Dinh thự của Titus Claudius Mucianus, vị tư tế tối cao của thần Jupiter, nằm cách ngọn đồi Capitol dốc đứng không xa, nhìn xuống Quảng trường La Mã và Con đường Thánh đạo. Ngôi nhà giản dị nhưng vô cùng tráng lệ, mang trong từng chi tiết dấu ấn của một sự giàu có tĩnh lặng, tự mãn và đầy tự tin, một vẻ sang trọng đĩnh đạc mà những kẻ giàu lên nhờ may mắn chẳng tài nào với tới được.
Bấy giờ là tháng Mười. Mặt trời vừa ló dạng trên đường chân trời. Trong dinh thự của vị tư tế tối cao đang diễn ra một khung cảnh hỗn độn đủ màu sắc; sảnh đường rộng lớn nườm nượp người là người. Phần lớn bọn họ là những kẻ chuyên đi chầu chực buổi sáng – những kẻ đợi chờ ở phòng ngoài – thường được nhận biết qua bộ trang phục lễ hội mà họ buộc phải mặc, được gọi là “những kẻ mặc áo toga”; đó là những người họ hàng nghèo khó của gia chủ, các khách hàng thân chủ và những kẻ được bảo bọc. Dẫu vậy, giữa họ không thiếu những nhân vật có thế lực, các thành viên viện nguyên lão và tầng lớp thượng lưu, quan chức triều đình và các thẩm phán. Đó là một khung cảnh đa dạng và nhộn nhịp đến khó tả, thu nhỏ cả thế giới La Mã vào một chỗ. Những kẻ dâng đơn khẩn cầu từ khắp mọi ngả đường hồi hộp quan sát đám nô lệ, những kẻ nắm quyền quyết định việc họ có được vào hay không. Những điền chủ giàu có, những kẻ muốn dâng lên thần Jupiter Capitolinus một lễ vật riêng, ngồi há hốc mồm trên những chiếc ghế bọc đệm cẩm thạch, ngẩn ngơ ngắm nhìn đám gia nhân ăn mặc bảnh bao hoặc những bức bích họa và tượng điêu khắc lộng lẫy. Những hiệp sĩ trẻ tuổi từ các tỉnh thành, những người mang tham vọng trở thành chỉ huy một quân đoàn, hoặc giành lấy một chức vụ danh dự nào đó, và đang mong chờ sự che chở của vị tư tế tối cao, ngước nhìn với vẻ đầy ngưỡng mộ trước dãy tượng tổ tiên bằng sáp kéo dài vô tận, được trang hoàng trong các hốc tường bằng gỗ mun.
Và thực ra những bức chân dung ấy rất đáng để chiêm ngưỡng, bởi chúng chính là bản tóm lược một phần lịch sử thế giới. Những nét mặt nghiêm nghị, không chút khoan dung ấy là của Appius Claudius Sabinus, người trong tư cách quan chấp chính, từng thực thi công lý vô cùng khủng khiếp với chính quân đội của mình. Bên cạnh ông là người em trai, một kẻ thuộc tầng lớp quý tộc kiêu ngạo, Caius Claudius, đang nhíu đôi mày rậm – hiện thân cho sự phản kháng của giới quý tộc chống lại các quyền lợi mà đảng bình dân tranh đấu. Kia là gương mặt sắc sảo, giống loài chim ưng của tên Decemvir tai tiếng, kẻ bức hại Virginia – một tên ác nhân, nhưng là một tên ác nhân táo bạo và hách dịch. – Claudius Crassus, kẻ thù tàn độc và kiên quyết của tầng lớp bình dân – Appius Claudius Caecus, người đã xây dựng con đường Appian – Claudius Pulcher, kẻ hoài nghi hóm hỉnh, người từng ném những con gà thần xuống biển vì chúng dám báo hiệu điềm gở cho ông ta – Claudius Cento, kẻ chinh phục Chalcis – Claudius Caesar, cùng hàng trăm cái tên lừng lẫy khác của thời cổ đại và đương đại.... Thật là một chuỗi dây chuyền bất tận! Và đúng như cách chúng đang nhìn xuống lúc bấy giờ, đầu này nối tiếp đầu kia từ trong khung ảnh, tất cả bọn họ, không ngoại trừ một ai, đều là những kẻ cứng đầu khinh miệt dân chúng và là những người kiên quyết bảo vệ đặc quyền viện nguyên lão của mình. Một dòng dõi lừng lẫy, bất kham và nổi tiếng! Ngay cả kẻ nguyên thủy xăm mình đến từ xứ Britain, người mang đến những chuỗi hổ phách tinh xảo và những chiếc nhẫn vàng bị bẻ gãy, cũng cảm nhận được bầu không khí của tầm vóc lịch sử nơi đây.
Từng người một – những kẻ có địa vị thấp kém hơn đi theo nhóm – các vị khách được dẫn từ sảnh lớn vào phòng tiếp tân trải thảm, nơi gia chủ đang đứng chào đón họ trong bộ y phục trắng lóa mắt và đội chiếc mũ tế của tư tế. Ông đã tiếp xong một số lượng đáng kể các nhân vật quan trọng, thì một sĩ quan cao lớn, vóc dáng thô kệch suýt thành vụng về, được xướng tên và lập tức được cho vào, phá vỡ cả thứ tự tiếp đón nghiêm ngặt. Không ai khác, đó chính là Clodianus, phụ tá thân cận của chính Caesar. Lão bước vào đầy ồn ào, ôm hôn vị tư tế rồi ngoảnh nhìn đám nô lệ, hỏi xem lão có thể trao đổi riêng vài lời với Titus Claudius hay không ra hiệu; đám nô lệ liền lui vào một căn phòng bên cạnh.
“Mọi chuyện chẳng đi đến đâu cả!” Clodianus kêu lên, ngã người xuống một chiếc bành lớn. “Ngày nào cũng mang lại thêm vài phiền toái mới!”
“Lại chuyện gì nữa đây?” Vị tư tế tối cao thở dài.
“Ồ! Lần này thì chẳng dính dáng gì đến cuộc nổi dậy của nhóm Nazarene và tất cả những rắc rối trong mấy tuần qua cả. Ta có thể thoáng thấy ở nơi này hay nơi khác những triệu chứng kỳ lạ và những lời đồn thổi hoang đường... chẳng hạn như... nhưng ngài phải lấy danh dự ra thề là sẽ giữ kín nhé...!”
“Ngươi còn hoài nghi ta sao?”
“Chà, đơn cử như thế này, nghe có vẻ khó tin thật... nhưng Parthenius đã mang toàn bộ câu chuyện từ chỗ Lycoris, ả đàn bà xứ Gaul xinh đẹp.... Người ta đồn rằng cơn sốt Nazarene này đã ngấm vào cả những nhân vật vô cùng cao cấp.... Họ thậm chí còn nêu tên cả....”
Lão khựng lại và nhìn quanh phòng, như thể sợ có ai nghe lén.
“Sao nào?” vị tư tế hỏi.
“Họ nêu tên Titus Flavius Clemens, viên quan chấp chính....”
“Thật xằng bậy! Hắn là họ hàng của Caesar. Kẻ nào tung ra lời đồn nhảm đó cần phải bị lôi ra ánh sáng và trừng trị đích đáng....”
“Xằng bậy! Ta cũng nói thế đấy! Đúng là những lời nhảm nhí địa ngục. Dẫu vậy, câu chuyện ấy rất có tính biểu trưng, và chứng tỏ những gì dân chúng có thể tưởng tượng là điều khả thi....”
“Kiên nhẫn nào, hỡi Clodianus cao quý! Mọi chuyện sẽ đổi thay khi mùa đông đến gần. Dù là dòng thác hung dữ nhất cũng có thể bị chặn lại. Nhưng chúng ta đang lạc đề đấy – lại có phiền toái gì mới à?”
“À, phải rồi,” Clodianus ngắt lời. “Vậy ra chưa có chút gió nào lọt đến tai ngài sao?”
“Chẳng có ai đả động gì với ta cả.”
“Họ không dám.”
“Và tại sao chứ?”
“Bởi vì quan điểm của ngài ai cũng rõ. Họ biết ngài căm ghét đám dân đen – thế mà ngày hôm qua đám dân đen ấy lại giành được một chiến thắng vang dội.”
“Bằng cách nào chứ?” Claudius cau mày hỏi.
“Ở đấu trường. Ta nói thật với ngài nhé, bạn quý của ta ơi, đó là một vụ bê bối khủng khiếp, một cơn bão thực sự thu nhỏ! Caesar đã tái mặt – không, ngài ấy còn run lên nữa kia.”
“Run lên ư!” Claudius phẫn nộ kêu lên.
“Tất nhiên là vì giận dữ rồi,” Clodianus biện bạch. “Sự tình diễn ra thế này. Một trong những kỵ sĩ điều khiển xe ngựa của phe mới – những kẻ mặc áo tía – đã ngự uyển cừ khôi đến mức Caesar suýt phát cuồng vì vui sướng. Thề có Epona, nữ thần bảo hộ loài ngựa! Hắn đánh một cỗ xe bốn ngựa kéo mà khắp thế gian không tìm được đối thủ xứng tầm. Incitatus, con tuấn mã của tiên đế Caligula, chỉ đáng xách dép nếu đem ra so sánh, và tên tuổi của những con chiến mã lộng lẫy ấy hôm nay đang nằm cửa miệng mọi người chẳng khác nào một câu tục ngữ: Andraemon, Adsertor, Vastator và Passerinus – ngài có thể nghe thấy chúng ở mọi khu chợ hay ngõ ngách; các thi sĩ của chúng ta chắc cũng phải ghen tị mất thôi. Cả tên ngự giả nữa, một kẻ tự do gốc Hy Lạp phục vụ dưới trướng Parthenius, viên tổng quản đại thần, quả là một gã tuyệt vời. Hắn đứng trên cỗ xe tứ mã hiên ngang chẳng khác nào thần Ares xông trận. Tóm lại đó là một cảnh tượng vĩ đại chưa từng thấy, và hơn nữa hắn đã bỏ xa tất cả những kẻ khác – ta nói thật với ngài, từ khi Rome thành lập đến nay chưa từng có ai thắng với khoảng cách xa đến thế. Scorpus là tên của gã khốn đó. Mọi người hoàn toàn bị cuốn đi. Caesar, các viện nguyên lão, các hiệp sĩ – tất cả đều vỗ tay đến rát cả bàn tay. Ngay cả những kẻ ngoại tộc, lũ người Sarmatia mắt mờ và những kẻ xứ Hyperborean cũng hò reo sung sướng.”
“Rồi sao nữa?” Titus Claudius hỏi khi người kể chuyện ngừng lại.
“Chắc chắn rồi – đây mới là điểm chính. Ai nấy đều biết Caesar sẽ tự tay ban cho kẻ chiến thắng một ân huệ đặc biệt, và tất cả mọi người đều dán mắt lên khán đài hoàng gia với sự phấn khích tột độ. Caesar ra lệnh cho vị sứ giả hô lớn giữ trật tự. ‘Scorpus,’ ngài ấy nói khi tiếng ồn ào đã lắng xuống, ‘ngươi đã tự phủ lên mình vinh quang chói lọi. Hãy xin ta một ân huệ,’ và Scorpus cúi đầu, dùng một giọng kiên quyết đòi Domitian phải hàn gắn với vợ mình.”
“Thật là hỗn xược!” Titus Claudius phẫn nộ thốt lên.
“Vẫn còn chuyện hay hơn thế cơ. Kẻ ngự giả vừa dứt lời thì hàng ngàn tiếng hét từ mọi hàng ghế đã vang lên: ‘Ngài có nghe thấy không, hỡi Caesar? Hãy chấm dứt tư tình với Julia đi! Chúng tôi muốn Domitia!’ Cả một sự hỗn loạn bùng nổ, một màn scandal trơ trẽn không từ ngữ nào tả xiết.”
“Nhưng đám dân đen có ý gì chứ? Điều gì đã khiến chúng đột ngột đưa ra yêu sách này?”
“Ồ,” Clodianus nói, “ta nhìn thấu vở kịch này rồi. Toàn bộ cơ sự thực chất chỉ là một trò lừa bịp do Stephanus, quản gia của Domitia giật dây. Con cáo già ấy muốn giành lại quyền lực đã mất cho chủ nhân của ả. Chắc chắn hắn đã hối lộ Scorpus, và chỉ có thần linh mới biết cái trò này ngốn hết của hắn bao nhiêu trăm ngàn đồng sesterce. Những chiếc ghế trên khán đài đều được nhét đầy những kẻ khốn nạn ăn hối lộ, và ngay cả trong tầng lớp thượng lưu, ta cũng thấy vài kẻ trông khả nghi.”
“Đây là tin xấu,” vị tư tế ngắt lời. “Và Domitian đã trả lời dân chúng thế nào?”
“Ta sợ là mình không dám kể cho ngài nghe quyết định của ngài ấy đâu.”
“Quyết định của ngài ấy có gì mà phải ngờ vực, ta tưởng thế. Đã cho phép Scorpus xin bất cứ điều gì hắn muốn, tức là ngài ấy đã tự buộc mình phải ban ơn. Nhưng ngài ấy đã trừng phạt thế nào cái đám đông tru tréo đang gào thét xung quanh mình? Ta cũng tiếc cho mối quan hệ giữa quốc vương của chúng ta với cô cháu gái, nhưng cái gì cho phép đám dân đen chõ mũi vào những chuyện như thế chứ?”
“Ngài biết đấy,” người kia đáp, “những cuộc biểu tình ở nhà hát và đấu trường từ trước đến nay vẫn luôn được đối xử một cách đầy khoan dung. Domitian cũng thấy rằng khôn hồn thì nên nuốt giận vào trong và tỏ ra nhân từ. Khi vị sứ giả lập lại được trật tự, Caesar đã dõng dạc tuyên bố: ‘Chuẩn tấu,’ rồi đứng dậy bỏ đi. Nhưng ngài ấy đang cực kỳ bực bội đấy, Claudius cao quý ạ.”
“Thế rồi sao nữa?” Vị tư tế lo lắng gặng hỏi.
“Chà, sự việc đã đi đến mức ngày hôm nay trong phòng thư ký, một sắc lệnh hoàng gia đã được soạn thảo, yêu cầu Domitia quay trở về tư thất trên đồi Palatine, đồng thời ân xá cho mọi lỗi lầm quá khứ của nàng ta.”
“Còn Julia thì sao?”
“Thề có Hercules!” Clodianus cười lớn. “Còn về phần Julia, Caesar chẳng hứa hẹn gì sất.”
“Thế thì ta vô cùng lo ngại, cuộc hòa giải này sẽ chỉ là mầm mống cho những rắc rối xa hơn mà thôi.”
“Rất có thể lắm chứ. Bản thân ta cũng đã đủ phiền toái vì chuyện này rồi. Caesar đang ở tâm trạng tồi tệ nhất. Ngài hãy làm mọi cách để xoa dịu ngài ấy đi, Claudius cao quý ạ. Tất cả chúng ta đều đang phải chịu đựng bầu không khí này đấy....”
“Ta sẽ làm hết sức có thể,” vị tư tế thở dài nói. Clodianus ồn ào đẩy ghế ra sau. “Domitian đang đợi ta,” lão vừa nói vừa chồm dậy. “Vĩnh biệt, người bạn lừng lẫy của ta. Chúng ta đang sống trong thời đại quái quỷ gì thế này! Mọi thứ khác biệt biết bao so với chỉ ba bốn năm trước chứ!”
Claudius lạnh lùng tiễn hắn ra tận cửa theo đúng nghi thức xã giao. Đám nô lệ và những người được giải phóng bấy giờ mới quay trở lại phòng, lặng lẽ xếp hàng ở phía sau, và viên “nomenclator”, kẻ chuyên xướng danh những vị khách lạ mặt, liền bước đến chỗ Claudius và ngập ngừng nói:
“Thưa ngài, công tử Quintus đang đợi ở sảnh và khẩn khoản xin được vào yết kiến.”
Một thoáng bực bội lướt qua vầng trán của vị tư tế tối cao.
“Con ta phải đợi,” ông kiên quyết nói; “Quintus thừa hiểu rằng những giờ buổi sáng này không thuộc về ta hay gia đình ta.”
Và Quintus, vị công tử kiêu hãnh, hư hỏng và bướng bỉnh ấy, buộc lòng phải kiên nhẫn chờ đợi. Vị tư tế tiếp tục điềm tĩnh tiếp đón những người bạn, khách hàng và kẻ khẩn cầu đông đúc của mình, những kẻ lui ra khỏi diện kiến của ông với vẻ mặt hớn hở hoặc ủ rũ tùy thuộc vào việc họ được tiếp đón niềm nở hay lạnh nhạt. Mãi cho đến khi vị khách cuối cùng khuất bóng, con trai ông mới được vào gặp.
Trong lúc ấy, Quintus đã dằn xuống được nỗi bực dọc vì phải chờ đợi quá lâu, liền đưa tay về phía cha với một cử chỉ đầy âu yếm; nhưng Titus Claudius chẳng thèm đếm xỉa gì đến thành ý của con trai.
“Hôm nay con đến sớm hơn hẳn mọi ngày đấy,” ông cất giọng lạnh lùng như băng, “hoặc có lẽ con vừa mới bước ra từ một cuộc vui hoan lạc nào đó – cái gọi là vui vẻ ấy.”
“Đúng là như vậy đấy ạ,” Quintus thản nhiên đáp. “Con vừa ở dinh thự của Lucius Norbanus, viên thái thú vệ quân. Cả vị quý nhân Aurelius cũng ở đó,” cậu nói thêm với một nụ cười mỉa mai. “Người bạn tuyệt vời Aurelius của chúng ta.”
“Con tưởng có thể biện hộ cho mình bằng cách bôi nhọ người khác sao? Nếu Aurelius có chia sẻ với những cuộc ăn chơi sa đày của con một hoặc hai lần trong tháng, ta chẳng có ý kiến gì – ta không muốn tước đi quyền vui chơi của tuổi trẻ. Nhưng con đấy, con trai ạ, lại biến những điều đáng lẽ chỉ nên là ngoại lệ thành một thói quen. Kể từ khi trở về từ Baiae, con đã sống một cuộc đời sỉ nhục chính con và cả ta nữa.”
Quintus nhìn xuống sàn nhà. Sự tôn kính và tính khí ngang ngạnh của cậu rõ ràng đang trải qua một trận chiến giằng co khốc liệt.
“Cha tô vẽ nó quá quắt rồi đấy,” cuối cùng cậu cất giọng run run nói. “Con tận hưởng cuộc sống của mình – có lẽ hơi quá đà; nhưng con không làm điều gì có thể bôi nhọ cha hay bản thân con cả. Lời cha nói nặng nề quá rồi đấy.”
“Được rồi, ta sẽ chấp nhận lời biện hộ đó; nhưng về phần con, con cũng phải thừa nhận rằng con trai của vị tư tế tối cao phải được đo lường bằng một tiêu chuẩn khác với những thanh niên cùng trang lứa khác chứ.”
“Mọi chuyện có lẽ đã khác nếu con sống chung dưới một mái nhà với cha. Nhưng từ khi con đã tự lập và là chủ nhân của tài sản chính mình....”
“À, và đó chính là bất hạnh của con đấy,” vị tư tế ngắt lời. “Thôi đủ rồi, con đã biết quan điểm của ta. Tuy nhiên, lý do khiến ta bắt con phải có mặt ở đây hôm nay không phải vì lối sống chung của con. Một hành động ngu ngốc đến khó tin vừa lọt đến tai ta; con đang chơi một trò chơi tàn độc và nguy hiểm, và ta cho gọi con đến đây để cảnh cáo con.”
“Thật ư, cha làm con tò mò lắm đấy.”
“Sự tò mò của con sẽ được thỏa mãn ngay đây thôi. Có phải con đã quá liều lĩnh, quá táo tợn khi dám viết những vần thơ tình gửi cho Polyhymnia, trinh nữ của thần Vesta không?”
Quintus cắn chặt môi.
“Vâng,” cậu nói, “mà cũng không. Vâng, nếu cha xét đến cái tựa đề của bài thơ. Không, nếu cha tưởng tượng rằng bài thơ ấy từng đến được tay nàng.”
Vị tư tế sải những bước dài căn phòng.
“Quintus,” ông đột ngột lên tiếng: “Con có biết hình phạt dành cho kẻ dám cám dỗ một trinh nữ Vesta phá bỏ lời thề là gì không?”
“Con biết chứ.”
“Con biết cơ đấy!” Vị tư tế rên rỉ thốt lên.
“Nhưng thưa cha,” Quintus tha thiết nói: “Cha đang đánh đồng một trò đùa thành trọng tội đấy chứ. Trong một phút vui miệng, hứng khởi vì hơi men, con đã sáng tác một bài thơ theo phong cách của Catullus, và để tăng thêm phần táo tợn, thay vì dùng tên của Lycoris, con đã đặt tên của người được chúng ta vô cùng kính trọng là Polyhymnia lên đầu bài thơ. Và giờ thì lời đồn thổi lại thành ra thế này – Chà! Thật nực cười! Con thừa nhận là nó hỗn xược, bất lịch sự, thậm chí là tệ hại nhất nếu cha muốn thế, nhưng đến cả những kẻ chuyên vu khống cũng chẳng thể bịa ra điều gì tồi tệ hơn thế về nó đâu.”
“Ừ thì, nghe từ khía cạnh đó thì có vẻ ít tai tiếng hơn thật. Quintus, ta cảnh cáo con đấy. Giờ đây, hơn lúc nào hết, hãy cẩn trọng trước bất kỳ hành động, bất kỳ phát ngôn nào có thể bị hiểu là sự lăng mạ đối với tôn giáo của nhà nước! Đừng quá tin tưởng vào ảnh hưởng từ địa vị hay cá nhân ta. Luật pháp còn mạnh mẽ hơn ý chí của bất kỳ kẻ nào. Khi những gì chúng ta đang hoạch định thành hình và có hơi thở, sự nghiêm khắc, vô cảm như sắt thép sẽ định đoạt trong tất cả những vấn đề như thế. Trò đùa liều lĩnh đó bắt nguồn từ một tâm trí không còn trân trọng những chân lý vĩnh hằng của tôn giáo nữa. Hãy cẩn thận, Quintus, và che giấu sự dửng dưng đó đi; đừng đứng lên như một kẻ khinh miệt các vị thần. Một lần nữa ta cảnh cáo con.”
“Thưa cha....”
“Giờ thì đi đi con trai, và suy ngẫm về những gì ta vừa nói.”
Quintus cúi đầu và hôn lên bàn tay của người đàn ông nghiêm khắc ấy. Sau đó, cậu rời khỏi phòng với những bước chân nhanh nhẹn, vững chãi, và một ánh mắt tràn ngập tình yêu thương tận tụy, niềm tự hào phụ tử thiết tha dõi theo bóng cậu bước qua căn phòng, cao lớn, tuấn tú và đẹp đẽ biết bao.
