tay đàn lyre, bởi khúc ca này của chàng không hoàn toàn làm vừa lòng tất cả mọi người. Từ lúc chúng ta bắt đầu dùng tiệc và vị thi sĩ thiên tài cất giọng ca, kể từ đó vị lữ khách kia chưa từng ngừng tiếng than khóc não nề: ngặt nghèo thay, nỗi đau đớn dường như đã bủa vây trái tim chàng. Nào, hãy để thi sĩ dừng lại để tất cả chúng ta, cả chủ lẫn khách, cùng chung vui, vì làm thế phải lẽ hơn nhiều. Bởi tất cả những thứ này đều được chuẩn bị sẵn sàng để vinh danh vị lữ khách đáng kính, từ chuyến hải trình cho đến những món quà đượm tình nghĩa mà chúng ta trao tặng từ tấm lòng. Kẻ lữ khách và kẻ tha phương cầu thực được ví như người anh em đối với bất kỳ ai có chút ít trí tuệ, thế nên ngươi cũng chớ nên giấu giếm bằng mưu mô xảo trá bất cứ điều gì ta sắp hỏi; nói ra sẽ phải lẽ hơn nhiều. Hãy cho ta biết, tên gọi mà cha mẹ ngươi cùng những người dân trong thị trấn và vùng lân cận gọi ngươi ở quê nhà là gì? Bởi chẳng có ai trên cõi đời này là vô danh, dù hèn mạt hay cao quý, kể từ giây phút đầu tiên cất tiếng khóc chào đời, cha mẹ đều ban cho mỗi người một cái tên ngay khi họ sinh ra. Hãy kể cho ta nghe về vùng đất, xứ sở và thành phố của ngươi, để những con thuyền của chúng tôi có thể hình dung ra hải trình đưa ngươi về đến đó. Bởi người Phaeacian không có hoa tiêu hay tay chèo lái như những con thuyền khác, mà tự thân những chiếc chiến thuyền này thấu hiểu suy nghĩ và ý đồ của con người; chúng biết rõ các thành phố và cánh đồng trù phú của mọi dân tộc, lướt đi vô cùng nhanh chóng qua vực sâu biển mặn, được che khuất trong sương mù và mây bạc, chẳng bao giờ phải lo sợ đắm thuyền hay tai họa. Dù vậy, thuở trước ta từng nghe cha ta là Nausithous kể lại câu chuyện này, ngài thường nói rằng thần Poseidon ganh tị với chúng ta vì chúng ta đưa đón an toàn cho tất cả mọi người. Ngài nói rằng một ngày nào đó vị thần sẽ giáng sòn đánh nát một con chiến thuyền được chế tác tinh xảo của người Phaeacian khi nó trở về sau chuyến đưa đón vượt qua vùng biển sương mù, và sẽ phủ bóng một ngọn núi lớn lên thành phố của chúng ta. Vị cao niên ấy từng nói thế, và vị thần có thể biến nó thành hiện thực hoặc bỏ qua, tùy theo ý muốn tốt đẹp của ngài. Nhưng giờ đây, hãy tuyên bố và kể rõ cho ta hay: ngài đã trôi dạt đến những vùng đất nào, đặt chân lên những bờ biển của tộc người nào; hãy kể cho ta về con người cùng những thành phố trù phú của họ, về những kẻ thô lỗ, hung hãn và bất công, cũng như những kẻ hiếu khách và kính sợ thần linh. Hãy kể cho ta hay, cớ sao ngài lại khóc than sầu khổ trong lòng khi nghe câu chuyện về chuyến hành trình của người Argive Danaans và khúc ca về Ilios? Tất cả những điều đó đều do các vị thần nhào nặn và dệt nên tấm vải định mệnh cho con người, để muôn đời hậu thế cất tiếng hát ca. Phải chăng ngài có người thân thích qua đường thông gia đã ngã xuống trước thành Ilios, một người chân chính, con rể hay bố vợ, những người thân cận nhất với chúng ta chỉ sau dòng tộc ruột thịt? Hoặc có lẽ là một người bạn tri kỷ, một người tốt và chân chính; bởi một người bạn có trái tim thấu hiểu chẳng hề thua kém gì một người anh em ruột thịt.”