1922 – F. Scott Fitzgerald[1]
Xét về tính kĩ thuật thì phải nhắc đến truyện ngắn. Nhưng rồi truyện ngắn lại mang đầy sắc màu xám xịt. Lúc này, nếu con thấy mình nằm trong số những người cố gắng tìm ra âm sắc riêng, bản thân ta cũng từng như thế, thì sự khác biệt chính là điều tuyệt vời nhất. (Nếu vào được một trường đại học thuộc Liên đoàn Ivy(*), con sẽ tình cờ gặp họ. Khi ấy, đừng trở nên tự mãn nhé. Ta lạc đề mất rồi.) E. A. Poe[2] định nghĩa truyện ngắn là truyện có thể đọc liền một lần đến hết. Ta nghĩ “liền một lần” hồi đó chắc phải lâu hơn bây giờ. Mà ta lại lạc đề nữa rồi.
Câu chuyện cường điệu kì lạ kể về những thách thức của việc sở hữu một thị trấn bằng kim cương và cách người giàu bảo vệ đường sống của họ. Ở đây, Fitzgerald hành văn khá ổn. Đại gia Gatsby[3] của ông thì khỏi cần nghi ngờ về sự nổi tiếng nữa; nhưng thi thoảng ta lại nghĩ cuốn tiểu thuyết đó được trau chuốt kĩ càng quá mức, như một khu vườn cây cảnh nghệ thuật vậy. Phong cách truyện ngắn của ông thì thoải mái hơn, phóng túng hơn. “Viên kim cương” như một chú lùn đầy mê hoặc canh giữ khu vườn.
Thêm đó, ta từng thể hiện hay tiết lộ với con rằng trước khi gặp con, ta đã mất đi một thứ vô cùng vĩ đại và giá trị chưa nhỉ?
AJF.
(*) Ta đã nghĩ về điểm này. Hãy nhớ, khó lòng kiếm được một nền giáo dục tốt ở những nơi thông thường.
AJ. tỉnh dậy và thấy trên người chỉ có độc bộ đồ lót. Gã chẳng nhớ nổi mình trèo lên giường rồi cởi quần áo ra sao, nhưng gã nhớ Harvey Rhodes đã mất và gã đã cư xử thô lỗ với nhân viên đại diện mới của Dực Long, gã nhớ đã quẳng nguyên hộp vindaloo vào tường, gã nhớ ly rượu đầu tiên, cả ly chúc mừng với cuốn Tamerlane nữa. Không còn chút ký ức nào sau đó. Như vậy đã là một thắng lợi lớn rồi.
AJ. lảo đảo bước vào phòng chính, liếc tìm đống vindaloo vương vãi nhưng cả sàn và tường đều sạch trơn. Gã vừa lục aspirin trong ngăn kéo, vừa mừng thầm không phải dọn dẹp gì nữa và ngồi xuống bàn ăn, nhận thấy chai rượu cũng đã được vứt đi. Say bí tỉ rồi mà gã vẫn cẩn thận đến thế, kì cục nhưng cũng không hẳn quá khó tin. Gã nhìn mặt bàn, chỗ để cuốn Tamerlane. Cuốn sách đã biến mất. Hay chuyện gã lấy nó khỏi tủ chỉ là tưởng tượng thôi nhỉ?
Gã lao qua phòng, đầu quay cuồng, tim đập thình thịch. Được nửa đường, gã đã thấy chiếc tủ kính được trang bị cả điều hòa lẫn khóa tổ hợp để giữ cuốn Tamerlane đang mở toang và trống hơ trống hoác.
AJ. vội vàng quấn áo choàng và xỏ đại đôi giày chạy đã bị bỏ xó từ lâu.
Gã lật đật bước xuống đường Captain Wiggins với chiếc áo choàng ca rô xỉn màu bay phấp phới. Trông gã hệt như một siêu anh hùng còi cọc và tàn tạ. Gã rẽ sang Main và xông thẳng vào đồn cảnh sát đảo Alice còn đang ngái ngủ. “Tôi vừa bị trộm!” AJ. thở hồng hộc sau quãng chạy ngắn ngủn. “Ai đó làm ơn giúp tôi với!” Gã cố để không cảm thấy giống như một bà lão khốn khổ vừa bị giật túi.
Anh chàng Lambiase đặt cốc cà phê xuống bàn và đón người đàn ông quẫn trí khoác độc chiếc áo choàng. Anh nhận ra gã chính là tay chủ tiệm sách có người vợ trẻ xinh đẹp lao xe xuống hồ chừng một năm rưỡi trước. Dẫu đã đoán trước nhưng Lambiase vẫn ngạc nhiên trước một AJ. già sọm hẳn đi.
“Bình tĩnh nào anh Fikry,” Lambiase nói. “Có chuyện gì vậy? ”
“Đứa nào đó cuỗm mất Tamerlane rồi!” AJ. đáp.
“Tamerlane là gì?”
“Sách. Một cuốn sách quý hiếm.”
“Tức là tiệm sách của anh bị trộm đúng không?”
“Không. Nó nằm trong bộ sưu tập cá nhân của tôi. Tuyển tập thơ cực hiếm của Edgar Allan Poe.”
“Vậy, đó là cuốn sách yêu thích của anh?” Lambiase hỏi.
“Không. Tôi thậm chí còn chẳng thích nó. Rác rưởi. Một đống rác rưởi tẻ nhạt. Chỉ là...” AJ. thở hồng hộc, “... Mẹ kiếp!”
“Bình tĩnh nào, anh Fikry. Tôi đang cố hiểu mấy lời anh nói đây. Anh không thích cuốn sách đó, nhưng nó có giá trị tinh thần phải không?”
“Không! Tinh thần quái gì, là tiền đấy! Tamerlane như lão Honus Wagner[4] phiên bản sách hiếm ấy, anh hiểu không hả?!”
“Có chứ, bố tôi thích sưu tập thẻ bóng chày lắm.” Lambiase gật đầu. “Mà nó có giá thế cơ à?”
AJ. liến thoắng đáp, “Đấy là quyển đầu tiên của Edgar Allan Poe, viết khi mới 18 tuổi, cực kì hiếm vì chỉ có năm mươi bản, lại còn xuất bản ẩn danh. Bìa ghi ‘Viết bởi một người Boston’ thay cho ‘Viết bởi Edgar Allan Poe’ nữa. Tùy vào tình trạng sách và độ nóng của thị trường sách hiếm, mỗi cuốn phải có giá trên 400.000 đô la ấy. Tôi đang tính sẽ mở bán đấu giá trong một, hai năm tới, khi nền kinh tế đã phục hồi một chút. Tôi định đóng cửa tiệm sách rồi nghỉ hưu.”
“Hy vọng không phiền, nhưng sao anh lại giữ một thứ quý giá như vậy ở nhà mà không đem gửi ngân hàng?” Lambiase nói.
Gã lắc đầu, “Tôi đâu biết. Tôi thật ngu ngốc, thích giữ khư khư bên mình. Tôi thích nhìn ngắm nó, tưởng tượng về một ngày nghỉ hưu không xa. Tôi đặt nó trong chiếc tủ khóa tổ hợp và cứ nghĩ vậy là đủ an toàn.” Thêm nữa, Alice rất hiếm khi xảy ra trộm cấp, ngoại trừ mùa du lịch. Bây giờ mới là tháng Mười thôi.
“Vậy tức là có ai đó đã bẻ khóa hoặc ai đó biết mật mã phải không?” Lambiase hỏi.
“Không. Tối qua tôi say bí tỉ, lấy cuốn sách ra để ngắm. Chết tiệt. Ngu ngốc. Giờ có nói gì cũng vô ích.”
“Vậy anh đã mua bảo hiểm cho Tamerlane chưa?”
Nhìn gã úp mặt vào tay là Lambiase đủ biết câu trả lời.
“Tôi mới kiếm được nó một năm trước, vài tháng sau cái chết của vợ tôi. Ai mà muốn bỏ thêm tiền chứ, thời gian còn chẳng có. Tôi chịu thôi. Có cả nghìn lẻ một lý do ngớ ngẩn, mà chủ yếu là do tôi ngu ngốc, sĩ quan Lambiase ạ.”
Lambiase không buồn sửa lại, rằng anh đã là cảnh sát trưởng rồi. “Giờ thế này, đầu tiên, tôi và anh sẽ cùng làm một bản tường trình. Khi điều tra viên tới, thời gian này cô ấy chỉ làm việc nửa ngày thôi, tôi sẽ cử cô ấy xuống chỗ anh để lấy dấu vân tay cùng các manh mối khác. Có lẽ sẽ tìm được gì đó. Ngoài ra, chúng ta sẽ gọi đến các đơn vị đấu giá và vài chuyên gia trong giới. Nếu đúng là sách hiếm như anh nói, chắc chắn sẽ có người để ý đến một bản lạ tự dưng lọt ra ngoài thị trường. Mấy thứ này không có bản thống kê những người chủ từng sở hữu sao? Gọi là gì ấy nhỉ?”
“Lai lịch,” AJ. đáp.
“Phải rồi, chính xác! Vợ tôi trước hay xem Antiques Roadshow[5] lắm. Anh coi thử chưa?”
Gã chẳng thèm đáp.
“Một điều cuối cùng, có những ai biết về cuốn sách này vậy?
Gã khụt khịt, “Tất cả mọi người. Chị vợ tôi, Ismay, là giáo viên trung học. Chị cứ lo lắng cho tôi mãi từ khi Nic... Chị luôn giục tôi ra ngoài, đi đâu đó. Năm ngoái, chị lôi tôi đến một vụ thanh lý tài sản buồn tẻ ở Milton. Cuốn sách được đặt trong thùng cùng hơn năm mươi cuốn khác; hầu hết đều vô giá trị, ngoại trừ Tamerlane. Tôi đã trả 5 đô la. Mấy người kia không hay biết gì về thứ họ sở hữu. Thật lòng, tôi cũng thấy khá áy náy. Mà thôi, cũng chẳng quan trọng nữa. Dẫu sao, chị Ismay nghĩ trưng bày nó sẽ giúp tăng doanh số, mang ý nghĩa giáo dục hay gì gì đó. Vậy nên tôi đặt sách trong tủ kính ở cửa hàng suốt cả hè rồi. Chắc anh chưa từng tới tiệm sách của tôi.”
Lambiase bẽn lẽn nhìn xuống giày, hệt như cả ngàn lần anh không đọc nổi bài đọc đơn giản nhất trong lớp tiếng Anh hồi trung học. “Ừm, tôi không đọc nhiều lắm.”
“Anh có đọc mấy cuốn về tội phạm mà, phải không?”
“Anh nhớ giỏi thật đấy,” Lambiase nói. Thực tế, AJ. có biệt tài nhớ gu đọc sách của mọi người.
“Của Deaver nhỉ? Nếu anh thích thể loại đó thì có mấy cuốn mới...”
“Chắc chắn rồi. Lúc nào đó, tôi sẽ ghé qua tiệm của anh. Có cần tôi gọi cho ai không? Chị vợ anh tên là Ismay Evans Parish nhỉ?”
“Chị Ismay đang...” Tự dưng AJ. khựng lại như có ai vừa bấm nút Tạm dừng trên bảng điều khiển. Mắt gã vô hồn và miệng cứng đờ.
“Anh Fikry?”
Phải gần ba mươi giây sau, AJ. mới nói tiếp, như chưa từng có chuyện gì xảy ra, “Chị Ismay đang đi làm. Tôi ổn, nên không cần gọi cho chị ấy đâu.”
“Một phút trước anh vừa...” Lambiase nói.
“Sao cơ?”
“Anh vừa ngẩn người ra.”
“Lạy Chúa, chỉ là một cơn vắng ý thức[6] thôi. Hồi nhỏ tôi hay bị lắm, giờ đỡ nhiều rồi. Đột ngột căng thẳng thì mới tái phát.”
“Anh nên đi khám bác sĩ đi.”
“Không, không sao đâu. Thật đó. Tôi chỉ muốn tìm lại cuốn sách của mình thôi.
“Vẫn nên đi khám thì hơn,” Lambiase khăng khăng. “Sáng nay anh vừa phải trải qua chuyện tồi tệ quá rồi, mà anh lại sống một mình. Để tôi đưa anh tới bệnh viện và gọi cho mấy người đằng nhà vợ anh, nhân tiện cử vài nhân viên đến xem xem có tìm được manh mối gì về cuốn sách không.”
Tại bệnh viện, AJ. chờ đợi, điền vào các mẫu đơn, chờ đợi, cởi đồ, chờ đợi, khám, chờ đợi, mặc đồ vào, chờ đợi, khám tiếp, chờ đợi, lại cởi đồ và cuối cùng thì gã được gặp một bác sĩ đa khoa tuổi trung niên. Bà ấy không quan tâm đến cơn vắng ý thức kia lắm. Tuy nhiên, kết quả kiểm tra cho thấy huyết áp cùng lượng mỡ máu đang chớm mức cao với một người đàn ông mới 39 tuổi. Bà hỏi về lối sống hằng ngày và gã thành thật đáp, “Tôi không nghiện rượu, nhưng thích được uống say bí tỉ ít nhất mỗi tuần một lần. Thi thoảng tôi có hút thuốc, và chỉ sống bằng đồ đông lạnh. Tôi hiếm khi dùng chỉ nha khoa. Trước đây tôi thường xuyên chạy đường trường nhưng giờ không tập nữa. Tôi sống một mình, ít quan hệ xã hội. Từ ngày vợ mất, tôi còn ghét cả công việc của mình.”
“Vậy thôi sao?” Bà bác sĩ hỏi. “Anh Fikry này, anh còn trẻ, nhưng cơ thể cũng có ngưỡng chịu đựng nhất định. Nếu anh đang cố tự sát thì nên kiếm cách nào nhanh mà đơn giản hơn ấy. Anh có thực sự muốn chết không?”
Gã không nói nên lời.
“Vì nếu anh muốn chết thật, tôi có thể xếp anh vào đối tượng cần theo dõi sức khỏe tâm thần.”
“Tôi không muốn chết,” cuối cùng gã cũng mở lời. “Chỉ là tôi thấy ở đây khó sống quá. Bà nghĩ tôi có điên không?”
“Không, tôi hiểu vì sao anh lại nghĩ thế. Anh cần thời gian để thích ứng. Hãy bắt đầu với việc tập thể dục, anh sẽ thấy khá hơn.”
“Tôi hiểu rồi.”
“Vợ anh rất dễ mến,” bà bác sĩ nói. “Tôi từng tham gia câu lạc bộ sách Mẹ và Con gái của cô ấy. Con gái tôi cũng làm bán thời gian ở chỗ anh.”
“Molly Klock ấy ạ?”
“Klock là tên chồng tôi. Tôi là bác sĩ Rosen.” Bà chỉ vào biển tên.
Tại sảnh, AJ. gặp một cảnh quen thuộc.
“Anh không phiền chứ?” Cô y tá trong trang phục màu hồng đưa cuốn sách bỏ túi nhàu nát về phía người đàn ông mặc áo jacket nhung có vài miếng vá chỗ khuỷu tay.
“Phải vui mừng mới phải,” Daniel Parish nói. “Cô tên gì?”
“Jill, trong ‘Jack và Jill dắt tay nhau lên đồi[7]’. Chúa ơi, tôi đọc hết các đầu sách của anh rồi, nhưng tôi vẫn thích cuốn này nhất.”
“Ai cũng nói thế, cô gái Jill trên đồi ạ.” Hắn không đùa. Chẳng cuốn nào của hắn bán chạy bằng tác phẩm đầu tiên cả.
“Khó mà nói hết cuốn sách này có ý nghĩa với tôi đến nhường nào. Tôi đã đọc đi đọc lại để nghiền ngẫm nó.” Cô cúi đầu nhìn xuống, ngoan ngoãn như một geisha[8]. “Nhờ nó mà tôi muốn trở thành y tá. Tôi mới làm ở đây thôi. Khi biết anh sống ở thị trấn này, tôi đã luôn hy vọng một ngày nào đó có thể gặp anh.”
“Ý cô muốn tôi bị bệnh hả?” Daniel mỉm cười, nói.
“Không, không phải đâu!” Cô thẹn đỏ mặt, đập đập vào tay hắn. “Anh này! Anh tệ thật đấy!”
“Đúng vậy,” Daniel đáp. “Tôi thật sự tệ lắm.”
Lần đầu tiên gặp Daniel Parish, Nic nức nở khen hắn giống một tay dẫn chương trình của đài truyền hình địa phương. Trên đường về nhà, nàng lại đổi ý. “Mắt anh ta quá nhỏ để làm MC, chắc dự báo thời tiết thì hợp.”
“Giọng tay đó quả thực rất vang,” AJ. nói.
“Anh ấy mà dự báo cơn bão đã đi qua, dẫu đang đứng giữa tâm bão, hẳn mọi người cũng tin sái cổ mất.” Nàng đáp.
AJ. chẳng cần kiêng nể, liền cắt ngang cuộc tán tỉnh kia, “Dan, tôi tưởng họ gọi cho vợ anh cơ mà.”
Daniel hắng giọng. “Cô ấy không khỏe nên kêu tôi đi thay. Kết quả khám thế nào rồi, ông bạn già?” Tay Daniel dám gọi gã là “già” trong khi hắn còn hơn gã những năm tuổi.
“Ngoại trừ việc mất một đống tiền và bác sĩ kêu tôi sắp chết thì đều ổn cả.” Thuốc an thần đã giúp gã phấn chấn hơn.
“Tuyệt, đi làm vài ly nào.” Daniel nói rồi quay sang thì thầm gì đó vào tai cô y tá Jill, AJ. có thể thấy số điện thoại ghi trên quyển sách hắn trả lại cho cô nàng. “Đi thôi, không say không về![9]” Hắn vừa nói vừa đi ra cửa.
Dù yêu sách và sở hữu cả một tiệm sách nhưng AJ. lại chẳng hề quan tâm tới mấy tay tác giả. Rặt một đám lôi thôi lếch thếch, tự kỷ, ngờ nghệch, tính tình khó chịu. Gã luôn tránh gặp họ vì sợ họ sẽ phá hủy hình tượng cuốn sách gã yêu thích. May mà gã chẳng ưa gì sách Daniel viết, thậm chí cả tiểu thuyết đầu tay nổi tiếng của hẳn cũng không nuốt nổi. Về bản thân hắn ấy à? Hắn khiến AJ. vui lên ở một mức độ nào đó, cũng có nghĩa, Daniel Parish nằm trong số những người bạn thân thiết nhất của AJ.
“Lỗi tại tôi cả,” gã than thở sau khi nốc gọn cốc bia thứ hai. “Đáng lẽ phải mua bảo hiểm chứ, phải cất chỗ nào an toàn chứ, ai khiến tôi lôi nó ra lúc say bí tỉ. Tại tôi sơ hở nên mới bị mất.” Hơi men cùng thuốc an thần đã giúp gã bình tĩnh lại. Daniel lấy bình, rót thêm cho gã một cốc nữa.
“Đủ rồi, AJ. Đừng tự trách mình nữa,” Daniel nói.
“Vấp phải rồi mới sáng mắt ra,” gã lẩm bẩm. “Phải dừng nhậu nhẹt thôi.”
“Uống nốt chầu bia này đã,” Daniel châm chọc, rồi chạm cốc với gã. Một cô bé học sinh trung học diện quần cộc ngắn cũn bước vào quầy bar. “Bộ cánh được đấy!” Daniel nâng cốc bia về phía cô bé và nhận lại một ngón giữa giơ lên. “Chú phải ngừng say xỉn, tôi phải ngừng lừa dối Ismay,” Daniel lẩm bẩm. “Nhưng khi nhìn cái quần ngắn ngủn thế kia thì lời thề thốt của tôi lại bị lung lay. Hôm nay thật lố bịch. Cô nàng y tá! Cái quần cộc!”
AJ. uống một hớp bia, “Cuốn sách tiếp theo thế nào rồi?”
Daniel nhún vai, “Sách vẫn là sách thôi, có bìa, có trang, có nội dung, nhân vật, thêm tí mâu thuẫn. Kết quả của bao năm học hành, rèn giũa, luyện tập. Ấy thế mà, kiểu gì nó cũng chẳng bằng cuốn đầu tiên tôi viết hồi mới hai lăm.”
“Tội nghiệp chưa,” AJ. đáp.
“Tôi lại nghĩ chú mới là người giành được giải Tội nghiệp của năm, bạn già ạ.”
“May mắn ghê.”
“Văn lão Poe chẳng ra gì. Cuốn Tamerlane lại là tệ nhất, nổi được nhờ lão Lord Byron[10] thôi. Xuất bản lần đầu nên có tí chút giá trị. Chú phải mừng vì thoát khỏi nó ấy. Dẫu sao, tôi cũng phát tởm mấy cuốn sách chỉ để sưu tập. Mọi người cứ cuồng lên vì cái xác; trong khi ý tưởng mới là vấn đề kìa. Từng từ, từng chữ.” Daniel Parish nói.
AJ. uống cạn cốc bia, “Ngài đúng là một thằng ngốc, thưa ngài.”
Cuộc điều tra kéo dài một tháng mà tưởng chừng như cả năm trời ở đảo Alice này. Cảnh sát trưởng Lambiase cùng đội của anh không tìm được bằng chứng nào, tay tội phạm đã chùi sạch dấu vân tay. Các điều tra viên cũng tìm hiểu mấy nhân viên của AJ., vài người bạn cùng họ hàng của gã ở Alice. Kết quả là không có ai đáng ngờ. Cũng chẳng có nhà môi giới hay đơn vị đấu giá nào thông báo về một bản Tamerlane lạc loài cả. (Đương nhiên các đơn vị đấu giá thường giấu nhẹm những việc kiểu này đi.) Vụ trộm đi vào ngõ cụt. Cuốn sách đã biến mất hoàn toàn khỏi cuộc đời gã AJ.
Chiếc tủ kính giờ bỏ không và AJ. chẳng biết nên làm gì với nó. Gã đâu còn cuốn sách quý hiếm nào khác. Cái tủ cũng khá đắt đỏ, gần 500 đô la. Chút lạc quan nhỏ nhoi còn sót lại trong gã muốn tin rằng, rồi gã sẽ có thứ gì đó giá trị hơn để đặt vào tủ. Lúc mua tủ, tay chủ bảo cũng có thể dùng để đựng xì gà.
Kế hoạch nghỉ hưu phá sản, gã đành ngồi đọc đống bản thảo, trả lời thư, nghe điện thoại, thậm chí viết cả vài lời quảng cáo cho đống sách trong tiệm. Đến tối, sau khi đóng cửa tiệm, gã bắt đầu chạy bộ lại. Chạy đường dài có nhiều thách thức, song đau đầu nhất là chẳng biết nhét chìa khóa vào đâu. Cuối cùng, AJ. quyết định để cửa mở. Giờ nhà gã đâu còn gì đáng giá mà trộm nữa.
❀ ❀ ❀
[1] F. Scott Fitzgerald (1896-1940): Nhà văn người Mỹ, chuyên viết về đề tài Thời đại nhạc Jazz.
[2] Edgar Allan Poe (1809-1849): Nhà văn, nhà viết kịch, nhà phê bình, nhà thơ nước Mỹ, ông tổ của thể loại truyện trinh thám hình sự.
[3] Tên gốc: The Great Gatsby.
[4] Honus Wagner (1874-1955): Một cầu thủ bóng chày siêu tài năng của Mỹ.
[5] Show truyền hình thực tế về giám định đồ cổ của đài BBC.
[6] Một bệnh thần kinh có tính tự phát, biểu hiện lâm sàng là người bệnh ở tư thế bất động, trống rỗng, ngơ ngác trong vài giây rồi tiếp tục hoạt động bình thường và không biết mình bị lên cơn.
[7] Lời bài hát thiếu nhi tên Jack and Jill.
[8] Trong văn hóa Nhật Bản, geisha là những phụ nữ vừa biết ca hát, vừa có khả năng trò chuyện, phục vụ khách hàng.
[9] Nguyên tác: “Come, thou monarch of the vine”, trích trong vở kịch Antony and Cleopatra của William Shakespeare.
[10] George Gordon Byron (1788-1824): Nhà thơ lãng mạn người Anh, một trong những nhà thơ lớn của thế giới thế kỷ XIX. Văn phong Tamerlane bị ảnh hưởng nhiều từ vở kịch Manfred và bài thơ “The Giaour” của ông.
