1985 – Richard Bausch[1]
Một cô bé mũm mĩm sống cùng ông ngoại, chăm chỉ luyện tập cho buổi diễn thể dục dụng cụ ở trường tiểu học.
Con sẽ ngạc nhiên khi thấy mình chăm chú đọc từng dòng để xem cô gái nhỏ có vượt qua được bài nhảy ngựa hay không. Bausch có tài biến những tình tiết đơn giản thành nút thắt đầy tinh tế (đương nhiên đó chính là mấu chốt của vấn đề), và điều ấy làm trái tim con thổn thức. Một buổi diễn nhảy ngựa cũng có thể gay cấn như vụ nổ máy bay.
Đến lúc làm cha, ta mới có dịp đọc cuốn sách này, nên cũng không dám chắc liệu mình có thích nó ở thời điểm TM. (trước-Maya) được không. Càng ngày, ta càng mê mẩn những câu chuyện ngắn. Một phần đời ta lại gắn liền với tuổi thơ con. Còn thời gian nào dành cho tiểu thuyết nữa đây, con gái?
AJF.
Maya thường thức dậy trước cả bình minh, thời điểm mà âm thanh duy nhất chỉ là tiếng ba AJ. đang ngáy từ phòng bên cạnh. Trong bộ đồ ngủ chấm bi, con bé đi qua phòng chính rồi đến bên giường ba. Đầu tiên, Maya khẽ thì thầm, “Ba, ba.” Nếu không được, nó liền gọi tên ba, không được nữa thì bắt đầu hét lên. Nếu AJ. vẫn chưa chịu dậy, Maya sẽ nhảy loi choi trên giường, dẫu nó cũng không khoái mấy trò tai quái ấy. Hôm nay, con bé mới chạm đến nấc thứ hai thì ba đã tỉnh giấc. “Dậy thôi,” nó nói. “Tầng dưới.”
Maya thích nhất nơi đó, vì tầng dưới là tiệm sách và tiệm sách là nơi tuyệt nhất thế gian.
“Quần,” AJ. lẩm bẩm. “Cà phê.” Hơi thở AJ. Có mùi như tất ẩm vì dính tuyết.
Phải bước những mười sáu bậc thang mới xuống tới cửa tiệm. Maya trượt mông theo từng bậc vì chân nó còn quá ngắn để tự tin chạy xuống như bay. Con bé chập chững dạo quanh tiệm, đi qua những cuốn sách không có tranh, qua cả gian thiệp chúc mừng, lướt tay trên đống tạp chí, xoay vòng giá đựng kẹp sách. Chào buổi sáng, tạp chí! Buổi sáng tốt lành nhé, kẹp sách! Sách ơi, chào cậu! Cửa hàng à, ngày mới tốt lành.
Tường tiệm sách được ốp những ván gỗ chỉ cao quá đầu Maya một tẹo, phía trên là giấy dán xanh dương. Maya không thể với tới đó trừ phi dùng ghế. Giấy dán tường có những họa tiết in nổi hình lượn sóng mà con bé rất thích cọ má vào. Rồi ngày nào đó, nó sẽ đọc được từ hoa văn trong một cuốn sách và chợt nghĩ, A, thì ra chúng được gọi như vậy. Ngược lại, từ ván lát chân tường hẳn sẽ đến cùng nỗi thất vọng tràn trề.
Hiệu sách rộng bằng mười lăm Maya và dài hai mươi Maya. Con bé biết vì nó đã dành cả một buổi chiều lăn qua lăn lại trên sàn để đo đạc. May mà tiệm không dài quá ba mươi Maya, vì con bé mới học đếm đến đó thôi.
Trong mắt Maya, mọi người đều là những đôi giày, xăng đan cho mùa hè và bốt vào mùa đông. Đôi khi, chị Molly Klock đi bốt đế xuồng đỏ rực cao tới tận đầu gối. Ba AJ. mang giày thể thao đen hoặc giày chạy bộ. Ba Lambiase đi giày da màu đen. Mẹ Ismay là giày búp bê rực rỡ. Còn bác Daniel Parish thì mang giày lười màu nâu với một đồng xu đính phía trên.
Ngay trước khi tiệm Hải Đảo mở cửa vào lúc 10 giờ sáng, con bé đã yên vị bên hàng sách tranh thân thuộc.
Đầu tiên, Maya sẽ tới gần và ngửi mùi của sách. Nó mở truyện ra rồi úp cả lên mặt. Chúng giống mùi xà bông của ba, mùi cỏ, mùi biển, mùi bàn ăn và cả mùi phô mai nữa.
Maya nhìn vào tranh và cố đoán nội dung câu chuyện. Việc này khá mệt mỏi, nhưng dầu mới có 3 tuổi, cô bé đã tự hiểu được vài ý nghĩa tượng trưng. Ví dụ, trong sách, động vật không phải lúc nào cũng chỉ là động vật. Đôi khi, chúng đại diện cho ba mẹ và con cái. Con gấu mang cà vạt có thể là ba, con gấu mang tóc giả màu vàng là mẹ. Chỉ dựa vào tranh thôi thì có thể kể rất nhiều câu chuyện, nhưng thi thoảng sẽ lạc đề. Maya muốn hiểu được cả chữ nữa cơ.
Nếu không bị quấy rầy, cô bé có thể xem xong bảy quyển sách trong một buổi sáng. Tuy nhiên, ngày nào cũng có thứ cắt ngang. Maya quý khách hàng và cố gắng lịch sự với họ. Nó hiểu công việc hai cha con đang làm. Nếu lũ trẻ đến quầy sách tranh, con bé sẽ nhét một quyển vào tay chúng, để chúng mang ra quầy thanh toán. Cha mẹ chúng chắc chắn sẽ mua và hỏi, “Ôi con yêu, con tự chọn đấy à?”
Một lần, ai đó đã hỏi ba AJ. rằng Maya có phải con của ba không. “Da hai người đều đen, nhưng sắc đen không giống nhau.” Maya nhớ mãi vì ba AJ. đã đáp lại với chất giọng chưa từng nói với khách hàng.
“Đen giống nhau là cái quái gì?” Ba cáu kỉnh.
“Không không, tôi không có ý xúc phạm gì đâu,” người ấy vội vàng quay ra cửa dù chưa kịp mua gì.
“Đen giống nhau” là gì nhỉ? Maya nhìn đôi bàn tay và băn khoăn tự hỏi.
Có rất nhiều thứ con bé còn chưa hiểu.
Học đọc thế nào?
Sao người lớn lại thích đọc sách không có hình?
Ba có bị chết không?
Trưa nay ăn gì?
Khoảng 1 giờ chiều, cả hai sẽ cùng ăn bữa trưa mua ở tiệm sandwich. Maya ăn bánh kẹp phô mai nướng còn AJ. chọn vị gà tây. Con bé thích tới đây nhưng luôn nắm tay AJ. rất chặt. Nó không muốn bị bỏ lại ở tiệm sandwich chút nào.
Đến chiều, Maya sẽ ngồi vẽ bình luận cho sách. Một quả táo nghĩa là cuốn sách có mùi dễ chịu. Miếng phô mai chứng tỏ sách hay. Hình người đồng nghĩa cô bé thích tranh trong sách. Maya sẽ kí MAYA vào rồi chuyển qua cho AJ. thẩm định.
Cô bé thích viết tên mình.
MAYA.
Nó biết họ của mình là Fikry nhưng chưa biết viết thế nào.
Thỉnh thoảng, sau khi khách hàng và nhân viên về hết, Maya lại nghĩ cả thế giới chỉ còn mỗi hai người. Không ai “thật” như ba. Họ đơn thuần là những đôi giày thay đổi theo mùa. AJ. có thể chạm vào giấy dán tường mà không cần ghế, vừa tính tiền vừa trả lời điện thoại, nhấc mấy thùng sách nặng qua đầu, nói những từ rất dài, biết tất cả mọi thứ về mọi thứ. Ai có thể so sánh với AJFikry được chứ?
Maya gần như không nhớ về mẹ nữa.
Nó biết rằng mẹ đã mất. Nó cũng biết, mất nghĩa là đi ngủ và không bao giờ thức dậy. Maya thương mẹ vì một người không thức dậy thì đâu thể xuống tầng dưới, nơi có tiệm sách vào mỗi sớm mai được nữa.
Maya biết mẹ đã bỏ nó lại tiệm sách Hải Đảo. Nhưng biết đâu đứa trẻ nào đến tuổi đó cũng bị bỏ rơi? Một số ở tiệm giày, một số ở tiệm đồ chơi, một số lại ở tiệm bánh sandwich, và cả đời chúng phụ thuộc vào nơi ấy. Cô bé chẳng muốn sống ở tiệm bánh sandwich chút nào.
Sau này lớn lên, cô bé sẽ nghĩ thêm về mẹ vậy.
Đến tối, AJ. đổi giày và đặt Maya vào xe đẩy. Xe hơi chật nhưng nó thích đi dạo nên gắng không phàn nàn. Maya thích nghe tiếng ba thở, thích nhìn cảnh vật xung quanh thay đổi thật nhanh. Đôi khi, ba sẽ hát, và đôi khi, ba kể chuyện. Ba kể đã có được cuốn Tamerlane như thế nào, và nó có giá trị bằng tất cả số sách trong cửa hàng cộng lại.
Tamerlane, cô bé nói, nghe thật bí ẩn và rất nhịp nhàng.
“Và đó là tên đệm của con đấy.”
Cuối ngày, AJ. dỗ Maya đi ngủ. Dẫu có mệt đến đâu, con bé cũng không muốn ngủ chút nào. Cách tốt nhất là kể cho cô bé một câu chuyện. “Truyện gì bây giờ nhỉ?”
Ba thường cau có mỗi khi Maya muốn nghe Lũ quỷ ở cuối quyển sách này nên cô bé đành phải chiều lòng ba và nói “Bán mũ nồi[2] đi ba.”
Maya từng nghe truyện đó rồi nhưng không hiểu lắm. Chuyện kể về một người đàn ông bán những chiếc mũ đủ sắc màu. Ông ngủ quên và bị lũ khỉ lấy trộm hết số mũ. Maya hy vọng điều đó sẽ không xảy ra với AJ.
Maya nhíu mày, ôm chặt lấy cánh tay ba.
“Sao thế con gái?”
Sao lũ khỉ lại cần mũ nhỉ? Maya băn khoăn. Khỉ là động vật mà. Có thể tụi nó cũng giống như mẹ gấu mang tóc giả, đóng vai gì đó, nhưng vai gì mới được chứ...? Maya ngẫm nghĩ nhưng không nói với ba.
“Đọc ạ,” cô bé đáp.
Thi thoảng lại có một cô tới hiệu sách để đọc truyện cho Maya và lũ trẻ nghe. Cô ấy vừa kể vừa khoa chân múa tay, lên bổng xuống trầm minh họa. Maya chỉ muốn bảo cô hãy thư giãn. Nó quen với cách đọc của AJ. hơn, nhẹ nhàng và chậm rãi. Nó quen với ba rồi.
AJ. đọc tiếp, “... trên cùng là một chồng mũ đỏ.”
Trong tranh là một người đàn ông đội rất nhiều mũ đủ sắc màu.
Maya đặt tay lên tay AJ., ngăn ba giở sang trang khác. Nó liếc bức tranh, nhìn dòng chữ, rồi lại liếc bức tranh. Ngay lúc ấy, cô bé biết thế nào là màu đỏ, như thể biết tên mình là Maya, biết AJFikry là ba và biết tiệm sách Hải Đảo là nơi tuyệt nhất trên đời.
“Sao vậy con?” AJ. hỏi.
“Đỏ,” Maya nói và cầm tay ba, chỉ đúng vào dòng chữ đó.
❀ ❀ ❀
[1] Richard Bausch (1945): Tiểu thuyết gia, nhà văn viết truyện ngắn người Mỹ.
[2] Tên gốc: Caps for Sales của Esphyr Slobodkina.
