Lạc Văn đến Bắc Kinh để giải quyết vấn đề năm 57, ở lại khuôn viên trường đại học cũ có phong cảnh hữu tình. Mỗi ngày, đều có những vị giáo sư già chống gậy, những người bạn học cũ với hai mai điểm sương, cùng từng nhóm sinh viên đại học trẻ tuổi xa lạ nhưng vô cùng nhiệt tình, đến thăm hỏi và động viên ông. Mùa xuân Bắc Kinh ấm áp, cõi lòng đã đóng băng ba thước của ông bỗng như chồi non mùa xuân hé nở sau mùa đông giá rét.

Thế nhưng, cõi lòng vừa tan băng, đồng thời lại khơi mở một vết thương sâu thẳm dưới ba thước băng ấy.

Con người kia, sớm đã bị chôn vùi trong ký ức của ông. Chuyện cũ đau khổ của hai mươi mốt năm trước, dẫu sao vật đổi sao dời, năm tháng đằng đẵng, càng ngày càng xa xôi, càng ngày càng phạt phất, càng ngày càng mờ nhạt; chuyện cũ tựa khói mây, ông không còn nhớ đến con người đó nữa, đã quên bẵng con người ấy đi rồi.

Khi ông nhận được điện thoại của trường đại học, vào đêm trước ngày lên đường đến Bắc Kinh, Thanh Phượng cùng ông gối chăn chung gối, trong đêm xuân thì thầm to nhỏ, bỗng nhiên hỏi: "Anh đến Bắc Kinh, có gặp được con người đó không?" Ông nhất thời ngớ người, hỏi ngược lại: "Con người nào?"

"Con người đó!"

"Con người đó là ai?"

"Biết rõ còn cố hỏi!" Thanh Phượng vươn ngón tay, nhẹ nhàng điểm lên trán ông một cái, "Chính là người mà em đã làm kẻ thế thân cho cô ta ấy."

"À! Cô ta..." Lạc Văn chợt vỡ lẽ, hóa ra Thanh Phượng đang hỏi vị hôn thê thời đại học của ông Hoàng Mai Vũ, cười ngượng ngùng, "Cám ơn em vẫn còn nhớ đến người này."

"Anh thật sự quên cô ta sạch sành sanh rồi sao?" Thanh Phượng bĩu môi một cái.

Lạc Văn gật gật đầu, nói: "Đến cả cái bóng cũng không nhớ lại được nữa."

Đúng vậy, vào đêm động phòng hoa chúc khó quên năm đó, Thanh Phượng cũng từng hỏi ông: "Anh còn nhớ con người đó không?"

Ông lắc lắc đầu, nói: "Từ hôm nay trở đi, anh muốn quên cô ấy."

"Anh hận cô ấy không?"

"Có một chút."

"Tại sao lại có một chút?"

"Còn có một chút thương hại cô ấy."

"Tại sao lại thương hại cô ấy?"

"Cô ấy là một đóa hoa trong nhà kính, không chịu nổi gió thổi mưa dập."

Đoạn đối thoại này, cũng đã là chuyện cũ của mười lăm năm trước; từ đó về sau, trong cuộc sống chung đùm bọc lẫn nhau của họ, đã không còn cần đến, không lo nổi, không tài nào nhớ nổi đến cái tên Hoàng Mai Vũ nữa.

Đêm nay, không biết vì sao Thanh Phượng lại nhắc lại chuyện xưa.

"Anh đến Bắc Kinh, có gặp được Hoàng Mai Vũ không?" Thanh Phượng lại hỏi.

Lạc Văn nghĩ ngợi, nói: "Anh thấy, chắc không chạm mặt đâu."

"Cô ta không ở Bắc Kinh sao?"

"Gió thổi bông liễu, sóng đánh bèo trôi, ai mà biết bây giờ cô ấy đang ở đâu?"

"Lỡ như oan gia ngõ hẹp thì sao?"

"Vậy thì gặp thôi!"

"Anh có thèm đếm xỉa đến cô ta không?"

"Có đếm xỉa."

"Chẳng phải anh hơi hận cô ta sao?"

"Bây giờ không hận nữa."

"Tại sao?"

"Đảng viên không nên so đo ân oán cá nhân, huống chi cô ta là một người phụ nữ yếu đuối, không thể trách cô ấy."

"Vậy thì... hai người có lẽ..." Thanh Phượng dùng cả hai tay ôm lấy khuôn mặt Lạc Văn, nhìn chằm chằm vào mắt ông, "Lại sẽ nhớ đến ân ái ngày xưa chứ?"

"Suy nghĩ vớ vẩn!" Sắc mặt Lạc Văn trầm xuống, "Em không yên tâm về anh à?"

"Em tin tưởng anh chứ." Thanh Phượng làm mặt khổ sở, "Chỉ sợ người phụ nữ lẳng lơ như cô ta dụ dỗ anh thôi."

"Em sai rồi!" Lạc Văn nghiêm túc nói, "Cô ấy tuy ý chí mong manh, nhưng phẩm chất không hề xấu xa, cô ấy tuyệt đối sẽ không nảy sinh ý nghĩ phá hoại gia đình bốn miệng của chúng ta đâu."

"Anh đang tô son trát phấn cho cô ta kìa!" Thanh Phượng cười lạnh một tiếng.

Lạc Văn nghiêm nghị nói: "Chúng ta có thể không tâm đầu ý hợp với cô ấy về mặt tình cảm cá nhân, nhưng đánh giá toàn diện về con người cô ấy, thì không thể không công bằng, đây gọi là cầu thị thực tế."

Đôi mắt phượng của Thanh Phượng sáng rực lên, nói: "Chỉ cần cô ta không dụ dỗ anh, em sẵn sàng trả anh lại cho cô ta."

"Càng nói càng lạc đề rồi!" Lạc Văn nửa đùa nửa thật nói, "Anh đâu phải cái liềm, cái cuốc, cái cán rựa, cái chổi mà em mượn từ tay cô ta, dùng xong là phải vật quy nguyên chủ."

Thanh Phượng cười khúc khích đến chảy cả nước mắt, nói: "Anh là một con nhạn lạc đàn, phượng hoàng sa đất; không phải em mượn, là em nhặt được."

Lạc Văn đến trường đại học cũ, không hỏi thăm bất cứ ai về tung tích của Hoàng Mai Vũ, cũng không có ai nhắc nhở ông về hướng đi của Hoàng Mai Vũ, thế nên ông chưa từng nghĩ đến chuyện tái ngộ sau bao năm dài đằng đẵng với Hoàng Mai Vũ.

Thế nhưng, cách biệt với trường cũ hai mươi mốt năm, nay cảnh cũ tái hiện, không thể không xúc cảnh sinh tình, thấy vật nhớ người. Mỗi ngày, ông đều dọc theo những con đường mòn rợp bóng cây đan xen ngang dọc, tản bộ khắp nơi trong khuôn viên trường; ông đi qua tòa nhà dạy học nơi từng lên lớp, nhà ăn lớn nơi từng dùng bữa, thư viện nơi từng cúi đầu tự học, tòa ký túc xá từng ở ba năm, nhà thi đấu từng chơi bóng, sân vận động từng chạy đua, hồ sen từng chèo thuyền, cũng thăm lại di tích cửa hàng ăn uống nhỏ của hai vợ chồng ngoài cổng trường... Đến mỗi một nơi, ông đều như đi ngược về những năm tháng thanh xuân tươi đẹp như gấm hoa, khơi gợi lại ký ức về từng chuyện cũ. Trở lại chốn cũ, ôn lại giấc mộng xưa, không phải chuyện cũ tựa khói mây, mà là chuyện cũ tựa ngày hôm qua.

Thế là, từng chuyện cũ hiện rõ trước mắt; dáng người và nét mặt của Hoàng Mai Vũ, nhẹ nhàng như chim hồng bay vút, bỗng chốc vô cùng rõ nét hiện ra trước mắt.

Lạc Văn lúc này mới phát hiện, dẫu năm tháng tựa dòng nước trôi, gió cuồng mưa quất, thế nhưng phong thái của Mai Vũ năm xưa, vẫn mãi khắc sâu và lưu giữ trong tim ông, không phai màu, không khuyết thiếu. Hồi ấy, Mai Vũ đến từ phương Nam xứ đậu đỏ, vóc dáng nhỏ nhắn thướt tha, đi đứng như liễu rủ trước gió, mái tóc dày và xoăn được chải thành hai bím tóc đen nhánh óng ả, lại còn thắt một chiếc nơ bướm ở chỗ gốc bím tóc chụm lại. Cô thích mặc váy liền thân kiểu mới nhất và giày cao gót trắng, cũng thích mặc quần lụa đen rộng thùng thình của thôn nữ miền Nam, áo chẽn bó sát, đi chân trần, mang giày vải thường ngày. Cô có một khuôn mặt hạt dưa xinh xắn, một đôi lông mày uốn cong như cánh bướm, hai con ngươi sáng rực, chiếcếc mũi rất đẹp, đôi môi đỏ thắm tựa như vừa cắn vỡ trái anh đào.

Họ là bạn học ba năm, yêu nhau say đắm ba năm, từ khuôn viên trường đến bên bờ con suối nhỏ ở vùng quê ngoài trường, đã bị họ dẫm thành một con lối mòn nhỏ tựa tơ nhện; đường quanh co u tịch, sâu trong khu rừng xanh bên bờ suối, trên bãi cỏ xanh vẫn còn lưu lại bóng dáng họ ngồi nằm gối đầu.

Trong ba năm, Mai Vũ tự nguyện làm vai phụ cho Lạc Văn trong nghiên cứu khoa học, trong cuộc sống thường nhật cũng tự nguyện làm nội trợ cho Lạc Văn. Từ việc tìm tài liệu, biên soạn thẻ, chép bản thảo, cho đến mua phiếu cơm, giặt quần áo, tháo bông gòn đắp chăn, tất cả mọi việc vặt vãnh rườm rà, Mai Vũ đều ôm hết, không nợ phung phí dù chỉ một chút thời gian và tinh lực của Lạc Văn. Từ năm hai đại học, Lạc Văn đã cho đăng hai bài luận văn có sức nặng trên tạp chí toán học, trong đó có một bài còn đạt giải thưởng khoa học năm 1956.

Còn một năm nữa là tốt nghiệp, cha mẹ Mai Vũ giục cô mau chóng đính hôn với Lạc Văn, để tránh đêm lắm mộng, bỏ lỡ mất nhau.

Kỳ nghỉ hè năm 57, cuộc đấu tranh chống hữu phái ở đại học tạm khép lại một giai đoạn, Mai Vũ dẫn Lạc Văn về nhà cô.

Nhà Mai Vũ ở một thành phố lớn miền Nam, cha cô đã hơn sáu mươi tuổi, là một lưu học sinh lớn tuổi, từng đạt bằng thạc sĩ, làm quan ở hải quan, trong phong trào trấn phản năm 55 từng bị điều tra xét duyệt, vẫn luôn nghỉ bệnh ở nhà. Mẹ Mai Vũ xuất thân là nữ thư ký, kém cha cô hai tuổi, được cha cô giấu vàng giấu người đẹp; sau giải phóng lại bước ra khỏi gia đình, tham gia công tác, làm phiên dịch ở một công ty xuất nhập khẩu. Cha Mai Vũ tuổi cao nhiều bệnh, lại mang gánh nặng lịch sử, cho nên cô độc khép mình, mang vẻ mặt chán chường sa sút. Thế nhưng, mẹ Mai Vũ lại không cam chịu cảnh tịch mịch; bà là người vô cùng tinh ranh, mồm mép lanh lợi, ánh mắt đưa tình, giỏi giao thiệp, thích nổi bật. Bà đã ngoài bốn mươi, nhưng ăn mặc hợp thời trang, lại vừa vặn đúng mực; tô điểm rực rỡ mà không tục khí, trang điểm bạc trắng vô cùng quyến rũ, người không biết chỉ tưởng bà và Mai Vũ là một đôi hoa tỷ muội.

Mẹ Mai Vũ nghe tin con gái đem lòng yêu Lạc Văn, quả thật mừng rỡ khôn xiết. Lạc Văn là một sinh viên xuất sắc của trường đại học đỉnh cao toàn quốc, lại còn là đảng viên; con gái gả cho một người thanh niên có tiền đồ vô lượng thế này, không chỉ đời mình hạnh phúc, mà cả nhà cũng được thơm lây về mặt chính trị, có thể coi là một lương duyên mỹ mãn nhất cử lưỡng tiện.

Nhà Mai Vũ nằm trên sườn đồi ven biển ngoại ô, có mấy gian nhà tranh vách trúc mang hương vị điền viên, xung quanh là một khu vườn thảm cỏ, vốn là biệt thự nghỉ hè của nhà cô. Ngày thứ ba Lạc Văn và Mai Vũ đến, dưới sự một tay sắp xếp của mẹ Mai Vũ, giữa khu vườn thảm cỏ của biệt thự nghỉ hè đèn hoa rực rỡ, mở tiệc chiêu đãi khách khứu, cử hành hỷ yến đính hôn cho đôi tình nhân mỹ mãn hạnh phúc này; cha Mai Vũ từ sau năm 55 không muốn ra mặt trước công chúng, cáo bệnh không tham dự.

Hoàng hôn buông xuống, ăn uống no say, chủ khách đều vui vẻ hài lòng. Đợi khách khứa đã về hết, mẹ Mai Vũ mãn nguyện vô cùng, một tay dắt cô con gái cưng, một tay kéo rể hiền, rưng rưng nước mắt nói: "Năm tới hai đứa tốt nghiệp, lập tức phải lao vào vị trí công tác, chưa chắc đã có thể về thăm nhà; cho nên hỷ yến đính hôn hôm nay, cũng có thể coi như lễ kết hôn do hai người già chúng ta cử hành cho các con." Bà giữ chặt Mai Vũ và Lạc Văn lại biệt thự, còn mình thì trở về thành phố.

Mẹ Mai Vũ đi đến lưng chừng sườn đồi, bỗng nhiên lại ngoắc tay gọi con gái tiễn bà một đoạn. Mai Vũ đuổi theo đến dưới một gốc cây hoa lá xum xuê, người mẹ thì thầm to nhỏ bên tai con gái, vẻ mặt đầy căng thẳng dặn dò.

"Mẹ..." Mặt Mai Vũ đỏ bừng vì ráng chiều phản chiếu, "Cái đó... ngại chết đi được..."

"Đứa ngốc này! Nghe lời mẹ." Mẹ Mai Vũ kéo dài mặt ra, "Tình yêu thay đổi thất thường, chỉ có như thế..."

Cảnh đẹp ý vui, trời biển bao la, chim hót hoa thơm, hình bóng không rời; Lạc Văn và Mai Vũ đã trải qua kỳ nghỉ hè tựa mật ngọt, dự tính sau khi về trường, sẽ tiến hành thủ tục đăng ký kết hôn, năm sau tốt nghiệp, phân công cùng một chỗ, xây dựng gia đình.

Nào ngờ đâu, trời có giông bão bất ngờ, phong trào chống hữu phái mở rộng hóa. Mấy ngày sau khi khai giảng, Lạc Văn chỉ vì mang tiếng kêu cứu của lão bần nông Ôn Lương Thuận đến Bắc Kinh, còn chưa tính là vì dân kêu oan, đã bị quy là hữu phái.

Đêm hôm đó, họ lén lút gặp nhau ở bờ suối nhỏ vùng quê ngoài trường, Lạc Văn tức giận cắn rách cả môi, Mai Vũ sợ hãi nức nở nghẹn ngào, ngồi liền đến tận nửa đêm. Mai Vũ áp chặt vào ngực Lạc Văn, khóc hệt như trận mưa phùn tháng năm ở Giang Nam, miệng lẩm bẩm không ngừng: "Em sợ, em sợ..."

"Anh hại em rồi!" Lạc Văn đau đớn nói, "Để tránh chết chung một chỗ, bắt buộc phải chấm dứt tình yêu của chúng ta."

"Không, không! Em không..." Đôi bàn tay nhỏ bé lạnh ngắt của Mai Vũ bịt chặt miệng Lạc Văn lại, "Em muốn cùng anh... hoạn nạn... có nhau, sống... chết... có... nhau."

"Những ngày tháng tương lai khó sống lắm đây!" Lạc Văn nặng nề lắc đầu, "Anh không muốn đi học nữa, về quê làm ruộng thôi..."

"Tại sao lại phải về nông thôn chứ?" Mai Vũ cắt ngang lời anh, "Chúng ta về bên bố mẹ, rốt cuộc vẫn còn chút niềm vui gia đình."

"Em quá ngây thơ rồi!" Lạc Văn cười khổ một tiếng, "Vậy thì viết thư cho bố mẹ em đi, nghe xem ý kiến của họ thế nào."

Trải qua bao phen đấu tố, Lạc Văn vẫn ngoan cố không hối cải, áp lực trên đầu Mai Vũ cũng nặng như thái sơn; họ đã bị giám sát chặt chẽ, không thể tiếp tục gặp riêng nhau nữa.

Có một hôm, họ bước ra từ nhà ăn, nhìn trước ngó sau không thấy bạn học cùng lớp, Mai Vũ ném cho Lạc Văn một ánh mắt bi thương, cầu xin nói: "Lạc Văn, cúi đầu đi!"

"Em mau quyết tâm vào, đừng chôn cùng anh!" Lạc Văn siết chặt tay Mai Vũ một cái, sải bước bỏ đi.

"Em... em... em không..." Mai Vũ nhìn theo bóng lưng Lạc Văn, nuốt tiếng khóc nức nở.

Trước tòa nhà dạy học, đã xuất hiện áp phích lớn cảnh cáo Mai Vũ, bóng đen của chiếc mũ hữu phái cũng lượn lờ trên đầu cô. Lúc này, cô lại nhận được thư của mẹ, trong thư viết rằng: "Vì hạnh phúc cả đời của con, vì sự yên bình tuổi già của cha con, vì mẹ không bị vạ lây cá chậu chim lồng, con hãy tuyệt giao với Lạc Văn đi!" Lại một ngày nọ, cô và Lạc Văn tình cờ gặp nhau, lúc lướt vai qua nhau, cô vội vã nhét lá thư của mẹ vào tay Lạc Văn, nghẹn ngào thốt lên một câu: "Cầu xin anh..."

"Đừng bận tâm đến anh, hãy cứu lấy chính em đi!" Lạc Văn dùng giọng điệu như ra lệnh lần cuối để nói.

“Em... em...” Mai Vũ cắn răng nén bi thương, chạy mất.

Mấy ngày sau, Mai Vũ dán áp phích lớn, lại phát biểu trong cuộc họp nhỏ. Thế nhưng, áp phích lớn của cô lại bị những áp phích lớn khác công kích, chỉ trích cô nửa che nửa kín, lớn tiếng quát tháo cô hãy quay đầu là bờ; bài phát biểu của cô cũng bị những bài phát biểu khác phản bác, nói cô đối với Lạc Văn nhìn thì có vẻ vô tình nhưng thực ra lại hữu tình, khuyên bảo cô bể khổ mênh mông, quay đầu là bờ.

Bốn bề thọ địch, Mai Vũ sụp đổ, đã vạch trần quan điểm tư tưởng mà Lạc Văn chỉ tâm sự với một mình cô.

Thế là, cô được chỉ định làm người phát biểu trọng điểm trong đại hội phê phán.

Thế nhưng, khi cô bước lên bục giảng, nhìn thấy vẻ mặt không một chút oán hận của Lạc Văn, ánh mắt đong đầy thương cảm, bỗng nhiên trời đất quay cuồng, trước mắt tối sầm một mảng, thét lên thảm thiết một tiếng, ngất xỉu trên bục, bất tỉnh nhân sự.

Bệnh tình của cô rất nặng, phải nghỉ học; từ đó hoa trôi nước chảy, vật đổi sao dời, hai mươi hai năm không một tiếng tăm, sống chết mịt mờ cả hai đều không biết...

Giờ đây, sau hai mươi hai năm tựa cách một đời, Lạc Văn trở lại chốn cũ để hồi tưởng chuyện cũ, ôn lại giấc mộng xưa để nhớ nhung Mai Vũ, năm tháng hoa lệ đã một đi không trở lại; ông không khỏi trăm mối cảm xúc ngào ngạt, bi thương từ đáy lòng dâng lên, vết thương trên tim lại rỉ máu, âm ỉ nhói đau.

Thế là, ông không còn tản bộ khắp nơi nữa, mà chỉ đến hồ sen, cùng đám sinh viên trẻ tuổi của hai mươi hai năm sau bơi lội, cười đùa thỏa thích, xua tan giấc mộng cũ vương vấn, hòa tan những đau khổ trong quá khứ. Quá khứ đã qua hãy để nó qua đi, tương lai vẫn có thể theo đuổi, những chuyện trước kia ví như hôm qua đã chết, những chuyện sau này ví như hôm nay được tái sinh vậy!

Thế nhưng, khi ông một mình tĩnh tâm lại, ông lại càng ngày càng nhớ nhung quê hương và người thân của mình, nhớ nhung người vợ và các con đã cùng chung chí hướng, đồng cam cộng khổ với ông trong suốt quãng thời gian dài dằng dặc đầy khó khăn. Cho nên, đi đến kết luận, ông vừa ký tên xong, liền vội vã như lửa đốt rời khỏi trường cũ, đến một khắc cũng không muốn ở lại nữa.

Lòng muốn về nhà nhanh như tên bắn, tận mắt sắp về đến nhà, ông sắp sửa báo tin vui trực tiếp với Thanh Phượng rồi.