Một

Năm mười bảy tuổi, Cốc Giát rời trường trung học ở Bắc Kinh, vào núi theo Bát lộ quân; năm mười tám tuổi, anh lại từ trong núi đến bờ kênh Bắc Vận, bấy giờ đang độ giữa mùa hè năm 1945.

Khi ấy, anh làm trợ lý văn hóa giáo dục ở đây. Cả khu không có lấy một trường tiểu học, chỉ vỏn vẹn mấy lớp tư thục, chức trợ lý văn giáo của anh hữu danh vô thực, công việc chính là nửa đêm nửa hôm vượt trộm từ bờ đông sông Bắc Vận sang vùng địch chiếm đóng ở bờ tây để quét khẩu hiệu, rải truyền đơn; trêu chọc bốt gác của quân Nhật - ngụy, khiến chúng hoang mang lo sợ, thấy bóng chim sợ cành cong, nổ súng bắn pháo suốt đêm không tài nào ngủ được.

Chỗ nương thân ban ngày của anh là một cơ sở bí mật ven bờ sông phía đông.

Gia đình cơ sở này chỉ có hai cha con. Chủ nhà là Trương lão gia, ngoài đồng áng còn biết nghề mổ lợn. Mỗi lần mổ một con lợn thì giữ lại một bộ lòng làm công chứ không thu thêm tiền. Cho nên, hai cha con tuy nửa năm ăn rau cám độn thay lương thực, nhưng quanh năm suốt tháng khóe miệng lúc nào cũng bóng nhẫy mỡ màng. Trương lão gia mê rượu như tính mạng, một khúc ruột lợn có thể nhắm hết nửa cân rượu trắng. Cha nào con nấy, cô con gái Tam Áp Đầu được chân truyền từ ông bố, tửu lượng cũng chẳng vừa; nửa cái dạ dày lợn làm mồi, cô cũng có thể cạn chén chừng bốn lạng tám tiền. Cốc Giát trọ lại nhà này, ngày ngày có rượu có thịt, chẳng khác nào chàng rể mới ở nhà bố vợ, thân là khách quý, được thết đãi như thượng khách, hỏi sao không quyến luyến khó rời?

Trương Tam Áp Đầu mang thân hình thiếu nữ nhưng tính khí lại như một gã trai tơ. Từ nhỏ có cha không mẹ, thiếu người dạy bảo, lại lớn lên nơi bờ sông nước bãi bồi, nên cô gom trọn vào mình một chữ "dã", nhất cử nhất động đều sặc mùi hoang dã. Năm mười một, mười hai tuổi, cô vẫn chưa biết nam nữ khác biệt, cứ lột trần như nhộng, cùng đám con trai cởi truồng lặn ngụp dưới sông. Đến mười ba, mười bốn tuổi vẫn trần trùng trục xuống nước, có điều biết tìm góc vắng vẻ khuất người, đi về một mình. Năm mười lăm tuổi vào tiết tam phục, chê trời quá nóng, cô cầm dao cạo của bố, tự soi gương rồi thẳng tay cạo phăng mái tóc đen nhánh thành một cái đầu trọc lốc như quả bầu nhẵn thín. Năm Cốc Giát đến nhà cô tá túc, cô vừa tròn mười sáu, hễ vào hè tuy không cạo trọc nữa nhưng suốt ngày để trần nửa bờ vai. Một chiếc yếm hoa nhỏ xíu chẳng che nổi bầu ngực mơn mởn, cũng chẳng phủ kín bụng; đàn ông đi qua đi lại hễ ai dám nhìn chằm chằm vào ngực cô, cô liền chửi té tát, văng tục tung trời bạt đất, chữ nào chữ nấy tanh tưởi cay độc. Có một lần, nghi ngờ Cốc Giát liếc trộm, cô liền mắng ngay: "Bà móc hai con mắt trộm của mày ra bây giờ!" Vẫn thấy chưa hả giận, cô xoẹt một tiếng giật phăng chiếc yếm, vỗ bồm bộp vào ngực quát lớn: "Nhìn đi! Bánh bao trắng chấm điểm đỏ của bà đây, thèm chết mày luôn!" Cốc Giát không chịu nổi nỗi nhục nhã này, bèn cuốn gói ba lô đòi dọn đi. Cô lại trần như nhộng bờ ngực, dang rộng hai tay chặn đứng Cốc Giát, khiến anh không sao nhấc chân cất bước nổi, rồi cười nham nhở cầu xin: "Anh quang minh chính đại, em đây lòng lang dạ thú; không phải anh nhìn trộm, là em nói quàng nói xiên." Cốc Giát lấy lại được thể diện, bèn đặt ba lô xuống quát: "Mặc yếm vào!" Cô lại cắn đầu lưỡi cười: "Để anh nhìn cho đã đấy chứ!" Cốc Giát vác hành lý định đi tiếp, cô liền gào khóc ầm ĩ đến long trời lở đất. Người sắt đá đến đâu ắt cũng phải mủi lòng.

Cốc Giát đã không rời đi, Trương Tam Áp Đầu mặc chiếc áo vải hoa tím ôm lấy nửa thân trên. Trong lòng Cốc Giát hiểu rõ, anh đã phải lòng cô gái hoang dã này. Thế nhưng, anh đi Bát lộ quân mới được một năm hai tháng, thâm niên chưa đủ để tính chuyện kết hôn. Huống chi, người đi Bát lộ quân đều mang tính mạng treo lơ lửng bên đai quần, chẳng biết ngày nào trúng đạn bỏ mạng, hồn về cõi âm, không thể làm hại người ta phải chịu cảnh góa bụa. Tam Áp Đầu tính tình vô tâm vô tính, không có nhiều tình cảm tế nhị như Cốc Giát, chỉ biết bầu ngực của mình không cho ai dòm ngó, chỉ ưng cho mỗi Cốc Giát nhìn. Cô cũng chưa từng nghĩ đến chuyện lấy Cốc Giát, chỉ mong trước khi gả cho người ta được ân ái mặn nồng với Cốc Giát một dạo, để không uổng phí một kiếp làm người. Số phận đời này của cô đã sớm được lão bố sắp đặt. Vì để không bị tuyệt tự, Trương lão gia muốn kén một chàng rể chịu đổi họ đổi tên về ở rể, đặng nối dõi tông đường cho nhà họ Trương. Kẻ bằng lòng đổi họ đổi tên, nếu không phải hạng phẩm hạnh bất đoan thì cũng là phường nhân cách đồi bại; bằng không thì là kẻ ngũ quan tay chân khiếm khuyết, trọc đầu, đui mù, điếc lác, thọt chân, tướng mạo xấu xí. Tam Áp Đầu là đứa con gái có hiếu, đành cúi đầu vâng lời chứ không dám kén chọn: lấy gà theo gà, lấy chó theo chó, lấy đòn gánh thì vác đòn gánh mà đi, chớp mắt là xong một đời người.

Trương lão gia ngày càng bận rộn kén rể cho con gái, Tam Áp Đầu cũng ngày càng dồn dập mồi chài Cốc Giát, vừa lộ liễu lại vừa thô bạo. Cốc Giát không phải không động lòng, chỉ là không có cái gan ấy. Trương lão gia ra ngoài mổ lợn, mổ xong lại uống rượu, chưa tới nửa đêm say khướt thì chưa về. Ban đêm Tam Áp Đầu ngủ thường khép hờ cánh cửa, Cốc Giát ngoài cửa đi qua đi lại, giẫm đất mòn cả gót, nhưng chỉ biết nhìn cửa mà thở dài ngao ngán, không dám xô cửa bước vào.

Hai hôm nay, có một người thợ dán giấy bồi đến nhà họ Trương, dán trắng trần nhà và quét vôi bốn bức tường cho căn lều đất lợp tranh của Tam Áp Đầu. Tam Áp Đầu phụ việc cho người thợ này; Cốc Giát muốn dò hỏi duyên cớ, nhưng vừa thấy sát khí đằng đằng trên mặt Tam Áp Đầu thì sợ đến câm như hến, chẳng dám mở lời.

Mỗi đêm qua sông, Cốc Giát đi về đều do Trương lão gia chèo thuyền đưa đón. Đêm hôm ấy vào lúc nửa đêm về sáng, anh từ bờ tây trở về, người ra đón lại là Tam Áp Đầu.

Thuyền ra đến giữa dòng, Tam Áp Đầu ngừng tay chèo, chiếc thuyền con xoay tít vòng tròn.

"Sao không đi tiếp?" Cốc Giát đang nằm ngửa ngó nghiêng, mở mắt hỏi.

Một ánh thép lóe lên, Tam Áp Đầu rút phắt con dao mổ lợn kề sát vào hõm ngực Cốc Giát, gằn giọng hung dữ hỏi: "Họ Cốc kia, mày muốn sống hay muốn chết?"

Cốc Giát toát mồ hôi hột, gượng cười méo xệch hỏi: "Bà cô ơi, tôi đắc tội gì với cô thế?"

"Muốn chết thì tao đâm một nhát, quẳng xuống sông cho tôm cá rỉa."

"Tôi là cán bộ kháng Nhật, chưa đuổi được giặc Nhật ra khỏi đất nước thì chết không nhắm mắt."

"Thế tức là muốn sống?"

"Tôi mong được sống đến ngày cách mạng thắng lợi."

"Thế thì ngay dưới mắt Thái Âm nương nương đây, kết thúc mối duyên sương sớm của đôi ta đi."

"Cô điên rồi!"

"Tao tuy không phải cành hoa, nhưng cũng chẳng cam lòng cắm bãi phân trâu."

"Lão gia tìm được mối cho cô rồi à?"

"Một lão hòa thượng vừa hoàn tục, hơn tao mười tuổi."

"Cô không vừa ý?"

"Lão trọc ấy nhìn trộm phương trượng trụ trì ngủ với mấy người đàn bà đến chùa cầu tự nên bị tống cổ ra khỏi cổng chùa."

"Sao lão gia lại chấm lão ta?"

"Đàn ông chịu đổi họ đổi tên thì làm gì có ai ra hồn ra vía?"

"Thế thì đừng lấy lão."

"Bố tao đang sốt ruột bế cháu ngoại kìa!"

"Không nghe lời bố cô nữa."

"Mẹ tao chết từ năm tao lên ba, bố tao như chim én mớm mồi, từng miếng từng miếng nuôi tao khôn lớn, sao tao nỡ làm ông đau lòng?"

"Thuận theo là có hiếu, gả cho lão hòa thượng hoàn tục đi!"

"Tao thấy tủi thân..."

"Cô cứ như con lừa kéo cối xay, quanh đi quẩn lại cũng về chỗ cũ."

"Lão đã là quả cà méo, quả dưa hỏng, thì tao trả lại cho lão một tấm thân tàn liễu héo."

"Ý cô là..."

"Muốn cho mày cắn trước một miếng đào tươi của tao, để phần cho lão trọc kia cả sọt mơ thối."

"Hóa ra là thế!"

"Ngoài Vương Hoa mua bố ra, món hời lớn nhất thiên hạ này rơi vào tay mày rồi đấy."

"Cô giết tôi đi!" Cốc Giát bỗng giật phanh vạt áo, phanh ngực gào to. "Cán bộ kháng Nhật làm nhục phụ nữ là phạm tội chết; chi bằng để cô kết liễu mạng tôi, đỡ phải mang tiếng nhơ muôn đời." Cốc Giát sắc mặt không đổi, thần thái coi cái chết nhẹ tựa lông hồng.

Keng một tiếng, con dao mổ lợn rơi xuống ván thuyền, Tam Áp Đầu lại cầm chèo khua nước, không hé một lời, câm lặng như bức tượng đá biết thở.

Ngày Tam Áp Đầu kén rể, Cốc Giát vốn định tránh mặt, nhưng Trương lão gia nhất quyết không cho đi. Đàn bà con gái lấy chồng ở rể vốn đã lép vế trước chị em trong làng; trong đám cưới Tam Áp Đầu mà có một cán bộ nhà nước như Cốc Giát tới dự, Trương lão gia cảm thấy mặt mũi con gái thơm lây. Trong lòng Cốc Giát dẫu xót xa cay đắng, song vì nể nang thịnh tình nên đành nghe theo mà ở lại.

Lúc Tam Áp Đầu cùng lão hòa thượng hoàn tục bái lạy thiên địa, Cốc Giát đau lòng nhắm nghiền đôi mắt.

Bái lạy thiên địa xong tới bái cao đường, người điều khiển hôn lễ vừa xướng "phu thê giao bái", đầu thôn bỗng vang lên một tiếng súng "đoàng", mười mấy tên lính ngụy mò vào làng. Lão hòa thượng hoàn tục nọ hoảng hốt như thỏ giật mình, nhảy dựng lên cao hơn ba thước rồi trèo tường chạy trốn mất tăm. Chữa cháy như cứu hỏa, Trương lão gia túm chặt lấy Cốc Giát không buông, bắt anh đóng vai chú rể thế thân; đẩy anh cùng Tam Áp Đầu vào buồng cô dâu, màn kịch đã dựng thì phải diễn cho trọn vẹn.

Mười mấy tên ngụy quân qua sông vơ vét của cải, bắt gà mổ vịt, chén tạc chén thù một trận no nê, sau khi no say đẫy đà thì mặt trời cũng lặn bóng trăng đã lên; trời vừa nhá nhem tối bọn chúng liền hốt hoảng, tên tiểu đội trưởng buông chén vứt đũa, lập tức hạ lệnh rút quân cấp tốc. Đi ngang qua cổng nhà Trương lão gia, chúng tóm lấy ông bắt chèo thuyền chở bọn chúng qua sông.

Có hai tên ngụy quân mắt sáng như mắt trộm, dưới ánh trăng chợt nhìn thấy cửa phòng Tam Áp Đầu dán chữ song hỷ.

"Nhà mày... có hỷ sự à...?" Hai tên ngụy quân ợ rượu hỏi.

Trương lão gia đon đả cười trừ đáp: "Hôm nay ngày lành tháng tốt, tôi kén rể về ở bế."

"Bảo nó ra đây dập đầu lạy bọn tao!"

"Đôi trẻ vừa vào động phòng, đi ngủ cả rồi ạ."

"Tao lại đang muốn xem trò uyên ương nghịch nước trong chăn đây."

Trong động phòng tối đen như mực, Tam Áp Đầu và Cốc Giát ngồi bên mép giường sưởi, người nép cạnh cửa, kẻ dựa vào tường, cả hai đều nín thở nín hơi, ngây ra như phỗng.

Lũ ngụy quân đạp cửa, Tam Áp Đầu nhanh như hổ đói vồ mồi lao tới đè lên người Cốc Giát, giục: "Cởi mau quần áo ra!" Chẳng đợi Cốc Giát kịp động thủ, Tam Áp Đầu đã thoăn thoắt lột trần anh như nhót.

Cánh cửa phòng đổ rầm, ngụy quân xông vào, hai luồng ánh đèn pin trắng lóa rọi thẳng lên giường sưởi.

"Chui hết ra khỏi chăn cho tao!" Tên lính ngụy say khướt quát lớn.

"Các ông ra ngoài đi! Chúng tôi... mặc quần áo đã." Tam Áp Đầu sợ Cốc Giát nổi giận manh động, bèn lật người đè chặt lấy anh bên dưới.

"Trong chăn của mày giấu súng máy Bát lộ đúng không, khám!" Lưỡi lê của một tên lính ngụy hất tung tấm chăn hoa đỏ rực.

"Khá khen cho con đàn bà to gan dám hỗn hào với bề trên!" Tên lính ngụy kia giáng một cái tát vào mông Tam Áp Đầu.

Bên bờ sông vang lên tiếng còi giục giã, tên tiểu đội trưởng đã chờ đợi sốt cả ruột, hai tên ngụy quân nghe tiếng mới chịu vội vã rút khỏi động phòng.

Trời vừa tang tảng sáng, nhân lúc Tam Áp Đầu còn đang ngủ say sưa, Cốc Giát lặng lẽ mặc quần áo tụt xuống giường, cắm đầu chạy một mạch đến ngôi làng cách đó mười hai dặm. Anh tìm gặp huyện trưởng, thuật lại đầu đuôi ngọn ngành từ đầu chí cuối, không giấu giếm một chi tiết nhỏ nào, lại còn xin lập cam kết sau khi đánh đuổi giặc Nhật sẽ chính thức cưới Tam Áp Đầu làm vợ. Khu trưởng mặt sắt đen sì như Bao Công, nghe xong chuyện trăng hoa của Cốc Giát thì nổi trận lôi đình, lập tức ra lệnh cho hai đội viên tiểu đội khu trói giật cánh khuỷu Cốc Giát lại, áp giải vào trong núi chịu phạt.

Cốc Giát bị nhốt cấm túc ba tháng trong núi, chịu kỷ luật cách chức rồi bị giữ lại dạy học trong đó. Cũng chính vì vết nhơ này mà mãi sau đợt cải cách ruộng đất, trước ngày giải phóng hòa bình Bắc Kinh, anh mới được kết nạp Đảng.

Tam Áp Đầu tỉnh dậy, dù có gào rách họng cũng chẳng gọi được Cốc Giát trở về, tiếng xấu thất tiết chẳng mấy chốc lan khắp hang cùng ngõ hẻm. Ba ngày sau, lão hòa thượng hoàn tục kia cho người nhắn lời, lão tuy "thân bất tài này vô năng thực sự, tình nguyện đổi họ đổi tên", nhưng cũng chẳng cam chịu ăn lại đồ thừa cơm cặn của kẻ khác. Tam Áp Đầu chẳng hề rơi lấy nửa giọt nước mắt, nuốt nghẹn nỗi cay đắng vào trong lòng, từ đó dập tắt hẳn ý nghĩ lấy chồng, chuyên tâm sớm hôm phụng dưỡng cha già.

Cốc Giát về lại Bắc Kinh, bèn rẽ qua làng của Tam Áp Đầu, gặp ai cũng dò hỏi tin tức cha con họ Trương, mới hay tin Trương lão gia đã qua đời từ ba năm trước; Tam Áp Đầu chôn cất cha xong xuôi thì chèo thuyền xuôi dòng ra đi, từ dạo ấy chẳng ai còn biết tung tích nơi nao.