Khi vừa bắt nhịp được với cuộc sống ở New York, tôi phát hiện ra mình sắp đủ điều kiện để xin tham dự chương trình “thực tập bên ngoài” ở Bain. Theo chương trình này, tôi sẽ được nghỉ phép sáu tháng để đi làm tại một công ty tùy chọn, sau đó trở lại Bain làm việc. Trong thời gian nghỉ phép này, tôi sẽ không còn là nhân viên chính thức của Bain; lương của tôi sẽ do công ty thuê tôi trong sáu tháng đó trả, nhưng có một tấm lưới an toàn để trở về giúp tôi có được sự tự tin cần thiết để bước ra khỏi công ty và thử sức với thứ gì đó mới mẻ.

Trong khi hầu hết mọi người đều thực tập ở các công ty mới khởi nghiệp, các quỹ đầu tư mạo hiểm, hoặc các công ty cổ phần tư nhân, thì một số lại dành thời gian làm cho các tổ chức phi lợi nhuận. Đây có thể là cơ hội để tôi làm việc chính thức hơn với Scott Neeson(8) ở Quỹ Nhi đồng Campuchia. Ngoài việc mở rộng chương trình tài trợ cho các em nhỏ của quỹ, tôi có thể sử dụng một phần thời gian nghỉ ở Bain để đi bụi khắp Đông Nam Á. Đây đúng là kiểu sống mà tôi mơ ước, vậy nên tôi chuyển sang trạng thái tập trung hoàn toàn vào việc hoàn tất toàn bộ những gì cần thiết để có thể xin đi thực tập bên ngoài.

Khi sự chú ý của tôi bắt đầu chuyển hướng ra khỏi Bain, tôi bắt đầu quan sát kỹ hơn cuộc sống ngoài công việc của mình. Tôi gặp gỡ một số người đặc biệt ở New York và đã có một số cuộc trò chuyện truyền cảm hứng hơn. Dennis, người bạn của tôi từ hồi ở SAS, đã giới thiệu tôi với Jen Williams, bạn của anh ấy, lúc đó Jen đang làm việc tại một tổ chức phi lợi nhuận. Dennis nghĩ chúng tôi sẽ nhanh chóng trở thành bạn bè, vì vậy vào một sáng thứ Bảy cuối tháng Chín, Jen và tôi gặp nhau ăn bữa sáng muộn. Cô kể cho tôi nghe về công việc của mình ở Quỹ Linus, một tổ chức phi lợi nhuận được các sinh viên khóa 2006 ở Đại học Washington khởi xướng với mục đích cung cấp dịch vụ và sự hỗ trợ cho thanh thiếu niên vô gia cư. Bên chồng bánh kếp và ly nước cam, cô giải thích cho tôi nghe cách thức quản lý các đội ngũ nhân viên ở 17 trường thông qua các cuộc gọi trực tuyến hàng tháng.

“Cậu có bao nhiêu nhân viên?” tôi hỏi.

“Không, đây không phải là công việc của tớ”, cô giải thích. “Tớ làm việc ở phòng Marketing cho một hãng PR chiến lược. Linus là công việc phụ.”

“Ôi, thật á? Thế còn những người khởi xướng thì sao? Họ không làm toàn thời gian sao?”

“Ừ, đây cũng là công việc phụ của họ. Mọi người đều có công việc toàn thời gian bình thường. Chúng tớ tình nguyện làm việc này vì yêu thích thôi.”

Đây là một ý tưởng có tính cách mạng đối với tôi. Kể từ khi chuyển đến New York, cuộc sống của tôi chỉ xoay quanh công việc tại Bain và la cà quán xá sau giờ làm. Có lúc hai việc này chồng chéo nhau, nhưng tôi không bao giờ nghĩ sẽ làm gì khác cả. Khái niệm về hoạt động ngoại khóa đã bị chôn vùi sau khi tôi ra trường. Tôi không tham gia các câu lạc bộ hay học thêm sau giờ làm. Tôi chẳng làm gì ngoài công việc và chơi bời.

“Tớ có thể tham gia bằng cách nào?” tôi hỏi.

Sau bữa sáng muộn, tôi gặp Dennis, chúng tôi đi dạo trong Công viên Trung tâm. Đó là một buổi chiều tháng Chín ấm áp tuyệt đẹp, mang theo chút hơi thở gấp gáp còn rớt lại của mùa hè; lá vẫn chưa đổi màu. Nhưng một cảm giác căng thẳng bao trùm cả thành phố. Chúng tôi đang ở đỉnh điểm của một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn diện. Vài tháng trước, Lehman Brothers đã tuyên bố phá sản, còn Bear Stearns cũng xuống đáy. Tình trạng cắt giảm lao động lan rộng. Vài bạn bè của tôi vừa mới đi làm chưa được bao lâu đã bị sa thải và phải về nhà ăn bám bố mẹ.

Dennis thì chọn bỏ việc ở Ngân hàng New York để xây dựng một công ty khởi nghiệp cho phép các cá nhân kêu gọi tài trợ từ cộng đồng để làm phim điện ảnh. Cậu ấy và Zach, hai người bạn đã cùng tôi đi du lịch đến Đông Nam Á nhiều năm trước, đã gọi vốn thành công từ các nhà đầu tư mạo hiểm để theo đuổi giấc mơ của mình.

“Tớ ngưỡng mộ sự dũng cảm của cậu khi cậu bỏ công việc ổn định,” tôi nói khi chúng tôi đi lòng vòng trong công viên. “Nhưng kế hoạch của tớ là làm việc 20 năm nữa, kiếm thật nhiều tiền, sau đó dùng số tiền kiếm được và mạng lưới những người quen biết để xây dựng trường học ở các nước đang phát triển. Nhưng tớ chỉ dám chấp nhận rủi ro khi đã có nền tảng tài chính vững vàng.” Tôi tin là mình đã tính đúng hướng.

“Cậu nhầm rồi,” Dennis nói. “Giờ mới là lúc để mạo hiểm. 20 năm sau, cậu sẽ có gia đình và những ràng buộc. Lúc đó cậu không thể mạo hiểm. Cậu sẽ phải gánh trên vai quá nhiều trách nhiệm. Bây giờ, khi chúng ta còn trẻ thế này, mới là lúc nắm lấy cơ hội.” Cậu ấy đã đưa ra đúng vấn đề, nhưng không dừng lại ở đó. “Vả lại, chẳng có lúc nào tốt hơn lúc này để khởi sự làm một cái gì đó, khi nền kinh tế đang sa sút như bây giờ. Như tớ thấy thì ít nhất tớ đang dám thử tạo ra thứ gì đó tuyệt vời, một thứ sẽ mang lại cho tớ kinh nghiệm điều hành – thế chắc chắn là tốt hơn nhiều so với một gã sắp có 12 tháng thất nghiệp.”

Dennis nói đúng. Giờ là lúc nên mạo hiểm.

***

Tối hôm đó, tôi được mời đi nghe một buổi hòa nhạc của dàn nhạc giao hưởng trứ danh New York Philharmonic. Dù lớn lên ở một nơi rất gần New York nhưng tôi chưa đi nghe hòa nhạc bao giờ.

Âm thanh tổng hòa của khúc giao hưởng thật mê hoặc lòng người, nhưng tôi còn ấn tượng hơn nữa khi các nhạc công rời sân khấu trước tràng pháo tay nồng nhiệt và một người đàn ông với dáng người cao lớn ngồi một mình bên cây đại dương cầm. Theo chương trình, ông sẽ chơi nhạc của Rachmaninoff, một trong số ít nhà soạn nhạc mà tôi thật sự biết rõ. Tôi tự hỏi chỉ một người liệu có thể khơi lên thứ cảm xúc tương tự từ các khán giả như cả dàn giao hưởng lúc nãy không.

Người nghệ sĩ dương cầm bắt đầu chơi bản concerto, mở đầu bằng những giai điệu nhẹ nhàng rồi đến những hòa âm vút cao, cứ rền vang nối nhau tuôn ra. Ông miết các ngón tay trên phím đàn và đung đưa người theo nhịp khiến những lọn tóc bay từ bên này sang bên kia. Khán giả chúng tôi lắng nghe như nuốt từng nốt nhạc của ông. Tôi nhắm mắt lại và có thể nghe thấy niềm đam mê của ông thấm đẫm trong từng giai điệu. Tôi nghĩ, nếu mình có cảm xúc mạnh mẽ với bất kỳ thứ gì trên đời như cảm xúc mà người đàn ông này dành cho cây dương cầm, thì hẳn mình sẽ mãn nguyện chẳng còn mong gì hơn nữa.

Tôi bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về ước mong khởi tạo thứ gì đó lớn lao hơn bản thân mình và có thể làm thay đổi những người khác. Tôi cũng nghĩ đến tiết lộ của Jen về việc lập một nhóm tình nguyện và những lời của Dennis về việc mạo hiểm khi còn trẻ. Mọi người thường nghĩ những ý tưởng lớn sẽ đột nhiên xuất hiện, nhưng thật ra chúng là sản phẩm tổng hòa của nhiều khoảnh khắc và nhận thức gặp gỡ nhau, nhỏ thôi nhưng có thể đẩy chúng ta tiến đến chỗ đột phá. Tôi nghĩ đến niềm vui khi chia sẻ những cây bút chì ở khắp các nước đang phát triển, mong ước một ngày nào đó sẽ đi xây trường học, và đột nhiên một cái tên vụt qua tâm trí tôi.

Pencils of Promise (PoP) - Những cây bút chì mang lời hứa hẹn (từ đây sẽ được viết tắt là Bút chì Hứa hẹn)

Tôi cảm giác như thể có một tia điện xẹt qua người. Bút chì là biểu tượng cho khả năng tự học mà tôi tin tưởng mãnh liệt, còn hứa hẹn có hai ý nghĩa, vừa là lời thề hay cam kết với người khác, vừa là triển vọng hứa hẹn, tiềm năng chưa được khai thác trong mỗi chúng ta. Đầu tôi đầy ắp ý tưởng, và tay tôi siết chặt đầy phấn khích.

Có những khoảnh khắc trong đời, bạn biết rõ rằng mọi thứ về sau sẽ thay đổi. Bạn có thể lờ đi những khoảnh khắc này bằng cách không hành động theo những khả năng mới mẻ mà chúng mang lại, và cuộc sống của bạn sẽ vẫn thế. Nhưng nếu bạn đáp lại tiềm năng vang vọng của chúng, cuộc sống của bạn sẽ thay đổi mãi mãi. Đây là một trong những khoảnh khắc độc đáo sẽ thay đổi mọi thứ đó. Tôi tin hoàn toàn vào điều này.

Chỉ tháng sau thôi là tôi bước sang tuổi 25, và suốt bốn năm qua, năm nào tôi cũng tổ chức tiệc sinh nhật kết hợp gây quỹ cho Quỹ Nhi đồng Campuchia. Tôi nghĩ, năm nay, tôi có thể đề nghị mỗi người quyên tặng 20 đô-la và sẽ thu về được khoảng 5.000 đô-la. Sau đó, tôi có thể tổ chức một bữa tiệc trong kỳ nghỉ để huy động thêm 4.000-5.000 đô-la nữa, và cuối cùng huy động được số tiền cần thiết để xây dựng một ngôi trường.

Đúng lúc đó, sân khấu ở Trung tâm Lincoln vụt tối, ánh sáng chuyển sang phía khán giả, báo hiệu giờ nghỉ giải lao.

Tôi thấy Ren, bạn tôi, ở lối đi. “Tớ phải đi đây,” tôi nói.

“Nhưng mới giải lao thôi mà,” cậu ấy đáp lại, trông vô cùng bối rối.

“Tớ biết chứ, nhưng tớ phải đi. Vừa xảy ra một chuyện và giờ mọi thứ khác rồi. Tớ phải đi lấy laptop để bắt đầu viết các ý tưởng ra.”

Ren thuyết phục tôi ở lại đến cuối buổi diễn, và tôi đành ngồi lại đến phần hai, đầu óc quay cuồng. Tôi đã định ghé qua hai bữa tiệc sau buổi diễn, nhưng sau khi ra khỏi thính phòng Avery Fisher, tôi nhắn tin cho hội bạn, Tối nay tớ không đến được. Có một điều lớn lao vừa xảy ra, ngày mai tớ sẽ gọi cho cậu.

Tôi cũng nhắn tin cho cha mẹ: Mai con sẽ về nói chuyện với cha mẹ. Tối nay con vừa nghĩ ra một ý tưởng và cần thực hiện nó.

Họ trả lời: Cứ bình tĩnh. Hẹn gặp con sáng mai.

Tất cả mọi thứ cùng nhau kéo đến. Tôi sẽ dùng thời gian thực tập bên ngoài để thành lập một tổ chức, đưa nó vào hoạt động trong thời gian nghỉ phép sáu tháng này, sau đó quay trở lại Bain và tiếp tục điều hành nó tay ngang như cách Jen và bạn bè của cô ấy làm với tổ chức của họ. Tôi sẽ không phải nghỉ việc để bắt đầu làm việc gì đó có ý nghĩa, tôi cũng sẽ không phải chờ vài chục năm nữa mới làm vậy. Có lẽ điều quan trọng nhất là sau khi sống ích kỷ quá lâu, tôi sẽ xây dựng một ngôi trường và dành tặng nó cho Ma. Việc làm đó sẽ cho bà biết bà quan trọng thế nào với tôi và đảm bảo bà đã để lại một di sản có thể ảnh hưởng đến nhiều thế hệ.

Tôi vội vã trở về căn hộ và thức trắng đêm để thảo ra một bản điều lệ. Bản điều lệ này mở đầu bằng tuyên bố sứ mệnh, trong đó có một đoạn như sau:

“Bút chì Hứa hẹn” nuôi ý định trở thành một tổ chức phi lợi nhuận với mục tiêu xây dựng các ngôi trường tiểu học ở những khu vực đói nghèo tại các quốc gia đang phát triển. Mỗi cộng đồng phải thể hiện sự sẵn lòng hợp tác với tổ chức, bởi chúng tôi hy vọng sẽ trở thành đối tác trong quá trình xây dựng trường sở. Mục tiêu tối thượng là làm sao để mỗi trường có năng lực tự đứng vững dưới sự giám sát của cộng đồng địa phương sau năm năm xây dựng.

Chúng tôi tin tưởng mạnh mẽ rằng giáo dục là công cụ uy lực nhất trong cuộc chiến đẩy lùi đói nghèo và bệnh tật, và điểm có tác động mạnh mẽ nhất là ở cấp giáo dục tiểu học, nơi mà chỉ cần đặt một cây bút chì vào tay của một đứa trẻ cũng đã là bước đầu tiên hướng tới việc mở ra triển vọng cho các em tự trao quyền cho mình và có một cuộc sống có chất lượng cao hơn.

Tôi lên một danh sách những địa điểm có thể xây trường, và những sự kiện có thể tổ chức để gây quỹ, và liệt kê:

Các bước tiếp theo:

Website Kết nạp thành viên Nói chuyện với luật sư Nói chuyện với nhân viên kế toán Xác định vị trí của Trường Số 1 Thuê chuyên gia thiết kế đồ họa thiết kế logo Danh thiếp Phong bì/văn phòng phẩm

Mặt trời đã lên, và tôi chưa chợp mắt chút nào. Tôi bắt tàu về Greenwich nói chuyện với cha mẹ về sự giác ngộ của mình. Suốt nhiều năm, cha mẹ luôn là người dập tắt những ý tưởng điên rồ của tôi, và khiến tôi tôn trọng ý kiến của họ hơn bất kỳ ai khác. Tôi biết rằng họ luôn muốn những điều tốt đẹp nhất cho tôi và sẽ thành thực đến mức phũ phàng với tôi. Nếu tôi có thể thuyết phục được họ, ý tưởng sẽ được thực thi.

Sau khi tôi dành ra 20 phút giải thích chi tiết mọi thứ, mẹ tôi là người lên tiếng trước: “Ôi, ý tưởng này thật điên rồ, nhưng không tệ nếu đây là ý tưởng dành cho kỳ thực tập của con. Mẹ đoán là nó sẽ nên cơm cháo đấy.”

Chúng tôi dành nhiều giờ sau đó phân tích ý tưởng. Ngôi trường đầu tiên sẽ được xây dựng ở đâu? Tôi sẽ gọi vốn bằng cách nào? Ai sẽ tham gia đội ngũ ban đầu của tôi? Các câu hỏi liên tiếp được đặt ra, chúng đều thấu đáo và quan trọng. Tôi có cả tá việc phải làm, nhưng bước đầu tiên đã rõ. Ai đó phải gửi khoản ký quỹ thành lập tổ chức vào tài khoản ngân hàng.